Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.

Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

TIỂU LUẬN CUỐI KHÓA

LỚP BỒI DƯỠNG LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CẤP PHÒNG THUỘC ĐƠN VỊ SỰ NGHIÊP CÔNG LẬP TỔ CHỨC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - ĐH THÁI NGUYÊN

XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG VĂN HOÁ TRONG

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Học viên: Nguyễn Hữu Toàn

Thanh Nguyên, tháng 7 năm 2019

1 Đặt vấn đề

Ngày nay, khi văn hoá đã trở thành một trong những lĩnh vực quan trọngnhất của đời sống xã hội, vấn đề xây dựng môi trường văn hoá trên cơ sở kếthừa, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống và tiếp thu tinh hoa văn hoánhân loại cần phải được coi là vấn đề bức thiết để xây dựng nền văn hóa vàcon người Việt Nam phát triển toàn diện

Hiểu theo nghĩa rộng, văn hoá bao hàm cả văn hóa vật chất và vănhóa tinh thần, những giá trị hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinhthần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nềntảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảođảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dângiàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Xu hướng hội nhập quốc tế đang mở ra không ít những triển vọng pháttriển giáo dục cho các quốc gia nói chung và cho giáo dục đại học nói riêng,đồng thời, cũng đặt ra những thách thức to lớn đối với việc giữ gìn, phát triểnvăn hóa nói chung và môi trường văn hóa nhà trường nói riêng Nghiên cứu vềmôi trường văn hoá nhà trường cũng chính là nghiên cứu một hệ thống giá trị

và chuẩn mực giá trị đặc thù, được con người tích lũy trong quá trình tích hợpcác hoạt động sáng tạo văn hóa, giáo dục và khoa học

Hệ giá trị môi trường văn hoá nhà trường được biểu hiện thông qua vốn

di sản văn hóa và các quan hệ ứng xử văn hóa giữa những người trong mộtmôi trường giáo dục, có tác động chi phối nhiều chiều đến mọi hoạt động vàđời sống tâm lý của chính những con người sống trong môi trường đó: ảnhhưởng tới chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục trong nhà trường theohướng phát triển con người toàn diện; ảnh hưởng rõ rệt cách suy nghĩ, cảmnhận và hành động của mỗi thành viên trong nhà trường, do đó có thể nângcao hoặc cản trở động cơ, kết quả dạy - học của giảng viên và sinh viên…

Môi trường văn hóa nhà trường thể hiện ở mọi mặt, bao gồm từ cơ sởvật chất, cảnh quan cây xanh, nơi giải trí, sinh hoạt, hội họp, học tập, bảng tên

trường, phòng học, phòng làm việc…đến nền nếp, chuẩn mực, lễ nghi, niềmtin, giá trị, hành vi ứng xử của các chủ thể tham gia hoạt động giáo dục đào tạotrong nhà trường, là lối sống văn minh trong trường học Nói chung, môitrường văn hóa nhà trường lành mạnh sẽ giảm bớt được nguy cơ xung đột vàtăng tính ổn định.

Thế nhưng, vấn đề môi trường văn hóa nhà trường và tìm kiếm các biệnpháp quản lý sự hình thành và phát triển môi trường văn hóa nhà trường hiệnnay vẫn còn chưa được quan tâm đúng mức, mặc dù muốn hay không muốn,những yếu tố tiêu cực từ môi trường văn hoá nhà trường tự phát đang hàngngày, hàng giờ tác động rất sâu sắc đến quá trình giáo dục - đào tạo trong cáctrường, đến sinh viên - thế hệ tương lai của đất nước

Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) được thành lập vào năm 1994 Trảiqua hơn 25 năm hình thành và phát triển, ĐHTN đã đào tạo hàng chục ngàncán bộ, nhà doanh nghiệp, nhà quản lý có trình độ đại học và sau đại họccho khu vực trung du miền núi Bắc Bộ và cho cả nước; đảm bảo chấtlượng, uy tín và được xã hội thừa nhận Trước tình hình phát triển kinh tế -

xã hội của khu vực và cả nước, trước yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục vàđào tạo theo Nghị quyết 29-NQ/TW, một trong những thành tích nổi bậtcủa Đại học Thái Nguyên trong những năm gần đây là xây dựng môitrường văn hóa - môi trường mà ở đó, cán bộ, giảng viên, người học có điềukiện phát huy tối đa năng lực của bản thân, góp phần vào sự phát triển của

ĐHTN Xuất phát từ thực tế nhà trường, tôi lựa chọn chủ đề: “Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên”.

