TIỂU LUẬN học PHẦN THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI ĐƢƠNG đại

HỌC VIỆN CÁN BỘ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LÝ LUẬN CƠ SỞ TIỂU LUẬN HỌC PHẦN THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI ĐƢƠNG ĐẠI Giảng viên TS Trần Hoàng Hạnh Sinh viên Phạm Gia Minh Mã số sinh viên 202010028 Lớp K05[.]

HỌC VIỆN CÁN BỘ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CƠ SỞ

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN:

THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI

Giảng viên: TS Trần Hoàng Hạnh Sinh viên: Phạm Gia Minh

Mã số sinh viên: 202010028 Lớp: K05201A

TP.HCM, tháng 12 năm 2022

ĐỀ BÀI TIỂU LUẬN SỐ 1:

Từ những kiến thức về môn học Thể chế chính trị thế giới đương đại, anh chị hãy:

1/ Lựa chọn, phân tích một thể chế chính trị yaji một trong số các quốc gia gồm:

Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Úc

2/ Phân tích ưu điểm, hạn chế từ thực tiễn thể chế chính trị của các quốc gia đó

3/ Đề xuất, kiến nghị hoặc bài học kinh nghiệm của bản thân anh chị

NỘI DUNG THỰC HIỆN:

1 THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ CỘNG HÒA PHÁP

1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, dân cư và lịch sử thể chế chính trị

1.1.1 Điều kiện tự nhiên, dân cư

1.1.2 Lịch sử thể chế chính trị

1.2 Hiến pháp

1.3 Thể chế nhà nước

1.3.1 Lập pháp

1.3.2 Hành pháp

1.3.3 Tư pháp

1.3.4 Hệ thống chính quyền địa phương

1.3.5 Hội đồng kinh tế và xã hội

1.4 Các Đảng chính trị và các nhóm lợi ích

1.4.1 Các Đảng chính trị

1.4.2 Các nhóm lợi ích

2 ƯU ĐIỂM, HẠN CHẾ VỀ THỰC TIỄN CỦA THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ CỘNG HÒA PHÁP

2.1 Ưu điểm về thực tiễn của thể chế chính trị Cộng hòa Pháp

2.2 Hạn chế về thực tiễn của thể chế chính trị Cộng hòa Pháp

3 BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ XÂY DỰNG THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ VIỆT NAM

BÀI LÀM

1 THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ CỘNG HÒA PHÁP

1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, dân cƣ và lịch sử chế độ chính trị 1.1.1 Điều kiện tự nhiên, dân cƣ

Cộng hòa Pháp là một quốc gia rộng lớn nằm ở Tây Âu, nơi giao lưu của nhiều nước sớm phát triển nhất thế giới của lục địa Châu Âu Đây là quốc gia có lịch sử lâu đời với nền văn hóa đặc sắc, có vị trí quan trọng trong tiến trình phát triển rực

rỡ của lịch sử nhân loại – nơi khơi nguồn nhiều tư tưởng triết học, chính trị - xã hội, văn hóa, kinh tế, khoa học và nghệ thuật mang giá trị cao cả, vĩnh hằng

Trong lịch sử, Pháp đã từng là trung tâm kinh tế, chính trị - xã hội của Châu Âu

và cả thế giới Những giá trị văn minh, tiến bộ của nước Pháp lan tỏa vô cùng mạnh

mẽ và sâu rộng đến quá trình vận động và phát triển của Châu Âu và thế giới cận hiện đại, đặc biệt là các tư tưởng triết học, chính trị thời khai sáng và nhiều trào lưu cách mạng thế kỷ XVIII Chính tác động tích cực đó đã góp phần quan trọng vào sự hình thành đời sống chính trị - xã hội thế giới đương đại Ở thời hiện đại, Pháp là trụ cột kinh tế - chính trị của khối liên minh Châu Âu, thành viên của nhóm các nước phát triển nhất thế giới G7 với GDP theo PPP năm 2021 là 2.937 nghìn tỷ USD Đặc biệt, Pháp là thành viên thường trực của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc

Về dân tộc, người Pháp chiếm 87% còn lại là các dân tộc nhập cư như Đức (2%), Ả Rập (3%), Ý, Tây Ban Nha, người Việt,…Do số người nhập cư vào Pháp ngày càng tăng và khó kiểm soát, chính quyền đã thi hành nhiều chính sách nhằm hạn chế vấn đề này Đây là đặc điểm chi phối rất lớn đến quá trình hình thành và vận hành của hệ thống chính trị Pháp trong quá khứ cũng như hiện tại Về tôn giáo, Thiên chúa giáo là tôn giáo chính tại nước Pháp chiếm 90% dân số Bên cạnh đó là

ba tôn giáo: Đạo Tin Lành (2%), Hồi giáo (1%) và Do Thái giáo (1%) và vô thần Với di sản lịch sử nổi bậc, các chia rẽ chính trong xã hội giữ cánh tả - cánh hữu; Thượng lưu – Bình dân; Thành thị - Nông thôn; …Là một quốc gia công nghiệp hóa cao, với tầng lớp trung lưu chiếm đa số Tuy nhiên, xã hội Pháp lại có sự chia

rẽ giai cấp khá rõ rệt trong nhận thức, phong cách sống cũng như thái độ chính trị

và nền tảng học vấn

1.1.2 Lịch sử thể chế chính trị

Pháp là một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới có lịch sử Hiến pháp phong phú nhất thế giới Cùng với Mỹ là các nước đầu tiên đưa ra và thực hiện hóa

ý tưởng hiện đại của Hiến pháp Lịch sử Hiến pháp của Pháp bắt đầu từ cuộc Cách mạng Pháp năm 1789 với bản Hiến pháp đầu tiên ra đời năm 1791, cột mốc lịch sử quan trọng đã bắt đầu xuất hiện Trong thời gian 169 năm từ 1789 đến 1958, Pháp

đã trải qua nhiều biến động 12 chế độ chính trị và 16 bản Hiến pháp khác nhau với khuynh hướng thay đổi từ cực đoan vô tổ chức sang độc tài có kỷ luật và đạt đến chế độ chính trị ổn định và phát triển của nền cộng hòa thứ năm 1958

1.2 Hiến pháp

Hiến Pháp được định nghĩa theo quan điểm của Giáo sư nước Đức Stecner như

sau: “Hiến pháp là những quy định có tầm cao nhất nhằm điều chỉnh việc tổ chức

nhà nước, các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của nhà nước, hình thức, cơ cấu và mối quan hệ của nhà nước với công dân” Đúng thật vậy, Hiến pháp đóng vị trí vô

cùng quan trọng trong việc tổ chức và vận hành của hệ thống chính trị, là văn bản pháp lý cao nhất buộc tất cả các chủ thể tham gia vào đời sống chính trị - xã hội phải tuân thủ theo Hay, Hiến pháp là bản khế ước ghi nhận sự ủy quyền, công cụ kiểm soát hữu hiệu nhất của nhân dân đối với một nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị

Lịch sử lập hiến của Pháp là lịch sử tìm kiếm một thể chế nhằm ổn định chính trị với thiết kế bộ máy nhà nước theo mô hình lưỡng tính nữa tổng thống, nữa quốc hội ( hỗn hợp ), nghiêng về tổng thống, quy định thể chế chính trị theo nguyên tắc

“Tam quyền phân lập” không triệt để Lịch sử Pháp đã trải qua 15 bản Hiến pháp kém hiệu quả vì rơi vào hai thái cực: Một là dân chủ, dẫn đến tranh chấp bè phái, không ổn định Hai là chuyên chế, độc đoán, hà khắc của các nền quân chủ, đế chế Mãi cho đến năm 1958, bản Hiến pháp này đã khắc phục vấn đề nền tảng rơi vào

trạng thái hỗn độn giữa hai thái cực trên bằng cách dung hòa chúng lại trên cơ sở kết hợp giữa chế độ nghị viện và chế độ tổng thống tạo nên mô hình Cộng hòa hỗn hợp, với bốn phương châm cụ thể sau: Thứ nhất, quy định rõ các quyền độc lập của chính phủ và tổng thống Thứ hai, hạn chế các lĩnh vực thuộc thẩm quyền lập pháp của nghị viện Thứ ba, khuyến khích sự liên minh giữa các đảng chính trị Thứ tư, Tổng thống phải đứng trên lợi ích đảng phái Với tư cách là nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu cơ quan hành pháp nhằm lãnh đạo và quyết định chính sách quốc gia, làm trọng tài chính trị, giữ gìn độc lập và các hiệp ước đã ký kết

