Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ và mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây atiso đỏ (hibiscus subdariffla l ), trong vụ xuân 2021 tại thừa thiên huế

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂMKhoa Nông Học KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI: Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ và mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ Hibiscus subd

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

Khoa Nông Học

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI:

Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ và mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ (Hibiscus

subdariffla L.), trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế.

Họ và tên sinh viên: Trần Thị Diệu

Lớp: Khoa học cây trồng K51

Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS Phan Thị Phương Nhi

Bộ môn: Nông nghiệp Công nghệ cao

Huế, 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

Khoa Nông Học

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI:

Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ và mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ (Hibiscus subdariffla L.), trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế.

Họ và tên sinh viên: Trần Thị Diệu

Lớp: Khoa học cây trồng K51

Thời gian thực hiện: Từ tháng 02/2021 đến tháng 05/2021

Địa điểm thực tập: Phong An, Phong Điền, TT Huế

Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS Phan Thị Phương Nhi

Bộ môn: Nông nghiệp Công nghệ cao

Huế, 2021

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Khóa luận tốt nghiệp này, em xin gửi lời cảm ơn chân thành

và sự tri ân sâu sắc đối với các Thầy Cô giáo của Trường Đại Học Nông LâmHuế, đặc biệt là các Thầy Cô giáo khoa Nông học của trường đã tạo điều kiệncho em trong suốt quá trình học tập và làm Khóa luận tốt nghiệp

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến PGS.TS PhanThị Phương Nhi – cô giáo đã trực tiếp hướng dẫn, động viên, tận tình và chu đáo

về mọi mặt cho em trong suốt thời gian qua

Em cũng xin được gửi lời cảm ơn đến cô, chú, anh chị tại Công ty TNHHMTV sản xuất thương mại và dịch vụ Hichagol đã giúp đỡ, chỉ bảo và tạo mọiđiều kiện cho em trong suốt thời gian làm Khóa luận

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, anh chị, bạn bè đãtạo mọi điều kiện về vật chất củng như tinh thần giúp em hoàn thành tốt Khóaluận này

Trong quá trình thực hiện đề tài, mặc dù đã cố gắng hết sức mình nhưng donăng lực còn hạn chế, thời gian có hạn, nên Khóa luận này chắc chắn rằngkhông thể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được sự đóng góp quý báucủa các Thầy, Cô giáo và bạn bè

Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn!

Thừa Thiên Huế, tháng 6 năm 2021

Sinh viên

Trần Thị Diệu

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Cây Atiso đỏ (Hibiscus subdariffla L.), họ Bông (Malvaceae), có nguồn

gốc ở Tây Phi Ở nước ta, từ lâu cây Atiso đỏ được trồng làm cảnh khá phổ biến

và lấy lá, đài hoa dùng làm rau chua Trong mấy năm trở lại đây, cây này trồngnhiều ở miền Trung nước ta, có đặc tính không kén đất, ưa đất đồi núi, khí hậunóng ẩm ở Đông Nam Bộ Ở miền Bắc, cây này được trồng thí điểm ở vùng HàTây và Thái Nguyên Theo báo Nông nghiệp Việt Nam thì từ đầu thập niên 90đến nay, Atiso đỏ (giống lấy từ Đức) được Công ty Dược liệu Trung ương IItrồng nhiều ở Bà Rịa, Đồng Nai, Sông Bé, Bình Thuận (với diện tích khoảng

400 ha để xuất khẩu) Năng suất khoảng 400 – 800kg đài khô/ha Đài hoa phơikhô bảo quản được lâu, sau khi ngâm nước lại trở về trạng thái tươi [13]

Là loại cây sống một năm, cao 1,5 – 2m, phân nhánh gần gốc, màu tímnhạt Lá có dạng hình tim tròn, mép lá có răng cưa Hoa đơn độc, mọc ở nách,gần như không có cuống Tràng hoa màu vàng hồng hay tía, có khi trắng Quảnang hình trứng, có lông thô mang đài màu đỏ sáng tồn tại bao quanh quả [13]Trồng cây Atiso đỏ không cần nhiều nước, chỉ bón phân hữu cơ, nhổ cỏ Sau khoảng 4 tháng, cây cho thu hoạch hoa và kéo dài trong vòng 2 tháng Hoaatiso đỏ có thể chế biến ra các sản phẩm như mứt atiso, nước cốt atiso, chè hạtatiso… dùng trị ho, giảm huyết áp, ngăn ngừa ung thư…Cây có giá trị kinh tếcao, với mức giá trung bình từ 10.000 - 15.000 đồng/kg hoa tươi, 350.000 -400.000 đồng/kg hoa khô, cây Atiso đỏ cho thu nhập bình quân trên 200 triệuđồng/ha.[14]

Trong thời gian qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đã thực hiện việc chuyển đổi cơcấu cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng, điều kiện đất đai, đem lại hiệu quả kinh

tế đang được người dân huyện Phong Điền triển khai Atiso đỏ là loại cây có khảnăng thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương, lại cho hiệuquả kinh tế cao hơn nhiều loại cây trồng truyền thống, vì vậy cây này đã mở ratriển vọng mới trong phát triển kinh tế cho bà con nông dân ở huyện PhongĐiền Sản phẩm chế biến từ Atiso đỏ ngày càng đa dạng và được người tiêudùng ưa chuộng Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một quy trình trồng Atiso đỏ

cụ thể nào, người dân tại Phong Điền đang canh tác theo kinh nghiệm sản xuất

Để có cơ sở mở rộng vùng nguyên liệu phục vụ cho chế biến sản phẩm thì việcxác định một số biện pháp kỹ thuật trồng cây Atiso đỏ như thời vụ trồng, mật độ,phân bón, là rất cần thiết Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên em tiến hành

nghiên cứu đề tài: “ Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ và mật độ trồng đến

sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ (Hibiscus sabdariffa L.) trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế”.

1.2 Mục đích của đề tài

Xác định được thời vụ và mật độ trồng thích hợp cho sinh trưởng, pháttriển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế, gópphần hoàn thiện quy trình trồng của cây Atiso đỏ tại địa phương

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Góp phần hoàn thiện quy trình trồng cây Atiso đỏ

- Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc phát triển vùng nguyên liệu sản xuấtcây Atiso đỏ

1.4 Yêu cầu của đề tài

- Theo dõi thời gian sinh trưởng qua các giai đoạn sinh trưởng, phát triểncủa cây Atiso đỏ qua các thời vụ gieo trồng và mật độ trồng khác nhau

- Đánh giá đặc điểm hình thái và sinh lý của cây Atiso đỏ qua các thời vụgieo trồng và mật độ trồng khác nhau

- Đánh giá được năng suất của cây Atiso đỏ qua các thời vụ gieo trồng vàmật độ trồng khác nhau

- Biết cách đo đếm chiều cao, số lá, số nhánh, chiều dài đài hoa, chiều rộng

đài hoa và ghi chép số liệu

PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Nguồn gốc và phân loại thực vật

2.1.1.1 Phân loại thực vật

Theo phân loại thực vật học, cây Atiso đỏ được sắp xếp theo trình tự:

Giới (kingdom): Thực vật (Plantae)

Bộ (order): Malvales

Họ (family): Bông (Malvaceac)

Chi (genus): Dâm bụt (Hibiscus)

Loài (species): Sabdarffa

Binomial name: Hibiscus Sabdariffa [13]

* Tên gọi:

Tên khoa học : Hibiscus sabdariffa Linn

Tên tiếng anh : Roselle

Tên thường gọi : Atiso đỏ, bụp giấm, hoa vô thường, hoa lạc thần, mai côigia, đay nhật, lạc tể quỳ

Tên đồng nghĩa : Abelmoschus cruentus, Hibiscus digitatus, Hibiscusgossypiifolius, Hibiscus sanguineus, Sabdariffa rubra [13]

2.1.2 Nguồn gốc

Cây Atiso đỏ có nguồn gốc ở Trung Mỹ và Bắc Phi, sau lan sang Ấn Độ,Malaysia, Philippin, Indonexia và Thái Lan Ở nước ta, cây được du nhập từnhững năm 70 của thế kỷ trước, được trồng để lấy ngọn và đài hoa làm rau chua,làm thuốc và trồng thử nghiệm để phủ đất trống, đồi trọc cho kết quả ở Hà Tây,Hòa Bình, Bắc Giang, Thái Nguyên, Ba Vì và một số tỉnh sau này như Bà Rịa -Vũng Tàu, Đồng Nai Tuy nhiên, cây được trồng thành công ở Việt Nam chủ yếuthuộc các tỉnh miền trung, thích hợp với đất đồi núi và trung du [13]