2 Cơ sở lý luận về xây dựng môi trường văn hoá trong trường đại học

2.1 Khái niệm văn hóa và văn hóa ứng xử trong nhà trường

Các nhà nghiên cứu về văn hóa như Nguyễn Minh Chung trong Vănhóa lớp học và mô hình lớp học văn hóa trong nhà trường đại học hiện nay [1],

Đỗ Huy trong Xây dựng môi trường văn hóa ở nước ta hiện nay từ góc nhìn

giá trị học [3], Văn Đức Thanh trong Về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở,đều khẳng định: Văn hóa nhà trường là văn hóa diễn ra trong trường học, thểhiện các chuẩn mực đạo đức của xã hội, trong đó, quan hệ giữa thầy với thầy,giữa thầy với trò, giữa trò với trò là quan hệ chủ đạo [4] Văn hóa nhà trường

có ý nghĩa quyết định tới chất lượng giáo dục đào tạo và có ảnh hưởng rất lớntới cộng đồng xã hội

Theo Lê Như Hoa thì “Thuật ngữ văn hóa nhà trường xuất hiện tại cácnước nói tiếng Anh vào những năm 1990 Một số nước như Mỹ, Úc đã cótrung tâm nghiên cứu, khảo sát thực tiễn và đánh giá vấn đề này Dù có nhiều ýkiến khác nhau nhưng đều thống nhất mỗi trường học đều có văn hóa nhàtrường của mình”, ông khái quát “Văn hóa nhà trường là hệ các chuẩn mực,giá trị giúp cán bộ quản lý nhà trường, thầy cô, phụ huynh, học sinh, sinh viên

có cách thức suy nghĩ, hành động, tình cảm tốt đẹp Văn hóa nhà trường ở ViệtNam cần đảm bảo 3 yếu tố: Cơ sở vật chất đảm bảo, môi trường giáo dục tốt

và văn hóa ứng xử, giao tiếp” [2]

Các nhà khoa học đã xác định thực chất của văn hóa nhà trường là vănhóa ứng xử Nội hàm khái niệm “văn hóa ứng xử” gồm cách thức quan hệ, thái

độ và hành động của con người đối với môi trường thiên nhiên, đối với xã hội

và đối với người khác Nghĩa là, văn hóa ứng xử gồm 3 chiều quan hệ: Vớimôi trường tự nhiên, môi trường xã hội và môi trường văn hóa Văn hóa ứng

xử gắn liền với các thước đo mà xã hội dùng để ứng xử, đó là các chuẩn mực

xã hội

Cho đến nay ở Việt Nam, nhìn chung khái niệm văn hóa ứng xử đã đượcgián tiếp, trực tiếp làm rõ gồm: Thái độ, cách thức quan hệ, hành động và cả kỹnăng lựa chọn nhằm tận dụng, ứng phó và thể hiện tình người đối với môitrường tự nhiên, môi trường xã hội và với bản thân Thái độ, cách thức quan

hệ, hành động và kỹ năng lựa chọn đều bị chi phối bởi các giá trị được biểuhiện dưới dạng chuẩn mực cơ bản của xã hội

2.2 Các thành tố cơ bản của môi trường văn hóa trường đại học

2.2.1.Chủ thể của môi trường văn hóa trường đại học

- Giảng viên: Đây là đội ngũ những người trực tiếp đứng trên bục

giảng với nhiệm vụ cao quý là trao truyền những tri thức chuyên môn (chủyếu) và cả kiến thức xã hội cho sinh viên Với vai trò, vị thế là chủ thể quátrình dạy - học, giảng viên là nhân tố có vai trò quyết định hàng đầu trong việcxây dựng môi trường văn hóa trường lành mạnh, phong phú ở trường đại học

- Sinh viên: Suy cho cùng, xây dựng môi trường văn hóa trường đại

học là cho sinh viên, nhằm tạo lập cho chính họ có được một môi trường họctập, nghiên cứu và rèn luyện thuận lợi nhất để phát huy năng lực của mình.Theo đó sinh viên là bộ phận đông đảo nhất và là nhân tố tích cực và quyếtđịnh nhất trong toàn bộ quá trình xây dựng, duy trì và củng cố chất lượng, hiệuquả của môi trường văn hóa trường đại học

- Cán bộ, viên chức, người lao động: Cán bộ, công nhân viên cũng là

một nhân tố rất quan trọng góp phần xây dựng và nâng cao chất lượngmôi trường văn hóa nhà trường ở trường đại học