1.3 Thể chế nhà nước

1.3.1 Lập pháp

Nghị viện Cộng hòa Pháp bao gồm hai viện: Hạ viện và Thượng viện, bất đối xứng với cán cân quyền lực lập pháp nghiêng phần lớn về phía Hạ viện (đại diện cho nguyện vọng của nhân dân) Nghị viện họp từ tháng 10 đến cuối tháng 6 năm sau, do thủ tướng triệu tập hay đa số nghị sĩ đề nghị

Hạ viện tại Pháp được biết đến là Quốc hội, bao gồm 577 đại biểu được nhân dân bầu trực tiếp theo hệ thống bỏ phiếu 2 vòng (555 đại biểu được bầu cử trên lãnh thổ Pháp, các đại biểu còn lại được bầu cử tại liên vùng địa phương hoặc lãnh thổ hải ngoại của đất nước) với thời hạn nhiệm kỳ 5 năm Về chức năng, Hạ viện

có vai trò chủ đạo trong nhánh lập pháp qua việc soạn thảo Hiến pháp, các đạo luật; Phê chuẩn thủ tướng và nội các Thủ tướng Pháp vừa phải chịu trách nhiệm trước Tổng thống vừa chịu trách nhiệm trước Hạ viện Hơn nữa, Hạ viện giám sát, kiềm chế Chính phủ và Thủ tướng bằng chế định chất vấn và bỏ phiếu bất tín nhiệm

Thượng viện gồm 321 thành viên được bầu gián tiếp bởi các đại cử tri đại diện

cho các đơn vị hành chính, hội đồng địa phương các vùng, tỉnh và xã bầu ra với nhiệm kỳ 9 năm, cứ 3 năm bầu lại 1/3 Tuy nhiên, từ năm 2004, nhiệm kỳ của thượng nghị sĩ đã tăng lên 6 năm, việc bầu lại vẫn là 1/3 sau 3 năm Và bắt đầu từ năm 2011, sau 3 năm thì bầu lại 1/2 Chức năng lập pháp của Thượng viện khá mờ nhạt, chỉ thật sự có vai trò chỉ khi hiến pháp được sửa đổi Nó được xem là cơ quan

cố vấn để chỉnh lý các văn bản pháp luật, giữ gìn những truyền thống cộng hòa và bảo vệ những giá trị và lợi ích của xã hội

Về cơ cấu tổ chức, ở cả hai viện đều có chủ tịch, các Phó chủ tịch, các thư ký

và các nhà quản lý tài chính Điểm đặc biệt ở nghị viện đó là chủ tịch hai viện do đảng đa số tiến cử, Phó chủ tịch do đảng đối lập lớn nhất tiến cử, và đều phải từ bỏ đảng của mình để giữ tính trung lập trong điều hành các phiên họp Để giúp cho hoạt động của Viện có chiều sâu và hiệu quả, mỗi Viện đều có các uỷ ban chuyên môn, ban tư vấn, ban thư ký và đội ngũ giúp việc Trong trường hợp khuyết danh Tổng thống thì Chủ tịch Thượng viện tạm thời thực hiện các nhiệm vụ của nguyên thủ quốc gia Chủ tịch mỗi Viện có quyền bổ nhiệm 3 thành viên của Hội đồng bảo hiến thuộc cơ quan tư pháp Chủ tịch Hạ viện giữ vị trí chủ tọa Hội nghị phê chuẩn các quy định sửa đổi Hiến pháp Tổng thống phải tham khảo ý kiến của chủ tịch các Viện của Nghị viện trước khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp Chủ tịch hai Viện có quyền quyết định việc bãi bỏ các kiến nghị về luật và kiến nghị sửa đổi hiến pháp khi Chính phủ tuyên bố phạm vi của các văn bản đó thuộc lĩnh vực lập quy

Quá trình thông qua một dự luật được cụ thể hóa thông qua 7 bước: 1 Trình

dự luật; 2 Hội đồng Kinh tế Xã hội hoặc các ủy ban xem xét; 3 Thảo luận bỏ phiếu; 4 Xem xét lần 2 nếu có yêu cầu của chính phủ hay các nghị sỹ; 5 Hội đống hiến pháp kiểm tra tính hợp hiến 6 Tổng thống tuyên bố; 7 Phát hành văn bản luật (Nhưng nếu thượng viện phủ quyết thì Hạ viện có thể sửa hay không; nếu không nhất trí, Chính phủ có thể đề nghị Hạ viện thông qua bất kể thượng viện) Các dự luật sau khi được cả hai viện của Nghị viện thông qua được gửi đến Tổng thống Tổng thống có thể yêu cầu Nghị viện xem xét lại một phần hay toàn

bộ đạo luật và Nghị viện không có quyền từ chối kiểm tra lại văn bản này Sau khi được Uỷ ban hỗn hợp của Nghị viện xem xét, việc thảo luận về luật đó được đưa vào chương trình nghị sự của Nghị viện Tổng thống cũng có thể đề nghị Hội đồng bảo hiến xem xét dự luật trước khi thông qua