2.1.3 Đặc điểm thực vật học

Cây Atiso đỏ là loại cây sống một năm Cây cao từ 1,5-2m, có thể đạt 3m,dạng nửa bụi Thân màu lục hoặc đỏ tía, phân nhánh nhiều gần gốc, cành nhẵnhoặc hơi có lông Lá có dạng hình tim tròn, dài 0,9cm, rộng 1cm, màu xanh đậmhoặc đỏ tía , lá nhẵn, mọc so le, lá ở gốc nguyên, lá phía trên chia 3-5 thùy hình

chân vịt, mép lá có răng cưa Hoa đơn độc, mọc ở nách, gần như không cócuống, hoa có 8 – 12 lá đài phụ, đường kính từ 8 -10cm Đài phụ mập màu đỏđậm ăn có vị chua Tràng hoa màu vàng hồng hay tía, có khi trắng với tâm đỏđậm Phấn hoa màu vàng Quả nang hình trứng, dài khoảng 2cm, có lông thômang đài màu đỏ sáng tồn tại bao quanh quả Quả có 5 ngăn chứa 15 – 17 hạt,quả khi chín dễ bị nứt, phát tán mạnh Cây có khoảng 400 – 700 quả Hạt màuxám có dạng tròn hoặc tròn lệch

Chu kỳ sinh trưởng và phát triển của cây Atiso đỏ từ 4-6 tháng Cây ưasáng, chịu hạn, có thể trồng ở đất đồi xấu, khô cằn Atiso đỏ được nhân giống từhat Hạt được gieo vào đầu mùa mưa và có thể thu hoạch sau 4-6 tháng [13]

2.1.4 Yêu cầu sinh thái

- Ánh sáng: Là cây ưa sáng, không ưa những nơi âm u Lượng ánh sángkhông đủ sẽ làm nụ hoa dễ rụng, đài hoa trở nên nhỏ, hoa có màu sắc nhạt [2][16]

- Nhiệt độ: Là cây ưa nóng, ẩm, kỵ sương giá, phát triển tốt nhất ở khu vựcnhiệt đới và á nhiệt đới, cao hơn mặt biển 900m Lúc gieo hạt và nảy mầm cầnnhiệt độ 16 - 18 ℃℃ , thời kỳ phát triển thân lá cần nhiệt độ 25 - 38 ℃℃ , dưới

14 ℃℃ cây không nảy mầm, trên 38 ℃℃ cây ngừng sinh trưởng Thời kỳ rahoa kết quả cần nhiệt độ 25 - 30 ℃℃ [2][16]

- Lượng mưa: Cây chịu hạn khá, có thể chịu ngập thời gian ngắn, lượngmưa trung bình hàng năm 1500mm [2]

- Đất: Atiso đỏ ưa loại đất trồng tương đối phì nhiêu, cát pha mùn Tuynhiên, nó vẫn có khả năng thích nghi với nhiều loại đất, kể cả đất đồi vùng trung

du, hơi chua Những vùng đất giàu chất hữu cơ, có tính acid là nơi có điều kiệntốt nhất cho sự sinh trưởng của cây [2][16]

2.1.5 Thành phần hóa học của cây Atiso đỏ

Đài hoa Atiso đỏ chứa các vitamin, khoáng chất, carbohydrate, các hợpchất có hoạt tính sinh học như các acid hữu cơ, phytosterol và polyphenol, trong

đó một số thành phần có khả năng chống oxi hoá

+ Polyphenol

Nhóm các hợp chất polyphenol là thành phần được quan tâm nhiều nhấttrong Atiso đỏ Các hợp chất phenolic có trong Atiso đỏ chủ yếu là cácanthocyanin như cyanidin-3-sambubioside, delphinidin-3-glucoside,

delphinidin-3-sambubioside, cyanidin-3-glucoside Gần đây, các nhà nghiên cứukết luận rằng delphinidin-3- sambubioside và cyanidin-3-sambubiosidę là haichất màu chiếm tỉ lệ cao nhất tạo ra màu đỏ tươi cho đài hoa Atiso đỏ Ngoài ra,trong thành phần Atiso đỏ còn có các flavonoid khác như gossypetin, hibiscetin

và các hợp chất glucoside của chúng; acid protocatechuic, eugenol và sterols sitosterol và ergoesterol) [13]

(B-+ ℃arbohydrate

Nhóm carbohydrate có mặt trong Atiso đỏ gồm các gốc đường đơn(glucose, fructose, sacrose ), oligosaccharide, polysaccharide, pectin, dịchnhầy Tỉ lệ carbohydrate trong Atiso đỏ khá cao (9,2 - 76,5%) Tuy nhiên, riêng

ở phần hoa, tỉ lệ carbohydrate chỉ có 3,3%, trong đó glucose chiếm tỉ lệ nhiềunhất, tiếp theo là fructose và sacrose [13]

+ Acid hữu cơ

Các acid hữu cơ có mặt trong Atiso đỏ gồm acid citric, acid tartaric, acidmalic, acid succinic, acid hibiscuc và một số acid khác Acid hữu cơ chiếmkhoảng 15-30% thành phần Atiso đỏ, trong đó acid citric và acid tartaric chiếmtrên 75% tổng số các acid có trong Atiso đỏ [13]

Bảng 2.1 Thành phần hóa học của đài hoa Atiso đỏ

Các chỉ tiêu Đài hoa tươi (100g) Đài hoa khô (100g)

(Nguồn: Trích dẫn bởi Nguyễn Thị Thu Hằng, 2008)

2.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

2.2.1 Công dụng của cây Atiso đỏ

2.2.1.1 ℃ác bộ phận cây Atiso đỏ dùng làm rau và thực phẩm

- Lá non dùng làm rau để lấy vị chua:

Ở Việt Nam lá non của cây Atiso đỏ được dùng chủ yếu để nấu canh chua

Lá già có vị chua hơn nhưng khi nấu lá nhám khó ăn Thỉnh thoảng lá non cũngđược dùng tươi chung với các loại rau tập tàng khác để có vị chua

Ở Nam Âu lá non cây Atiso đỏ được dùng thay rau bina Chínhphủ Senegal ước tính quốc gia này sản xuất và tiêu thụ trong nước trên 700 tấn

lá cây Atiso đỏ tươi mỗi năm

Ở Miến Điện lá cây Atiso đỏ được xem như là loại rau sạch, bổ dưỡng và rẻtiền được dùng phổ biến trong cả nước với tên gọi là “baung ywet” (lá chua) LáAtiso đỏ chủ yếu được nấu chín trong các món cà ri chua, món lá quý mầu xàotỏi, canh chua tôm và canh chua nhạt từ tôm khô

Trong số các bộ lạc Bodo của Bodoland, Assam (Ấn Độ) lá của cả cây

Atiso đỏ (Hibiscus sabdariffa) và cây dâm bụp (H cannabinus) được nấu chín

cùng với cá, thịt gà hoặc thịt heo, một trong các món ăn truyền thống của họ.

