bảo tồn và PHÁT HUY GIÁ TRỊ văn hóa dân tộc DAO ở HUYỆN bắc mê TỈNH hà GIANG GIAI ĐOẠN 2015 2020

BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA DÂN TỘC DAO Ở HUYỆN BẮC MÊ TỈNH HÀ GIANG GIAI ĐOẠN 2015 2020 Họ và tên học viên Đào Trọng Dũng Ngày sinh 14 10 1973 Lớp Cao cấp LLCT Lạng Sơn 2014 2016 Mã số học v[.]

Tên tiểu luận: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao ở huyện Bắc Mê, Tỉnh Hà Giang, giai đoạn hiện nay

Chuyên đề bắt buộc: Bản sắc dân tộc trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa

ở các tỉnh phía Bắc Thuộc chuyên đề số: 2

Họ và tên học viên: Đào Trọng Dũng

Lớp: Cao cấp lý luận chính trị tỉnh Lạng Sơn

Khóa học: 2014 - 2016

Hà Nội, tháng 12 năm 2015

Tên Tiểu luận: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao ở huyện Bắc Mê, Tỉnh Hà Giang, giai đoạn hiện nay.

Khối kiến thức thứ IV, thuộc các chuyên đề bắt buộc

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài Tiểu luận

Văn hóa nói chung, di sản văn hóa nói riêng, luôn có vị trí, vai trò quantrọng trong đời sống con người cũng như trong bản sắc của mỗi dân tộc Vănhóa không chỉ làm nên sự khác biệt, tính đặc thù của mỗi dân tộc mà qua đólàm cho đời sống nói chung thêm phong phú, đa dạng, giúp cho con ngườivun đắp lòng tự hào đối với bản sắc của dân tộc mình Những di sản văn hóatồn tại đến hôm nay luôn đóng vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành,phát triển của một quốc gia, dân tộc, vùng miền Đó không chỉ là tài sản củariêng một vùng đất hay con người địa phương, mà còn là tài sản của quốc gia;phản ánh một cách tập trung nhất, tiêu biểu nhất truyền thống văn hóa ViệtNam Cùng với thời gian, các giá trị kết tinh trong di sản văn hóa như mộtdòng chảy âm thầm, lặng lẽ nhưng có khả năng to lớn, là cội nguồn, nền tảngtạo nên hệ giá trị của văn hóa dân tộc hôm nay và mai sau Di sản văn hóa rất

dễ bị mai một và luôn tiềm ẩn nguy cơ biến mất nhanh chóng Bởi vậy, bảotồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa dân tộc trong sự phát triển toàn diệnđất nước, làm cho di sản văn hóa tiếp tục tỏa sáng trong giao lưu, hội nhập lànhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Bảo tồn văn hóa dân tộc là một trong những vấn đề mà Đảng và Nhànước hết sức quan tâm, trong đó có dân tộc Dao Dân tộc Dao là một trong 54dân tộc anh em sống trên dải đất Việt Nam, trong đó phân bố ở các tỉnh vùngcao biên giới phía bắc như Cao Bằng, Tuyên Quang, Hà Giang Dân tộc Dao

có nhiều nhóm địa phương như: Dao Quần Trắng, Dao Quần Chẹt, Dao Tiền,Dao Thanh Y, Dao áo Dài, Dao Lô Gang, Dao Đỏ và có nhiều tên gọikhác nhau: Mán, Động, Trại, Đại Bản, Tiểu Bản v.v Tuy cư trú ở núi cao, xaxôi, còn nhiều khó khăn, nhưng đồng bào Dao có truyền thống văn hoá phongphú và giàu bản sắc Văn hoá dân tộc Dao hoà vào dòng chảy của văn hoá các

dân tộc anh em, góp phần hình thành bản sắc văn hoá các dân tộc Việt Nam.Qua quá trình hình thành và phát triển, cộng đồng người Dao đã sáng tạo, duytrì rất nhiều nét văn hóa đặc sắc như: dân ca, dân nhạc, dân vũ, lễ cấp sắc,ngôn ngữ, chữ viết, trang phục, lễ hội, Chính những giá trị đó là cái thể hiện

