ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC LỚP BỒI DƯỠNG TÍCH HỢP LỊCH SỬ ĐỊA LÍ DÀNH CHO GIÁO VIÊN THCS BÀI TIỂU LUẬN CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LỊCH SỬ ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG THCS Họ và tên Ngày sinh Nơi sin[.]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LỚP BỒI DƯỠNG TÍCH HỢP LỊCH SỬ ĐỊA LÍ
DÀNH CHO GIÁO VIÊN THCS
BÀI TIỂU LUẬN CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LỊCH SỬ ĐỊA LÍ
Ở TRƯỜNG THCS
Họ và tên:
Ngày sinh:
Nơi sinh:
Đơn vị công tác:
Năm 2022
Trang 2CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ TẠI TRƯỜNG THCS
Câu 1: Anh/ Chị hãy phân tích tác động của các cuộc phát kiến địa lí đối với sự phát
triển của văn minh thế giới?
Bài Làm
A MỞ ĐẦU
Châu Âu vào những thế kỷ XIII – XV đã cho thấy sự phát triển nhanh chóng của những hoạt động buôn bán, ngân hàng và tài chính, nhu cầu về kim loại quý như vàng,bạc, hương liệu, thị trường mới ngày càng tăng Cùng với đó, những tiến bộ của kỹ thuật hàng hải và những hy vọng có được kiến thức mới, khám phá ra những vùng đất mới đã thúc đẩy những chuyến đi thám hiểm của người châu Âu
Bên cạnh đó, các con đường buôn bán giữa châu Âu và phương Đông từ thế kỷ XV gặp nhiều khó khăn, trở ngại bởi những dân tộc khác khiến cho hàng hóa hai bên trở nên kham hiếm, đắt đỏ Tình hình lúc bấy giờ đã khiến vấn đề tìm ra những con đường thương mại mới, những nơi tiêu thụ hàng hóa mới càng trở nên cấp thiết, thôi thúc những cuộc phát kiến địa lý lớn của người Tây Âu nói riêng và châu Âu nói chung
Hai quốc gia đi đầu trong việc tìm kiếm những con đường hảng hải mới là Bồ Đào Nha
và Tây Ban Nha Hai đất nước trên đã có những cuộc phát kiến địa lý để lại những thành tựu
và hệ quả lớn Sự ảnh hưởng của những cuộc phát kiến địa lý đó không chỉ tác động đến
“tính quốc gia” mà ngay từ đầu đã tác động lên “tính thế giới”, đặc biệt là trong quan hệ kinh
tế quốc tế và hệ thống quan hệ quốc tế của các nền văn minh Các cuộc phát kiến địa lý của người châu Âu ở thế kỷ XV – XVI đã mở ra một chương mới trong tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại
Bài tiểu luận được chia thành 2 phần chính:
1 Những cuộc phát kiến địa lý lớn của người châu Âu từ đầu thế kỷ XV –
cuối thế kỷ XVI
2 Tác động của các cuộc phát kiến địa lý lớn với sự vận động của “tính thế
giới” trong quan hệ kinh tế quốc tế nói riêng và hệ thống quan hệ quốc tế nói chung
B NỘI DUNG
1 Những cuộc phát kiến địa lý lớn của người châu Âu từ đầu thế kỷ XV –
cuối thế kỷ XVI.
