Tiểu luận cá nhân về Hormone Tuyến yên Nguyễn Thị Thu Huyền

Tiểu luận cá nhân về Hormone Tuyến yên Nguyễn Thị Thu Huyền

TR ƯỜ NG Đ I H C BÁCH KHOA HÀ Ạ Ọ  

Nguy n Th  Thu Huy n ễ ị ề MSSV: 20174789

M c L c: ụ ụ

I.M đ u ở ầ

N i ti t tộ ế ố (ti ng Anhế  Hormone) là m t ch t hóa h cộ ấ ọ  được ti t ế

ra b i m t ho c nhi uở ộ ặ ề  t  bàoế  và chúng tác đ ng lên các t  bào ộ ếtrong các b  ph n khác nhau c a sinh v t. Ch  m t lộ ậ ủ ậ ỉ ộ ượng nh  ỏhormon được dùng trong quá trình trao đ i ch t c a t  bào. Nó ổ ấ ủ ế

là công c  hóa h c truy n các tín hi u t  t  bào này đ n t  bào ụ ọ ề ệ ừ ế ế ếkhác. T t c  cácấ ả  sinh v t đa bàoậ  đ u s n xu t hormon; ề ả ấ

hormon th c v t là phytohormon.Các hormone trong c  ự ậ ơ

thể đ ng v tộ ậ  thường được truy n trong máu. Các t  bào ph n ề ế ả

ng l i v i hormon khi chúng ti p nh n hormon đó. Hormon 

g n ch t v iắ ặ ớ  protein ti p nh n (receptor), t o ra s  kích ho t cế ậ ạ ự ạ ơ chế chuy n đ i tín hi uể ổ ệ  và cu i cùng d n đ n các ph n  ng ố ẫ ế ả ứriêng bi t trên t ng lo i t  bào.ệ ừ ạ ế

Các phân tử hormon tuy n n i ti tế ộ ế  được ti t tr c ti p vào dòng ế ự ếmáu, trong khi các hormon ngo i ti tạ ế  được ti t vào các  ng d n ế ố ẫ

và t  đó chúng có th  ch y vào máu ho c chúng truy n t  t  ừ ể ả ặ ề ừ ếbào này qua t  bào khác b ng cáchế ằ  khu ch tán.ế

Tuy n yênế  là m t tuy n n i ti t (s n xu t hormone). Đây là ộ ế ộ ế ả ấ

m t ph n quan tr ng c a m t h  th ng tín hi u đ c bi t, giúp ộ ầ ọ ủ ộ ệ ố ệ ặ ệ

đi u hòa nhi u ch c năng khác nhau c a c  th  Tuy n yên có ề ề ứ ủ ơ ể ếvai trò ki m soát ch c năng c a c  th  b ng cách phóng thích ể ứ ủ ơ ể ằcác hormone (còn được g i là n i ti t t ) vào máu. Các hormoneọ ộ ế ố  tuy n yên đế ược v n chuy n vào trong máu đ  đ n các c  quan ậ ể ể ế ơđích (target). Thông thường t i các c  quan đích, chúng làm ạ ơ

phóng thích m t hormone th  hai. C  quan đích có th  là tuy n ộ ứ ơ ể ế

n i ti t đ c bi t ho c là các lo i mô khác nhau trong c  th  nhộ ế ặ ệ ặ ạ ơ ể ư 

m t s  nhóm t  bào.ộ ố ế

Tuy n yên có hai ph n (thùy) chính:ế ầ  Tuy n yên trế ướ ởc (  phía 

trướ  và tuy n yên sau (  phía sau)c) ế ở  Hai ph n này phóng thích ầ

ti t n i ti t t  khác nhau nh m đ n các c  quan đích khác nhau ế ộ ế ố ắ ế ơ

c a c  th ủ ơ ể Thùy trước tuy n yên s n xu t các hormone có tác ế ả ấ

d ng đi u hòa các ho t đ ng c a c  th  trên ph m vi r t r ng. ụ ề ạ ộ ủ ơ ể ạ ấ ộThùy trước tuy n yên có ế nhi uề  lo i hormone khác nhau đạ ược 