- Đài hoa cây Atiso đỏ dùng làm thực phẩm:

Ở nhiều nước khai thác đài hoa là chính để dùng vào nhiều việc như làmnước giải khát, làm mứt, làm trà, làm thực phẩm chức năng, làm thuốc và sảnphẩm đài hoa cây Atiso đỏ rất có giá trên thị trường quốc tế vì các xứ lạnhkhông trồng được loài cây này

Kể từ khi người Đức đem giống Atiso đỏ mới vào Việt Nam năm 1992 đểhợp đồng gia công và thu mua sản phẩm đài hoa thì các nhà khoa học Việt Nammới thấy giá trị tuyệt vời của đài hoa cây này và tiếp tục nghiên cứu

2.2.1.2 ℃ác bộ phận cây Atiso đỏ dùng làm thuốc

a Theo Đông y:

- Ở Việt Nam: Nước hãm đài hoa cây Atiso đỏ chứa nhiều acid hữu cơ cótác dụng lợi tiểu, lợi mật, lọc máu, giảm huyết áp máu và kích thích nhu độngruột, lại có tác dụng kháng khuẩn và nhuận tràng Lá cũng có tác dụng lợi tiểu,

Toàn cây được xem là có tác dụng làm hạ huyết áp

Ở Brazil cho rằng hoa cây Atiso đỏ có tác dụng làm dể tiêu, làm giảm vịđắng của các rể cây dùng làm thực phẩm Lá đun trong nước nóng dùng để đắpcác vệ nứt trong lòng bàn chân và các vết đứt, loét để mau lành vết thương Cáchạt được làm thuốc lợi tiểu và thuốc bổ Chất dầu màu vàng ép từ hạt khô để trịcác vết loét trên da lạc đà

Ở Ấn Độ, nước sắc từ hạt khô được uống để giảm bệnh khó tiểu , bệnh đáitừng giọt và các trường hợp nhẹ của chứng khó tiêu

Ở Nam Mỹ và Châu Phi dùng hoa cây Atiso đỏ để trị một số bệnh như caohuyết áp và các bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu Tuy nhiên hiện chưa đủ bằngchứng để chứng để chứng minh tác dụng làm giảm lypid máu và huyết áp Kếtquả thực nghiệm vẩn còn mâu thuẫn

Ở Đông Phi, lá đài hoa cây Atiso đỏ được ép thành dịch, trộn với muối, tiêu

để cải thiện bệnh túi mật (biliousness)

Gần đây, Rovesti và Griebel công bố tác dụng chữa xơ vữa động mạch vàtính kháng khuẩn đường ruột cao của cây Atiso đỏ

Các nhà nghiên cứu Malaysia cho biết nước ép từ lá đài tươi của cây Atiso

đỏ có tác dụng bổ dưỡng và phòng ngừa bệnh ung thư.

Ở Thái Lan, lá đài cây Atiso đỏ phơi khô sắc uống là thuốc lợi tiểu mạnh đểchữa sỏi thận Lá và cành chữa ho, hạt bổ dạ dày

Ở Myanma, hạt cây Atiso đỏ chữa suy nhược cơ thể, còn ở Đài Loan, hạtđược dùng để làm nhuận tràng nhẹ, bổ và lợi tiểu

Ở Philippin, rễ cây Atiso đỏ là thuốc bổ và kích thích tiêu hoá

b Theo Tây y:

- Theo tài liệu nước ngoài:

Những nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã chứng minh hoạt chất từcâyAtiso đỏ có tính kháng khuẩn, kháng nấm, chống viêm, chống oxy hóa (sựgià hoá của cơ thể), giúp ngăn ngừa bệnh tim mạch, tăng cường chức năng tiêuhoá, nhuận tràng, hạ huyết áp, làm giảm cholesterol trong máu, chống xơ vữađộng mạch, giảm sự đọng lipit ở gan và bảo vệ tế bào gan

Cây Atiso đỏ đã cho thấy hoạt tính kháng khuẩn invitro chốnglại E coli Một đánh giá gần đây cho rằng chiết xuất của cây Atiso đỏ có hoạtđộng chống xơ vữa động mạch , bệnh gan , ung thư , bệnh tiểu đường và hộichứng trao đổi chất khác

Một nghiên cứu được công bố trong năm 2007 ở Trung Quốc, so trà câyAtiso đỏ với thuốc lisinopril trên những người bị cao huyết áp Trà làm giảmhuyết áp (BP) từ 146,48/97,77 đến 129,89/85,96 mmHg, đạt mức giảm tuyệt đối

ở 17,14/11,97 mmHg (11,58/12,21%, p <0,05)

Tại Thái Lan, trà hoa Atiso đỏ được chứng minh là có tác dụng làmgiảm cholesterol

- Theo các nghiên cứu ở Việt Nam:

Hai hợp chất flavonoid và cyanidin cũng có tỷ lệ cao trong thành phần cây

có tính chống oxy hoá, bảo vệ thành mạch máu, giúp ngăn ngừa các bệnh timmạch và ung thư Các Vitamin C, A nhóm B, E cùng nhiều loại axit hữu cơkhác cũng đã được tìm thấy trong cây Atiso đỏ Một số nhà nghiên cứu đã xácđịnh tính chống co thắt, hạ huyết áp, kháng khuẩn, hạn chế sự tạo sỏi ở đườngtiết niệu, chống lão hoá, chống mệt mỏi

Đài và lá cũng được dùng làm thuốc nhuận gan, lợi tiểu Dịch chiết nướcđài hoa cây Atiso đỏ đem tiêm vào mèo thí nghiệm (không gây mê) cho thấy cótác dụng hạ huyết áp Tác dụng này bị ngăn cản bởi atropin Một chiết đoạnpolysaccharit nụ hoa cây Atiso đỏ tan trong nước có tính chất như pectinpolysacharit làm chậm sự phát triển của khối u sarcoma 180 cấy ghép trênchuột

Dầu ép từ hạt cây Atiso đỏ và chất không xà phòng hoá có tác dụng kháng

sinh trên một số chủng vi khuẩn như Escherichia coli, Salmonella

typhi, Bacillus subtilis, ℃oryne bacterium pyogenes, Staphylococcus aureus và

có tác dụng kháng nấm trên một vài loài nấm: Aspergillus, Trychophyton,

℃ryptococcus… [15]

2.2.1.3 ℃ác công dụng khác của cây Atiso đỏ

Ở Trung Quốc, cánh hoa của cây Atiso đỏ cũng được làm kẹo

Ở một số nơi khác, cây Atiso đỏ chủ yếu được trồng để sản xuất sợi libe từthân cây ở những nơi khó trồng đay (loài cây này chịu môi trường khắc nghiệtcao hơn) Chất xơ có thể được sử dụng thay thế cho sợi đay để dệt bao tải

Trên thế giới hiện nay, người ta có xu hướng đi tìm và chiết xuất chất màu

từ cây cỏ để nhuộm màu thức ăn và đồ uống thay thế cho các loại hoá chất ỞViệt Nam cũng đã chiết màu đỏ từ lá đài cây Atiso đỏ cho mục đích này [15]

2.2.2 Tình hình sản xuất cây Atiso đỏ trên Thế giới và Việt Nam

2.2.2.1 Trên Thế giới

Trung Quốc và Thái Lan là những nước sản xuất cây Atiso đỏ lớn nhất vàkiểm soát phần lớn việc cung cấp sản phẩm trên toàn cầu

Thái Lan đầu tư rất nhiều trong sản xuất cây Atiso đỏ và sản phẩm của họ

có chất lượng cao, trong khi đó sản phẩm của Trung Quốc, với thực tiễn bị kiểmsoát chất lượng nghiêm ngặt hơn, ít đáng tin cậy và có uy tín hơn

Sản phẩm từ cây Atiso đỏ tốt nhất thế giới hiện nay là ở Sudan , nhưng sốlượng thấp và bị cản trở chất lượng do người nghèo không đủ phương tiện sảnxuất, bảo quản và chế biến

Mexico, Ai Cập, Senegal, Tanzania, Mali và Jamaica cũng là những nướcsản xuất lớn sản phẩm cây Atiso đỏ nhưng chủ yếu được sử dụng trong nước

Ở tiểu lục địa Ấn Độ (đặc biệt là trong khu vực đồng bằng sông Ganges ),cây Atiso đỏ được trồng để lấy sợi thực vật ở những vùng khó trồng đay Hầuhết các sợi của loài cây này được tiêu thụ tại địa phương thay thế một phần nhucầu của sợ đay ngày càng khó khăn

Atiso đỏ là cây trồng công nghiệp mới phát triển ở Malaysia Nó được giớithiệu vào nước này đầu những năm 1990 và trồng thương mại đã được đẩy mạnh

từ năm 1993 do Sở Nông Nghiệp chủ trương

Diện tích trồng từ 12,8 ha (năm 1993), tăng lên đỉnh cao vào năm 2000(506ha) Nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 150 ha do suy thoái kinh tế ở Châu Âu

ảnh hưởng đến đầu ra của sản phẩm.