rõ nét nhất bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc người Dao, nó gắn liềnvới đời sống lao động, sinh hoạt, lễ hội truyền thống của đồng bào; nó gắnliền với mỗi một con người từ lúc sinh ra cho đến khi rời bỏ thế giới, vì vậy

nó mang một giá trị vừa gần gũi, vừa thiêng liêng Việc nghiên cứu những giátrị của văn hóa dân tộc của đồng bào dân tộc Dao ở Hà Giang sẽ giúp takhông chỉ hiểu thêm về đời sống của đồng bào dân tộc, hiểu thêm về các giátrị di sản quý báu dân tộc để rồi từ đó đưa ra các giải pháp để bảo tồn và pháthuy mà qua đó ta còn tìm thấy mối liên hệ mật thiết, sự gắn kết giữa đồng bàocác dân tộc Dao ở Bắc Mê, Hà Giang với các dân tộc khác trên đất nước ViệtNam Qua đó ta cũng có thể đưa ra các giải pháp để phát triển kinh tế - xã hộicủa vùng đất rộng lớn, nhiều tiềm năng và lợi thế nhưng còn nghèo nàn và lạchậu này

Tuy nhiên, trong xu thế hiện nay các nền văn hóa đang tác động lẫnnhau, ảnh hưởng đến nhau Hiện nay, văn hóa dân tộc Dao đang dần bị maimột, vì vậy việc bảo tồn, phát huy những giá trị của văn hóa Dao là một việclàm cần thiết Bởi, Bảo tồn bản sắc dân tộc nói chung, bản sắc văn hóa dântộc Dao nói riêng là một trong chủ trương mà Đảng nhà nước ta đang thựchiện Trong xu thế toàn cầu hóa, kinh tế thị trường, do tác động của quá trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế trong thời gianqua, di văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Dao có sự biến đổinhanh chóng, một mặt đã tiếp thu, tiếp biến nhiều giá trị của các dân tộc trongnước, trong vùng, cả trong và ngoài nước, nhưng mặt khác nhiều giá trị, nhất

là các giá trị thể hiện bản sắc dần bị mai một, có nguy cơ bị xóa nhòa, đặc biệt

là với những dân tộc có nhiều khó khăn trong cuộc sống

Giữ gìn các giá trị văn hóa Dao một việc làm quan trọng trong xã hộihiện nay nhằm giúp các thế hệ người Dao hiểu về phong tục, tập quán của dântộc mình, không quên đi nguồn cội và văn hóa bản sắc của chính dân tộc mình

và để quảng bá những nét văn hoá tốt đẹp đó tới mọi người dân đất Việt vàbạn bè quốc tế

Để cải thiện và tiến tới đạt được mục tiêu giữ gìn bản sắc dân tộc tiếpthu tinh hoa văn hóa của thế giới mà vẫn giữ được nguyên vẹn bản sắc dântộc Dao và đặc biệt là Dao áo Dài và Dao Đỏ ở huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang,

tôi chọn nội dung Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao ở huyện Bắc Mê, Tỉnh Hà Giang, giai đoạn hiện nay làm Tiểu luận Khối kiến thức

thứ 4 Cao cấp LLCT

2 Mục đích

- Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản dân ca, dân vũ, phong tục, lễhội, chữ viết của cộng đồng dân tộc Dao, góp phần đưa các dân tộc thiểu sốtiếp tục phát triển, ra khỏi tình trạng mai một, mất bản sắc văn hoá

- Hỗ trợ dân tộc Dao trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sảndân ca, dân vũ, phong tục, lễ hội gắn với xây dựng đời sống văn hoá tại địaphương

- Xây dựng, củng cố phát triển hệ thống thiết chế văn hoá phù hợp; đẩymạnh phong trào xây dựng đời sống văn hoá, nâng cao mức hưởng thụ vănhoá tại các thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số góp phần xoá đói, giảmnghèo, giảm dần sự chênh lệch về mức sống và hưởng thụ văn hóa giữa cácvùng, các dân tộc

- Tăng cường đầu tư của Nhà nước, đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt độngvăn hóa, huy động mọi nguồn lực cho bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân

tộc Dao có nguy cơ mai một bản sắc văn hoá ở huyện Bắc Mê, Tỉnh HàGiang, giai đoạn 2015 - 2020