ti t ra trong khi đó thùy sau tuy n yên ch  s n xu t hai lo i ế ế ỉ ả ấ ạhormone

Tuy n yên liên quan m t thi t v i vùng dế ậ ế ớ ướ ồi đ i qua đường 

m ch máu và đạ ường th n kinh đó là h  thầ ệ ống đ i­ yên và bó s iồ ợ  

th n kinh dầ ướ ồi đ i­ yên

Hình  nh: V  trí tuy n yên ả ị ế

­ H  th ng c a dệ ố ử ướ ồi đ i­ yên (h  c a Popa­Fielding) đệ ử ượ ấc c u 

t o b i m ng mao m ch th  nh t xu t phát t  đ ng m ch yên ạ ở ạ ạ ứ ấ ấ ừ ộ ạtrên. M ng mao m ch này t a ra   vùng l i gi a (Median ạ ạ ỏ ỏ ồ ữ

Eminence) r i t p trung thành nh ng tĩnh m ch c a dài đi qua ồ ậ ữ ạ ử

cu ng tuy n yên r i xu ng thùy trố ế ồ ổ ước tuy n yên t a thành ế ỏ

m ng mao m ch th  hai cung c p 90% lạ ạ ứ ấ ượng máu cho thùy 

trước tuy n yên. Lế ượng máu còn l i là t  các tĩnh m ch c a ạ ừ ạ ử

ng n b t đ u t  m ng mao m ch c a đ ng m ch yên dắ ắ ầ ừ ạ ạ ủ ộ ạ ướ i Các hormon gi i phóng và  c ch  c a vùng dả ứ ế ủ ướ ồ ượi đ i đ c bài 

ti t ch  y u t  các t n cùng c a n ron vùng l i gi a s  th m ế ủ ế ừ ậ ủ ơ ồ ữ ẽ ấvào m ng mao m ch l i gi a r i theo h  th ng c a dạ ạ ồ ữ ồ ệ ố ử ướ ồi đ i ­ yên xuống đi u khi n s  bài ti t hormon c a tuy n yên.ề ể ự ế ủ ế

­ Bó s i th n kinh dợ ầ ướ ồi đ i ­ yên là bó th n kinh g m các s i ầ ồ ợ

tr c c a các n ron mà thân n m   hai nhóm nhân trên th  và ụ ủ ơ ằ ở ị

c nh não th t còn t n cùng c a chúng thì kh  trú   thùy sau ạ ấ ậ ủ ư ởtuy n yênế

Hai hormon do các n ron c a nhóm nhân trên th  và c nh não ơ ủ ị ạ

th t t ng h p và bài ti t s  theo bó s i th n kinh này đ n d  trấ ổ ợ ế ẽ ợ ầ ế ự ữ  thùy sau tuy n yên do v y các tínhi u kích thích vào vùng 

dướ ồi đ i ho c thùy sau tuy n yên đ u gây bài ti t hai hormon ặ ế ể ếnày

N u tách r i m i liên h  gi a thùy sau tuy n yên và vùng dế ờ ố ệ ữ ế ưới 

đ i b ng m t nhát c t qua cu ng tuy n yên (c t phía trên tuy nồ ằ ộ ắ ố ế ắ ế  yên) thì hormon thùy sau tuy n yên gi m thoáng qua trong vài ế ảngày r i tr  l i bình thồ ỏ ạ ường. N ng đ  hormon thùy sau tuy n ồ ộ ếyên tr  l i bình thỏ ạ ường không ph i do các t n cùng th n kinh ả ậ ầ

n m   thùy sau tuy n yên bài ti t mà là do các đ u b  c t n m ằ ở ế ế ầ ị ắ ằ ở vùng dướ ồi đ i bài ti t vì nh ng hormon này đế ữ ượ ổc t ng h p   ợ ởthân n ron c a nhân trên th  và nhân c nh não th t sau đó đơ ủ ị ạ ấ ược chuy n theo s i tr c đ n các thùy sau tuy n yên. Quá trình di ể ợ ụ ế ếchuy n này đòi h i vài ngày.ể ỏ

