- Quan điểm t tởng tiến bộ của tác giả về mục đích, phơng pháp học và mối quan hệ của việc học với sự phát triển của đất nớc.. Trong bản tấu dâng vua Quang Trung của nhà nho lừng danh La
Trang 1CHỦ ĐỀ
VĂN BẢN NGHỊ LUẬN
Ngày soạn: 1 - 3- 2021
Tiết 104
Bàn luận về phép học
( Luận học pháp)
- La Sơn Phu Tử Nguyễn
Thiếp-A Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh
1 Kiến thức:
- Bổ sung kiến thức về văn nghị luận trung đại
- Những hiểu biết bớc đầu về tấu
- Hiểu đợc hoàn cảnh sử dụng và đặc điểm của thể tấu trong văn học trung đại
- Nắm đợc nội dung và hình thức của: “ Bàn luận về phép học”
- Những hiểu biết bớc đầu về tấu
- Quan điểm t tởng tiến bộ của tác giả về mục đích, phơng pháp học và mối quan hệ của việc học với sự phát triển của đất nớc
Đặc điểm hình thức lập luận của văn bản
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu một văn bản viết theo thể tấu
Trang 2- Nhận biết, phân tích cách trình bày luận điểm trong đoạn văn diễn dịch và quy nạp, cách sắp xếp và trình bày luận điểm trong văn bản
3 Thỏi độ :
- Cú thỏi độ, động cơ học tập đỳng đắn để trở thành cụng dõn tốt
4 Tớch hợp
- Kết hợp giữa học và hành,lựa chọn phương phỏp học tập hiệu quả
5 Định hướng cỏc năng lực cần phỏt triển cho học sinh:
* Năng lực giải quyết vấn đề
* Năng lực hợp tỏc trong cỏc hoạt động học tập theo nhúm
* Năng lực tự quản bản thõn
* Năng lực sỏng tạo
* Năng lực thưởng thức văn học, cảm thụ thẩm mĩ
* Năng lực giao tiếp Tiếng Việt: nghe, núi, đọc viết
B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Chuẩn bị của giáo viên: SGK, SGV, Giáo án; ảnh Nguyễn
Thiếp, bảng phụ
2 Chuẩn bị của học sinh: Soạn bài
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1 Ổn định: ( 1 phỳt )
2 Kiểm tra: (5 phỳt )
? Đọc thuộc lòng văn bản” Nớc Đại Việt ta”, nêu lên những nét
đặc sắc về nội dung và nghệ thuật
3 Tiến trỡnh bài học
Trang 3* HĐ1: HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG: (2 phỳt)
- Phơng pháp/ kỹ thuật dạy học: Phơng pháp vấn đáp, thuyết trỡnh, kỹ thuật đặt câu hỏi
- Hình thức tổ chức hoạt động: Tổ chức dạy học trong lớp- Học theo cá nhân
+ GV cho HS giải quyết tình huống và dẫn dắt vào bài
Giới thiệu bài: Học để làm gì? Học những gì và học nh
thế nào? Nói chung vấn đề học tập đã đợc ông cha ta bàn đến
từ lâu Một trong những ý kiến tuy ngắn gọn, nhng sâu sắc và thấu tình đạt lý là đoạn” Bàn luận về pháp học” Trong bản tấu dâng vua Quang Trung của nhà nho lừng danh La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp
* HĐ2: HOẠT ĐỘNG HèNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI ( 27 phỳt )
- Phơng pháp/ kỹ thuật dạy học: Phơng pháp vấn đáp, thuyết trỡnh, kỹ thuật đặt câu hỏi
- Hình thức tổ chức hoạt động: Tổ chức dạy học trong lớp- Học
theo cá nhân
I Vài nét về tác giả, tác phẩm
1 Tác giả
? Hãy tóm tắt vài nét về tác giả Nguyễn Thiếp
Giáo viên: Ông là ngời đức trọng tài cao, từng làm quan dới triều
