Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Tâm lý học: Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Tâm lý học Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng nghiên cứu lý luận và thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, luận án đề xuất những biện pháp giúp họ thích ứng tốt hơn.

1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

2

Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS TS Nguyễn Đức Sơn

2 TS Hoàng Anh Phước

Phản biện 1: PGS TS Đỗ Mạnh Tôn

Phản biện 2: PGS, TS Nguyễn Thị Minh Hằng

Phản biện 3: PGS, TS Lê Vân Anh

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

3

PHẦN MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Thích ứng có vai trò quan trọng trong cuộc sống, là khả năng và phương thức đặc thù để con người có thể tồn tại và phát triển trong xã hội luôn biến đổi và nhiều thách thức

Với mọi người trong xã hội, thay đổi môi trường sống đã khó khăn, đối với người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng trở về tái hòa nhập cộng đồng lại càng khó khăn Về lý luận, đây là giai đoạn có nhiều xáo trộn về mặt tâm lý, đang định hình nhân cách; lại là đối tượng đã thực hiện hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội do tâm lý tiêu cực điều khiển Về thực tiễn, những người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng khi trở về địa phương gặp rất nhiều trở ngại khi gia nhập vào các nhóm xã hội một phần do tự ti, mặc cảm; một phần là sự kỳ thị của cộng đồng

Từ những phân tích trên, tác giả nghiên cứu đề tài: “Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng” làm đề tài luận án tiến sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, luận án đề xuất những biện pháp giúp họ thích ứng tốt hơn

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Mức độ và biểu hiện thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

3.2 Khách thể nghiên cứu

168 Người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, người chấp hành xong BPXLHC đưa vào TGD về địa phương sinh sống thích ứng với cuộc sống tại các cộng đồng xã hội chưa cao, biểu hiện ở các mặt nhận thức, thái độ, hành vi qua các hoạt động học tập, lao động, quan hệ xã hội và sinh hoạt thường ngày Có nhiều yếu tố ảnh hưởng trong đó yếu tố thuộc về chủ quan và các yếu tố khách quan có ảnh hưởng lớn nhất

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng lý luận về thích ứng, tái hòa nhập cộng đồng và mức độ của thích

ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

5.2 Nghiên cứu thực trạng mức độ và các yếu tố ảnh hưởng tới sự thích ứng với

tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

5.3 Đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao sự thích ứng với tái hòa nhập cộng

đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Phạm vi về đối tượng nghiên cứu

4

Đề tài nghiên cứu mức độ và biểu hiện thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng thông qua các mặt: nhận thức, thái độ, hành vi và những yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng đó

6.2 Phạm vi về thời gian nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trong 4 năm 2017 - 2020

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu

- Nguyên tắc phát triển

Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người đã chấp hành xong biện pháp

xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng được xem như là một phạm trù có sự thay đổi trong từng giai đoạn từ khi họ chấp hành xong Quyết định xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng về sinh sống tại địa phương

- Nguyên tắc hoạt động

Xuất phát từ quan điểm cho rằng tâm lý con người được hình thành trong hoạt động và giao tiếp; có nguồn gốc từ môi trường sống Do đó, muốn tìm hiểu rõ về thích ứng trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng của người đã chấp hành xong Quyết định

xử lý hành chính phải nghiên cứu thông qua hoạt động thực tiễn của họ

- Nguyên tắc tiếp cận hệ thống

Con người là một thực thể xã hội, hành vi của họ chịu sự chi phối, ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau- yếu tố tâm lý cá nhân và yếu tố xã hội

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

7.2.2 Phương pháp quan sát

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

7.2.4 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

7.2.5 Phương pháp nghiên cứu hồ sơ, lý lịch

7.2.6 Phương pháp nghiên cứu trường hợp

7.2.7 Phương pháp phỏng vấn sâu

7.2.8 Phương pháp thống kê toán học

8 Đóng góp mới của luận án

8.1 Về lý luận

- Xây dựng được cơ sở lý luận về thích ứng ở người chấp hành xong biện pháp

xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng và khẳng định sự cần thiết về thích ứng tâm lý trong tái hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính

8.2 Về thực tiễn

Xác định được các biểu hiện và mức độ thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

1.1.1 Hướng nghiên cứu sự thích ứng nghề nghiệp, thích ứng lao động

E A Ermolaeva năm 1969 nghiên cứu “Đặc điểm của sự thích ứng xã hội và nghề nghiệp của sinh viên tốt nghiệp trường sư phạm”