Hình nh. S  đ  m i quan h  gi a tuy n yên và vùng d ả ơ ồ ố ệ ữ ế ướ i 

đ i qua đ ồ ườ ng m ch máu và đ ạ ườ ng th n kinh ầ

1.2. Đ C ĐI M C U T O C A TUY N YÊN Ặ Ể Ấ Ạ Ủ Ế

1.2.1 Thùy tr ướ c tuy n yên (thùy tuy n) ế ế

Thùy trước tuy n yên đế ượ ấ ạc c u t o b i nh ng t  bào ch  ti t. ở ữ ế ế ế

Nh ng t  bào này có nhi u lo i, m i lo i t ng h p và bài ti t ữ ế ề ạ ỗ ạ ổ ợ ế

m t lo i hormon.ộ ạ

Kho ng 30­40% t  bào tuy n yên bài ti t hormon GH, nh ng tả ế ế ế ữ ế bào này khi nhu m chúng b t màu ộ ắ acid m nh nên còn đạ ược g i ọ

là t  bào  a ế ư acid

Kho ng 20% t  bào tuy n yên là nh ng t  bào t ng h p và bài ả ế ế ữ ế ổ ợ

ti t ACTH.ế

Các t  bào t ng h p và bài ti t các hormon khác c a thùy trế ổ ợ ế ủ ước tuy n yên m i lo i ch  chi m t  3­5% nh ng chúng có kh  ế ỗ ạ ỉ ế ừ ư ảnăng bài ti t hormon r t m nh đ  đi u hòa ch c năng tuy n ế ấ ạ ể ề ứ ếgiáp, tuy n sinh d c và tuy n vú.ế ụ ế

1.2.2 Thùy sau tuy n yên (thùy th n kinh) ế ầ

Thùy sau tuy n yên đế ượ ấ ạc c u t o ch  y u b i các t  bào gi ng ủ ế ở ế ố

t  bào th n kinh đ m ế ầ ệ (glial like cell). Nh ng t  bào này không ữ ế

có khảtăng ch  ti t hormon mà ch  làm ch c năng nh  m t c u ế ế ỉ ứ ư ộ ấtrúc h  tr  cho m t lỗ ợ ộ ượng l n các s i tr c và cúc t n cùng s i ớ ợ ụ ậ ợ

tr c kh  trú   thùy sau tuy n yên mà thân n m   nhân trên th  ụ ư ở ế ằ ở ị

và nhân c nh não th t. Trong cúc t n cùng c a nh ng s i th n ạ ấ ậ ủ ữ ợ ầkinh này có các túi ch a hai hormon là ADH và ứ oxytocin

Hình  nh: S  đ  tuy n yên v i các hormon và các c  quan đích ả ơ ồ ế ớ ơ

2.1 CÁCHORMON THÙY TRƯỚC TUY N YÊNẾ

Thùy trước tuy n yên t ng h p và bài ti t 6 hormon đó là:ế ổ ợ ế

 Hormon phát tri n c  th  ­ GH ể ơ ể (Human Growth Hormone ­ hGH)

 Hormon kích thích tuy n giáp ­ TSH ế (Thyroid Stimulating Hormon)

 Hormon kích thích tuy n v  thế ỏ ượng th n ­ ACTH (Adreno ậCorticotropin Hormon)

 Hormon kích thích nang tr ng ­ ứ FSH (Follicle Stimulating 

 Hormon kích thích hoàng th  ­ LH ể (Luteinizing Hormon)

 Hormon kích thích bài ti t s a ­ PRL ế ữ (Prolactin)

Ngo i tr  GH là hormon có tác d ng đi u hòa tr c ti p ch c ạ ừ ụ ề ự ế ứnăng chuy n hóa c a toàn b  c  th , các hormon còn l i ch  tác ể ủ ộ ơ ể ạ ỉ

d ng đ c hi u lên m t tuy n ho c m t mô nào đó, và thông quaụ ặ ệ ộ ế ặ ộ  tác d ng lên các tuy n n i ti t này đ  đi u hòa các ch c năng ụ ế ộ ế ể ề ứchuy n hóa c a c  th  nh  hormon TSH, ACTH, ể ủ ơ ể ư FSH, LH và PRL