2.2.2 Khách thể của môi trường văn hóa trường đại học

- Hệ thống các giá trị môi trường văn hóa trường đại học

Giá trị là những tư tưởng bao quát, được tin tưởng mạnh mẽ chung cho mộtnhóm người, một cộng đồng người, một giai cấp, một dân tộc, một thời đại về cái

gì đó được coi là điều đúng, điều sai, điều thiện, điều ác, điều hợp lý, điều khônghợp lý, điều xấu, điều tốt, điều mong muốn hoặc không đáng mong muốn

Hệ thống giá trị văn hóa nhà trường bao hàm nhiều cấp độ: Các giá trịnền tảng giữ vai trò định hướng chung và có tính ổn định tương đối trongmôi trường giáo dục (tôn sư trọng đạo ); Các giá trị chuẩn mực là sự thể hiệncác giá trị nền tảng và điều kiện đặc thù trường học kính thầy yêu bạn ); Cácgiá trị cụ thể thường gắn với những tiêu chuẩn, yêu cầu nhất định trong nhàtrường, là sự chi tiết hóa giá trị nền tảng và giá trị chuẩn mực (chủ động họchỏi, tự học)

Cũng như ở những môi trường khác, hệ thống những giá trị văn hóatrong môi trường văn hóa nhà trường tồn tại dưới 2 dạng thức: Những giá trịvăn hóa vật thể như phòng học, bàn ghế, phương tiện dạy - học, thư viện, sáchbáo, nhà truyền thống và những giá trị văn hóa phi vật thể như lý tưởng,niềm tin, bản lĩnh khoa học, lẽ sống, trình độ thưởng thức nghệ thuật

- Hệ thống các quan hệ môi trường văn hóa trường đại học

Văn hóa thuộc về con người bởi vậy quan hệ văn hóa thực chất là sự thểhiện những mối quan hệ đa dạng trong cộng đồng người

Trong môi trường văn hóa trường đại học, quan hệ văn hóa giáo dụcđược biểu hiện khá đa dạng:

Trong phạm vi nhà trường, đó là quan hệ chủ đạo giữa thầy và trò người dạy và người học; là quan hệ giữa giảng viên và giảng viên, giữasinh viên với sinh viên, giữa giảng viên, sinh viên với cán bộ, công nhânviên trong trường và ngược lại (xét theo thứ bậc có quan hệ dọc như lớntuổi - nhỏ tuổi, cấp trên - cấp dưới, cán bộ - nhân viên và quan hệngang như đồng chí, đồng nghiệp, bạn bè.) Bên cạnh đó, không thểkhông kể đến quan hệ giữa con người với ngoại cảnh, cơ sở vật chấttrường lớp và nhất là quan hệ tự thân trong mỗi người với một đời sốngnội tâm phức tạp của từng cá nhân

-Ngoài phạm vi nhà trường, có các quan hệ văn hóa mang tính cá nhân

và cộng đồng của giảng viên, sinh viên và cán bộ, công nhân viên Bên cạnh

đó là quan hệ gia đình, quan hệ họ hàng, khu phố, phường, quận

- Hệ thống những hình thức hoạt động văn hóa trong môi trường văn hóa trường đại học

Trong môi trường văn hóa trường đại học hệ thống những hình thức hoạtđộng văn hóa hay nói đúng hơn là hoạt động văn hóa nhà trường là sự biểu hiệntập trung, sinh động các giá trị văn hóa nhà trường, những quan hệ văn hóa giáodục với hai hình thức cơ bản là hoạt động gián tiếp và hoạt động trực tiếp

Hình thức hoạt động gián tiếp bao gồm các hoạt động chứa đựng nhữngyếu tố văn hóa như văn hóa tổ chức (trường, khoa, phòng, ban, trung tâm, lớp

học ), văn hóa giáo dục (giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học), văn hóaứng xử văn hóa giải trí, văn hóa môi trường

Hình thức hoạt động trực tiếp biểu hiện dưới 2 dạng thức: Những hoạtđộng thường xuyên như học tập, giao tiếp, trao đổi thông tin và những hoạtđộng định kỳ như đại hội (chi bộ Đảng, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên), hộidiễn văn nghệ, các cuộc thi đấu thể dục thể thao, thi Olympic các môn khoahọc, hội nghị khoa học, hội thảo, diễn đàn, giao lưu, tham quan, dã ngoại vàcác hoạt động ngoại khóa khác như hoạt động tình nguyện, từ thiện, hoạt độngphục vụ những ngày lễ kỷ niệm của địa phương và cả nước