Từ năm 1999 Trường Đại học Malaya (UM) và Viện Nghiên cứu Nôngnghiệp của Malaysia, Viện Phát triển (MARDI) và Trường Đại học KebangsaanMalaysia (UKM) đã phối hợp nghiên cứu cây trồng mới này mong để phát triểnngành công nghiệp Hibiscus mới mẻ đang thịnh hành

Hiện nay UKM đang duy trì một bộ sưu tập giống và đang tiến hành dự ánbiến đội gen để cải thiện giống cây này [15]

2.2.2.2 Trong nước

Cho đến năm 1992 khi Giáo sư Jnoen (Giám đốc hãng Raublinh BadKneumach, CHDC Đức cũ) đưa vào Việt Nam một giống cây Atiso đỏ mới vớimục đích bao tiêu toàn bộ sản phẩm là đài quả khô hoặc bột màu chiết xuất từđài quả, nhưng phía Việt Nam đã không đáp ứng được yêu cầu của phía bạn.Tuy nhiên, một số nhà khoa học Việt Nam hiểu được giá trị quý báu củacây Atiso đỏ nên đã tiếp tục tiến hành gây trồng và nghiên cứu các sản phẩm củaHibiscus phục vụ y học, thực phẩm và mỹ phẩm [15]

Và hiện nay cây Atiso đỏ được phân bố khá rộng, từ các tỉnh trung du miềnnúi phía Bắc như Hòa Bình, Lào Cai, Quảng Ninh; Trung bộ như Thanh Hóa,Nghệ An; cao nguyên Lâm Đồng cho đến các tỉnh Nam bộ như Kiên Giang, CầnThơ v.v với diện tích trên 400ha [17]

Tại Thừa Thiên Huế, thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, một số hộdân ở xã Phong An (Phong Điền, Thừa Thiên-Huế) đã đưa vào trồng thành cônghơn 4 ha cây Atiso đỏ Đây là loại cây phù hợp dễ trồng, dễ chăm sóc, có thể chếbiến ra nhiều sản phẩm cho thu nhập bình quân trên 200 triệu đồng/ha Hiện tại,

đã đưa cây Atisô đỏ đến với 5 xã của huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huếvới diện tích 14ha [18]

Ông Lê Văn Thạch ở thôn Phường Hóp, xã Phong An, là nông dân đầutiên của huyện Phong Điền, Thừa Thiên - Huế, đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấucây trồng từ cây đậu phộng (lạc) sang cây Atiso đỏ Đầu năm 2018, trong mộtlần tham quan mô hình phát triển kinh tế tại tỉnh Lào Cai, nhận thấy mô hìnhtrồng cây Atiso đỏ lấy hoa của các hộ dân ở vùng núi phía Bắc cho hiệu quả cao,ông Thạch liền lấy giống mang về trồng thử trên 5 sào đất, vốn trước đây dùng

để trồng đậu phộng Sau 3 tháng, nhận thấy cây Atiso đỏ phù hợp với thổnhưỡng, khí hậu, sinh trưởng tốt và cho hoa rất đều Đặc biệt hơn là với thời tiếtnắng nóng thì cây Atiso đỏ lại phát triển càng mạnh nên không sợ bị khô héo,hoặc chết như các cây trồng khác Và sau 6 tháng trồng thử nghiệm vụ đầu tiên,những gốc Atiso đỏ của gia đình ông Thạch cho thu nhập từ 40 đến 50 triệu

đồng, hiệu quả cao gấp 7 lần so với trồng cây đậu phộng khiến ông và gia đìnhphấn khởi Nhận thấy việc trồng cây Atiso lấy hoa là hướng phát triển kinh tếbền vững nên đầu năm 2019, ông Thạch tiếp tục mở rộng diện tích trồng Atisolên 1ha Ngoài ra, ông còn hợp đồng với 10 hộ dân khác ở trên địa bàn xã trồngthêm 1ha để thu mua hoa, nâng tổng diện tích atiso lên 2ha/vụ và 4ha/năm Theoông Nguyễn Đôn, Phó Chủ tịch UBND xã Phong An, vào mùa thu hoạch Atiso

đỏ, hộ ông Thạch đã giải quyết công ăn việc làm thời vụ cho nhiều người dânđịa phương Hiện gia đình ông Thạch cung cấp hoa Atiso tươi và khô, tùy theođơn đặt hàng của khách, với mức giá trung bình từ 10-15 ngàn đồng/kg hoa tươi;350-400 ngàn đồng/kg hoa khô Ngoài ra, từ hoa Atiso đỏ, gia đình ông còn chếbiến ra các sản phẩm như mứt Atiso, nước cốt Atiso… để phục vụ nhu cầu thịtrường tiêu thụ Hiện các sản phẩm làm từ hoa Atiso đỏ của gia đình ông Thạch

đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ KH&CN cấp nhãn hiệu độc quyền [21]

2.3 Tình hình nghiên cứu cây Atiso đỏ trên Thế giới và ở Việt Nam

2.3.1 Tình hình nghiên cứu cây Atiso đỏ trên Thế giới

Nhóm tác giả Wong và cs (2002) đã nghiên cứu về các đặc điểm hóa lý củađài hoa Atiso đỏ với mục đích là xác định các đặc tính hóa lý của đài hoa Atiso

đỏ nhằm phát triển một phương pháp chế biến tối ưu hóa độ ổn định màu sắc vàxác định ảnh hưởng của các phương pháp xử lý khác nhau đến Atiso đỏ trongquá trình bảo quản Các đặc điểm hóa lý của Atiso đỏ bao gồm kích thước, trọnglượng, pH, độ axit chuẩn độ, chất rắn hòa tan, hàm lượng anthocyanin, mật độmàu, màu polyme, phần trăm màu polyme và chỉ số hóa nâu đã được nghiêncứu Axit succinic và đường glucose là axit hữu cơ chính và đường được tìmthấy trong hạt Atiso đỏ với lần lượt là 0,51 g/100g và 1,29 g/100g Các vitaminchống oxy hóa tự nhiên hiệu quả nhất về mặt sinh học như axit ascorbic, p-carotene và lycopene cũng được xác định và định lượng bằng phương pháp sắc

ký lỏng áp suất cao (HPLC – High performance liquid chromatography) Hàmlượng axit ascorbic, p-caroten và lycopen tương ứng là 141.09 mg/100 g, 1.88mg/100 mg và 164.34 μ g/100 g Hai anthocyan chính là delphinidin-3-sambubioside và cyanidin-3-sambubioside có mặt trong Atiso đỏ được phát hiệnbằng sắc ký lớp mỏng (TLC) và HPLC [10]

Năm 2010, Wahid A Luvonga, M S Njoroge, A Makokha and P W.Ngunjiri tại Kenya, nghiên cứu để tài “Chemical characterization of Hibiscussabdariffa (Roselle) calyces and evaluation of its functional potential in the foodindustry”, đã khảo sát và định lượng một số thành phần dinh dưỡng và khoáng

chất của đài hoa Atiso đỏ Đồng thời đánh giá cảm quan về mùi cho thức uốngAtiso đỏ trong công nghiệp [11]

Năm 2011, Azza A Arab, Ferial M Abu Salem and Esmat A Arab, với để tài “Physical chemical properties of natural pigments (anthocyanin)

Abou-extracted from Roselle calyces (Hibiscus sabdariffa)” Đề tài đã kháo sát ảnh

hưởng của dung môi trích ly đến thành phần hóa học của dịch chiết Atiso đỏ [5]Kết quả nghiên cứu của A Herrear và cs (Phytomedicine, 2004), cho thấykhi uống 10gam đài hoa Atiso đỏ khô hãm với 519ml nước nóng mỗi ngày truớcbữa sáng liên tục 4 tuần, huyết áp tâm thu giảm 11%, huyết áp tâm truơng giảm12,5%, tương đương với nhóm bệnh nhân đối chứng uống Captopril liều50mg/ngày [4]

Kết quả của một nghiên cứu lâm sàng mù đôi có đối chứng được thực hiệnbởi nhóm McKay và cộng sự (J Nutr., 2010) tiến hành trong sáu tuần, nhómnghiên cứu mỗi ngày uống 240ml trà Atiso đỏ, huyết áp tầm thu và tầm trươngđều giảm (5,5% và 4%) [6]

Năm 2019, Y Norhayati, WH Ng, MA Adzemi – Malays với đề tài “ Effects

of organic fertilizers on growth and yield of roselle (Hibiscus sabdariffa L.) on

bris soil” Kết luận, bón phân hữu cơ với tỷ lệ cao hơn cho thấy những tác độngtích cực đến sự tăng trưởng, năng suất và hàm lượng chất chống oxy hóa của câyAtiso đỏ Vì vậy, nên thường xuyên bón phân hữu cơ được áp dụng trong cáctrang trại để cây phát triển và năng suất tốt nhất [12]