Năm 1979 A.I Serbacov và A.B Mudric với công trình “Sự thích ứng nghề nghiệp của thầy giáo” cũng có quan điểm gần giống với E.A Ermolaeva

Năm 1979, A.E.Golomstooc khi nghiên cứu về “Sự lựa chọn nghề nghiệp và giáo dục nhân cách cho học sinh

Nguyễn Thúy Bình với “Sự thích ứng của người giáo viên trẻ”, Nguyễn Thị Minh Huyền có “Sự thích ứng với hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên các trường sư phạm”, Nguyễn Nguyệt Cầm “Sự thích ứng với nghề chế biến ăn uống của học sinh ngành chế biến ăn uống trường trung học Thương mại và Du lịch” [dẫn theo 23]

“Kế hoạch đường đời và tự xác định nghề nghiệp của thanh niên- sinh viên” của tác giả Nguyễn Thạc

1.1.2 Hướng nghiên cứu sự thích ứng với môi trường văn hóa mới, thích ứng

Trần Hoàng Yến “Sự thích ứng học tập của học sinh lớp 1”, Hoàng Trần Doãn

“sự thích ứng trong hoạt động học tập của sinh viên”, Nguyễn Minh Đức có “sự thích ứng hoạt động học tập của học sinh lớp 6”

Công trình của tác giả Phạm Thị Thục Oanh “Thích ứng tâm lý với quá trình chấp hành án tại trại giam của phạm nhân nữ”

Năm 2012, tác giả Vũ Dũng với cuốn sách “Thích ứng xã hội của các nhóm xã hội yếu thế ở nước ta hiện nay”

1.1.3 Nghiên cứu về thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng

Công trình "Offender Reentry: Correctional Statistics, Reintegration into the Community, and Recidivism" (Thống kê Người phạm tội: công tác tái hòa nhập cộng đồng và phòng ngừa tái phạm của tác giả Nathan James Analyst in Crime Policy, tháng 1/ 2015

Đề tài “Những nhân tố quan trọng tác động đến sự tái hòa nhập cộng đồng thành công của người chấp hành xong hình phạt tù” của tác giả Anna Wilson

Bài viết “Bài học thực tiễn của quá trình tái hòa nhập xã hội của người mãn hạn

tù ở Nauy” của tác giả Stian Bonnvie Arntzen

Tác giả chưa thấy có bất cứ nghiên cứu nào về thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý vi phạm hành chính đưa vào trường

Người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là người đã nhận được

sự giúp đỡ, giáo dục lại để xóa bỏ tâm lý tiêu cực, hình thành tâm lý tích cực, thực hiện hành vi hợp chuẩn

Một số đặc điểm tâm lý phổ biến của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

- Tâm lý mặc cảm, tự ti

- Nhu cầu của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa TGD

- Ý thức pháp luật và nhận thức xã hội thấp kém

Khó khăn tâm lý của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

Về chủ quan: tâm lý tự ti, không muốn giao tiếp

Về phía khách quan: định kiến “đã có tì vết là xấu”, không thể gột rửa được

1.2.1.2 Tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành

chính đưa vào trường Giáo dưỡng

Tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là quá trình cá nhân chủ động, tiếp nhận chuẩn mực xã hội sau một thời gian nhất định bị tách biệt với môi trường xã hội, hình thành tâm lý tích cực, xóa bỏ tâm lý tiêu cực, thực hiện hành vi hợp chuẩn, có ích cho xã hội

Nội dung tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

Tái hòa nhập về học tập

Tái hòa nhập về hoạt động lao động

Tái hòa nhập các quan hệ xã hội

Tái hòa nhập trong sinh hoạt

1.2.2 Thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

1.2.2.1 Khái niệm thích ứng tâm lý

Thích ứng tâm lý là quá trình cá nhân chủ động, tích cực thay đổi, điều chỉnh

bản thân để hòa nhập vào môi trường sống mới, khắc phục những khó khăn của sự thay

đổi môi trường sống thể hiện ở sự cân bằng và phù hợp về nhận thức, thái độ và hành

vi trong bối cảnh mới

Thích ứng tâm lý là quá trình cá nhân chủ động, tích cực thay đổi, điều chỉnh bản thân để hòa nhập vào môi trường sống mới, khắc phục những khó khăn của sự thay đổi môi trường sống thể hiện ở sự cân bằng và phù hợp về nhận thức, thái độ và hành động trong bối cảnh mới

Thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD có một số đặc điểm sau:

7

- Thứ nhất, bản chất thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là đạt được sự thay đổi và có sự hài hòa, cân bằng, thống nhất tâm lý ở cả ba thành phần nhận thức, thái độ và hành vi

- Thứ hai, thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là sự thích ứng tâm lý đặc biệt

- Thứ ba, cơ chế thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là cơ chế bắt buộc

Biểu hiện của nội dung thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

- Các yếu tố thuộc về khách quan: Gia đình, hàng xóm, xã hội

Dự báo các yếu tố tác động thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD bao gồm các yếu tố thuộc về chủ quan và các yếu tố thuộc về khách quan

Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Địa bàn và khách thể nghiên cứu

2.1.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu

Tác giả nghiên cứu luận án tại một số tỉnh thuộc phía bắc của Việt Nam

2.1.2 Khách thể nghiên cứu

Được sự giới thiệu của địa phương, chúng tôi đã gặp trực tiếp các em là những người đã chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng để trình bày mục đích của nghiên cứu và đề nghị các em hỗ trợ Sau khi nhận được sự đồng

ý tham gia nghiên cứu, chúng tôi phát phiếu hỏi và trực tiếp hướng dẫn các em cách trả lời Các em tự điền câu trả lời của mình vào phiếu hỏi Tuy nhiên, việc tiếp cận khách thể rất khó khăn Nhiều em tự ti về quá khứ của mình, không thích giao tiếp với ai… nên không hợp tác Mặt khác, địa phương cư trú của các em nằm rải rác khắp các tỉnh

8

thành trên cả nước, mỗi quận, huyện chỉ có một vài em Vì vậy, tác giả chỉ thu thập được thông tin từ 168 khách thể Trong số này, chúng tôi đã phỏng vấn sâu 12 em Đặc điểm khách thể được thể hiện trong bảng 1

Bảng 1 Đặc điểm của khách thể nghiên cứu Đặc điểm mẫu nghiên cứu Số lượng Tỉ lệ %

2.2 Tổ chức nghiên cứu

Luận án được tổ chức nghiên cứu qua 3 giai đoạn

- Giai đoạn 1: Nghiên cứu lý luận

- Giai đoạn 2: Khảo sát thực tiễn

- Giai đoạn 3: Viết luận án

2.2.1 Giai đoạn nghiên cứu lý luận

- Xây dựng, hoàn thiện đề cương nghiên cứu

9

- Hệ thống hóa một số lý luận cơ bản thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD; chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

Thời gian: Từ 12/2016 - 5/2018

2.2.2 Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn

- Xác định độ tin cậy và độ hiệu lực của thang đo trong bảng hỏi của đề tài, trên

cơ sở đó, chỉnh sửa các biến quan sát chưa đạt yêu cầu để hoàn thiện bảng hỏi

- Chỉnh sửa các phiếu phỏng vấn sâu, các phiếu thảo luận nhóm và bảng quan sát trước khi khảo sát chính thức

Thời gian, địa điểm

2.3 Các phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản

Tổng hợp, phân tích, hệ thống về mặt lý luận các nghiên cứu về thích ứng tâm

lý, thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD ở trong và ngoài nước xác định những vấn đề cần nghiên cứu: các thành phần, biểu hiện và mức độ của thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

2.3.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Tìm hiểu thực trạng mức độ thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

- Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đó đối với thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

2.3.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

Thu thập, bổ sung, và làm rõ thông tin đã thu được từ phương pháp khác để có thể đánh giá trung thực, khách quan các biểu hiện và mức độ của thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD và các yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng tâm lý đó

Các tình huống nảy sinh các cuộc trò chuyện hoặc phỏng vấn cũng hết sức phong phú dựa theo các mặt của đời sống xã hội, đôi khi là những câu chuyện, chia sẻ mang tính giải tỏa áp lực tâm lý cho các em

2.3.4 Phương pháp quan sát

Bổ sung thông tin cho các phương pháp khác, tìm hiểu biểu hiện thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD và các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của họ

2.3.5 Phương pháp nghiên cứu trường hợp

10

Phân tích, phác họa chân dung hai người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD với các mức độ thích ứng với tái hòa nhập khác nhau khác nhau nhằm góp phần khẳng định cơ sở lý luận của luận án và bổ sung cho kết quả nghiên cứu thực trạng

2.3.6 Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp này nhằm xử lý số liệu thu được và chuẩn hóa thang đo sử dụng theo đặc điểm khách thể cho phù hợp