3 Giới hạn

3.1 Đối tượng: Bản sắc văn hóa dân tộc Dao, các giá trị văn hóa

truyền thống có giá trị, trong đó có giá trị di sản dân ca, dân nhạc, dân vũ, lễcấp sắc, có chữ viết của đồng bào các dân tộc Dao

3.2 Không gian: Huyện Bắc Mê, Hà Giang

3.3 Thời gian: Nghiên cứu để bảo tồn phát huy giá trị văn hóa dân tộc

Dao giai đoạn 2015 - 2020, định hướng đến năm 2025

4 Phương pháp nghiên cứu

- Tiểu luận sử dụng phương pháp thống kê, phân tích trên cơ sở phươngpháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác - Lênin

- Phương pháp điều tra xã hội học, so sánh số liệu thứ cấp

5 Ý nghĩa thực tiễn

- Việc nghiên cứu vấn đề này sẽ phân tích được thực trạng các giá trịvăn hóa của đồng bào Dao ở Bắc Mê, Hà Giang từ đó đưa ra các giải pháp đểbảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa như lễ hội, dân ca, dân nhạc,dân vũ, phong tục của dân tộc Dao, góp phần đưa văn hóa dân tộc Dao ra khỏitình trạng mai một, mất bản sắc văn hoá

- Hỗ trợ các dân tộc Dao trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị disản văn hóa gắn với xây dựng đời sống văn hoá tại địa phương

- Xây dựng, củng cố phát triển hệ thống thiết chế văn hoá phù hợp; đẩymạnh phong trào xây dựng đời sống văn hoá, nâng cao mức hưởng thụ vănhoá tại các thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số góp phần xoá đói, giảmnghèo, giảm dần sự chênh lệch về mức sống và hưởng thụ văn hóa giữa cácvùng, các dân tộc

- Tăng cường đầu tư của Nhà nước, đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt độngvăn hóa, huy động mọi nguồn lực cho bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cácdân tộc thiểu số có nguy cơ mai một bản sắc văn hoá.

6 Cấu trúc tiểu luận: Tiểu luận được cấu thành 4 phần như sau:

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận của nội dung nghiên cứu

- Mỗi một dân tộc đều có một nền văn hóa riêng, mang bản sắc riêngcủa dân tộc đó Nó phản ánh đời sống tinh thần và đời sống vật chất của dântộc; là chỗ dựa, là cái nôi nuôi dưỡng tinh thần Chính vì vậy nó trường tồncùng với sự phát triển của dân tộc đó Khi một dân tộc mất đi bản sắc văn hóariêng của dân tộc mình thì cũng đồng nghĩa với sự suy vong của dân tộc đó

- Muốn hiểu về một dân tộc nào đó trước hết cần tìm hiểu về nền vănhóa của họ

- Bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa cũng là một điều kiện quantrọng, là động lực để phát triển kinh tế-xã hội

* Quan niệm về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể

Trong nghiên cứu, cũng như trong hoạt động thực tiễn, ta thường bắt

gặp ba từ: bảo quản, bảo vệ và bảo tồn.

Bảo quản mang nghĩa sử dụng những biện pháp kỹ thuật để gìn giữ,

chăm sóc đối tượng được nguyên vẹn, tồn tại lâu dài Bảo vệ chứa đựng nội

dung thực hành các hoạt động mang tính chất pháp lý hay nói cách khác là

giữ không để cho bị xâm phạm Bảo tồn mang nghĩa rộng hơn, là hoạt động

giữ gìn một cách an toàn khỏi sự tổn hại, sự xuống cấp hoặc phá hoại, nóicách khác là bảo quản kết cấu một địa điểm ở hiện trạng và hãm sự xuống cấpcủa kết cấu đó Như vậy, bảo tồn là tất cả những nỗ lực nhằm hiểu biết về lịch

sử hình thành, ý nghĩa của di sản văn hóa nhằm bảo đảm sự an toàn, phát triểnlâu dài cho di sản văn hóa và khi cần đến phải đảm bảo việc giới thiệu, trưngbày, khôi phục và tôn tạo lại để khai thác khả năng phục vụ cho hoạt động tiến

bộ của xã hội

Công tác bảo tồn di sản văn hóa có nhiều cấp độ khác nhau, bao gồmcác hoạt động: bảo tồn nguyên trạng, trùng tu, gia cố, tái định vị, phục hồi, táitạo - làm lại, qui hoạch bảo tồn.