Tại trang trại thực hành và nghiên cứu của Trường Cao đẳng Nông nghiệpSamaru, Đại học Ahmadu Bello, Zaria thuộc vùng sinh thái thảo nguyen BắcGuinea của Nigeria nhóm tác giả Said và cs (2015) đã nghiên cứu ảnh hưởngcủa phân bón NPK đến hiệu suất của cây Atiso đỏ tại Samaru, Zaria Các thínghiệm đã được tiến hành trong mùa khô năm 2014 và 2015 tại trang trại để xácđịnh ảnh hưởng của phân bón NPK 20-10-10 đối với sự tăng trưởng và sảnlượng của cây Atiso đỏ Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối hoàn chỉnh ngẫunhiên (RCBD) Với ba lần lặp lại, tổng cộng có 12 ô thí nghiệm Các chỉ tiêutheo dõi bao gồm chiều cao cây, số lá/cây, số nhánh/cây, số đài hoa/cây và năngsuất đài hoa Các chỉ tiêu theo dõi được phân tích thống kê bằng cách phân tíchphương sai và các giá trị khác nhau có ý nghĩa (LSD) ở mức xác suất 95% Kếtquả cho thấy các liều lượng của phân NPK 20-10-10 đã ảnh hưởng đến các chỉtiêu và năng suất của cây Atiso đỏ như chiều cao cây, số nhánh/cây, diện tích lá,

số hoa, đài hoa/ cây và năng suất đài hoa Liều lượng bón 150 kg / ha NPK

20-10-10 đã cho năng suất cao hơn đáng kể so với các nghiệm thức còn lại, trongkhi đối chứng không bón NPK 20-10-10 cho kết quả thấp hơn [9]

Haruna và cs (2011) đã nghiên cứu về năng suất và lợi nhuận của cây Atiso

đỏ (Hibiscus sabdariffa L.) ở các tỷ lệ phân gia cầm và phân đạm khác nhau ở

phía Nam của Nigeria, cho rằng việc áp dụng 60 kgN /ha cho năng suất đài hoacao hơn đáng kể trên mỗi ha so với khi không xử lý phân đạm Tăng tỷ lệ bónđạm lên 120 kgN ha không tăng thêm năng suất /ha Bón 2,5 tấn /ha phân giacầm cho đài hoa cao hơn đáng kể năng suất / ha so với nghiệm thức bón phângia cầm 0 tấn /ha Khi tăng tỷ lệ phân gia cầm lên 5,0 tấn /ha dẫn đến giảm năngsuất, nhưng không khác biệt về mặt thống kê [7]

Slamet Susanto và cs (2013) đã nghiên cứu đề tài ảnh hưởng của việc cắttỉa chồi ở giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực của câyAtiso đỏ Mục đích của đề tài là nghiên cứu ảnh hưởng của số nhánh đến sự pháttriển sinh dưỡng và sinh trưởng của cây Thí nghiệm được thực hiện tại Trangtrại Thực nghiệm Cikabayan từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2009 Thí nghiệm được

bố trí theo kiểu khối hoàn toàn ngẫu nhiên với một yếu tố, bao gồm bốn cấp độcắt tỉa: đối chứng (không cắt tỉa), cắt cành đỉnh, cắt tỉa đỉnh với 10 cành và cắttỉa đỉnh với 15 cành, mỗi công thức có 3 lần lặp lại Kết quả nghiên cứu chỉ rarằng việc cắt tỉa với số lượng nhánh khác nhau có tác dụng làm giảm sự pháttriển sinh dưỡng và sinh thực của cây Atiso đỏ Các cây được cắt tỉa đỉnh với 15cành không cho thấy sự sai khác về số lượng thân chính, số lượng thân phụ, số

lá, số hoa, khối lượng tươi và khô của đài hoa, và hàm lượng anthocyanin trongđài hoa Những cây được cắt tỉa với số lượng cành khác nhau có xu hướng tănghàm lượng anthocyanin hơn so với đối chứng Tóm lại, những cây có 15 cành sơcấp cho hiệu quả tốt nhất trên cả sự phát triển sinh dưỡng và sinh thực của câyAtiso đỏ [8]

2.3.2 Tình hình nghiên cứu cây Atiso đỏ ở Việt Nam

Năm 1993, Sở Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường tỉnh Hà Tây đã triểnkhai đề tải “Chiết xuất chất màu tự nhiên từ đài hoa Atiso đỏ để dùng trong yhọc, thực phẩm và mỹ phẩm” và đề tài “Chiết xuất chất kháng sinh dược họctrong Atiso đỏ để làm thuốc chữa bệnh” Sau một vài năm thực hiện, đề tài kếtthúc nhưng kết quả đạt được chưa đủ để đưa cây Atiso đỏ trồng ở những vùngđổi núi hang lên vị trí quan trọng Một số nhà khoa học của trung tâm côngnghệ thực vật- viện di truyền nông nghiệp của khoa sinh học trường Đại học

Tự nhiên cũng đã nghiên cứu và khẳng định được tác dụng dược học cao củaAtiso đỏ [13]

Năm 1998 – 1999, Trần Thủy, viện trưởng viện y học dân tộc cổ truyền đãnghiên cứu các chế phẩm từ Atiso đỏ để điều trị cho các bệnh nhân Nhưng vớiđiều kiện khó khăn và thiếu thốn việc tách các hoạt chất trong Atiso đỏ để sửdụng trong công nghiệp sản xuất mỹ phẩm hoặc dược phẩm khó có thể thànhcông Một số nhà nghiên cứu đã tìm tòi một hướng đi khác, chế biến đài hoaAtiso đỏ thành những sản phẩm thực phẩm thông thường, để được người tiêudùng chấp nhận [13]

Qua nghiên cứu được Trung tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh họctiến hành trước năm 2000 cho thấy ở Việt Nam, Atiso đỏ có thể được ứng dụngtrong một số lĩnh vực:

- Đài quả (các sản phẩm chính của cây) có thể được chế biến thành nhiềuloại thực phẩm như: trà nhúng, rượu vang, sirô, ô mai, mứt

Ngoài ra các bộ phận khác của cây cũng được sử dụng triệt để trong đờisống hàng ngày:

- Lá, hoa, đài quả sử dụng để ăn sống, nấu canh chua, kho cá, giảm sốt, hạnhiệt

- Hạt dùng ép dầu ăn và chăn nuôi gia súc (thành phần dầu tương đươngdầu chiết xuất từ hạt hướng dương) sản phẩm phụ sau khi ép dầu dùng làm phânbón cho cây trồng (năng suất hạt đạt 700- 800kg/ha)

- Vỏ cây dai tương đương như đay, có thể dùng dệt bao tải, bện dây thừng

- Thân cây làm bột giấy, chất đốt (thu đượng 500-600kg/ha) [13]

Năm 2003, Đổ Thị Thu Thủy có báo cáo nghiên cứu “Chất màu đỏAthocyanin trích từ đài hoa Atiso đỏ” [13]

Năm 2012, Nguyễn Thị Huệ, Nguyễn Thị Kim Pha, Nguyễn Bình Kha,Trịnh Thanh Tâm, khoa Công Nghệ - Thực Phẩm, Truờng Đại học Lạc Hồng đãnghiên cứu “Nghiên cứu sản xuất nước giải khát từ đài hoa Atiso đỏ” [1]

Năm 2021, nhóm nghiên cứu do PGS.TS Trần Thu Hương, Hội Hóa học

Việt Nam đứng đầu đã lựa chọn đài hoa Atiso đỏ (Hibiscus sabdariffa L.) làm

đối tượng nghiên cứu của đề tài “Nghiên cứu quy trình chiết xuất phân đoạn

giàu hợp chất polyphenol từ loài Hibiscus sabdariffa L., ứng dụng để tạo thực

phẩm chức năng” nhằm xây dựng được quy trình chiết xuất phân đoạn giàu hợp

chất polyphenol từ loài Hibiscus sabdariffa L và tạo sản phẩm hữu ích ứng

dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe cộng đồng.[19]

Sau 18 tháng thực hiện (từ 1/2017 đến 6/2018), Đề tài đã hoàn thành cácmục tiêu và nội dung nghiên cứu, cụ thể là:

- Đã thu được lượng lớn mẫu đài hoa Atiso đỏ (Hibiscus sabdariffa L.) và

tiến hành giám định tên khoa học của mẫu thực vật

- Đã xây dựng được quy trình chiết xuất phân đoạn giàu hợp chấtpolyphenol với hàm lượng polyphenol đạt trên 60%

- Bằng việc kết hợp các phương pháp sắc ký và phổ hiện đại, đã nghiên cứuphân lập và xác định được cấu trúc của 05 hợp chất từ đài hoa Atiso đỏ

(Hibiscus sabdariffa L.) bao gồm luteolin, quercetin, hibiscus acid dimethyl

ester, β-sitosterol và daucosterol Đây là các hợp chất đã biết nhưng lần đầu tiênđược phân lập từ cây Atiso đỏ ở Việt Nam

- Đã khảo sát hoạt tính chống oxi hóa của các dịch chiết từ đài hoa Atiso đỏbằng phương pháp thử dựa vào khả năng trung hòa gốc tự do DPPH Kết quảcho thấy dịch chiết đài hoa Atiso đỏ thể hiện khả năng trung hòa gốc tự do củaDPPH với giá trị SC50 từ 103,61-119,16 µg/ml

- Đã thử hoạt tính gây độc tế bào của dịch chiết từ đài hoa Atiso đỏ Kếtquả thử cho thấy dịch chiết này không thể hiện hoạt tính ở các nồng độ thửnghiệm

- Đã nghiên cứu 3 quy trình tạo chế phẩm cao đặc, chè nhúng và nước uốnggiải khát từ đài hoa Atiso đỏ:

+ Chế phẩm cao đặc HB được tạo ra bởi việc chiết xuất bột khô đài hoaAtiso đỏ và làm đặc theo quy định Chế phẩm này có hàm lượng polyphenol đạt64,58%;

+ Chế phẩm chè nhúng: pha loãng cao chiết thành dịch trong 5 phút ở50˚C, rồi phun hỗn hợp trà theo tỷ lệ chè đen: cao Atiso đỏ là 1:0,75, sau đó sấy

2 lần ở nhiệt độ 78 ℃ C và đóng gói;

+ Chế phẩm nước giải khát từ cao Atiso đỏ trích ly trong 5 phút ở 50 ℃ C(5mg/180ml), chè đen trích ly trong 20 phút ở 90 ℃ C (5mg/180ml), sau đóphối trộn theo tỷ lệ 1:1 hoặc 2:1 và tiệt trùng

Các chế phẩm này đã đạt yêu cầu về số lượng theo đúng thuyết minh

- Đã thử độc tính cấp của chế phẩm cao đặc HB Kết quả nghiên cứu chothấy chế phẩm cao đặc HB thuộc nhóm không gây độc theo đường uống, do đócác chế phẩm được tạo ra trong đề tài đều có độ an toàn cao

Theo nghiên cứu TSKH Nguyễn Minh Khởi, TS Nguyễn Văn Thuận , ThS.Ngô Quốc Luật cùng các nhà khoa học khác của Viện dược liệu thì mật độ trồng68.500 cây/ha với khoảng cách 40 x 40 cm thì cây Atiso đỏ sinh trưởng pháttriển tốt và cây cho năng suất đài hoa cao

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Huệ ở Trung tâm Tài nguyên thực vậtđưa ra quy trình trồng cay Atiso đỏ là cho rằng bổ hốc thành 2 hàng trên mặtluống với khoảng cách 80cm x 60cm (khoảng 20.000-22.000 cây/ha) Gieo hạttheo hốc ở độ sâu 2-2,5 cm, mỗi hốc gieo 2-3 hạt sau đó tỉa để lại 1 cây khoẻnhất Sau khi phủ đất nên phủ thêm một lớp trấu, rơm rạ và Lượng phân bóntưới đủ ẩm thì cây Atiso đỏ sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất đài hoacao [20]

Như vậy, đến nay các nghiên cứu về cây Atiso đỏ chủ yếu là về các đặctính y dược học của cây và rất ít các nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật.Như vậy, nghiên cứu của chúng tôi càng có ý nghĩa hơn khi góp phần hoànthiện quy trình canh tác cây Atiso đỏ, làm cơ sở cho việc mở rộng sản xuấtvùng nguyên liệu cung cấp cho chế biến thực phẩm của cây này trên địa bàntỉnh Thừa Thiên Huế

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng nghiên cứu

Cây Atiso đỏ (thân đỏ, lá xanh, hoa đỏ) Hạt giống được cung cấp từ công

ty Hichagol (Phong Điền, TT Huế)

3.2 Thời gian, địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu:

Đề tài được tiến hành từ 02/2021 đến 05/2021

- Địa điểm nghiên cứu:

Đề tài được thực hiện tại Công ty TNHH MTV sản xuất thương mại vàdịch vụ Hichagol

Địa chỉ: Phường Hóp – Phong An – Phong Điền – Thừa Thiên Huế

3.3 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1: Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồng đến sinh trưởng, phát

triển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế

Nội dung 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, phát

triển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Bố trí thí nghiệm

3.4.1.1 Thí nghiệm 1: Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế.

- Bố trí thí nghiệm: 2 thời điểm trồng

+ Công thức 1 (Thời vụ 1 - V1): gieo hạt ngày 18/01/2021

+ Công thức 2 (Thời vụ 2 - V2): gieo ngày 21/02/2021

Mỗi công thức được bố trí theo ô lớn, không nhắc lại Các công thức sửdụng trên nền phân (1 ha): 90kg N + 70kg P2O5 + 130kg K20

Mật độ trồng: 50 x 60 cm

3.4.1.2 Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021 tại Thừa Thiên Huế.

- Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được bố trí theo kiểu RCBD 1 yếu tố, mỗicông thức có 3 lần nhắc lại Các công thức sử dụng trên nền phân (1 ha): 90kg N+ 70kg P2O5 + 130kg K20

- Thí nghiệm có 4 công thức mật độ trồng (hàng - hàng x cây - cây, cm): + Công thức 1 (M1 - đối chứng): 60x50 cm, mật độ trồng 33.000 cây/ha + Công thức 2 (M2): 60x60 cm, mật độ trồng 28.000 cây/ha

+ Công thức 3 (M3): 70x60 cm, mật độ trồng 24.000 cây/ha

+ Công thức 4 (M4): 80x60 cm, mật độ trồng 21.000 cây/ha

- Diện tích thí nghiệm: Số ô thí nghiệm: 12 ô

+ Diện tích một ô: 14,7 m2

+ Diện tích toàn thí nghiệm: 12 ô x 14,7 = 176,4 m2

Mỗi ô thí nghiệm cách nhau lối đi 50 cm

3.4.2 Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp đánh giá

3.4.2.1 Thời gian hoàn thành các sinh trưởng, phát triển

- Ngày mọc mầm: Ngày có trên 50% số cây có lá mầm mọc lên khỏi mặtđất Quan sát toàn bộ cây/ô

- Ngày phân cành cấp 1: Ngày có trên 50% số cây phân cành có đầy đủ 3

lá Quan sát toàn bộ cây/ô

- Ngày ra nụ: Ngày có trên 50% tổng số cây/ô có ít nhất 1 nụ trên bất cứđốt nào của thân Quan sát toàn bộ cây/ô

- Ngày ra hoa: Ngày có trên 50% tổng số cây/ô có ít nhất 1 hoa trên bất cứđốt nào của thân Quan sát toàn bộ cây/ô

- Ngày thu hoạch (các đợt): Thu hoạch khi thấy đài hoa to và căng đều, đếhoa bằng

3.4.2.2 ℃hỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển

Chọn 5 cây ngẫu nhiên trong mỗi ô thí nghiệm và tiến hành theo dõi, đođếm định kỳ 10 ngày/ lần

- Chiều cao cây (cm): Đo từ gốc sát mặt đất đến mút lá cao nhất, bắt đầu đo

từ giai đoạn 30 ngày sau gieo

- Số lá/cây: Đếm số lá trên cây, lá đã xòe ra hoàn thiện

- Số nhánh cấp 1/cây: Đếm số cành mọc ra từ thân chính, nhánh có 3 lá xòe

ra hoàn thiện

- Số nhánh cấp 2/cây: Đếm số cành mọc ra từ cành cấp 1, nhánh có 3 lá xòe

ra hoàn thiện

3.4.2.3 ℃ác chỉ tiêu về đài hoa

Khối lượng của 1 đài hoa/cây (g): Cân khối lượng của 1 đài thu hoạch bằngcân điện tử

