Tieu Luan cơ cấu vấn đề phát triển công nghiệp trong quá trình đổi mới kinh tế

Mở đầu Công nghiệp hóa là giai đoạn phát triển tất yếu của mọi quốc gia từ một nền kinh tế nông nghiệp, kém phát triển vươn lên trở thành một nền kinh tế tiên tiến, hiện đại. Để trở thành một quốc gia có nền kinh tế phát triển, trong lịch sử phát triển sản xuất xã hội, nhiều quốc gia đã phải mất hàng chục năm,có những quốc gia phải mất hàng trăm năm tiến hành công nghiệp hoá mới bứt lên trở thành một nước kinh tế phát triển, có trình độ công nghệ cao. Ngay nay, bối cảnh tình hình chính trị kinh tế thế giới và khu vực có nhiều biến đổi, cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, sự giao lưu quốc tế và phụ thuộc lần nhau ngày càng mở rộng và gia tăng, các nước đang phát triển có điều kiện hết sức thuận lợi để có thể rút ngắn quá trình công nghiệp hóa hơn rất nhiều. Thực tế cho thấy quốc gia nào lựa chọn được cho mình một chiến lược công nghiệp hoá đúng đắn, lợi dụng được lợi thế mà thời đại tạo ra, quốc gia đó sẽ có cơ hội vươn lên trở thành những “con rồng”, những nước công nghiệp mới. Ngược lại nó sẽ bị chìm đắm trong vòng lạc hậu, tụt xa về kinh tế. Đất nước ta đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đó là vấn đề quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn dân ta trên con đường thực hiện mục tiêu “ dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh”. Đại hội VII của Đảng quyết định chiến lược ổn định và phát triển kinh tế xã hội 19912000, nhằm mục tiêu ra khỏi khủng hoảng ổn định tình hình kinh tế xã hội tạo điều kiện cho đất nước phát triển nhanh hơn vào đầu thế kỷ 21. Đại hội IX đánh giá việc thực hiện chiến lược đó và quyết định chiến lược phát triển kinh tếxã hội cho 10 năm đầu thế kỷ 21 chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp.

Mở đầu

Công nghiệp hóa là giai đoạn phát triển tất yếu của mọi quốc gia

từ một nền kinh tế nông nghiệp, kém phát triển vươn lên trở thành một nền kinh tế tiên tiến, hiện đại

Để trở thành một quốc gia có nền kinh tế phát triển, trong lịch sử phát triển sản xuất xã hội, nhiều quốc gia đã phải mất hàng chục năm,có những quốc gia phải mất hàng trăm năm tiến hành công nghiệp hoá mới bứt lên trở thành một nước kinh tế phát triển, có trình độ công nghệ cao

Ngay nay, bối cảnh tình hình chính trị- kinh tế thế giới và khu vực

có nhiều biến đổi, cuộc cách mạng khoa học- công nghệ phát triển như

vũ bão, sự giao lưu quốc tế và phụ thuộc lần nhau ngày càng mở rộng và gia tăng, các nước đang phát triển có điều kiện hết sức thuận lợi để có thể rút ngắn quá trình công nghiệp hóa hơn rất nhiều Thực tế cho thấy quốc gia nào lựa chọn được cho mình một chiến lược công nghiệp hoá đúng đắn, lợi dụng được lợi thế mà thời đại tạo ra, quốc gia đó sẽ có cơ hội vươn lên trở thành những “con rồng”, những nước công nghiệp mới Ngược lại nó sẽ bị chìm đắm trong vòng lạc hậu, tụt xa về kinh tế

Đất nước ta đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đó là vấn đề quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn dân ta trên con đường thực hiện mục tiêu “ dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh”

Đại hội VII của Đảng quyết định chiến lược ổn định và phát triển kinh tế xã hội 1991-2000, nhằm mục tiêu ra khỏi khủng hoảng ổn định tình hình kinh tế xã hội tạo điều kiện cho đất nước phát triển nhanh hơn vào đầu thế kỷ 21 Đại hội IX đánh giá việc thực hiện chiến lược đó và quyết định chiến lược phát triển kinh tế-xã hội cho 10 năm đầu thế kỷ

21- chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng

xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp

* TÌNH HÌNH ĐẤT NƯỚC VÀ BỐI CẢNH QUỐC TẾ

Đánh giá việc thực hiện chiến lược kinh tế xã hội 1991-2000.