Lê, rồi từ quan về dậy học Triều Lê sụp đổ , Quang Trung lên ngôi, nhiều lần viết chiếu th mời ông ra giúp nớc, song ông đều
từ chối.Đến năm 1791 Nhận thấy Quang Trung là 1 vị vua anh minh hết lòng vì dân vì nớc, ông mới quyết định ra giúp Quang Trung xây dựng đất nớc, về mặt chính trị Sau khi vua Quang Trung mất, ông không hợp tác với triều Nguyễn , mà lại lui
về ở ẩn đến tận cuối đời Ông mất năm 81 tuổi, khi lòng vẫn còn băn khoăn trăn trở vì việc chấn hng, việc học cha thành
Trang 4- Ông để lại cho đời khoảng 100 bài văn, thơ Trong đó có 10 bài tấu
Khi đọc các bài văn thơ của ông, nhà sử học Phan Huy Chú đã nhận xét” Thơ thanh nhã, lý thú, thung dung, lời nói của ông quả
là ngời có đức
? Qua phần trình bày của bạn, và lời giới thiệu của cô giúp em
hiểu thêm điều gì từ con ngời Nguyễn Thiếp
- Học rộng, tài cao, sống thanh bạch, yêu nớc
2 Tác phẩm
? Nhìn sách giáo khoa nêu xuất xứ của văn bản
- Trích” Bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung tháng 8/1791 ( lúc này đất nớc đang phải đơng đầu với nạn ngoại xâm
và trài qua cuộc nội chiến kéo dài Sự học không đợc chú trọng Nhận thấy thực tế đó, nên vừa ra giúp vua Quang Trung, ông đã làm ngay 1 bài tấu để bàn với vua về việc chấn hng đất nớc
? Văn bản viết theo thể tấu Hãy dựa theo phần chú thích, nêu
những đặc điểm thể tấu
Giáo viên: Đặc điểm thể tấu đợc ghi rõ ở phần chú thích, về
nhà học kỹ
- Bài tấu dâng vua Quang Trung gồm 3 điều Điều 3 là luận học pháp( Phép học) Nội dung nh đoạn trích chúng ta học ngày hôm nay
II Đọc, hiểu văn bản
* Giáo viên nêu yêu cầu đọc: Đây là văn bản viết theo thể tấu,
nên đọc rõ ràng đầy cung kính Chú ý vào câu văn biền ngẫu Nhấn vào các từ ngữ” Cúc xin chờ”
- Giáo viên đọc mẫu
Trang 5- Học sinh đọc
? Đọc chú giải phần 1,2,3 hiểu: Thất truyền, tam cơng
? Đã chuẩn bị bài ở nhà Hãy nêu bố cục của văn bản trên gồm mấy
phần, chỉ rõ? Nêu nội dung từng phần
Giáo viên: 4 phần
- Ba phần đó là 4 luận điểm tìm hiểu văn bản theo 4 phần
đó
1 Bàn về mục đích của việc học:
? Đọc từ đầu -> Những điều tệ hại ấy
? Mở đầu văn bản, tác giả dẫn câu châm ngôn của ngời xa Đọc
và nêu nội dung của câu châm ngôn đó
- Con ngời muốn trở lên tốt đẹp thì phải học
- Không thể không học mà trở thành tốt đẹp
? Có nhận xét gì về cách nêu vấn đề của tác giả
- Gọn rõ bằng câu châm ngôn, vừa có tính khẳng định, vừa làm chỗ dựa cho lý lẽ tiếp theo
=> Đây chính là cách nêu vấn đề quen thuộc của các tác giảthời trung đại mà các em đã học ở bài trớc Khi muốn làm hoặc quyết
định điều gì quan trọng, họ thờng lấy tấm gơng hoặc trích dẫn các câu nói của tiền nhân làm cơ sở khẳng định cho tính
đúng đắn của vấn đề làm cơ sở cho các lập luận tiếp theo
? Trong các câu châm ngôn có các khái niệm nào cần làm sáng
tỏ: Đạo học
? Theo dõi tiếp câu 2,3: Khái niệm về đạo học đợc tác giả giải thích thế nào?
- Đạo là lẽ đối sử - Học điều ấy
Trang 6Giáo viên: Ngời đi học là học đạo
? Vậy theo em mục đích đạo học của Nguyễn Thiếp đa ra là
gì?