Các tiểu thang đo và thang đo Số item ban

đầu gồm

Số item sau khi kiểm tra độ tin cậy

Trong mỗi tiểu thang đo, bên cạnh những item thuận chiều, còn có các item nghịch đảo Mỗi item có 5 phương án trả lời từ hoàn toàn sai đến hoàn toàn đúng Các item thuận chiều được cho điểm theo mức 4, 3, 2, 1, 0, tương ứng với các phương án trả lời “Hoàn toàn đúng”, “Đúng nhiều hơn sai”, “Nửa đúng nửa sai”, “Sai nhiều hơn đúng”, “ Hoàn toàn sai” Các item nghịch đảo đều được đổi điểm trước khi tính điểm trung bình của tiểu thang đo và thang đo Điểm trung bình càng cao, mức độ thích ứng càng lớn Độ tin cậy của tiểu thang đo thích ứng về nhận thức là 0,75; của tiểu thang đo thích ứng về thái độ là 0,77; của tiểu thang đo thích ứng về hành vi là 0,87 và của toàn

bộ thang đo thích ứng tâm lí là 0,91

2.3.7 Phương pháp chuyên gia

Phỏng vấn xin ý kiến về đặc điểm tâm lý đối tượng đã chấp hành xong biện pháp

xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng; phân tích chia sẻ một vài trường hợp CHXBPXLHC đưa vào TGD

2.3.8 Phương pháp nghiên cứu hồ sơ, lý lịch

Nắm được tiểu sử, nhân thân, lai lịch, nguyên nhân của những hành vi đã, đang

và dự đoán hành vi của đối tượng

Tiểu kết chương 2

Trong chương 2, tác giả đã trình bày tiến trình tổ chức thực hiện đề tài nghiên cứu qua 3 giai đoạn và các phương pháp được sử dụng để nghiên cứu lý luận cũng như nghiên cứu thực tiễn Các công cụ điều tra đã được tổ chức tiến hành nghiên cứu thử nghiệm, chỉnh sửa, bổ sung và được hoàn thiện trước khi đưa vào điều tra chính thức

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG Ở NGƯỜI CHẤP HÀNH XONG BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƯA VÀO TRƯỜNG GIÁO DƯỠNG 3.1 Thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng

3.1.1 Đánh giá chung về thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng

11

Biểu đồ 3.1 Phân bố điểm thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người

chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

Phân bố điểm thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD cho thấy điểm trung bình (Mean) = 3,21; trung vị (Median)= 3,31; điểm thấp nhất (Min) = 1,75; điểm cao nhất (Max) = 4,00; độ lệch chuẩn (SD) = 0,49; độ nghiêng (Skewness) = -0,86; độ dẹt (Kurtosis) = 0,29 Như vậy, phân phối điểm thích ứng tâm lý chung tiệm cận phân bố chuẩn, tuy nhiên điểm phân

bố tập trung ở cực phải, phía bên trái biểu đồ có độ thoai thoải, nghiêng dốc ít hơn so với phía bên phải của biểu đồ và có độ nhọn rõ rệt; sự dao động của ĐTB khá rộng từ 1,75 đến 4,00 điểm

Bảng 3.1 Mức độ thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp

hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD

Thấp (%)

Trung bình (%)

Cao (%)

Điểm thấp nhất

Điểm cao nhất

ĐTB ĐLC

Thích ứng chung 14,3 70,2 15,5 1,75 4,00 3,21 0,49 Thích ứng về nhận thức 13,3 79,1 7,6 1,60 4,00 3,36 0,50 Thích ứng về thái độ 15,5 66,7 17,9 1,75 4,00 3,15 0,54 Thích ứng về hành vi 20,2 60,7 19,0 0,63 4,00 3,13 0,64

Kết quả thu được cho thấy ĐTB của toàn bộ thang đo thích ứng tâm lí cũng như

ba tiểu thang đo đều có ĐTB đạt hơn 3/4 điểm, trong đó thích ứng về nhận thức có ĐTB cao hơn thích ứng về thái độ và thích ứng về hành vi Như vậy, sau khi trở lại địa phương, các thanh thiếu niên đã từng ở TGD đã tỏ ra thích ứng tương đối tốt với tái hòa nhập cộng đồng; trong đó thích ứng về nhận thức của các em tốt hơn thích ứng về thái