Trong thế kỷ XV và XVI, người châu Âu bắt đầu vẽ bản đồ thế giới với rất nhiều
khoảng trống và chưa xác định Những tấm bản đồ với nhiều khoảng trống ấy có thể coi là kết quả khi tư duy về thiên văn và địa lý của người châu Âu đã được mở rộng, chấp nhận rằng có những phần rộng lớn của thế giới mà người châu Âu không biết đến Đồng thời sự phát triển của khoa học kĩ thuật, đặc biệt là kỹ thuật hàng hải, kỹ thuật đóng tàu ở thời điểm
ấy đã giúp cho Tây Âu có đủ những điều kiện phù hợp cho các cuộc phát kiến địa lý lớn
Trang 3Trong đó, có ba cuộc phát kiến địa lý lớn của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã để lại ý nghĩa quan trọng trong lịch sử loài người
- Hành trình của VascodaGama vòng qua phía Nam của châu Phi đến Ấn Độ
Từ những năm đầu tiên của thế kỷ XV, tại Bồ Đào Nha đã tổ chức rất nhiều cuộc thám hiểm men theo bờ biển của châu Phi do Hoàng tử Henry (Henry the Navigator) bảo trợ nhằm tìm ra một con đường thương mại đến Ấn Độ - vùng đất được cho là xứ sở của hương liệu Những cuộc thám hiểm trước đấy đã củng cố niềm tin rằng có thể đi tới Ấn Độ bằng con đường biển từ Đại Tây Dương và cơ hội để xác nhận niềm tin đó được trao cho Vasco da Gama
Tháng 07/1497 Vasco da Gama đã chỉ huy đoàn thuyền Bồ Đào Nha rời cảng
Lisbon Đoàn thuyền men theo bờ biển châu Phi đến mũi Hải Vọng – cực Nam châu Phi Sau
đó, hạm đội vượt qua Ấn Độ Dương do người Ả Rập kiểm soát và gặp một hoa tiêu người Ả Rập giúp đỡ để cập bến tại Calicut ở bờ biển phía Tây Nam Ấn Độ vào tháng 05/1498 Vasco
da Gama trở thành người đầu tiên đi trực tiếp từ châu Âu đến Ấn Độ bằng đường biển, thành công tìm ra con đường hảng hải mới giữa châu Âu và xứ sở hương liệu của phương Đông Thành tựu này đã ghi tên ông trở thành một trong những nhà thám hiểm vĩ đại nhất thời bấy giờ Đồng thời thành tựu ấy cũng đã chứng minh rằng niềm tin của các
1 Oliver J Thatcher, “The Library of Original Source” (Milwaukee: University R
nhà thám hiểm Bồ Đào Nha trước đó: Có một con đường biển từ Đại Tây Dương đến Ấn Độ Khi ông quay trở lại Bồ Đào Nha vào tháng 09/1499, ông được ban thưởng hậu hĩnh và được ban tước vị một cách long trọng Chuyến du hành của Vasco daGama đóng một vai trò quan trọng đối với nền kinh tế của Bồ Đào Nha nói riêng và quan hệ kinh tế quốc tế thế giới nói chung
- Hành trình vượt Đại Tây Dương tìm ra châu Mỹ của Christopher Columbus và
Amergio Vespucci
Bên cạnh những cuộc thám hiểm của người Bồ Đào Nha, người Tây Ban Nha
cũng tiến hành những cuộc phát kiến địa lý bằng đường biển Nhưng khác với Bồ Đào Nha, ngườ Tây Ban Nha lại tin vào thuyết quả đất có hình tròn và bản đồ thế giới của nhà thiên văn Toscanelli – ông cho rằng Ấn Độ và Nhật Bản nằm ở phía bên kia của Đại Tây Dương Đây cũng là lý do vì sao hải trình của Columbus đi về hướng tây của Đại Tây Dương.Tháng 09/1942, Christopher Columbus đã dẫn đoàn thủ thủy Tây Ban Nha bao gồm 3 tàu và 90 người xuất phát từ hải cảng Palos đi theo hướng Tây của Đại Tây Dương, tìm một hải trình mới để đến vùng Đông Á Ngày 12/10/1942, hạm đội của Columbus đã tiếp cận được một số đảo chưa từng được biến đến Lúc bấy giờ, Columbus tin rằng nơi ông đặt chân đến là một đảo nhỏ thuộc bờ biển Đông Á, nên ông đã gọi nơi đây là Tây Ấn Độ và gọi những người ông gặp ở đó là “người Ấn Độ” (Indian) Columbus nghĩ rằng mình đã phát hiện ra vùng Tây