1.3.2 Hành pháp

Chính thể nước Pháp là sự dung hòa độc đáo chính thể Cộng hòa Tổng thống và chính thể Nghị viện Vì vậy, sự có mặt của cả tổng thống và chính phủ trong việc điều hành và thực hành quyền hành pháp là sự phân chia quyền lực rất linh hoạt và mềm dẻo với chính phủ lưỡng đầu chế, trong đó, Tổng thống đứng đầu nhánh quyền hành pháp, nhưng điều hành Chính phủ là Thủ tướng

Tổng thống

Tổng thống Cộng hòa Pháp đảm nhận hai chức năng chính: Thứ nhất, là nguyên thủ quốc gia, đứng đầu nhà nước, thay mặt nhà nước về đối nội, đối ngoại với nhiệm kỳ 5 năm nhưng không quá hai nhiệm kỳ liên tiếp, do nhân dân bầu trực tiếp với phổ thông đầu phiếu tối đa hai vòng1

Thứ hai, Tổng thống là người nắm Chính phủ, trực tiếp quản lý và điều hành đất nước, đảm bảo hoạt động bình thường của các cơ quan công quyền, tính liên tục trong hoạt động của Nhà nước Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người nắm 1/2 quyền hành pháp,

là người hoạch định các chính sách của nhánh hành pháp, nắm trong tay các bộ quan trọng nhất của Chính phủ như Bộ ngoại giao, Bộ quốc phòng, Bộ tài chính….Đặc biệt, Tổng thống có quyền giải tán Quốc hội và trưng cầu dân ý

Thủ tướng là người do Tổng thống bổ nhiệm, Thủ tướng và các thành viên khác của Chính phủ sẽ là bộ phận thực thi những chính sách của Tổng thống và thực hiện các vấn đề còn lại như thuế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế…

Trong trường hợp do không hoàn thành nhiệm vụ, Tổng thống có thể miễn nhiệm Thủ tướng Ngoài ra Tổng thống còn có thẩm quyền chủ trì các phiên họp của Hội đồng Bộ trưởng Tổng thống có thẩm quyền ký các Pháp lệnh và các Nghị định của Chính phủ đã được Hội đồng Bộ trưởng thảo luận và thông qua Tổng thống được quyền bổ nhiệm các chức vụ dân sự và quân sự của Nhà nước2

Về đối ngoại, Tổng thống Pháp được quyền cử và giao quốc thư cho đại sứ và đặc phái viên của Cộng hoà Pháp tại nước ngoài và tiếp nhận quốc thư của các đại

1 Điều 7 Hiến pháp Cộng hòa Pháp năm 1958

2

Điều 13 Hiến pháp Cộng Hòa Pháp 1958

sứ và đặc phái viên nước ngoài tại Cộng hoà Pháp Trong lĩnh vực tư pháp, Tổng thống có quyền đặt xá Với vai trò là người đứng đầu nhánh hành pháp, nắm quân đội trong tay, Tổng thống Pháp thống lĩnh quân đội, chủ toạ các hội đồng và uỷ ban quốc phòng cao cấp

Thủ tướng và Chính phủ

Chính phủ Cộng hòa Pháp là một cơ quan tập thể gồm Thủ tướng và các Bộ trưởng Theo Hiến pháp 1958, Thủ tướng có ba quyền chính: Đứng đầu và điều hành chính phủ; Lãnh đạo bộ máy hành chính; Sọan thảo và ban hành các văn bản pháp quy nhằm quản lý hành chính nhà nước Bên cạnh đó, điểm riêng biệt của Chính phủ Pháp là hai cơ quan riêng biệt: Hội đồng Bộ trưởng (hội nghị các Bộ trưởng dưới sự chủ tọa của Tổng thống với vai trò thực hiện các thẩm quyền hiến định của Chính phủ) và Nội các (hội nghị Bộ trưởng dưới sự chủ tọa của Thủ tướng) Chính phủ Pháp có vai trò chủ đạo trong xây dựng và thực hiện chính sách quốc gia Chính phủ điều hành hệ thống hành chính và các lực lượng vũ trang Hơn nữa, Chính phủ chịu trách nhiệm kép trước Nghị viện thông qua nghị quyết chỉ trích bằng đa số tuyệt đối và bị Tổng thống giải tán