độ và hành vi Tuy nhiên, so sánh trên chính mẫu chọn của nghiên cứu này thì phần lớn người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD có mức thích ứng tâm lý ở mức trung bình (70,2%), tỉ lệ này cao gấp hơn 4,5 lần so với tỉ lệ người thích ứng tâm lý ở mức cao và gấp 4,9 người thích ứng tâm lý ở mức thấp

Khi so sánh theo các đặc điểm nhân khẩu, thích ứng chung của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê Mặc

dù vậy, tỉ lệ có mức thích ứng thấp ở nữ cao hơn tỉ lệ này ở nam giới, ngược lại tỉ lệ có mức thích ứng cao ở nam giới cao hơn ở nữ giới Trong khi không có em nào ở thành thị có mức thích ứng thấp thì tỉ lệ các em ở nông thôn có mức thích ứng thấp là 16%; đồng thời tỉ lệ có mức thích ứng cao của các em sống ở thành thị cao hơn các em sống

ở nông thôn (20% và 15%) Các em càng có nhiều thời gian ở trường giáo dưỡng thì tỉ

lệ thích ứng ở mức độ thấp càng cao Các em sống trong gia đình có hoàn cảnh kinh tế càng khó khăn thì càng thích ứng thấp

3.1.2 Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng về mặt nhận thức

Việc chấp nhận thực hiện các nội quy cụ thể trong các hoạt động hàng ngày khi sinh sống tại địa phương như khi tham gia hoạt động học tập và hoạt động lao động, quan hệ xã hội, các sinh hoạt cá nhân Kết quả phân tích số liệu cho thấy nhận thức

về lao động đạt điểm trung bình cao nhất (3,54); tiếp đến là nhận thức về học tập (3,35)

và sau cùng là nhận thức về sinh hoạt và và về quan hệ xã hội (3,29 và 3,28) Điều này cho thấy của người chưa thành niên đã từng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật là chưa nhận thức đồng đều về tất cả các khía cạnh Dường như vấn đề sinh hoạt và quan hệ xã hội vẫn còn nhiều trở ngại với các em

Trong các biểu hiện cụ thể của nhận thức thì nhận thức về lợi ích của lao động, học tập và việc tham gia hoạt động với mọi người là tốt nhất (đạt điểm trung bình cao nhất, từ 3,69 trở lên) Phần lớn các em đều hiểu rằng lao động giúp các em hiểu về cuộc sống, lao động giúp rèn luyện sức khỏe và sự kiên trì; học tập giúp các em có được kiến thức và cơ hội làm việc; tham gia các hoạt động với mọi người là cách tốt nhất để hòa

nhập Chia sẻ của một số em tham gia phỏng vấn sâu đã khẳng định lại điều này: "Lao động đầy đủ và có hiệu quả giúp mọi người nhìn nhận chúng cháu theo hướng thiện cảm hơn, chúng cháu có điều kiện để chứng minh với mọi người về sự hướng thiện của chúng cháu Hơn nữa, vì là thay đổi môi trường sống nên chúng cháu cũng chưa có được nhiều các quan hệ xã hội ở địa phương nên lao động giúp thời gian trôi nhanh hơn với chúng cháu mà chúng cháu cũng khuây khỏa đầu óc, bớt thời gian lo nghĩ về gia đình và những việc khác” (T.T.H- 21 tuổi, Hai Bà Trưng, Hà Nội) Một số khác cho rằng: "May có việc làm sớm chứ nếu không có việc làm thì cũng chẳng biết làm gì cô ạ" ( N.H.V, 18 tuổi, TP.Tam Điệp, Ninh Bình)

13

Lao động giúp tôi rèn luyện sức khỏe và sự kiên trì 3,70 0,72

Tôi thấy phải lao động có ích đối với bản thân tôi* 3,20 1,18

phương

2,96 1,05

Ghi chú: * Item nghịch đảo đã được quy đổi điểm và thay đổi diễn đạt cho phù hợp.

Vấn đề khó khăn nhất với các em là việc bắt buộc học văn hóa Mặt khác, độ lệch chuẩn của các biểu hiện nhận thức khá cao, phần lớn đều lớn hơn 1 Kết quả này cho thấy người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD có sự thích ứng không đồng đều về mặt nhận thức Trong khi một số em nhận thức rất tốt về học tập, lao động, quan hệ xã hội và sinh hoạt thì một số em chưa có nhận thức tốt về những vấn đề này

Như vậy, mặc dù nhiều em đã nhận thức được việc cần chấp nhận tuân theo các chuẩn mực xã hội khi về địa phương nhưng vẫn còn một bộ phận thanh thiếu niên chưa thực sự thay đổi nhiều về nhận thức

