A MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế nước Việt Nam chúng ta đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức Để xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công b[.]
Trang 1A M Đ U Ở Ầ
1 Lý do chọn đề tài
Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế nước Việt Nam chúng ta đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức Để xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, trước tiên cấp ủy chính quyền các cấp phải có sự quan tâm đặc biệt tới tế bào của xã hội đó là gia đình Gia đình là nơi duy trì nòi giống, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hoá truyền thống tốt đẹp, chống lại các tệ nạn xã hội, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Qua các thời kỳ lịch sử dân tộc, gia đình ở Việt Nam được hình thành và phát triển với những chuẩn mực, giá trị tốt đẹp góp phần quan trọng tạo dựng bản sắc văn hoá dân tộc Những giá trị truyền thống quý báu như lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, thuỷ chung, hiếu nghĩa, hiếu học, cần cù, sáng tạo trong lao động, bất khuất, kiên cường vượt qua mọi khó khăn, thử thách được gia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp và phát huy
Cấu trúc và quan hệ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay và trước đây có những thay đổi, nhưng chức năng cơ bản của gia đình vẫn tồn tại và gia đình vẫn là một nhân tố quan trọng, không thể thiếu trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước, phát triển kinh
tế, xã hội
Đất nước Việt Nam thực hiện đổi mới từ năm 1986 đến nay đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về các mặt, lĩnh vực nhất là lĩnh vực kinh tế, xã hội, đối ngoại Đời sống vật chất, tinh thần của nhiều gia đình ở Việt Nam không ngừng được cải thiện và nâng cao
Kinh tế hộ gia đình thực sự đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tăng trưởng trong tổng thu nhập quốc dân hàng năm Phong trào xây dựng đời sống văn hoá mới ở
Trang 2cơ sở phát triển, ngày càng có nhiều gia đình văn hoá, khu phố văn hoá, làng văn hoá, cụm dân cư văn hoá, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc
Trước những đóng góp đặc biệt quan trọng của gia đình, thời gian qua cấp ủy đảng, chính quyền các cấp hết sức quan tâm đến công tác gia đình Có nhiều chủ trương, chính sách được nhà nước ban hành, triển khai như phong trào xây dựng gia đình văn hoá, xây dựng đời sống văn hoá khu dân cư, đã mang lại hiệu quả thiết thực
Tuy nhiên, ở địa phương em công tác xoá đói, giảm nghèo triển khai còn gặp nhiều khó khăn, nguy cơ tái nghèo cao; thực hiện Luật hôn nhân và gia đình còn nhiều bất cập, hiện tượng tảo hôn còn diễn ra, tình trạng ly hôn, ly thân, chung sống không kết hôn, quan hệ tình dục và nạo phá thai trước hôn nhân gia tăng để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với gia đình và xã hội Nhiều giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đình như hiếu nghĩa, thuỷ chung, kính trên nhường dưới đang có biểu hiện xuống cấp Bạo hành trong gia đình, tình trạng buôn bán phụ nữ và trẻ em, trẻ em bị xâm hại, trẻ em phải lang thang kiếm sống, trẻ em vi phạm pháp luật có chiều hướng phát triển ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của huyện
Xây dựng gia đình văn hoá đang là vấn đề cấp thiết đặt ra về cả lý luận và thực tiễn
ở huyện Quan Sơn hiện nay Nhận thức được điều đó tôi chọn đề tài: “Công tác xây dựng gia đình văn hóa ở huyện Mỹ Đức – Thành phố Hà Nội, thực trạng và giải pháp" để thực hiện Đây là nội dung bản thân hết sức quan tâm, trong nghiên cứu, trình
bày, sản phẩm không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được những ý kiến của quý thầy, cô giáo và các bạn Tôi xin nghiêm túc tiếp thu để hoàn thiện hơn đề tài
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng công tác xây dựng gia đình văn hóa ở huyện Mỹ Đức – Hà Nội, từ đó rút ra những giải pháp nhằm thực hiện phong trào có hiệu quả hơn, nâng cao
vị thế của gia đình, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của huyện
3 Giới hạn nghiên cứu
Trang 3Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng công tác xây dựng gia đình văn hoá.