Chiến lược 10 năm 1991-2000 được thực hiện khi nền kinh tế đang có một số chuyển biến tích cực, nhưng đất nước vẫn chưa ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội; chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông

Âu tan vỡ, Mỹ vẫn tiếp tục bao vây cấm vận, các thế lực thù địch tìm mọi cách chống phá ta trên nhiều mặt Những năm gần đây lại chịu tác động bất lợi của cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính nổ ra ở khu vực và

bị thiệt hại lớn do thiên tai liên tiếp xảy ra trên nhiều vùng

Mặc dù có nhiều khó khăn, thách thức gay gắt nhưng nhìn chung việc thực hiện chiến lược 1991-2000 đã đạt được những thành tựu to lớn

và quan trọng

Sau mấy năm đầu thực hiện chiến lược, đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế-xã hội Tổng sản phẩm trong nước GDP sau 10 năm tăng gấp đôi Tích luỹ nội bộ của nền kinh tế từ mức không đáng kể đến năm

2000 đã đạt 25% GDP Từ tình trạng khan hiếm, sản xuất không đáp ứng được nhu cầu thiết yếu, đến nay đã đảm bảo đủ lương thực, thực phẩm, nhiều loại hàng tiêu dùng có dự trữ xuất khẩu ngày càng tăng, cung cấp

đủ năng lượng và phần lớn vật liệu xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội phát triển khá nhanh cơ cấu nền kinh tế có bước chuyển dịch tích cực Trong GDP, tỷ trọng nông nghiệp từ 38,7% giảm xuống 25%, công nghiệp tăng từ 22,7% lên 34,5%, dịch vụ tăng từ 38,6 % lên 40,5%

Quan hệ sản xuất đã có bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế nhà nước giữ được vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, doanh nghiệp nhà nước từng bước được đổi mới và phát triển, hình thành các tổng công ty lớn trên nhiều lĩnh vực then chốt Các thành phần kinh tế khác phát triển khá nhanh Thể chế quản lý và phân phối được chuyển đổi phù hợp hơn với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Từ chỗ bị bao vây cấm vận nước ta đã chủ động tranh thủ thời cơ, từng bước hội nhập có hiệu quả với kinh tế thế giới, bình thường hoá và

mở rộng quan hệ với các tổ chức tài chính quốc tế, phát triển quan hệ kinh tế với hầu khắp các nước, gia nhập và có vai trò ngày càng tích cực trong nhiều tổ chức quốc tế và khu vực Nhịp độ tăng kim ngạch xuất khẩu gần gấp ba nhịp độ tăng GDP Thu hút đáng kể đầu tư trực tiếp và nguồn tài trợ chính thức của nước ngoài

Trình độ dân trí chất lượng nguồn nhân lực và tính năng động trong xã hội được nâng lên Đã hoàn thành về cơ bản mục tiêu xoá mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học trong cả nước bắt đầu phổ cập trung học cơ sở ở một số thành phố, tỉnh đồng bằng Số sinh viên đại học cao đẳng tăng gấp 5,7 lần đào tạo nghề có tiến bộ Năng lực nghiên cứu khoa học được tăng cường ứng dụng được nhiều công nghệ tiên tiến Các hoạt động văn hoá, thông tin phát triển rộng rãi, chất lượng tốt hơn

Đời sống của các tầng lớp nhân dân được cải thiện Mỗi năm tạo thêm 1,2-1,3 triệu việc làm mới Tỷ lệ hộ nghèo (theo tiêu chuẩn nước ta) giảm từ trên 30% xuống 11% Người có công với nước được quan tâm chăm sóc Tỷ lệ tăng dân số giảm từ 2,31% xuống 1,53% tuổi thọ bình quân tăng từ 65 lên 68 tuổi Việc bảo vệ, chăm sóc trẻ em chăm lo

sức khoẻ cộng đồng phòng chống dịch bệnh có nhiều tiến bộ Phong trào thể dục rèn luyện sức khoẻ có bước phát triển Thành tích thi đấu thể thao trong nước và quốc tế được nâng lên

Trong hoàn cảnh còn nhiều khó khăn, những thành tựu tiến bộ về văn hoá xã hội nói trên là sự cố gắng rất lớn của toàn Đảng, toàn dân