3.1.3 Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD về mặt thái độ

Mặc dù nhận thức về sinh hoạt không cao song thái độ về sinh hoạt của người người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD lại cao nhất, tiếp đến là thái độ đối với lao động; cuối cùng là thái độ đối với quan hệ xã hội và học tập Tương tự thích ứng về mặt nhận thức, phần lớn các biểu hiện thích ứng về thái độ đều có sự phân tán ý kiến Trong khi nhiều em tỏ ra phấn khởi, vui vẻ thì một số em vẫn cảm thấy buồn chán, khó chịu trong học tập, lao động, quan hệ xã hội cũng như sinh hoạt

Bảng 3.3 Thực trạng thích ứng thái độ

Tôi không cảm thấy buồn chán khi học pháp luật * 3,06 1,28

14

Tôi thấy vui khi tự mình làm ra sản phẩm mới 3,68 0,85

Tôi không thấy khó chịu về sự dò xét của mọi người xung quanh 2,24 1,40 Tôi thấy thoải mái với mọi người trong gia đình 3,62 0,87

Sinh hoạt chung với mọi người trong cộng đồng tôi thấy cũng ổn 2,98 1,14 Tôi dần quen với quy định về giờ giấc sinh hoạt (đi ngủ, xem ti

vi )

3,61 0,76

Tôi thấy yên tâm khi làm việc theo thời gian biểu 3,47 0,98 Tôi thấy hài lòng vì đã làm theo được quy định của địa phương 3,35 0,96

Ghi chú: * Item nghịch đảo đã được quy đổi điểm và thay đổi diễn đạt cho phù hợp.

Nhiều em cảm thấy vui khi tự mình làm ra sản phẩm mới, cảm thấy thoải mái với

mọi người trong gia đình, dần quen với các quy định về giờ giấc sinh hoạt

Tuy nhiên, một bộ phận thanh thiếu niên vẫn khó chịu với sự dò xét của mọi người, không thích phải học lại từ đầu Những mệnh đề thể hiện thái độ này, sau khi đã đổi điểm đều nhận được điểm trung bình thấp nhất 2,24 và 2,55 Điều này phản ánh thái

độ chưa tích cực, thoải mái khi thực hiện hoạt động học tập, cũng như trong quan hệ với mọi người xung quanh Cảm thấy áp lực, buồn chán, mệt mỏi là biểu hiện tâm lý thường thấy nhiều nhất trong tâm lý của người chưa thành niên vi phạm pháp luật Thực tiễn công tác tổ chức tái hòa nhập cộng đồng cho người CHXBPXLHC đưa vào TGD hiện nay ở một số địa phương đã bắt đầu chú trọng vào việc dạy văn hóa và giáo dục kiến thức xã hội nói chung, tuy nhiên công tác này chưa thực sự đạt hiệu quả như mong đợi của xã hội còn chưa nói tới nhiều địa phương chưa để ý đến công tác này Về khía cạnh tổ chức hoạt động giáo dục kiến thức xã hội cho các đối tượng là tù tha về, tác giả

Vũ Văn Hòa cho rằng các địa phương hiện nay tổ chức cho các đối tượng chấp hành xong án về địa phương học tập chỉ dừng lại ở một số nội dung hạn chế, chưa cụ thể và chưa đi vào chiều sâu (10, tr 112)

Thực trạng này bắt nguồn một phần từ thái độ của những người xung quanh đối với đối tượng là người CHXBPXLHC đưa vào TGD Qua trao đổi với một số người dân tại địa phương có người CHXBPXLHC đưa vào TGD, nhóm tác giả nghiên cứu

cũng nhận thấy điều này “ Bọn này tin sao được cô, chúng nó lại ngựa quen đường

cũ mà ” (VHH., Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc); “Bố mẹ chúng nó còn chẳng giáo dục được nữa là ra xã hội, cứ để pháp luật trừng trị” ( BKL.,Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

Có thể nói rằng một bộ phận người CHXBPXLHC đưa vào TGD chỉ chấp nhận

và thay đổi thái độ ở mức độ thấp; các em không hoàn toàn thoải mái, cân bằng khi thực hiện các yêu cầu hay quy định địa phương

3.1.4 Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD về mặt hành vi

Trong 3 mặt thì thích ứng về mặt hành vi có dải điểm rộng nhất với điểm thấp nhất là 0,63 và điểm cao nhất là 4,00 Độ lệch chuẩn của các biểu hiện thích ứng về