Vấn đề đặt ra là khi bảo tồn một di sản văn hóa cụ thể cần nghiên cứu,chọn lựa phương án thích hợp với từng địa phương, từng đặc thù riêng để đảmbảo rằng cái chúng ta đang trưng bày là xác thực chứ không phải đồ giả, làlịch sử chứ không phải tuyên truyền, là sự uyên bác chứ không phải định kiến,

là thông tin chứ không phải sự kích động và là cảm hứng chứ không phảinhững lời sáo rỗng

Phát huy được hiểu là những tác động làm cho cái hay, cái đẹp, cái tốt

tỏa tác dụng và tiếp tục nảy nở từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ cao đếnthấp, từ đơn giản đến phức tạp Có thể nói, phát huy chính là việc khai thác,

sử dụng sản phẩm một cách có hiệu quả Công việc này xuất phát từ nhu cầuthực tế, con người mong muốn sản phẩm của họ tạo ra phải được nhiều ngườicùng biết đến hoặc đem về những lợi ích kinh tế Phát huy giá trị di sản vănhóa là một hoạt động có tính liên ngành, có tiêu chí chung, mục đích là phục

vụ cho sự tiến bộ của xã hội, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, giữgìn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời là nhịp cầu nối với bạn bè năm châu.Cách thức phát huy của mỗi di sản, mỗi thời điểm có khác nhau, điều đó tùythuộc vào văn hóa của mỗi vùng, vào nhận thức của từng người Nhưng tấtthảy các hoạt động này đều phải dựa vào giá trị sẵn có của di sản, làm tônvinh vẻ đẹp và phát triển các giá trị văn hóa đó

Trong kho tàng văn hóa phi vật thể của Việt Nam rất nhiều loại hình disản đã và đang được người dân gìn giữ và lưu truyền Đó chính là đời sốngtinh thần, tâm linh của mỗi người, từng cộng đồng, qua ngàn đời mà bồi đắp,đúc kết nên giá trị Đó là những bài hát, chuyện kể dân gian, một nghi thức lễhội, những trò chơi, hình thức diễn xướng, âm nhạc,… trở thành một thứ ký

ức lưu giữ từ đời này sang đời khác Yếu tố quan trọng nhất đối với sự tồn tại

và giá trị của di sản văn hóa phi vật thể thể hiện ở ảnh hưởng, vai trò và tácđộng của nó trong đời sống cộng đồng Di sản văn hóa phi vật thể chỉ thực sự

có giá trị khi nó được người dân tiếp nhận, nuôi dưỡng và trở thành một bộphận không thể tách rời của bản lĩnh văn hóa và đời sống tinh thần của mỗithành viên Tuy nhiên, đến nay chúng ta chưa thực sự có sự kiểm kê, nghiêncứu và đánh giá hệ thống di sản văn hóa phi vật thể, chưa có những điều luật,chế tài bảo vệ phù hợp Chính điều này đã đưa đến thực trạng nhiều di sảnđang bị mai một, thất truyền, thậm chí ngôn ngữ dân tộc cũng đang có xuhướng bị pha tạp và coi nhẹ, đồng thời các nghệ nhân dân gian giữ bí quyết vàtruyền bá văn hóa dân tộc cũng chưa được đề cao và tạo điều kiện phát huymột cách đúng mức

Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cần dựa trên những nguyên tắc: tiếnhành điều tra, sưu tầm, thu thập, ghi chép lại các dạng thức văn hóa, những kỹnăng, tri thức do nghệ nhân sử dụng trong trình diễn các loại hình nghệ thuậthay chế tác sản phẩm bằng việc ghi chép, ghi âm, ghi hình