Địa điểm: huyện Mỹ Đức – Thành phố Hà Nội
Thời gian: Từ năm 2011 đến tháng 5/2015
4 Phương pháp nghiên cứu
Được học tập, nghiên cứu về Chủ nghĩa Mác-Lê nin, tôi sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, và một số phương pháp cụ thể như: điều tra, khảo sát, phân tích và tổng hợp, thống kê, so sánh,
5 Ý nghĩa thực tiễn
Xây dựng gia đình văn hóa là một chủ trương, phong trào lớn của Đảng, có giá trị
và ý nghĩa vô cùng to lớn, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII của Ban chấp Hành Trung đảng về xây dựng và giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam
Xây dựng gia đình văn hóa phải phù hợp với thực tiễn từng địa phương; phù hợp từng giai đoạn lịch sử cụ thể
6 Kết cấu của tiểu luận
Gồm các phần: Mở đầu, nội dung, kết luận
Trong phần nội dung có:
1 Cơ sở lý luận của vấn đề gia đình và xây dựng gia đình văn hoá
2 Thực trạng công tác xây dựng gia đình văn hoá ở huyện Mỹ Đức từ năm 2011 đến tháng 5/2015.
3 Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng gia đình văn hoá ở huyện Mỹ Đức giai đoạn 2015 – 2020.
B NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của vấn đề gia đình và xây dựng gia đình văn hoá
1.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về gia đình và xây dựng gia đình văn hoá
Trang 4Đảng ta vận dụng Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình, luôn xem vấn đề gia đình ở vị trí mang tầm chiến lược quốc gia Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách Các chính sách của Nhà nước phải chú ý tới xây dựng gia đình ấm no, hòa thuận và tiến bộ Nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đối với mọi lớp người
Nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cho nên việc xây dựng gia đình và củng cố gia đình cần phải quán triệt các quan điểm, Nghị quyết của Đảng, vận dụng sáng tạo những định hướng chủ yếu xây dựng gia đình mới trong chủ nghĩa xã hội vào việc thực hiện xây dựng gia đình
Xây dựng gia đình mới ở Việt Nam nhằm góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, hướng tới hình thành con người mới Việt Nam với những đức tính cao đẹp Bởi thế, gia đình mới ở Việt Nam chính là gia đình văn hóa Gia đình văn hóa Việt Nam trên cơ sở giữ gìn và phát huy phong tục, tập quán tốt đẹp, xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, những tàn tích của chế độ hôn nhân và gia đình phong kiến, chống ảnh hưởng xấu của chế độ hôn nhân và gia đình tư sản, đồng thời biết tiếp thu những tiến bộ của văn hóa nhân loại
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI khẳng định: “gia đình là tế bào của xã hội, có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, con người mới Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng cần đề ra phương hướng, chính sách
và có biện pháp tổ chức thực hiện về xây dựng gia đình văn hóa mới, bảo đảm hạnh phúc gia đình Nâng cao trình độ tự giác xây dựng những quan hệ tình cảm, đạo đức trong từng gia đình, đảm bảo sinh đẻ có kế hoạch và nuôi dạy con ngoan, tổ chức cuộc sống vật chất, văn hóa của gia đình”
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng tiếp tục khẳng định: “Xây dựng gia đình văn hóa mới có ý nghĩa rất quan trọng trong tình hình hiện nay, góp phần phát triển
Trang 5lực lượng sản xuất vật chất, ổn định và cải thiện đời sống, thực hiện kế hoạch hóa dân
số, giữ gìn và phát huy những truyền thống đạo đức, văn hóa tốt đẹp của dân tộc Nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đối với mọi lớp người Kết hợp và phát huy vai trò của
xã hội, các đoàn thể, nhà trường, tập thể lao động và tập thể dân cư trong việc chăm lo bồi dưỡng tình đồng chí, đồng đội, hình thành nhân cách cao đẹp và nếp sống có văn hóa”