Hình  nh: hoocmon tuy n yên (theo sinh h c l p 8) ả ế ọ ớ

Hình  nh: S  đ  thùy tr ả ơ ồ ướ c tuy n yên v i các hormon  ế ớ

­Kích thích mô s n và xụ ương phát tri n.ể

 Nh  trên đã trình bày, GH có tác d ng phát tri n h u h t các ư ụ ể ầ ế

mô c a c  th  trong đó hi u qu  th y rõ nh t là làm phát tri n ủ ơ ể ệ ả ấ ấ ểkhung xương. K t qu  này là do  nh hế ả ả ưởng c a GH lên xủ ương 

nh :ư

+ Tăng l ng đ ng ắ ọ protein   các t  bào s n và t  bào t o xở ế ụ ế ạ ương.+ Tăng t c đ  sinh s n các t  bào s n và t  bào t o xố ộ ả ế ụ ế ạ ương.+ Tăng chuy n các t  bào s n thành các t  bào t o xể ế ụ ế ạ ương

­ GH làm xương phát tri n nh  hai c  ch  chính:ể ờ ơ ế

+ C  ch  làm dài xơ ế ương: GH làm phát tri n s n   đ u xể ụ ở ầ ương dài, n i mà đ u xơ ầ ương tách kh i thân xỏ ương. S  phát tri n này ự ể

b t đ u b ng tăng phát tri n mô s n, sau đó mô s n s  đắ ầ ằ ể ụ ụ ẽ ược chuy n thành mô xể ương m i do đó thân xớ ương s  dài ra r i mô ẽ ồ

s n m i l i đụ ố ạ ượ ạc t o thành. Đ ng th i v i vi c phát tri n mô ồ ờ ớ ệ ể

s n thì mô s n t  nó cũng d n d n đụ ụ ự ầ ầ ượ ốc c t hóa sao cho đ n ế

tu i v  thành niên ổ ị (adolescence) thì mô s n   đ u xụ ở ầ ương không còn n a, lúc này đ u xữ ầ ương và thân xương s  h p nh t l i v i ẽ ợ ấ ạ ớnhau và xương không dài ra n a.ữ

Nh  v y, GH kích thích c  s  phát tri n mô s n đ u xư ậ ả ự ể ụ ầ ương và chi u dài xề ương nh ng khi mà đ u xư ầ ương h p nh t v i thân ợ ấ ớ

xương thì GH không còn kh  năng làm dài xả ương n a.ữ

+ C  ch  làm dày xơ ế ương: Trong xương có hai lo i t  bào có tác ạ ế

d ng ngụ ược nhau, đó là t  bào t o xế ạ ương và t  bào h y xế ủ ương. 

T  bào t o xế ạ ương thường n m   trên b  m t xằ ở ề ặ ương và trong 

m t s  h c xộ ố ố ương. T  bào này có tác d ng tăng l ng đ ng các ế ụ ắ ọ

h p ch t calci và phosphat m i trên b  m t c a xợ ấ ớ ề ặ ủ ương cũ. 

Đ ng th i, t  bào h y xồ ờ ế ủ ương l i ti t ra nh ng ch t nh m hòa ạ ế ữ ấ ằtan các h p ch t calci và phosphat và làm phá h y mô xợ ấ ủ ương. Khi m c l ng đ ng tăng h n m c phá h y thì chi u dày xứ ắ ọ ơ ứ ủ ề ương tăng lên

Hormon GH có tác d ng kích thích m nh t  bào t o xụ ạ ế ạ ương, do 

v y xậ ương ti p t c dày ra dế ụ ướ ải  nh hưởng c a GH, đ c bi t làủ ặ ệ  màng xương. Tác d ng này đụ ược th  hi n ngay c  khi c  th  ể ệ ả ơ ể

đã trưởng thành đ c bi t đ i v i các xặ ệ ố ớ ương d t nh  xẹ ư ương hàm, xương s , và nh ng xọ ữ ương nh  nh  xỏ ư ương bàn tay và 

xương bàn ch n. KhiGH đầ ược ti t ra quá nhi u   nh ng ngế ề ở ữ ười 

đã trưởng thành thì xương hàm dày lên và đ y c m nhô ra, ẩ ằ

xương s  cũng dày lên làm cho đ u to ra, xọ ầ ương bàn chân hay bàn tay cũng dày lên làm bàn chân bàn tay to ra

 GH tác d ng thông qua ch t trung gian là ụ ấ somatomedin hay còn 

g i là y u t  phát tri n gi ng ọ ế ố ể ố insulin (insulin like growth)

T  thí nghi m trên đ ng v t, ngừ ệ ộ ậ ười ta tìm th y GH kích thích ấgan t o ra nhi u phân t  ạ ề ử protein được g i là ọ somatomedin, ch t ấnày gây ra các tác d ng trên xụ ương. Nhi u tác d ng c a ề ụ ủ

somatomedin lên s  phát tri n gi ng tác d ng c a ự ể ố ụ ủ insulin nên nó còn có tên là “ch t làm phát tri n gi ng ấ ể ố insulin" (IGF)

Người ta đã chi t tách đế ược b n lo i ố ạ somatomedin trong đó lo iạ  quan tr ng nh t là ọ ấ somatomedin C (được g i là ọ IGF­I). 