Ấn Độ và sự nhầm lẫn ấy kéo dài đến suốt phần đời còn lại của ông Thời điểm ấy, một ý tưởng cho rằng con người có thể khám phá ra một lục địa hoàn toàn mới là điều khó ai trong thế hệ của Columbus có thể nghĩ tới
Cho đến những năm 1502 – 1504, những văn bản mô tả hành trình các cuộc
thảm hiểm của Amerigo Vespucci được xuất bản, những văn bản này cho rằng vùng đất mà Columbus phát hiện không phải là vùng bờ biển Đông Á như Columbus đã lầm tưởng, mà là
Trang 4một lục địa mới mà người châu Âu chưa từng được biết đến Lập luận của Amerigo Vespucci
đã thuyết phục được các nhà vẽ bản đồ bởi Amerigo là mộ thủy thủ giữ vai trò quan trọng trong các cuộc thám hiểm ở châu Mỹ vào những năm 1499-1504 Để tri ân sự phát hiện của Amerigo, đại lục mới này được đặt theo tên của ông – America (Châu Mỹ)
Tuy vậy, Christopher Columbus vẫn được coi là người tìm ra châu Mỹ, một phát
kiến địa lý vô cùng quan trọng trong lịch sử loài người Chuyến đi của Columbus đã mở ra một con đường hảng hải mới giữa châu Âu và châu Mỹ, mở rộng thị trường hàng hóa, trao đổi Chỉ sau một thời gian ngắn, những sản phẩm nông nghiệp, đá quý mà trước đây người châu Âu chưa từng biết đến đã có mặt trên thị trường châu Âu.Phạm vi buôn bán được mở rộng, từ buôn bán giữa các nước trong khu vực trở thành buôn bán trên toàn thế giới
- Cuộc du hành vòng quanh Trái Đất của Ferdinand Magellan
Sau những thành tựu của cuộc phát kiến địa lý do Columbus thực hiện, người Tây Ban Nha mong muốn tìm ra nhiều vùng đất mới hơn để phục vụ cho nhu cầu hàng hóa của mình Chuyến đi vòng quanh thế giới bằng đường biển của Magellan từ năm 1519 đến năm 1522 là minh chứng rõ ràng nhất cho sự mạo hiểm của người Tây Ban Nha Ngay từ khi còn trẻ, Ferdinard Magellan đã có nhiều cơ hội tham gia các chuyến đi thám hiểm đến nhiều nơi trên thế giới như Đông Ấn Độ, bán đảo Mallaca, Bắc Phi Nhờ những chuyến đi ấy, Magellan đã
có được rất nhiều tri thức và kinh nghiệm đi hàng hải và đến năm 1519, có được sự đồng ý của chính quyền Tây Ban Nha, ông đã chỉ huy hạm đội của mình thực hiện chuyến du hành vòng quanh thế giới.Đoàn thám hiểm của Magellan bắt đầu chuyến đi từ hải cảng San Luca của Tây Ban Nha, đi men theo bờ biển Đông Nam Mỹ và đi vòng qua điểm cực Nam của Nam Mỹ Tiếp đó đoàn tàu của ông vượt qua vùng biển rộng lớn mà sau này Magellan đặt tên
là Thái Bình Dương Tháng 03/1521, Magellan cùng các thủy thủ tiến vào quần đảo
Philipines, tại đây Magellan đã bỏ mạng vì đụng độ với thổ dân bản địa Cuối cùng, hạm đội của Magellan quay trở về Tây Ban Nha vào ngày 06/09/1522 chỉ với duy nhất 1 tàu và 18 thủy thủ Hạm đội của Magellan đã tìm thấy hải trình đi vòng quanh thế giới và đồng thời đặt nền móng cho sự xâm chiếm các quần đảo Philipines
2 Tác động của các cuộc phát kiến địa lý lớn với sự vận động của “tính thế giới”trong quan hệ kinh tế quốc tế nói riêng và hệ thống quan hệ quốc tế nói chung.