Chiều dài đài hoa (cm): Đo từ đế đến đỉnh đài hoa

Chiều rộng đài hoa (cm): Đo đường kính đế ở phần to nhất của đài

Số đài hoa/cây: Đếm tổng số đài hoa thu hoạch trên cây sau mỗi đợt Đàihoa thu hoạch phải to, căng, hầu hết các cánh đài xòe ra, không cuộn vào quả

3.4.2.4 ℃ác chỉ tiêu về năng suất

Cây/m2: số cây trên một đơn vị diện tích (m2)

Tổng số đài hoa/cây: Đếm tổng số đài hoa trên cây sau mỗi đợt thu hoạchKhối lượng 1 đài hoa/cây (g): Cân khối lượng của 1 đài thu hoạch bằng cân

điện tử

NSLT (tạ/ha) = (số cây/m2 x tổng số đài/ cây x khối lượng TB của 1đài)/100

NSCT (g/cây): Cân tổng số đài/ cây thu hoạch được trong các đợt

3.4.2.5 Điều tra sâu hại

Điều tra thành phần và mức độ phổ biến của các đối tượng như sau:

Mức độ phổ biến = Số lần điềutra bắt gặp Tổng số lầnđiều tra x 100

- : Rất ít phổ biến (Tần suất xuất hiện < 25%)

+: Ít phổ biến (Tần suất xuất hiện 25 – 50%)

++: Phổ biến (Tần suất xuất hiện 51 – 75%)

+++: Rất phổ biến (Tần suất xuất hiện >75%)

3.4.3 Biện pháp kỹ thuật

- Làm đất: Đất cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại Làm đất cày ải trước khi trồng

- Mật độ, khoảng cách trồng: Rạch hàng với khoảng cách cây–cây x hàng–hàng theo các công thức thí nghiệm

- Kỹ thuật gieo: Hạt sau khi ngâm ủ được gieo theo hốc, lấp đất ở độ sâu 2-2,5

cm Mỗi hốc gieo 2-3 hạt sau đó tỉa để lại 1 cây khoẻ nhất

- Phân bón: Lượng phân bón cho 1 ha là 90kgN, 70kg P2O5, 130kg K2O, bổsung lượng phân hữu cơ vi sinh theo các công thức thí nghiệm

Bón lót: toàn bộ phân hữu cơ vi sinh, toàn bộ lân, 2/3 đạm, 1/3 kali

Bón thúc (sau trồng 1 tháng) toàn bộ số đạm và kali còn lại

- Trồng dặm: Sau khi gieo 4-5 ngày cây sẽ mọc Nếu cây không mọc thì tiếnhành ngâm ủ hạt trồng dặm để đảm bảo mật độ cây

- Làm cỏ: Sau khi gieo phun thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm Bón thúc kết hợp vớilàm sạch cỏ dại và vun gốc nhẹ cho cây

Ngoài ra, tuỳ theo tình hình cỏ dại, cây xâm lấn mà tiến hành vun xới từ 2-3lần tới khi thu hoạch,

- Tưới nước: Cây Atiso không cần tưới nhiều nước Có thể tưới khi thời tiết quákhô nóng

- Thường xuyên theo dõi tình hình sâu bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời

- Thu hoạch: Thu đài hoa, nụ sau 4 tháng trồng và thu liên tục trong nhiềutháng (3-4 đợt).

3.4.4 Xử lý số liệu

Thí nghiệm về mật độ: Các số liệu thu thập được tổng hợp và tính toán cácgiá trị như trung bình cộng, sai khác có ý nghĩa thống kê ở xác suất 95% bằngphần mềm Excel 2010 và Statictis 10 Thí nghiệm về thời vụ: Các số liệu được

xử lý bằng T-Test

3.5 Điều kiện thí nghiệm

3.5.1 Điều kiện đất đai

Đất thí nghiệm: thuộc loại đất cát pha, không chủ động tưới tiêu, pH đất khoảng

từ 5-6

3.5.2 Diễn biến khí hậu thời tiết vụ Xuân năm 2021 tại Thừa Thiên Huế

Với mục đích tìm ra thời vụ trồng thích hợp với điều kiện thời tiết trên địabàn tỉnh Thừa Thiên Huế, trong quá trình tiến hành nghiên cứu thí nghiệm thì đãthu thập được một số yếu tố khí tượng cơ bản trong vụ Xuân năm 2021 tại tỉnhThừa Thiên Huế và được trình bày tại bảng 3.1

Bảng 3.1 Diễn biến khí hậu thời tiết vụ Xuân năm 2021 tại Thừa Thiên Huế

(mm)

Số giờ nắng TB (giờ)

Số ngày mưa

Tháng 2/2021: Do có nhiệt độ trung bình (21,1oC), nhiệt độ tối thấp (17,4oC),

nhiệt độ tối cao (23,8oC) nên thuận lợi cho quá trình làm đất, gieo hạt, thuận lợi choviệc nảy mầm của hạt Ngày 27/2 chúng em tiến hành gieo hạt tại các ô thí nghiệm.Tháng 3/2021: Nhiệt độ trung bình (25,7oC), tạo điều kiện cho cây thuận lợibước vào giai đoạn phân cành cấp 1, thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển tốt.Tháng 4/2021: Đây là giai đoạn Atiso đỏ bước vào giai đoạn ra nụ và nở hoa.Nhiệt độ trung bình (21,9oC), nhiệt độ tối cao là (26,8oC), nhiệt độ tối thấp (23,6oC)nên tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình ra nhiều nụ và nở hoa.

Nhìn chung diễn biến thời tiết khí hậu vụ Xuân năm 2021 tại Thừa Thiên Huế

là tương đối thuận lợi cho quá trình sinh trưởng phát triển của cây Atiso đỏ Giaiđoạn sinh trưởng sinh dưỡng nhiệt độ thuận lợi nên quá trình phân cành cấp 1diễn ra nhanh và cây bước vào giai đoạn sinh trưởng sinh thực sớm

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021

4.1.1 Ảnh hưởng của thời vụ đến một số đặc điểm nông học của cây Atiso đỏ

Thời vụ gieo trồng là do con người đặt ra căn cứ theo kinh nghiệm từ xaxưa để lại Thời vụ căn cứ vào điều kiện tự nhiên của từng vùng và quy luật diễnbiến khí hậu theo năm để xác định thời vụ cho hợp lý Trồng đúng thời vụ giúpcây trồng có điều kiện thuận lợi nhất để sinh trưởng, phát triển và từ đó chonăng suất tối đa so với tiềm năng của nó Mặt khác, trồng đúng thời vụ còn giúpcho cây khoẻ, tạo cho nó có tính chống chịu tốt nhất với các đối tượng sâu bệnhhại trên đồng ruộng

Kết quả theo dõi ảnh hưởng của thời vụ đến một số đặc điểm nông học củacây Atiso đỏ được trình bày trong bảng 4.1

Bảng 4.1 Ảnh hưởng của thời vụ đến một số đặc điểm nông học

của cây Atiso đỏ

Công thức Từ gieo đến thu

hoạch đợt 1 (ngày)

Từ gieo đến thu hoạch đợt 2 (ngày)

Chiều cao cuối cùng (cm)

Qua số liệu ở bảng 4.1 cho thấy:

- Thời gian từ gieo đến thu hoạch đợt 1: Thời gian từ gieo đến thu hoạch đợt 1 ở

thời vụ 1 (V1) là 91 ngày và ở thời vụ 2 (V2) là 82 ngày Trong đó, thời gian từ gieođến thu hoạch đợt 1 ở thời vụ 2 (V2) sớm hơn thời vụ 1 (V1) là 9 ngày.