1.3.3 Tư pháp

Quyền lực nhánh tư pháp của chính thể Cộng hòa Pháp là hệ thống toà án, hệ thống viện công tố với chức năng truy tố, phán quyết và bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân tại Pháp Hệ thống tòa án của Pháp được thiết kế theo chiều dọc với các cấp độ từ Trung ương đến các vùng và Tỉnh Hơn nữa, nó được xây dựng với các cấp độ và giai đoạn xét xử như Tòa sơ thẩm, Tòa thượng thẩm, Tòa phá án, Tòa án tối cao Sự quy định chặt chẽ, cụ thể về thẩm quyền, tổ chức và hoạt động của hệ thống tòa án đã tạo nên sự độc lập, không bị chi phối bởi bất cứ tổ chức hay cá nhân nào khi xét xử theo hai cấp, hoạt động công khai

Hội đồng bảo hiến hay Hội đồng hiến pháp là thiết chế đặc biệt quan trọng trong hệ thống cơ quan tư pháp tại Pháp, khá tương đồng với Tòa án hiến pháp tại

Mỹ Về cơ cấu tổ chức, thiết chế này gồm 9 người, nhiệm kỳ 9 năm Hội đồng bảo

hiến thay thế 1/3 sau 3 năm Chủ tịch Hội đồng bảo hiến do Tổng thống bổ nhiệm Tổng thống, chủ tịch Hạ viện, và chủ tịch thượng viện mỗi người được bổ nhiệm 3 người Nhằm tạo nên sự độc lập của cơ quan tư pháp trong việc kiểm soát quyền lực, thành viên của Hội đồng bảo hiến thường là các cựu Tổng thống và các chính khách nổi tiếng có uy tín và kinh nghiệm hoạt động chính trị thực tiễn

Hội đồng bảo hiến có thẩm quyền đa dạng và tác động rất sâu sắc đến hai nhánh lập pháp và hành pháp trong việc kiểm soát quyền lực Hội đồng này có thẩm quyền bảo vệ Hiến pháp và sự thống nhất của pháp luật; Có quyền đưa ra phán xét những văn bản, quyết định và hành vi vi hiến; Xem xét tính đúng đắn của việc bầu cử các chức vụ hay kiêm nhiệm chức vụ phát sinh trong quan hệ giữa các thành viên của Nghị viện Đồng thời, hội đồng bảo hiến xem xét tính hợp hiến và hợp pháp các quy chế làm việc của cả Hạ viện và Thượng viện

1.3.4 Hệ thống chính quyền địa phương

Hệ thống chính quyền địa phương được tổ chức thành 3 cấp Vùng - Tỉnh – Xã, tương ứng với những người đứng đầu các cơ quan dân cử ở cả 3 cấp (chủ tịch hội đồng Xã, Tỉnh, Vùng) và chính quyền địa phương được quy định vào năm 1982 khi

đã có luật phân quyền, quyền hành pháp và một số thẩm quyền nhà nước được chuyển giao cho người đứng đầu các cơ quan dân cử và chính quyền địa phương Các Hội đồng địa phương do dân cử ra với nhiệm kỳ 6 năm có nhiệm vụ giải quyết công việc của địa phương, cụ thể là thực hiện quyền hành pháp và thi hành các quyết định của Hội đồng, quản lý ngân sách, bộ máy hành chính, nhân sự của địa phương Nét riêng nổi bậc của hệ thống chính quyền địa phương tại Pháp đó là thực hiện chính sách phân quyền mạnh mẽ trao quyền tự quản cho chính quyền địa phương Đó là những cộng đồng tự quản, tự chủ về tài chính, có tư cách pháp nhân, không có hệ thống thứ bậc hoặc giám sát giữa các cấp chính quyền địa phương, có thẩm quyền khác nhau nằm trong một chỉnh thể thống nhất, chịu sự kiểm tra tính hợp pháp của nhà nước

1.3.5 Hội đồng kinh tế và xã hội