Những cuộc phát kiến địa lý của người châu Âu đã biến đổi tiến trình lịch sử của nhân loại, câu chuyện của các nền văn minh khác nhau được kết hợp lại qua những chuyến viễn chinh, trở thành câu chuyện lịch sử của một xã hội loài người thống nhất Kỷ nguyên toàn cầu hóa và sự vận động của “tính thế giới” trong quan hệ kinh tế được bắt đầu ngay thời điểm người châu Âu mong muốn được khám phá thế giới, ngay khi Columbus phát hiện ra một vùng đất mới
- Tác động của các cuộc phát kiến địa lý lớn với sự vận động của “tính thế
giới” trong quan hệ kinh tế quốc tế
Tác giả Michel Beaud đã nhận định cuộc phát kiến địa lý lớn như một “bước ngoặt lịch
sử vĩ đại của thế giới” Một trong những hệ quả quan trọng nhất mà “bước ngoặt” ấy là sự thay đổi trong quan hệ kinh tế quốc tế, giúp cho việc buôn bán mở rộng trên phạm vi toàn cầu
Trang 5Trước khi có những cuộc phát kiến địa lý lớn, thị trường buôn bán của các nước châu
Âu là các vương quốc lân cận xung quanh và các nước phương Đông, muốn buôn bán với phương Đông thì phải thông qua người Arập hoặc những bộ lạc nhỏ lẻ khác Sau khi các cuộc viễn chinh thành công, người châu Âu đã tìm ra những con đường hàng hải mới kết nối phương Đông và châu lục của họ, người châu Âu không còn lo lắng về giá cả tăng khi môi giới qua các bộ lạc và vương quốc thứ ba Ngoài ra, thị trường của người châu Âu cũng được
mở rộng, không chỉ là các nước phương Đông như thế kỷ trước mà còn có các lục địa mới như châu Phi, châu Mỹ - nơi có những mặt hàng mà người châu Âu chưa từng được biết tới Đến cuối thế kỷ XV, châu Âu đã trở thành người nắm quyền lực lớn nhất ở “Thế giới bên ngoài”, gồm châu Mỹ và châu Phi cùng các đại dương, không phải những người dân bản địa
mà là người châu Âu trở thành “ông chủ” của những vùng đất này Thương gia châu Âu chuyên chở các hàng hóa công nghiệp như len, vải, rượu,…sang xuất khẩu ở các thị trường châu Á, châu Phi, châu Mỹ và mua lại các sản phẩm bản địa như thuốc lá, ca cao, khoai lang, bông,… Hoạt động thương mại trở nên nhộn nhịp, các khu vực thành thị ở châu Âu trở nên sầm uất Bản chất thương nghiệp cũng thay đổi so với tính chất ở các thế kỷ trước để phù hợp với sự mở rộng thị trường buôn bán toàn cầu Các công ty thương mại lớn đầu tiên được thành lập như công ty Đông Ấn của Hà Lan, các thành phố của các vương quốc trở thành trung tâm thương nghiệp hàng đầu châu lục Do những hoạt động buôn bán, trao đổi sôi nổi
ấy, các tuyến đường thương mại nối liền giữa ba châu lục: Á – Phi – Âu được hình thành và tạo nên tam giác mậu dịch Đại Tây Dương Đến cuối thế kỷ XVII, thành phố Amsterdam –
Hà Lan trở thành trung tâm mậu dịch của thế giới
Các cuộc phát kiến địa lý không chỉ làm thay đổi thị trường buôn bán của các
nước mà còn khiến cho giá cả bị ảnh hưởng Trong sự vận động đầu tiên, người châu Âu đã cướp đoạt và khai thác vàng, bạc, kim loại quý từ các châu lục khác khiến cho dự trữ vàng, bạc của một nước tăng cao, dẫn đến giá cả tăng vọt Trong thế kỉ XVI, XVII, giá cả hàng hóa
ở Tây Ban Nha tăng gấp ba, bốn lần so với các thế kỷ trước Giá lúa mì ở Ý tăng hơn ba lần trong khoảng thời gian từ năm 1520 đến năm 1599 Anh và Pháp cũng không ngoại lệ, giá cả
ở Anh tăng gấp 2,6 lần và ở Pháp tăng gấp 2,2 lần
Để ngăn chặn “cách mạng giá cả”, các vương quốc đã đưa nhiều biện pháp như đình chỉ nhập khẩu hàng hóa chế tạo ở nước ngoài, cấm xuất khẩu vàng, bạc, lập ra các công trường thủ công, đề cao tính thống nhất dân tộc Các biện pháp kể trên đem lại nhiều lợi ích cho các thương gia, kích thích quá trình sản xuất, đặc biệt trong các ngành nghề thủ công, công và thương nghiệp, tạo tiền đề cho sự ra đời của chủ nghĩa tư bản Song, việc giá cả leo thang lại khiến cho cuộc sống của những người lao động trở nên khó khăn, tiền công trả chậm hơn và phải lao động nhiều hơn Cuối thế kỷ XVI, sự bất mãn của dân chúng trở nên mạnh mẽ, các cuộc nổi dậy, đình công bùng nổ và kéo dài
- Tác động của các cuộc phát kiến địa lý lớn với sự vận động của “tính thế giới”
trong hệ thống quan hệ quốc tế.