- Học đạo đức để hình thành nhân cách
Giáo viên: Đạo học mà Nguyễn thiếp đa ra ở đây chính là khái
niệm: Tam, cơng,ngũ thờng Nghĩa là ngời đi học để lập đức cho mình, lập công cho đất nớc Đó là mục đích học chân chính
2 Bàn về lối học đương thời
? Sau khi đa ra mục đích học chân chính, tác giả chỉ rõ thực
tế nào?( Theo dõi tiếp các câu còn lại và chỉ rõ)
- Nền truyền
- Lối học cầu
? Hậu quả của lối học lệch lạc đó?
- Chúa tầm thờng nhà tan
? Em đọc đợc thỏi độ nào của Nguyễn thiếp khi ông nêu lên rõ
thực tế đó?
- Phê phán mạnh mẽ và chỉ rõ hậu quả của lối học lệch lạc đó
Giáo viên: Cuối thời Lê Trịnh, tệ nạn buôn quan bán tớc hoành
hành Sử sách ghi chép năm 1750, đời vua Lê Thánh Tôngvì nhà nớc thiếu tiền, đặt ra lệ thu tiền” Thông kinh” Hễ ai nộp 3 quan
đợc đi thi hơng, không phải khảo hạch, thành ra những ngời làm ruộng, đi buôn ai cũng nộp quyển thi rồi ngời thì dùng sách, rồi
kẻ thì thuê ngời làm bài.Sống trong thời kỳ đen tối loạn lạc ấy Nguyễn Thiếp vô cùng đau buồn thở than” Nớc mất nhà tan đều
do những điều tệ hại ấy”
Trang 7? Từ việc phê phán lối học trên, tác giả muốn nhấn mạnh vào điều gì?
- Mục đích học chân chính
? Đọc thầm lại đoạn vừa phân tích, nhận xét câu văn, cách lập
luận của tác giả
- Các câu văn lập luận chặt chẽ sắc sảo
Giáo viên: Cách lập luận chặt chẽ bằng những câu văn ngắn
giúp cho ta hiểu đợc đây là mục đích học chân chính cần đợc phát huy
Chuyển: Sau khi nờu lờn lối học đương thời và hậu quả , tg nờu đề nghị đổi
mới
3
Kiến nghị đổi mới
? Đọc tiếp chú ý, nhấn vào các từ ngữ” Cúi xin, xin chớ ” thể hiện
đợc cách cung kính
- Giáo viên cho học sinh tìm hiểu thật kỹ các chú giải ở phần này
? Khi bàn về cách học, tác giả dâng vua những vấn đề gì?
- Chủ trơng
- Nội dung
- Phơng pháp
Giáo viên: Cùng thảo luận 3 vấn đề đó
( Thảo luận theo nhóm)
* Chủ trơng: Mở rộng trờng lớp cho nhiều ngời, nhiều đối tợng
đều đợc đến trờng
- Chủ trơng tích cực về việc học đợc phổ biến khắp nơi, kết hợp đợc trờng công của nhà nớc và trờng t của cá nhân.Tất cả mọi
Trang 8ngời, mọi đối tợng đêug đợc đi học -> nâng cao kiến thức -> tạo nhiều ngời tài đức
* Nội dung: Nêu nội dung dậy học theo Chu Tử - 1 học giả thời
Nam Tống
- Nội dung chú trọng vào việc học đạo đức sách thánh hiền, học triết học
Giáo viên: Nội dung học cha có gì mới, vẫn theo sách dậy của
nhà giáo dục Chu Tử, sống cách thời đại của Nguyễnthiếp 6 thế
kỷ Cha chú ý đến học kiến thức KHKT
* Phơng pháp: Chỉ rõ các phơng pháp học tập , các phơng pháp
học có nhiều tiến bộ, từ thấp đến cao, từ kiến thức cơ bản làm nền tảng -> Kiến thức khó
- Học rộng, học nhiều đề hiểu biết Sau đó biến nó thành nhận thức, trí tuệ của mình bằng cách tóm tắtlấy cái cốt lỗi để nhớ
và nhớ lâu
- Học kết hợp với hành, phải biết ứng dụng vào cuộc sống Đó là cái
đích cuối cùng của việc học
Giáo viên: Nội dung Nguyễn thiếp mà đa ra cha có gì ,mới Đây
là hạn chế của thời đại Sống ở thời đại đó, ông không thể đề ra
1 nội dung học tập tiến bộ hơn Song về mục đích và phơng pháp ý kiến của ông thật là tiến bộ đúng đắn mang tính thực tiễn
? Bên cạnh việc đề ra chủ trơng Nguyễn thiếp còn có mong
-ớc gì?