Công tác sưu tầm và ghi chép là cách thức quan trọng trong việc bảotồn di sản văn hóa Người ta có thể và thường tiến hành sưu tầm tất cả cáchiện tượng ca, múa, nhạc, văn học dân gian… theo một quy trình khoa học, tỉ

mỉ, chặt chẽ và nghiêm túc rồi xuất bản thành sách Sau này, nếu cần, người ta

có thể dựa vào những tư liệu đã có, căn cứ vào sách vở đã ghi chép để phụchồi lại Tuy nhiên, bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ dưới hình thứccác ấn phẩm, băng hình, băng tiếng, trưng bày ở bảo tàng, sân khấu hóa cácloại hình nghệ thuật truyền thống, mà quan trọng hơn là lưu giữ trong môitrường sản sinh ra chúng Nguyên tắc này còn gọi là bảo tồn sống, tức là bảotồn ngay chính trong đời sống cộng đồng Một loại hình di sản văn hóa phivật thể được coi là thành công trong việc lưu giữ khi nó tồn tại sống động

trong môi trường nơi nó sinh ra, tức là đưa di sản văn hóa trở lại với chủ thểvăn hóa và tạo điều kiện tốt nhất để cho nó tồn tại.

Văn hóa phi vật thể tồn tại trong trí nhớ của một số người mà chúng tathường gọi là nghệ nhân Bởi vậy, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóaphi vật thể cũng có nghĩa là bảo vệ người kế thừa di sản văn hóa - những nghệnhân dân gian Để bảo vệ những báu vật nhân văn sống, ngoài việc thừa nhậntài năng, nhà nước và cộng đồng cần tôn vinh, động viên, khuyến khích kịpthời và tạo mọi điều kiện tốt nhất về vật chất và tinh thần để họ có thể pháthuy mọi khả năng trong việc bảo tồn các di sản văn hóa Và quan trọng hơn là

để họ có ý thức trao truyền những giá trị kết tinh trong di sản văn hóa của dântộc cho thế hệ tương lai

Có một thực tế là di sản văn hóa phi vật thể rất phong phú và đa dạng,

sự tồn tại và đời sống của từng di sản là rất khác nhau, do vậy những nỗ lực

để có một phương án duy nhất đúng trong việc bảo tồn di sản chỉ đem lại thấtbại Các di sản khác nhau sẽ phù hợp với những phương cách bảo tồn và pháttriển khác nhau Mặt khác, với mỗi di sản, cũng có thể có nhiều phương ánbảo tồn đồng thời được áp dụng Di sản thích nghi với càng nhiều hình thứcsống, nhiều không gian khác nhau sẽ càng có sức sống mãnh liệt hơn trongbối cảnh ngày một biến đổi của xã hội đương đại Chúng ta thường nhận thứcrằng, dân chúng là những người sáng tạo, trao truyền và kế thừa mọi sáng tạovăn hóa phi vật thể, là chủ nhân chân chính của di sản quý giá này Do đó,hoạt động bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể nhất thiết phải có sự tham giatrực tiếp của người dân và phải gắn với lợi ích của họ Cộng đồng, chủ thểvăn hóa, là người đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn một cách bềnvững di sản văn hóa phi vật thể Nói cách khác, việc của dân gian để dân gianlàm là nguyên tắc cần thiết phải được tôn trọng Cộng đồng được quyền lựachọn hoặc không lựa chọn Thực tế là mọi hoạt động bảo tồn di sản văn hóa

chỉ có thể mang lại hiệu quả và thành công khi có sự tham gia tự nguyện củangười dân, thu hút và huy động tối đa mọi nguồn lực của chủ thể văn hóa.

Tuy nhiên, do đặc thù của di sản văn hóa phi vật thể là tồn tại trong trínhớ, được lưu truyền chủ yếu bằng con đường truyền miệng và đặc biệt là bịtác động mạnh bởi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa cùngvới sự giao lưu, hội nhập toàn diện Do vậy, vấn đề bảo tồn và phát huy di sảnvăn hóa phi vật thể được đặt ra còn muộn, chưa được như mong muốn, việcsưu tầm, bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể chưa tương xứngvới tiềm năng; công tác nghiên cứu sưu tầm còn mang tính dàn trải, chưa sâu