Trang 6Sự vận động trong hệ thống kinh tế quốc tế đã kéo theo nhiều mặt khác, trong đó không thể không kể đến hệ thống quan hệ quốc tế lúc bấy giờ Các cuộc phát kiến địa đã phá bỏ các bức tường địa lý, kết nối các châu lục với nhau, thúc đẩy sự hội nhập toàn cầu Trước thế kỷ
XV, người châu Âu chỉ biết khoảng một phần mười diện tích Trái Đất – 50 triệu kilomet vuông và không nghĩ rằng vẫn còn nhiều lục địa mà họ chưa biết tới Sau các cuộc phát kiến địa lý, người châu Âu khám phá được hơn 321 triệu kilomet vuông, họ được tiếp xúc với nhiều nền văn minh và đồng thời truyền bá được văn hóa của quốc gia mình đến nhiều lục địa khác
Tác động đầu tiên của các cuộc kiến địa lý đó là hình thành quan hệ quốc tế trên phạm vị thế giới Sự phát triển của kinh tế, quy mô của hệ thống quan hệ quốc tế được mở rộng đa dạng với nhiều lục địa, quốc gia và các vùng lãnh thổ Giữa các vương quốc lúc bấy giờ không chỉ có quan hệ mua bán trao đổi, mà còn có quan hệ đồng minh hay đế quốc và thuộc địa Các mối quan hệ ngoại giao ấy ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là kinh
tế và văn hóa Người châu Âu được tiếp cận với truyền thống, văn minh của phương Đông, ngược lại người châu Á và châu Phi có cơ hội tiếp thu các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ của người châu Âu Tác giả Thomas L.Friedman nhận định thời kỳ toàn cầu hóa kéo dài
từ năm 1492 đến hết thế kỷ XVIII đề cao sức mạnh cơ bắp hơn cả Trong kỷ nguyên đầu tiên, các quốc gia ngoài việc kết nối, hội nhập toàn cầu mà giữa các quốc gia còn có sự cạnh tranh bằng sức mạnh, tiềm lực đất nước Vị trí của quốc gia trong hệ thống quan hệ quốc tế lúc bấy giờ phụ thuộc vào sức mạnh bên trong của đất nước và cách mà vương quốc sử dụng sức mạnh như thế nào
Chiều hướng của quan hệ quốc tế sau khi các cuộc phát kiến địa lý thành công
cũng biến đổi sâu sắc Các cuộc thám hiểm vùng đất mới gần như xóa bỏ chủ nghĩa đế quốc
và thay vào đó là chủ nghĩa thực dân Các đoàn thám hiểm biến những vùng đất họ khai phá trở thành thuộc địa, tài nguyên thiên nhiên bản địa bị khai phá và người dân thì bị bóc lột sức lao động Những đế chế trước đây của vùng Trung Mỹ - người Aztec, Toltec, Maya khuất phục trước sự xâm lược của người Tây Ban Nha Ban đầu các nhà thám hiểm Tây Ban Nha đến đây với tư cách là một sứ giả hòa bình của Tây Ban Nha, sau đó họ chiếm lấy vương quốc và cai quản mọi việc, cuối cùng họ chiếm lấy vương quốc và cai trị Những dân tộc bản địa châu Mỹ không phải là những người duy nhất phải chịu hậu quả của những chuyến viễn chinh, các đế chế vĩ đại và rộng lớn khác của châu Á như Ottoman, Mughal và Trung Hoa cũng nhanh chóng trở thành “miếng mồi béo bở” của thực dân châu Âu
Trong hơn một thế kỷ, người châu Âu đã tận hưởng vị trí bá chủ không chỉ ở
châu Mỹ, châu Phi mà còn ở Đại Tây Dương và Thái Bình Dương Các cuộc tranh
giành thuộc địa, tranh giành thị trường thương mại ở các lục địa và lãnh thổ đó là giữa các cường quốc châu Âu Tài nguyên thiên nhiên, kim loại quý và sự tích lũy về sức mạnh, tiềm lực quốc gia đã giúp người châu Âu có khả năng xâm lược phương Đông, đánh bại cả những nền văn minh lâu đời như Ấn Độ và Trung Hoa Tất cả các sự kiện và tiến trình lịch sử ấy xảy ra nhanh hơn mọi suy nghĩ của nhân loại nhờ sự kích thích của các cuộc phát kiến địa lý