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII: “Xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc, làm cho gia đình thực sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là tổ ấm của mỗi người Phát huy trách nhiệm của gia đình trong việc lưu truyền những giá trị văn hóa dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác, thực hiện tốt luật hôn nhân và gia đình, phát huy người tốt việc tốt Hình thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội mới phù hợp với truyền thống, bản sắc dân tộc và yêu cầu của thời đạị”; Trước mắt “ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc” chính là những chuẩn mực cần vươn tới của gia đình mới ở nước ta Sự ấm no là kết quả của lao động cần cù, sáng tạo và chính đáng của gia đình
Sự bình đẳng vừa thể hiện dân chủ vừa đảm bảo tính nề nếp và hòa thuận giữa các thành viên trong gia đình Gia đình tiến bộ trên cơ sở sự tiến bộ của mọi thành viên và không tách rời sự tiến bộ chung của xã hội No ấm, bình đẳng và tiến bộ tạo nên hạnh phúc cho gia đình Gia đình hạnh phúc không phải là cái gì trừu tượng mà là tổng hòa những nét đẹp thường ngày của cuộc sống gia đình
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X, XI tiếp tục khẳng định: “Nâng cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa, làm cho gia đình thực sự là một tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội Đẩy mạnh phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa Ngày 04 tháng 05 năm 2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định
số 72/2001/QĐ-TTg chọn ngày 28 tháng 06 hàng năm làm Ngày gia đình Việt Nam nhằm tôn vinh những giá trị truyền thống của văn hóa gia đình, đồng thời hướng tới xây dựng những chuẩn mực đạo đức, gia phong mới phù hợp với sự phát triển của xã hội
Trang 6hiện đại Việc tổ chức ngày Gia đình Việt Nam hàng năm, chứng tỏ Đảng ta, Nhà nước
ta, dân tộc ta rất quan tâm tới việc tôn tạo những giá trị gia đình, nêu lên tầm quan trọng của gia đình trong quá trình phát triển đất nước, thực hiện tiến bộ xã hội Đây chính là một trong những nhân tố cơ bản để phát triển xã hội và bảo tồn giá trị của nền văn hóa dân tộc một cách bền vững trong tiến trình hội nhập quốc tế
Trang 71.2 Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về gia đình và xây dựng gia đình văn hoá.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khi còn sống rất quan tâm đến việc xây dựng gia đình, Người luôn luôn nhắc nhở cán bộ, Đảng viên phải rất quan tâm đến gia đình, xác định mối quan hệ đúng đắn giữa tình nhà và nghĩa nước Việc xây dựng gia đình văn hoá là một trong những vấn đề quan trọng của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội mà phải chú ý hạt nhân cho tốt
Hiện nay, chúng ta đã và đang thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” Để đạt được mục tiêu cao cả này, mọi người cần phải ra sức học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, xây dựng con người có văn hóa, đạo đức, xây dựng gia đình văn văn hóa mới Bác Hồ đã chỉ rõ: Cách ứng xử giữa người
và người phải thành thật, thân ái, giúp đỡ; trong quan hệ giữa các thành viên trong gia đình như giữa vợ và chồng phải hòa thuận thương yêu nhau; con cái phải hiếu thảo với cha mẹ; đạo lý giữa mẹ chồng nàng dâu; rồi tình làng nghĩa xóm Các mối quan hệ này đều cần phải phát huy những mặt tốt đẹp của đạo đức truyền thống đã ăn sâu vào nếp sống của từng gia đình Việt Nam
Những nội dung về nếp sống mới mà Bác Hồ đưa ra bao giờ cũng gắn với thực tế cuộc sống Chúng ta phải nghiên cứu thật sâu để thực hiện nếp sống mới có hiệu quả thiết thực để mỗi người là một bông hoa đẹp, mỗi gia đình là một bó hoa tươi thắm, cả dân tộc ta là một rừng hoa đẹp Người khẳng định nhân dân là gốc và nếu mọi người đều cố gắng làm đời sống mới, thì dân tộc ta nhất định sẽ phú cường
2 Thực trạng công tác xây dựng gia đình văn hoá ở huyện Quan Sơn từ năm
2011 - 2015
2.1 Thực trạng công tác xây dựng gia đình văn hóa ở Mỹ Đức từ năm 2011 -2015
Trang 8* Về xây dựng gia đình văn hoá.