và còn phiến diện, nhiều di sản văn hóa phi vật thể đã được sưu tầm nhưngchưa được đưa vào khai thác, sử dụng trong đời sống, nhiều nếp sống sinhhoạt văn hóa không còn phù hợp với đời sống hiện tại, các tệ nạn mê tín dịđoan vẫn còn phổ biến; các loại hình ngữ văn dân gian, văn học nghệ thuậttruyền thống chẳng hạn như: truyện cổ tích, thần tích, thần phả, sắc phong, cadao, tục ngữ, văn học dân gian… đã được nghiên cứu, sưu tầm song chưađược tổng hợp, biên tập một cách khoa học và có hệ thống; trang phục, tiếngnói chữ viết của đồng bào các dân tộc đang có nguy cơ mai một… Nếu tìnhtrạng trên tiếp tục diễn ra thì trong tương lai không xa, những đặc trưng vănhóa truyền thống tiêu biểu của các dân tộc sẽ bị hòa tan dưới ảnh hưởng củanền kinh tế thị trường cùng sự du nhập của những nền văn hóa ngoại lai

Nguyên nhân chủ yếu của những tồn tại trên là do đời sống vật chất vàtinh thần của đồng bào các dân tộc ở nhiều nơi còn nghèo nàn, khó khăn; sựxâm nhập của nền văn hóa bên ngoài từ nhiều luồng vào nền văn hóa dân tộcvốn đã yếu sức đề kháng; lứa tuổi thanh niên chưa ý thức đầy đủ về nền vănhóa dân tộc nên dễ tiếp thu văn hóa bên ngoài không chọn lọc, vọng ngoại,quay lưng lại với những sinh hoạt văn hóa dân tộc; công tác quản lý còn bộc

lộ nhiều yếu kém, thiếu những giải pháp khả thi, chưa có được những mô

hình, phương thức tổ chức sinh hoạt văn hóa thực sự hiệu quả ở cơ sở; cácsinh hoạt lễ hội, văn nghệ dân gian nhiều lúc còn mang tính hình thức và việcbiến nó thành những sinh hoạt bổ ích, lành mạnh có tính thường xuyên và tính

xã hội còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng trong khâu tổ chức thực hiện

2 Phân tích thực trạng nội dung nghiên cứu

2.2.1 Khái quát về huyện Bắc Mê và người Dao ở Huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang

- Về huyện Bắc Mê:

Huyện Bắc Mê là một huyện vùng sâu, vùng xa của tỉnh Hà Giang,trung tâm huyện cách thành Phố Hà Giang 53 km về phía Đông Vị trí huyệntiếp giáp với: Phía Đông giáp tỉỉ̉nh Cao Bằng, Phía Nam giáp tỉnh TuyênQuang, Phía Tây giáp Thành phố Hà Giang và huyện Vị Xuyên, Phía Bắcgiáp huyện Yên Minh Diện tích tự nhiên của huyện là: 85.258,9 ha, chiếm10,8% diện tích của tỉnh; huyện gồm 13 đơn vị hành chính cấp xã; có trụcđường Quốc lộ 34 chạy qua, nối liền trung tâm huyện với thành phố HàGiang, đây là một trong những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế,văn hóa, xã hội của huyện và giao thương hàng hóa với các vùng Bắc Mê là

là huyện có dân số 40.022 người (2006), gồm 13 xã, nằm phía đông thành phố

Hà Giang, ăn sâu vào tỉnh cao Bằng là nơi sinh sống của 14 dân tộc trong đóngười Dao chiếm 37% tổng dân số toàn huyện

- Về người Dao ở Bắc Mê:

Dân tộc Dao trên cả nước có 8 ngành thì riêng ở Hà Giang có 4 ngànhDao, gồm: Dao Chàm (còn gọi là Dao Áo Dài, tức là Mán ), Dao Đại bản (còngọi là Dao Tả Pan, hoặc là Dao Áo Đỏ), Dao Đeo tiền và Dao quần trắng(còn gọi là Dao Quần Chẹt) Ở đề án này chỉ tập trung nghiên cứu, hỗ trợ bảotồn các giá trị văn hóa và không gian văn hoá truyền thống của dân tộc: Dao