- Hoạ may vững yên
Giáo viên: Nói về mong ớc đó, ông vừa nh khẳng định vừa nh
băn khoăn, vì việc chấn hng sự học là lâu dài không dễ gì 1 sớm 1 chiều đã làm đợc Song dẫu sao mong ớc đó cũng thật
đẹp thật chân thực thể hiện đúng cái tâm của ông với đất nớc.
Trang 9Đúng nh nhà sử học Phan Huy Chú nhận xét” Ông quả là 1 ngời có
đức”
? Đọc thầm lại đoạn văn có nhận xét gì về lập luận của tác
giả( Chú ý câu văn, từ ngữ thể hiện)
- Lập luận chặt chẽ bằng các câu văn dài ngắn làm cho dễ hiểu,
dễ thuyết phục
- Các từ ngữ cầu khiến thể hiện sự chân thành cung kính mong nhà vua chú ý, lắng nghe ý kiến của bề tôi
Giáo viên: Cách sử dụng từ ngữ cầu khiến” Cúi xin ” vừa mềm
mại tha thiết, chân thành lại vừa ngầm bộc lộ thái độ kiên quyết của tác giả, khiến cho đoạn văn nghị luận vốn khô khan, trở lên giàu tính biểu cảm -> Đó là tài khéo léo thuyết phục của ông
Chuyển: Với cách lập luận tài tình khéo léo của mình, tác giả
đã làm sáng tỏ mục đích, nội dung, phơng pháp học tập đúng
đắn, tất cả có tác dụng nh thế nào?
Chuyển phần 4
4
Kết quả của việc học
? Đọc câu văn đầu tiên, mục đích học đúng đắn đợc tác giả
gọi là đạo họcthành Theo cách lập luận của tác giả đạo học thành có tác dụng thế nào?
- Tạo nhiều ngời tốt -> triều đình thiên hạ
? Tại sao đạo học thành lại tạo nhiều ngời tốt
- Có mục đích học -> phơng pháp học đúng đắn -> tạo ra nhiều ngời tài
? Câu văn có cách lập luận thế nào?
Giáo viên: câu văn có cách lập luận logic theo quan hệ nhân
quả
Trang 10- Làm cho lập luận chặt chẽ giàu sức thuyết phục
- Nói theo cách nói ngày nay đạo học thành sẽ cải tạo đợc con
ng-ời, cải tạo đợc xã hội, thúc đẩy sự phát triển của xã hội theo hớng tích cực
? Chúng ta vừa tìm hiểu xong những lời tấu trình của nhà thơ
khi ông bàn về phép học từ đó em thu nhận đợc những điều sâu xa nào về đạo học của cha ông.
- Hiểu đợc mục đích học là để làm ngời có đạo đức, có tri thức, góp phần vào sự hng thịnh của đất nớc
- Muốn học tốt phải có phơng pháp học
? Hiểu thế nào về con ngời ông
- Đức trọng tài cao, có tầm nhìn xa trông rộng, một lòng giúp vua chấn hng đất nớc
? Câu văn cuối cùng trở lại với tâm tình của bề tôi: trớc vua tác
giả nhận những điều mình nói là vu vơ có đúng không?