Hưởng ứng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và nếp sống văn minh nơi công cộng”, những năm qua dưới sự chỉ đạo của các cấp uỷ đảng, chính quyền, các ban ngành đoàn thể và nhân dân toàn huyện, huyện nhà
đã tích cực xây dựng gia đình văn hóa theo các tiêu chí cụ thể: "ấm no, hòa thuận, hạnh
phúc, tiến bộ", chấp hành tốt các chủ trương chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước,
các qui định của địa phương Hàng năm, Ban vận động phong trào “Toàn dân đoàn kết
xây dựng gia đình văn hóa” cùng các thành viên là trưởng, phó các ban ngành, đoàn thể
của huyện đã thường xuyên chỉ đạo việc tuyên truyền, vận động bằng nhiều hình thức tới tất cả nhân dân trong huyện, cùng nhau xây dựng và thực hiện nếp sống văn minh – gia đình văn hóa Đây là cuộc vận động thường xuyên, liên tục và việc xây dựng gia đình văn hóa cũng là một tiêu chuẩn bắt buộc trong việc xét đạt danh hiệu thôn – xóm văn hóa Công tác tuyên truyền được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của mọi tầng lớp nhân dân
Đến nay, huyện Mỹ Đức đã tổ chức tuyên truyền sâu rộng về nội dung, ý nghĩa, tầm quan trọng của phong trào xây dựng gia đình văn hóa tới toàn thể nhân dân bằng các hình thức: thông qua các buổi sinh hoạt của các tổ chức đoàn thể, các hoạt động văn nghệ, phát thanh truyền hình, cùng các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là vai trò của Ban vận động xóm, thôn và tổ an ninh tự quản với phương thức “mưa dầm thấm lâu”, “đi từng ngõ, gõ từng nhà” huyện nhà quan tâm động viên, tạo mọi điều kiện cho nhân dân phấn đấu vươn lên
Nội dung xây dựng gia đình văn hóa cũng được triển khai thường xuyên thông qua hoạt động tích cực của tổ nhân dân tự quản, các câu lạc bộ không sinh con thứ ba, phụ
nữ giúp nhau làm kinh tế, xóa đói giảm nghèo, câu lạc bộ gia đình nông dân văn hóa, thanh niên với hạnh phúc gia đình
Phong trào xây dựng gia đình văn hóa, thôn văn hóa, xã văn hóa, đơn vị văn hóa ở huyện phát triển mạnh, từng bước đi vào nội dung, chất lượng, đã tạo cho đời sống văn
Trang 9hóa toàn huyện khởi sắc, phát triển trên nền tảng kinh tế tăng trưởng khá, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện, tỉ lệ hộ giàu ngày càng tăng lên, tỉ lệ hộ nghèo ngày càng giảm xuống
Kết quả phong trào quần chúng nhân dân tham gia thực hiện các chương trình kinh
tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng an ninh: Chương trình giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa: Cuộc vận động đã khơi dậy truyền thống đoàn kết nhân
ái, thuỷ chung tình làng nghĩa xóm, tạo thêm nhiều tấm gương về người tốt việc tốt Kết quả nổi bật do tác động của cuộc vận động ấy là do tác động của cuộc vận động đền ơn đáp nghĩa, thực hiện chính sách xã hội giúp đỡ các gia đình thương binh, liệt sĩ, các bà mẹ Việt Nam anh hùng cả về vật chất và tinh thần, khơi dậy truyền thống tốt đẹp của dân tộc
Công tác xây dựng gia đình văn hóa được Đảng chính quyền cơ sở quan tâm và chuyển biến tiến bộ, đến nay toàn huyện có 102 đơn vị được công nhận danh hiệu đơn vị văn hóa
* Về hoạt động văn hoá - thể thao.