Tả Pan và Dao Sán Chỉ

Người Dao ở Hà Giang có khoảng 95.959 người, với các ngành Dao

Đỏ, Dao Tiền, Dao Áo Dài, Dao Quần Trắng Họ sống bằng nông nghiệpnương rẫy là chủ yếu Ngoài ra, người Dao có một số nghề thủ công mangdấu ấn riêng độc đáo như rèn đúc, làm nghề trang sức, thêu hoa trên vải bằngsáp ong Người Dao ở Hà Giang ở nhà đất hoặc nhà sàn, họ thường ở gầnnguồn nước Trang phục của người Dao thường mang nhiều yếu tố truyềnthống như hoa văn chỉ màu, các loại khăn áo váy của phụ nữ rất đa dạng Vănhóa tín ngưỡng rất phức tạp thể hiện quan niệm ý thức tâm linh cộng đồng, cóchiều sâu văn hóa, đó không đơn giản là những hình thức mê tín dị đoan bìnhthường Văn nghệ dân gian Dao rất phong phú, bao gồm những thần thoại,truyện cổ, truyện thơ, dân ca, tục ngữ, câu đố phản ánh những vấn đề quenthuộc, gần gũi trong cuộc sống cộng đồng, những sự vật, hiện tượng trong tựnhiên, như quan niệm về vũ trụ nhân sinh quan thế giới quan,

2.2.2 Những nội dung về giá trị văn hóa của dân tộc Dao cần được bảo tồn và phát huy

Người Dao có dân số đứng thứ 3 ở Hà Giang Người Dao không chỉ nổitiếng bởi đức tính cần cù, chịu khó làm ăn nên đời sống khá ổn định mà họcòn giữ gìn hầu như nguyên vẹn bản sắc văn hóa của dân tộc mình Ở trên địabàn Huyện Bắc Mê, Hà Giang có hai ngành Dao chính, đó là Dao Áo Dài(Dao Sán Chỉ tức Mán) và Dao Tả Pan (Dao Đại Bản)

* Dao Áo Dài: ở Bắc Mê, Hà Giang hiện nay có 12/13 xã, thị trấn đều

có người Dao Áo Dài sinh sống

- Dao Áo Dài có các họ: Họ Bồn, họ Đặng, họ Lý, họ Triệu, họ Trần,

họ Hoàng, họ Chẩu, họ Trương Tuy có họ khác nhau, nhưng những họ Daosống ở 12/13 xã, thị trấn của huyện Bắc Mê đều có chung một tiếng nói, cụthể:

VD: Ăn cơm - Nhìn nắng

Nước - Vỏm

Uống nước - Hóp vỏm

Uống rượu - Hóp tius

Ăn cơm không có rau - Nhìn nắng má nài giải

Có thịt không có rượu - Nài á má nài tius

Con trâu - Tào ngòng

Con ngựa - Tào mar

Anh em - Dhau pẻ

Đi chơi - Nình ai đảos

Về - Lào /tài

Trâu - Ngòng

- Về lễ giáo: Dao Áo Dài có nhiều lễ hội với những lễ giáo phong phú,

đa dạng như: Lễ Cấp Sắc, lễ Cầu mùa, Cưới hỏi, Cúng thần rừng, Lễ xuốngđồng, trong đó nổi bật là Lễ Cấp sắc Một trong những giá trị văn hóa độc đáo

đó chính là lễ cấp sắc Một nghi lễ không thể thiếu trong đời người đàn ôngDao Có thể nói, Lễ cấp sắc có vị trí đặc biệt quan trọng trong văn hóa củangười Dao, được xem như bức tranh phản ánh nhiều khía cạnh cuộc sống củađồng bào Dao Những quan niệm về lễ cấp sắc, bộ tranh thờ thần linh cùngnhững tập tục truyện kể liên quan đến các tình tiết diễn ra trong lễ cấp sắc rất

có giá trị cho việc nghiên cứu các sắc thái tín ngưỡng tôn giáo trong đời sốngsinh hoạt cộng đồng của người Dao Đồng thời, đây là môi trường sinh hoạtvăn hóa, lưu giữ những truyền thống tốt đẹp của cộng đồng Vì vậy, việcnghiên cứu, bảo tồn và phát huy loại hình văn hóa này là hết sức cần thiết, để

nó không bị mai một và biến mất trong quá trình hội nhập

Lễ Cấp sắc là một lời cam kết trong thông điệp âm dương đôi bên:

10 Điều cam kết bên sư thầy được coi như mẫu mẹ.

1, Không tự ý kêu trời đất, nhật nguyệt tinh tam