Trang 7và hệ quả của các cuộc thám hiểm với sự vận động của “tính thế giới” trong hệ thống quan hệ quốc tế
Đông – Tây,”
14 Thomas L.Friedman, “Thế giới phẳng” (Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản trẻ, 2020): 23
15 Yuval Noah Harari, “Sapiens – lược sử loài người” (Hà Nội: NXB Tri thức, 2020): 370
C KẾT LUẬN
Các cuộc phát kiến địa lý lớn ở thế kỷ XV và XVI là một dấu mốc quan trọng
trong lịch sử của nhân loại Các cuộc viễn chinh trên biển ấy đã đem lại cho loài người những tri thức mới và khai phá tâm lý chinh phục, mong muốn khám phá, tìm hiểu thế giới Ngoài
ra, các cuộc thám hiểm còn kết nối các nền văn minh, hình thành sự giao lưu, trao đổi giữa các vương quốc, lãnh thổ trên toàn thế giới Hơn hết, hệ quả lớn nhất của các cuộc phát kiến địa lý chính là làm biến đổi sâu sắc hệ thống kinh tế quốc tế nói riêng và hệ thống quan hệ quốc tế nói chung Phát kiến địa lý đã tạo ra một mạng lưới gồm các lục địa, quốc gia và lãnh thổ trên thế giới, mở ra kỷ nguyên toàn cầu hóa đầu tiên, thu nhỏ Trái Đất từ kích thước lớn thành kích thức trung bình Tạo cơ hội cho nền kinh tế - xã hội không chỉ ở châu Âu mà còn
ở những lục địa khác phát triển, đẩy nhanh sự ra đời của chủ nghĩa tư bản, là bước khởi đầu cho quá trình xâm lược của thực dân phương Tây hàng trăm năm sau Các cuộc phát kiến địa
lý chính là những khám phá vĩ đại, đem lại bước tiến vượt bậc trong quá trình toàn cầu hóa
và phát triển của nhân loại, hệ quả của các cuộc phát kiến địa lý kéo dài đến tận ngày nay– trong việc định hình thế giới hiện đại và hòa bình
Câu 2: Lập bảng thống kê về những kiến thức cơ bản của hai chủ đề: Văn minh châu
thổ sông Hồng và sông Cửu Long; Chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở biển Đông khi tổ chức dạy học cho học sinh lớp 8, 9 cấp THCS?
Bài làm Chủ đề Kiến thức cơ bản
Văn
minh
châu thổ
sông
Hồng và
sông
Cửu
Long
*ĐBSH:
- Lãnh thổ: diện tích nhỏ, có thủ đô Hà Nội
- Giáp Trung du và miền núi Bắc Bộ (phía đông bắc, bắc, tây bắc), Bắc Trung Bộ (phía tây nam) và vịnh Bắc Bộ (phía đông nam)
-Địa hình bằng phẳng, đất phù sa màu mỡ->phát triển nông nghiệp -Thủy văn: Nguồn nước mặt phong phú nhờ hệ thống sông Hồng
và hệ thống sông Thái Bình Nguồn nước ngầm dồi dào, chất lượng tốt Một số nơi có nước khoáng, nước nóng
-Khí hậu nhiệt đới ẩm gióm ùa, có mùa đông lạnh Thuận lợi thâm canh, xen canh, tăng vụ và đưa vụ đông lên thành vụ chính
-Khoáng sản Mỏ đá ở Hài Phòng, Hà Nam, Ninh Bình
Sét cao lanh ở Hải Dương, than nâu ở Hưng Yên, khí thiên nhiên ở Thái Bình Phát triển công nghiệp khai khoáng, sản xuất vật liệu xây dựng
-Tài nguyên biển: đường bờ biển dài Thuận lợi phát triển kinh tế
Điều kiện tự nhiên của châu thổ sông Hồng, SCL
Trang 8biển (nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, du lịch) -Tài nguyên du lịch: Nhiều cảnh đẹp, vườn quốc gia, bãi biển đẹp
Du lịch phát triển
*ĐBSCL:
- Nằm ở phía tây vùng Đông Nam Bộ
- Phía Bắc giáp Campuchia
- Phía tây nam: vịnh Thái Lan
- Phía đông nam: Biển Đông
- S:40,6 nghìn km2, gồm 13 tỉnh thành
- Đồng bằng rộng nhất nước (gần 4 triệu ha), tương đối thấp, bằng phẳng
- Đất phù sa ngọt ven sông có diện tích lớn (1,2 triệu ha)
- Khí hậu: nóng ẩm, lượng mưa dồi dào, thời tiết, khí hậu tương đối
ổn định Thuận lợi phát triển nông nghiệp,năng suất cao, có thể sản xuất được 3 vụ mỗi năm
- Nước: có hệ thống sông, kênh rạch chằng chịt, vùng nước mặn, nước lợ, cửa sông, ven biển rộng lớn ->Cung cấp phù sa cho đồng ruộng,cung cấp nước tưới để cải tạo đất phèn, đất mặn, là địa bàn đánh bắt, nuôi trồng thuỷ sản, phát triển giao thông đường sông
- Rừng: rừng ngập mặn ven biển và trên bán đảo Cà Mau chiếm diện tích lớn nhất nước ta, trong rừng giàu nguồn lợi động thực vật Bảo tồn đa dạng sinh học, phát triểnnuôi trồng thuỷ sản
- Biển và hải đảo: nguồn cá tôm và hải sản quý phong phú; biển ấm
quanh năm, ngư trường rộng lớn, nhiều đảo và quần đảo Thuận lợi cho khai thác, nuôi trồngthuỷ sản, du lịch biển,
Quá
trình
khẩn
hoang và
cải tạo
châu thổ
sông
Hồng,
SCL
* Quá trình khẩn hoang và cải tạo châu thổ sông Hồng -Cổ đại: Dấu vết cư trú đông đúc của dân cư thành các làng (kẻ,
chiềng, chạ) ở hạ nguồn châu thổ sông Hồng chắc chắn bắt đầu từ
sơ kỳ đồ đồng với các nền văn hóa tiêu biểu như Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun và rực rỡ dưới thời kỳ Đông Sơn (VII TCN -II)
- Thời cổ trung đại: Các đời cư dân châu thổ sông Hồng đã đắp đề chế ngự, khai phá vùng đất màu mỡ hai bên sông Hồng thành những làng xã trù phú nối tiếp nhau
- Thế kỉ XIX: Cư dân châu thổ sông Hồng đã tận dụng sự thay đổi
dòng chảy phía hạ nguồn để quay đê, lấn biển mở rộng diện tích vùng châu thổ, điển hình là công cuộc khai hoang do cụ Nguyễn Công Trứ (1778 - 1858) lãnh đạo thời Minh Mạng
* Quá trình khẩn hoang và cải tạo châu thổ sông Cửu Long -Văn hóa Óc Eo – Ba Thê nền văn hóa bản địa
- Từ thế kỉ VII – XVI: châu thổ sông Cửu Long gần như là vùng
Trang 9đất “vô chủ”
- 1620, cuộc hôn nhân của công nữ Ngọc Vạn và vua Chân Lạp (Chey Chetta II) đánh dấu mở đầu công cuộc xác lập chủ quyền của chúa Nguyễn ở Nam Bộ, đặt cơ sở tiến xuống khai phá vùng châu thổ SCL
Từ thời các chúa Nguyễn đến cuối đời vua Gia Long (1762 -1820), khai khẩn vùng đất phù sa tốt, đất ven sông, “phục quốc”, củng cố quốc gia
- Từ cuối đời vua Gia Long (1762 - 1820) đến cuối đời Minh Mạng (1791 - 1841), khai khẩn hữu ngạn Hậu Giang, xác định, củng cố biên giới Việt - Miên
- Từ đời vua Thiệu Trị (1791 - 1841) đến vua Tự Đức, khia khẩn những điểm chiến lược, mở rộng đồng điền, bình ổn nội bộ
Đặc sắc
văn hóa
vùng
châu thổ
sông
Hồng,
SCL
* Châu thổ sông Hồng, cái nôi của văn hóa lúa nước Việt Nam với những di sản đặc sắc
-Di sản thiên nhiên và di sản văn hóa vật thể(đình làng, nhà cổ,…)
- Di sản văn hóa phi vật thể
- Hệ sinh thái văn hóa lúa nước
* Châu thổ sông Cửu Long
- Cấu trúc làng Việt truyền thống
- Tín ngưỡng thần lúa nước
Di sản thiên nhiên và di sản văn hóa vật thể(rừng ngập mặn, tràm chim…)