Hoạt động văn hóa –thể thao có nhiều tiến bộ, trong thời gian qua được sự quan tâm của cấp trên, toàn huyện đã đầu tư nâng cấp hệ thống truyền thanh cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng thu phát sóng phục vụ nhu cầu thông tin và nâng cao trình độ dân trí của người dân
Hệ thống nhà văn hóa bản, khu phố đã được quan tâm đầu tư xây dựng, phong trào thể dục thể thao, rèn luyện sức khỏe được đẩy mạnh Huyện quan tâm, củng
cố chính sách đối với các bản, nâng cao hoạt động các trạm truyền thông xã, truyền hình huyện đảm bảo hoạt động thông tin tuyên truyền
Trong thời gian qua, thực hiện phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, và đặc biệt là phong trào xây dựng gia đình văn hoá, chất lượng hộ gia đình đạt chuẩn văn hoá có chuyển biến tích cực đi vào thực chất
Trang 10Xây dựng hộ gia đình văn hoá ở thôn đạt tỉ lệ khá cao, chất lượng hộ gia đình đạt chuẩn văn hoá, an toàn, sức khoẻ, xanh sạch đẹp ngày càng tăng, nhất là tiêu chí làm tròn nghĩa vụ công dân, xây dựng cảnh quan môi trường, các công trình của hộ, hàng rào, cột cờ, bảng hiệu, các công trình vệ sinh không ngừng được nâng lên
Trong quá trình triển khai thực hiện xây dựng gia đình văn hoá, đạo đức gia đình được củng cố, ngày càng xuất hiện nhiều tấm gương ông bà, cha mẹ mẫu mực, con cháu thảo hiền Hiện tượng ngược đãi người cao tuổi, sống thiếu trách nhiệm với gia đình đã giảm hẳn Các hộ gia đình có ý thức hơn trong việc chăm lo học hành cho con em của mình Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, trong quá trình triển khai, thực hiện phong trào vẫn còn nhiều hạn chế, khiếm khuyết cần phải sớm khắc phục trong thời gian tới
2.2 Những hạn chế, yếu kém
Trong huyện còn không ít hộ gia đình đời sống sinh hoạt gặp nhiều khó khăn Những thành tựu và kết quả đạt được trong lĩnh vực xây dựng gia đình văn hóa còn chưa tương xứng và chưa vững chắc, chưa đủ mạnh để tác động có hiệu quả đối với lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực tư tưởng, đạo đức lối sống,chất lượng đời sống văn hóa còn nhiều mặt hạn chế cụ thể là: Nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa có đầy đủ 5 đức tính như nghị quyết TƯ 5 khóaVIII đề ra chưa tạo được sự chuyển biến rõ rệt
Chênh lệch giàu nghèo giữa các hộ gia đình ngày càng gia tăng Thu nhập của các
hộ gia đình trong huyện tuy có khá hơn trước nhưng chưa phải là cao, cơ cấu thu nhập chuyển biến chậm và mức chênh lệch thu nhập giữa các nhóm, vùng có xu hướng gia tăng
Chúng ta xây dựng nền kinh tế thị trường, thay đổi về cơ cấu sản xuất và điều kiện lao động cũng có ảnh hưởng nhất định đến các mối quan hệ truyền thống và sự bền vững của gia đình Mối quan hệ vợ chồng của một số gia đình có nguy cơ bị phá vỡ do họ thiếu sự quan tâm chăm sóc lẫn nhau, con cái thiếu tôn kính đối với cha mẹ, có tâm lý ỷ lại, thích đua đòi, thích