Hình  nh: somatomedin  ả C, nhân.

Tr ng lọ ượng phân t  c a ử ủ somatomedin C vào kho ng 7500 và ả

n ng đ  c a nó thồ ộ ủ ường t  l  v i m c bài ti t GH.   nh ng ỷ ệ ớ ứ ế Ở ữ

người lùn pygmy n ng đ  ồ ộ somatomedin trong huy t tế ương 

thường th p ngay c  khi n ng đ  GH bình thấ ả ồ ộ ường ho c cao.ặ

B i v y, ngở ậ ười ta cho r ng t t c  ho c h u nh  t t c  các tác ằ ấ ả ặ ầ ư ấ ả

d ng c a­ GH lên s  phát tri n c  th  chính là do tác d ng c a ụ ủ ự ể ơ ể ụ ủsomatomedin C và các somatomedin khác ch  không ph i là tác ứ ả

d ng tr c ti p c a GH trên xụ ự ế ủ ương ho c các mô khác.ặ

Tuy nhiên, m t s  ý ki n khác l i cho r ng có th  GH kích thíchộ ố ế ạ ằ ể  

s  t o thành m t lự ạ ộ ượng somatomedin C đ    m t mô nào đó đ  ủ ở ộ ểlàm mô này phát tri n nh ng cũng có th  GH t  nó có tác d ng ể ư ể ự ụ

tr c ti p làm phát tri n m t s  mô khác và tác d ng thông ự ế ể ộ ố ụ qua somatomedin ch  là m t trong nh ng cách làm phát tri n c  th  ỉ ộ ữ ể ơ ể

c a GH ch  không ph i là m t c  ch  duy nh t.ủ ứ ả ộ ơ ế ấ

­Kích thích sinh t ng h p ổ ợ protein

+GH có nhi u tác d ng lên chuy n hóa ề ụ ể protein, nh ng tác d ng ữ ụ

này d n đ n tăng ẫ ế protein c a t  bào.ủ ế

+ Tăng v n chuy n ậ ể acid amin qua màng t  bào: GH làm tăng ế

tr c ti p t c đ  v n chuy n ự ế ố ộ ậ ể acid amin t  máu vào trong t  bào. ừ ế

S  tăng n ng đ  ự ồ ộ acid amin trong t  bào s  d n đ n tăng t ng ế ẽ ẫ ế ổ

h p ợ protein. Tác d ng tăng v n chuy n ụ ậ ể acid amin qua màng t  ếbào c a GH cũng gi ng nh  tác d ng tăng v n chuy n ủ ố ư ụ ậ ể glucose qua màng t  bào c a ế ủ insulin do tuy n t y n i ti t bài ti t.ế ụ ộ ế ế

+Tăng quá trình d ch mã RNA đ  làm tăng t ng h p ị ể ổ ợ protein t  ừribosome. Ngay c  khi n ng đ  ả ồ ộ acid amin trong t  bào không ếtăng thì GH cũng làm tăng d ch mã RNA đ  làm tăng s  lị ể ố ượng phân t  ử protein đượ ổc t ng h p t  ợ ừ ribosome ở bào tương c a t  ủ ếbào

+Tăng quá trình sao chép DNA c a nhân t  bào đ  t o RNA: ủ ế ể ạTác d ng ch m h n (t  24 gi  ­ 48 gi ) c a GH là kích thích sụ ậ ơ ừ ờ ờ ủ ự sao chép DNA trong nhân đ  t o RNA. RNA s  thúc đ y s  ể ạ ẽ ẩ ựsinh t ng h p ổ ợ protein, thúc đ y s  phát tri n n u đẩ ự ể ế ược cung c pấ  