Cùng với sự nỗ lực của các lực lượng vũ trang nhân dân những thành tựu phát triển kinh tế, xã hội tạo thêm điều kiện tăng cường tiềm lực, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân, bảo đảm

ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội

Đánh giá tổng quát phần lớn các mục tiêu chủ yếu đề ra trong chiến lược kinh tế xã hội 1991-2000 đã được thực hiện nền kinh tế có bước phát triển mới về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và hội nhập kinh tế quốc tế, tăng được thế và lực hơn hẳn 10 năm trước, khắc phục một bước tình trạng nước nghèo và kém phát triển, nâng cao hơn khả năng độc lập tự chủ, tạo thêm điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Nguyên nhân có ý nghĩa quyết định là đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng, cơ chế chính sách phù hợp của nhà nước, ý chí kiên cường tính năng động sáng tạo và sự nỗ lực phấn đấu vươn lên của nhân dân ta

Bên cạnh những thành tựu, vẫn còn những mặt yếu kém bất cập chưa đáp ứng tốt yêu cầu phát triển, chưa tương xứng với tiềm năng của nhân dân và đất nước

Nhịp độ tăng trưởng kinh tế mấy năm gần đây chậm dần Năm

2000 có chiều hướng tăng lên nhưng chưa đạt được mức tăng trưởng cao như giữa thập kỷ 90 Nền kinh tế còn kém hiệu quả và sức cạnh tranh Tích luỹ nội bộ nền kinh tế và sức mua trong nước còn thấp cơ cấu kinh

tế chuyển dịch chậm cơ cấu đầu tư còn nhiều bất hợp lý Xu hướng cao cấp và bảo hộ còn nặng

Môi trường đầu tư, kinh doanh còn nhiều vướng mắc Lực lượng sản xuất chưa thực sự được giải phóng và phát triển mạnh Chưa tạo được chuyển biến lớn trong việc đổi mới và phát triển kinh tế nhà nước, nhất là doanh nghiệp nhà nước Sự phát triển của kinh tế hợp tác còn yếu Các thành phần kinh tế khác chưa phát huy hết năng lực và chưa thực sự yên tâm đầu tư lâu dài vào sản xuất đầu tư nước ngoài mấy năm gần đây giảm mạnh

Kinh tế vĩ mô còn những yếu tố thiếu vững chắc hệ thống kế hoạch, tài chính ngân hàng đổi mới và phát triển chậm, chất lượng thấp chưa tạo điều kiện và hỗ trợ tốt các thành phần kinh tế phát triển sản xuất kinh doanh cơ chế chính sách phân phối còn nhiều mặt chưa hợp lý chưa tạo động lực thúc đẩy tiết kiệm đầu tư phát triển

Công tác giáo dục đào tạo chưa theo kịp yêu cầu, chất lượng còn thấp cơ cấu đào tạo chưa phù hợp Khoa học và công nghệ chưa thực sự trở thành đòn bẩy cho phát triển kinh tế xã hội cơ sở vật chất cho y tế, giáo dục, khoa học, văn hoá, thông tin, thể thao còn nhiều thiếu thốn Việc đổi mới cơ chế quản lý và thực hiện xã hội hoá trong các lĩnh vực này còn chậm

Đời sống của một bộ phận nhân dân nhất là ở một số vùng núi, vùng sâu vùng thường bị thiên tai còn nhiều khó khăn Sức ép về lao động không có việc làm ngày càng lớn nhiều tệ nạn xã hội chưa được đẩy lùi đặc biệt là ma tuý Tai nạn giao thông ngày càng tăng Môi trường sinh thái có chiều hướng suy giảm

Những mặt yếu kém, bất cập nói trên có phần do điều kiện khách quan, nhưng phần quan trọng là do những khuyết điểm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành

Công tác tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng, luật pháp và chính sách của nhà nước chưa nghiêm kém hiệu lực Sự lãnh đạo, chỉ đạo điều hành có phần chưa đủ nhanh nhạy, chủ động quyết tâm vượt khó tranh thủ thời cơ Nguyên tắc tập trung dân chủ chưa được thực hiện tốt, trách nhiệm thị trường chưa được xác định rõ ràng, vai trò cá nhân phụ trách chưa được đề cao, kết luận không nghiêm, không ít chủ trương chính sách chưa được chấp hành nghiêm chỉnh, thậm chí bị biến dạng qua các tầng nấc hành chính Vai trò lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, chức năng quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước chưa được phân định rành mạch và phát huy đầy đủ Cải cách hành chính tiến hành chậm, thiếu kiên quyết Công tác tổ chức, cán bộ chậm đổi mới bộ máy còn cồng kềnh, chồng chéo, kém hiệu quả, một bộ phận cán bộ công chức thoái hoá biến chất thiếu năng lực, tệ quan liêu cửa quyền, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu còn nặng đang là lực cản gây nhiều bất bình trong nhân dân