- Thời gian từ gieo đến thu hoạch đợt 2: Thời gian từ gieo đến thu hoạch đợt 2 ởthời vụ (V1) là 107 ngày và ở thời vụ 2 (V2) là 89 ngày Trong đó, thời gian từ gieođến thu hoạch đợt 2 ở thời vụ 2 (V2) sớm hơn thời vụ 1 (V1) là 18 ngày

Do ảnh hưởng của thời tiết lạnh ở giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng làm kéo dàithời gian phát triển thân lá, nên thời gian từ gieo đến thu hoạch ở thời vụ 1 (V1) muộnhơn thời vụ 2 (V2)

- Chiều cao cây cuối cùng: Chiều cao cây cuối cùng ở thời vụ 2 (V2) cao nhất(133,40 cm) và có chiều cao cây cao hơn thời vụ 1 (V1) là 30,93cm Trong đó, ở cảhai thời vụ không có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kế

- Tổng số lá: Tổng số lá cây trồng ở thời vụ 2 (V2) cao nhất (348,67 lá) và có số

lá nhiều hơn thời vụ 1 (V1) là 179,47 lá Trong đó, ở cả hai thời vụ không có sự saikhác có ý nghĩa về mặt thống kế

4.1.2 Ảnh hưởng của thời vụ đến đặc điểm của đài hoa Atiso đỏ

Kích thước đài hoa là chỉ tiêu xác định thời gian thu hoạch và là chỉ tiêu màngười tiêu dùng quan tâm đặc biệt là trong lĩnh vực chế biến và xuất khẩu

Kết quả theo dõi ảnh hưởng của thời vụ đến đặc điểm của đài hoa Atiso đỏ được

trình bày trong bảng 4.2

Bảng 4.2 Ảnh hưởng của thời vụ đến một số chỉ tiêu của đài hoa Atiso đỏ

Công thức Khối lượng TB

Qua bảng số liệu 4.2 cho thấy:

- Khối lượng TB của 1 đài (g): là một trong những yếu tố quyết định tới năngsuất đài hoa Khối lượng TB của 1 đài hoa ở thời vụ 2 (V2) cao nhất 11,49 g và caohơn thời vụ 1 (V1) là 1,93 g Trong đó, ở cả hai thời vụ không có sự sai khác có ýnghĩa về mặt thống kê

- Chiều dài đài hoa (cm): Chiều dài đài hoa ở thời vụ 2 (V2) cao nhất 4,64 cm vàchiều dài đài hoa ở thời vụ 2 (V2) cao hơn thời vụ 1 (V1) là 0,58 cm Trong đó, ở cảhai thời vụ không có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê

- Chiều rộng đài hoa (cm): Chiều rộng đài hoa ở thời vụ 2 (V2) cao nhất và chiềurộng đài hoa ở thời vụ 2 (V2) cao hơn thời vụ 1 (V1) là 0,34 cm Tuy nhiên, ở cả haithời vụ không có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê.

4.1.3 Ảnh hưởng của thời vụ đến yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của cây Atiso đỏ

Năng suất là một chỉ tiêu tổng hợp, phụ thuộc các yếu tố cấu thành năng suất nhưkhối lượng TB của đài/ cây (g), TB số đài thu hoạch/ cây (đài), NSLT (tạ/ ha) vàNSCT (g/cây) Các yếu tố cấu thành năng suất phụ thuộc vào tiềm năng năng suất củagiống, điều kiện ngoại cảnh và biện pháp kỹ thuật canh tác

Kết quả theo dõi ảnh hưởng của thời vụ đến yếu tố cấu thành năng suất và năngsuất của cây Atiso đỏ được trình bày trong bảng 4.3

Bảng 4.3 Ảnh hưởng của thời vụ đến yếu tố cấu thành năng suất và năng suất

của cây Atiso đỏ

Công

thức

Khối lượng TB

của 1 đài/ cây (g)

Thu hoạch đợt 1 Thu hoạch đợt 2 Tổng

NSCT của 2 đợt (g/cây)

TB số đài thu hoạch/

cây (đài)

NSCT 1 (g/cây)

TB số đài thu hoạch/

cây (g)

NSCT 2 (g/cây)

Qua số liệu ở bảng 4.3 cho thấy:

- Khối lượng TB của 1 đài/ cây (g): Khối lượng TB của 1 đài/ cây ở thời vụ

2 (V2) cao nhất 11,49 g và cao hơn thời vụ 1 (V1) là 1,93 g Trong đó, ở cả haithời vụ không có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê

- TB số đài thu hoạch/ cây đợt 1 (đài): TB số đài thu hoạch/ cây đợt 1 ởthời vụ 1 cao nhất 12,33 đài và cao hơn thời vụ 2 (V2) là 4,26 đài Trong đó, ở cảhai thời vụ đều có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê

- NSCT thu đợt 1 (g/cây): NSCT thu đợt 1 ở thời vụ 1 (V1) cao nhất 103,21g/cây và cao hơn thời vụ 2 (V2) là 10,82 g/cây, sự sai khác này có ý nghĩa thống kê

- TB số đài thu hoạch/ cây đợt 2 (đài): TB số đài thu hoạch/ cây đợt 2 ởthời vụ 2 (V2) cao nhất 6 đài và cao hơn thời vụ 1 (V1) là 0,47 đài Trong đó, ở

cả hai thời vụ đều có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê

- NSCT thu đợt 2 (g/cây): NSCT thu đợt 2 ở thời vụ 2 (V2) cao nhất 70,68g/cây và cao hơn thời vụ 1 (V1) là 17,11 g/cây Trong đó, ở cả hai thời vụ không có

sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê.

- Tổng NSCT của 2 đợt: ở thời vụ 2 (V2) thu được 163,07 g/cây, cao hơn so vớithời vụ 1 (V1) (156,78 g/cây) Trong đó, ở cả hai thời vụ đều có sự sai khác có ýnghĩa về mặt thống kê

4.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Atiso đỏ trong vụ Xuân 2021

4.2.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian hoàn thành các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây Atiso đỏ

Sinh trưởng của cây Atiso đỏ phụ thuộc vào ảnh hưởng của nhiệt độ, ẩm độ

và lượng mưa Điều kiện ngoại cảnh có liên quan chặt chẽ đến đời sống câytrồng nói chung và cây Atiso đỏ nói riêng Do ảnh hưởng trực tiếp đến quá trìnhsinh trưởng, phát triển, các hoạt động sinh lý và sinh hóa của cây Sự biểu hiệnkiểu hình ra bên ngoài chính là kết quả của sự tác động qua lại giữa kiểu gen vàđiều kiện môi trường, qua đó phản ánh được mức độ thích ứng của cây trồng vớiđiều kiện ngoại cảnh Qua đó xác định được chế độ trồng trọt, bố trí cơ cấu câytrồng và mùa vụ hợp lý để áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm thâmcanh tăng năng suất và sản lượng cây trồng

Tỉnh Thừa Thiên Huế nằm trong vành đai nội chí tuyến Bắc bán cầu, lạithừa hưởng lượng bức xạ dồi dào nên Thừa Thiên Huế có nền nhiệt độ cao đặctrưng cho chế độ nhiệt lãnh thổ vành đai nhiệt đới So sánh một vài đặc trưng vềnhiệt theo lãnh thổ cho thấy đồng bằng duyên hải thuộc vùng nhiệt đới điểnhình, còn vùng núi cao trên 500m do hiệu ứng giảm nhiệt độ theo độ cao mà một

số đặc trưng về nhiệt không đạt tiêu chuẩn nhiệt đới Điều đó chứng tỏ chế độnhiệt của Thừa Thiên Huế không những thay đổi theo mùa do tác động của hoànlưu khí quyển, mà còn phân hóa theo vị trí, đặc điểm độ cao địa hình Nhìnchung, điều kiện khí hậu của tỉnh Thừa Thiên Huế khá thuận lợi cho cây trồngsinh trưởng và phát nói chung và cây Atiso đỏ nói riêng Đối với giống cây nàykhông cần tưới nước, chỉ cần bón phân hữu cơ và chăm sóc nhổ cỏ, không phảiphun thuốc trừ sâu Cây Atiso đỏ thu hoạch từ gốc đến ngọn cả đài hoa và hạt,còn thân cây làm củi, đến thời kỳ thu hoạch hoa

Kết quả theo dõi quá trình sinh trưởng và phát triển của cây Atiso đỏ đượctrình bày ở bảng 4.4

Bảng 4.4 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian hoàn thành các giai đoạn

sinh trưởng, phát triển của cây Atiso đỏ

(Đơn vị tính: Ngày)

Ra nụ

Ra hoa

Thu hoạch đợt 1

Thu hoạch đợt 2

Thu hoạch đợt 3