- Di sản văn hóa phi vật thể: món ăn, nghệ thuật
Những
biểu hiện
của các
nền văn
minh các
dòng
sông:
+ Thóc gạo là nguồn lương thực chính của cư dân Văn Lang - Âu Lạc, chủ yếu là gạo nếp Người bấy giờ dùng gạo nếp để thổi cơm, xôi, làm bánh chưng, bánh giầy Thức ăn cũng khá phong phú, gồm các loại cá, tôm, cua, ốc hến, ba ba, các loại rau củ (bầu, bí, cà, đậu )
+ Tập quán ăn uống: Người Việt cổ bấy giờ có tục uống rượu gạo
+ Trang phục của cư dân Văn Lang - Âu Lạc đã phản ánh một phần trình độ phát triển, óc thẩm mỹ và bản sắc văn hoá của người Việt cổ
+ Về đầu tóc, người bấy giờ có bốn kiểu: kiểu tóc cắt ngắn, búi tó, tết bím và tóc quấn ngược lên đỉnh đầu Trên thạp đồng Đào Thịnh (Yên Bái) có tượng nam tóc cắt ngắn ngang vai để xoã + Nhà ở có nhiều kiểu như nhà sàn, nhà mái cong làm bằng gỗ, tre, nứa
Văn hóa Đông Sơn
Trang 10* Thời gian hình thành: Văn hóa Đông Sơn được xác định tồn tại
trong khoảng từ thế kỷ VII trước Công nguyên đến thế kỷ I - II sau Công nguyên
- Nghề luyện kim, đúc đồng ở thời kỳ văn hóa Đông Sơn đã phát triển và đạt đến trình độ nghệ thuật đỉnh cao
- Minh chứng tiêu biểu nhất khẳng định kỹ thuật luyện kim, đúc đồng của người Đông Sơn đã đạt tới trình độ cao là việc chế tạo những chiếc trống đồng, thạp đồng với kích thước lớn, hình dáng cân đối, hoa văn trang trí hoàn hảo, sắc nét đến từng chi tiết
- Văn hóa Đông Sơn chính là cơ sở vật chất và là sự thể hiện sinh động “hình ảnh” của nhà nước đầu tiên trong lịch sử: Nhà nước Văn Lang - Âu Lạc, và là nền tảng hình thành truyền thống văn hóa Việt Nam
* Tác động: Con người đã có thể khai phá những vùng đất mới mà
trước kia chưa khai phá nổi, có thể cày sâu, cuốc bẫm, có thể xẻ gỗ đóng thuyền đi biển, xẻ đá làm lâu đài,…
- Lần đầu tiên trên chặng đường dài của lịch sử loài người, con người có thể làm ra một lượng sản phẩm dư thừa thường xuyên
- Đời sống văn hóa, tinh thần của theo đó mà được cải thiện: con người biết dùng đồ trang sức hoa tai, vòng tay, bằng kim loại
Nhà nước Văn Lang - Âu Lạc
* Thời gian hình thành: Vào khoảng thế kỉ VII TCN, nhờ sự phát
triển của công cụ bằng đồng và sắt, đời sống sản xuất của người Việt cổ đã có sự chuyển biến rõ rệt Nhu cầu chung sống, cùng làm thuỷ lợi và chống ngoại xâm đã thúc đẩy sự ra đời của nhà nước đầu tiên ở Việt Nam - Nhà nước Văn Lang
* Đời sống vật chất và đời sống tinh thần của người Việt cổ
- Đời sống vật chất
+ Cư dân Việt cổ đã biết đến nền “nông nghiệp dùng cày” và sớm lấy nghề nông tròng lúa nước làm nghề chính Ngoài ra, họ còn trồng các loại cây hoa màu và trồng dâu, nuôi tằm
+ Nghề luyện kim của người Việt cổ dần được chuyên môn hoá Kĩ thuật đúc đồng phát triển với những hiện vật tiêu biểu là trống đồng Ngọc Lũ, thạp đồng Đào Thịnh Bên cạnh đó, họ đã bước đầu biết rèn sắt
+ Cư dân chủ yếu ở nhà sàn được dựng bằng tre, nứa, lá, gỗ, Thức ăn chính là gạo nếp, gạo tẻ, muối, mắm cá,
- Đời sống tinh thần
+ Về mặt tín ngưỡng: cư dân Văn Lang – Âu Lạc có tục thờ cúng tổ tiên và thờ các vị thần tự nhiên thần Sông, thần Núi, thần Mặt Trời,
…
+ Cư dân Văn Lang có một tục xăm mình, nhuộm răng đen, ăn