đ  năng lủ ượng, acid amin, vitamin và các y u t  khác c n cho ế ố ầ

s  phát tri n.ự ể

Có l  đây là tác d ng quan tr ng nh t trong các tácd n ẽ ụ ọ ấ ụ g 

c a GH ủ

+ Gi m quá trình thoái hóa ả protein và acid amin

 Tăng t o năng lạ ượng t  ngu n lipid.ừ ồ

 GH có tác d ng tăng gi i phóng ụ ả acid béo t  các môm d  tr ,doừ ỡ ự ữ  

đó làm tăngn ng đ  ồ ộ acid béo trong máu

   mô, nó làm tăng chuy n Ở ể acid béo thành acetyl­CoA r i s  ồ ử

d ng cho m c đích sinh năng lụ ụ ượng. Do v y, dậ ưới tác d ng c aụ ủ  

GH, lipid đượ ử ục s  d ng đ  t o năng lể ạ ượng nhi u h n là glucid ề ơ

và protein

 Chính vì tác d ng này mà ngụ ười ta coi tác d ng huy đ ng lipid ụ ộ

c a GH là m t trong nh ng tác d ng quan tr ng nh t nh m ti t ủ ộ ữ ụ ọ ấ ằ ế

ki m ệ protein đ  dùng nó cho s  phát tri n c  th ể ự ể ơ ể

Tuy nhiên, tác d ng trên chuy n hóa lipid thụ ể ường x y ra ch m ả ậsau vài gi  trong khi tác d ng làm tăng sinh t ng h p ờ ụ ổ ợ protein có 

th  xu t hi n sau vài phút dể ấ ệ ưối tác d ng c a GH.ụ ủ

­Tác d ng trên chuy n hóa glucid ụ ể :GH có b n tác d ng trên ố ụchuy n hóa glucidể

+Gi m s  d ng ả ử ụ glucose cho m c đích sinh năng lụ ượng

C  ch  chính xác gây ra s  gi m tiêu th  ơ ế ự ả ụ glucose ở t  bào dế ưới tác d ng c a GH đ n nay v n ch a rõ. Tuy nhiên, ng òi ta cho ụ ủ ế ẫ ư ư

r ng tác d ng này có l  m t ph n là do GH tăng huy đ ng và sằ ụ ẽ ộ ầ ộ ử 

d ng ụ acid béo đ  t o năng lể ạ ượng. Chính tác d ng này đã làm ụtăng n ng đ  acetyl­CoA, sau đó acetyl­CoA có tác d ng đi u ồ ộ ụ ềhòa ngược đ   c ch  quá trình thoái hóa ể ứ ế glucose và glycogen.+Tăng d  tr  ự ữ glycogen   t  bàoở ế

Khi n ng đ  GH tăng, ồ ộ glucose và glycogen không th  thoái hóa ể

đ  sinh năng lể ượng, glucose được v n chuy n vào t  bào s  ậ ể ế ẽtrùng h p thành ợ glycogen do đó t  bào nhanh chóng b  bão hòa ế ịglycogen đ n m c không th  d  tr  thêm đế ứ ể ự ữ ược n a.ữ

+ Gi m v n chuy n ả ậ ể glucose vào t  bào và tăng n ng đ  ế ồ ộ glucose trong máu

Khi tiêm GH cho đ ng v t th y lúc đ u ộ ậ ấ ầ glucose được v n ậ

chuy n vào t  bào tăng lên và n ng đ  ể ế ồ ộ glucose trong máu gi m ả

nh  nh ng tác d ng này ch  kéo dài kho ng30 phút đ n 1 gi  ẹ ư ụ ỉ ả ế ờ

r i sau đó tác d ng x y ra ngồ ụ ả ượ ạc l i nghĩa là s  v n chuy n ự ậ ểglucose vào t  bào gi m. Tác d ng này x y ra có l  do t  bào ế ả ụ ả ẽ ếkhó s  d ng glucose nên n ng đ  glucose trong t  bào tăng lên ử ụ ồ ộ ế

đã làm gi m v n chuy n glucose vào t  bào.ả ậ ể ế

Do s  s  d ng glucose trong t  bào gi m nên n ng đ  glucose ự ử ụ ế ả ồ ộtrong máu tăng t i 50% ho c h n, tình tr ng này đố ặ ơ ạ ược g i là đáiọ  tháo đường tuy n yên. Trế ường h p này n u đi u tr  b ng ợ ế ề ị ằ