Một số vấn đề quan điểm phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa như sở hữu và các thành phần kinh tế, vai trò của nhà nước và thị trường, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, hội nhập kinh tế quốc tế chưa được thông suốt về nhận thức việc tổng kết và nghiên cứu lý luận không theo kịp thực tiễn Vì vậy việc hoạch định chủ trương, chính sách còn thiếu dứt khoát, nhất quán gây trở ngại cho công tác tổ chức thực hiện

Bối cảnh quốc tế

Cách mạng khoa học và công nghệ đặc biệt là công nghệ thông tin tiếp tục phát triển nhảy vọt, thúc đẩy sự hình thành nền kinh tế tri thức

và làm biến đổi sâu sắc các lĩnh vực của đời sống xã hội Sở hữu trí tuệ

có vai trò ngày càng quan trọng Trình độ làm chủ thông tin, tri thức có ý nghĩa quyết định sự phát triển của các nền kinh tế cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh, lợi thế của các quốc gia không ngừng biến đổi Chu trình luân chuyển vốn, thay đổi công nghệ và sản phẩm ngày càng được rút ngắn, đòi hỏi các quốc gia cũng như doanh nghiệp phải rất nhanh nhạy

để thích ứng Các nước đang phát triển có cơ hội thu hẹp khoảng cách, cải thiện vị thế của mình, đồng thời cũng đứng trước nguy cơ tụt hậu xa hơn và bị phụ thuộc nếu không tranh thủ được cơ hội, khắc phục được yếu kém để vươn lên

Toàn cầu hoá kinh tế là xu thế khách quan, tiếp tục lôi cuốn các nước và mở rộng trên hầu khắp các lĩnh vực, làm tăng sức ép cạnh tranh

và sự tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế Hợp tác song phương đa phương giữa các quốc gia ngày càng sâu rộng cả trong kinh tế, văn hoá

và bảo vệ môi trường, phòng chống tội phạm phòng chống thiên tai và các đại dịch Các công ty xuyên quốc gia tiếp tục cấu trúc lại hình thành những tạp đoàn khổng lồ chi phối các lĩnh vực sản xuất kinh doanh quan trọng

Hội nhập kinh tế quốc tế là một quá trình vừa hợp tác vừa quan trọng rất phức tạp, đặc biệt là đấu tranh chống sự chi phối của các cường quốc kinh tế, các công ty xuyên quốc gia trong nền kinh tế toàn cầu Các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển như nước ta cần chủ động lựa chọn phát triển những ngành những lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh xây

dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và tham gia có hiệu quả vào phân công lao động quốc tế

Châu Á Thái Bình Dương tiếp tục là khu vực phát triển năng động, trong đó Trung Quốc có vai trò ngày càng lớn Sau khủng hoảng kinh tế-tài chính năm 1997, nhiều nước ASEAN đang khôi phục lại đà phát triển với khả năng cạnh tranh cao hơn Tình hình đó tạo thuận lợi cho chúng

ta trong hợp tác phát triển kinh tế, đồng thời cũng làm tăng mạnh sức ép cạnh tranh cả trong và ngoài khu vực

* MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC VÀ QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN Tình hình trong nước và bối cảnh quốc tế có nhiều thuận lợi thời

cơ lớn đan xen với nhiều khó khăn thách thức lớn Chúng ta phải phát huy cao độ tinh thần cách mạng tiến công, tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, tranh thủ thời cơ, thuận lợi vượt qua khó khăn thách thức đưa đất nước tiến lên nhanh và vững chắc theo định hướng xã hội chủ nghĩa Không làm được như vậy, sự tụt hậu xa hơn về trình độ phát triển kinh tế so với các nước xung quanh sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của nhân dân, sự ổn định chính trị xã hội và an ninh quốc gia