- Không vì đó là những băn khoăn trăn trở của tác giả dựa trên thựctế học của nớc ta lúc đó đòi hỏi phải có sự thay đổi việc học
- Viết bằng tâm huyết của tác giả bằng cách lập luận chặt giàu sức thuyết phục
GV: Những điều mà LSPT tấu trình lên vua quả là những điều
tâm huyết, xuất phát từ đáy lòng của một vị vua hiền tài vì nớc vì dân Từ quyền lợi của một quốc gia trong việc an dân trị quốc Nó thể hiện trong một tầm nhìnvừa có chiều rộng, vừa có chiều sâu về một chiến lợc lâu dài trong việc chấn hng đất nớc Hai thế kỷ đã trôi qua, lớp lớp con cháu vẫn đang tiếp tục phát huy những kế sách của một vị quan tài ba đức trọng ấy để Việt Nam có thể tự hào đợc sánh vai với các bạn bè năm châu bởi sự tr-ởng thành về mọi mặt
Trang 11III Tổng kết
1 Ngh ệ thu ậ t
? Qua toàn văn bản em cú nhận xột gỡ về cỏch lập luận của tỏc giả?
- Lập luận chặt chẽ, không thừa không thiếu làm cho bài tấu dễ hiểu tăng sức thuyết phục
Ta có thể coi đây là áng văn chính luận xuất sắc
Sức thuyết phục của bài tấu cú được là nhờ cỏch lập luận chặt chẽ ấy
Ta cú thể rỳt ra trỡnh tự lập luận của đoạn văn bằng một sơ đồ như sau :
? Qua cách lập luận ấy em học tập đợc gì về cách viết văn nghị
luận của mình?
- Cách chia luận điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ Sử dụng các câu văn ngắn , cách đa yếu tố biểu cảm vào trong văn nghị luận
? Qua văn bản em rỳt ra được bài học nào cho mỡnh ?
2 Nội dung
Việc học tập là rất quan trọng nờn mỗi người cần cú mục đớch, phương phỏp học tập đỳng đắn để cú kết quả tốt
Trang 12GV : Đõy chớnh là nội dung phần ghi nhớ / SGK/79
Hai thế kỷ đã trôi qua, lớp lớp con cháu vẫn đang tiếp tục phát huy những kế sách của một vị quan tài ba đức trọng ấy để Việt Nam có thể tự hào đợc sánh vai với các bạn bè năm châu bởi sự tr-ởng thành về mọi mặt
*HĐ3: HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH (5 phỳt )
- Phương phỏp/ kỹ thuật dạy học: Phơng pháp vấn đáp, kĩ thuật đặt cõu hỏi
- Hỡnh thức dạy tổ chức học : Tổ chức dạy học trong lớp- học theo cỏ nhõn + Gv cho Hs làm bài tập:
Luyện tập
? Theo em quan điểm dạy học của Nguyễn Thiếp cú cũn được vận dụng trong việc học ngày nay khụng?
Quan điểm dạy học của Nguyễn Thiếp vẫn được ỏp dụng
+ Cỏc nhà trường vẫn nờu cao khẩu hiệu
“Tiờn học lễ, hậu học văn”; “Học đi đụi với hành”
+ Bốn mục tiờu giỏo dục của UNESCO:
1 Học để biết,
2 Học để làm,
3 Học để chung sống,
4.Học để tự khẳng định mỡnh.
*HĐ 4: HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG ( 2 phỳt )
- Phương pháp/ kỹ thuật dạy học : Phơng pháp vấn đáp, kĩ thuật đặt cõu hỏi
- Hình thức tổ chức dạy học : Tổ chức dạy học trong lớp- Học theo cá nhân
+ Gv cho HS giải quyết tình huống thực tiễn
? Hóy nờu một số phương phỏp học tập theo em là cú hiệu quả nhất
*HĐ 5 : HOẠT ĐỘNG BỔ SUNG (1 phỳt )
Trang 13- Phương phỏp, kỹ thuật dạy học : Phơng pháp vấn đáp, kĩ thuật đặt cõu hỏi
- Hỡnh thức tổ chức dạy học : Tổ chức dạy học trong lớp- Học theo cỏ nhõn + GV giao bài cho hs : Tập viết đoạn văn trỡnh bày mối quan hệ giữa học và hành
D TỔNG KẾT VÀ HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1 Tổng kết ( 1 phỳt )
GV khỏi quỏt bài
2 Hướng dẫn học tập( 1 phỳt )
- Nắm vững bài giảng