Mục tiêu chiến lược

Mục tiêu tổng quát của chiến lược 10 năm 2001-2010 là đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá tập trung xây dựng có chọn lọc một số cơ

sở công nghiệp nặng quan trọng với công nghệ cao, sản xuất tư liệu sản xuất cần thiết để trang bị và trang bị lại kỹ thuật, công nghệ tiên tiến cho các ngành nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và đáp ừng nhu cầu quốc phòng đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển và xây dựng nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp

Chất lượng đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân dân được nâng lên một mức đáng k Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được định hình về cơ bản Nguồn lực con người năng lực khoa học

và công nghệ, kết cấu hạ tầng tiềm lực kinh tế quốc phòng an ninh được tăng cường Vị thế trong quan hệ quốc tế được củng cố và nâng cao

Mục tiêu cụ thể:

Đưa GDP năm 2010 ít nhất lên gấp đôi năm 2000 Phát triển được một bước quan trọng tiềm lực kinh tế, cơ sở vật chất kỹ thuật Nâng cao

rõ rệt hiệu quả và sức cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp và nền kinh tế, bảo đảm được nhu cầu thiết yếu cho tiêu dùng một phần đáng kể cho sản xuất và đẩy mạnh xuất khẩu ổ định kinh tế vĩ mô, cán cân thống trị quốc tế lành mạnh tăng dự trữ ngoại tệ, kiểm soát bội chi ngân sách, lạm phát nợ nước ngoài trong giới hạn an toàn và tác động tích cực đến tăng trưởng Tích luỹ nội bộ nền kinh tế đạt trên 30% GDP xuất khẩu tăng gấp trên 2 lần nhịp độ tăng GDP Tỷ trọng trong GDP của nông nghiệp 16-17%, công nghiệp 40-41%, dịch vụ 42-43% Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn khoảng 50% Tỷ lệ dân cư đô thị khoảng 32-33%

Nâng lên đáng kể chỉ số phát triển con người HDI của nước ta trong so sánh quốc tế Xoá hộ đói về cơ bản không còn hộ nghèo Giải quyết cơ bản vấn đề việc làm ở cả thành thị và nông thôn, nâng tỷ lệ người lao động được đào tạo nghề lên khoảng 40% trẻ em đến tuổi đi học đều được đến trường; hoàn thành phổ cập trung học cơ sở trong cả nước Người có bệnh đều được chữa trị, giảm tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng xuống 15-20% tăng tuổi thọ trung bình lên 70-71 tuổi Chất lượng đời sống vật chất, văn hoá tinh thần được nâng lên rõ rệt trong một xã

hội an toàn, lành mạnh với môi trường sinh thái được bảo vệ và cải thiện

Năng lực nội sinh về khoa học công nghệ đủ sức ứng dụng các công nghệ hiện đại, tiếp cận được trình độ thế giới và tự phát triển được trên một số lĩnh vực, nhất là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học công nghệ vật liệu mới Phát triển mạnh công nghệ phần mềm phục vụ tốt yêu cầu trong nước và trở thành lĩnh vực xuất khẩu quan trọng

Kết cấu hạ tầng đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội quốc phòng an ninh và có một bước đi trước Hệ thống đường bộ đảm bảo lưu thông an toàn thông suốt quanh năm Mạng lưới giao thông nông thôn được mở rộng và nâng cấp Hệ thống đê xung yếu được kiên cố hoá Hầu hết các xã có điện sử dụng, có điện thoại và các dịch vụ bưu chính viễn thông cơ bản có trạm xá, trường học kiên cố, có nơi sinh hoạt văn hoá thể thao Bảo đảm về cơ bản trường lớp cho học sinh phổ thông học cả ngày tại trường Có đủ giường bệnh cho bệnh nhân

Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được tăng cường, doanh nghiệp nhà nước được đổi mới, phát triển sản xuất kinh doanh có hiệu quả chi phối được các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế Kinh tế hợp tác kinh tế cá thể tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đều phát triển mạnh Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được định hình về cơ bản và vận hành thông suốt có hiệu quả tạo môi trường thuận lợi cho các thành phần kinh tế cùng phát triển và cạnh tranh theo luật định

Việc xây dựng luận cứ khoa học cho việc lựa chọn hướng chiến lược công nghiệp hoá gắn với khoa học và công nghệ ở Việt Nam trong thập niên 90 và những năm tiếp theo là nhiệm vụ rất quan trọng, trong