- Hệ thống các cảnh quan môi trường văn hóa trường đại học

Cảnh quan văn hóa với tư cách một thành tố của môi trường văn hóa là

sự khái quát quan hệ con người - tự nhiên, tức sự tổng hợp những tác độngmang tính văn hóa từ con người đến tự nhiên tạo nên môi trường nhân tạo -môi trường sống, học tập, lao động, nghỉ ngơi của con người

Cụ thể hơn, đó là cách thức quan hệ, thái độ ứng xử và hành động củacon người đối với môi trường tự nhiên xung quanh, trong đó môi trường tựnhiên là cái gốc quy định lối sống và hành vi ứng xử của con người không chỉvới nó mà cả với cộng đồng xã hội để tạo nên một không gian sống đã được

“nhân hóa”, “văn hóa hóa”, tức là đã được cải tạo, biến đổi cho phù hợp vớinhững hoạt động sống của con người

- Hệ thống các thiết chế môi trường văn hóa trường đại học

Trong môi trường văn hóa trường đại học, các thiết chế văn hóa nhàtrường như giảng đường, thư viện, ký túc xá, căng tin, nhà giáo dục thể chất,hội trường - nhà văn hóa, câu lạc bộ sở thích có vai trò trực tiếp đáp ứng nhucầu văn hóa (tinh thần) của các thành viên trong nhà trường Đó là những nơidiễn ra các hoạt động văn hóa nhà trường phong phú với các quan hệ văn hóanhà trường đa dạng được thực hiện và các giá trị văn hóa nhà trường được traotruyền, cải biến và phát huy

3 Xây dựng môi trường văn hoá trong Đại học Thái Nguyên

Xây dựng môi trường văn hóa nhà trường nhằm góp phần xây dựng hệgiá trị giáo dục trong môi trường học Đó là các nội dung văn hóa cụ thể đượcđịnh danh rõ ràng, kết quả có thể kiểm tra đánh giá được Các nội dung nàyđược hình thành trên cơ sở hệ giá trị chung của ngành giáo dục, phù hợp vớiđặc điểm Đại học Thái Nguyên nói chung, của từng cơ sở giáo dục đại họcthành viên nói riêng, nhưng phải đảm bảo các nội dung sau:

- Xây dựng hệ các giá trị cốt lõi của nhà trường có tính truyền thống vàhiện đại; tạo môi trường văn hóa để mỗi cán bộ công chức, viên chức,sinh viên đoàn kết, tôn trọng, tương trợ lẫn nhau, trong quá trình làmviệc, học tập và sinh hoạt tại trường

- Tất cả hoạt động của các cán bộ công chức, viên chức và người học phảinhằm thực hiện sứ mạng, tầm nhìn của trường đại học

- Định hướng mục tiêu, chiến lược phát triển của nhà trường trong thờigian tới

- Giúp cho các cán bộ công chức, viên chức và người học trong nhàtrường hình dung được kết quả trong tương lai và nhận thức được tráchnhiệm, quyền lợi của mình đối với sự phát triển của nhà trường

- Tính kế thừa và sự đổi mới trong vấn đề xây dựng môi trường văn hóatrong trường đại học; đảm bảo tính hiệu quả, thiết thực, tiết kiệm

- Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phù hợp với bối cảnh pháttriển và hội nhập quốc tế của đất nước

- Phát huy vai trò chủ thể của cán bộ công chức, viên chức và sinh viên,hình thành lối sống có ý thức tự trọng, tự chủ, sáng tạo

4 Sự cần thiết của công tác xây dựng môi trường văn hóa

4.1 Phục vụ nhiệm vụ giáo dục đại học trong thời kỳ mới

Trong công tác xây dựng môi trường văn hóa, lãnh đạo các Đại học,trường đại học cần đảm bảo thực hiện mục tiêu đào tạo và nhiệm vụ giáo dụctoàn diện cho người học; giúp cán bộ công chức, viên chức và sinh viên nhận

thức rõ ràng mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục đại học trong thời kỳ mới là đào tạonguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước và hội nhập quốc tế theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI.

4.2 Hệ thống giá trị văn hóa được kế thừa và phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Các hoạt động giáo dục của một trường đại học trong bối cảnh hội nhậpquốc tế phải có sự kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống của ngành giáodục, nhà trường cùng với những giá trị truyền thống tốt đẹp của xã hội và giađình Trong công tác xây dựng môi trường văn hóa trường đại học phải đảmbảo tạo điều kiện tốt nhất để các giá trị truyền thống tốt đẹp được phát huy vàlan toả trong mỗi tập thể và cá nhân

Trong bối cảnh phát triển và hội nhập quốc tế, hoạt động giáo dục trongtrường đại học không phải là ngăn chặn, hạn chế các giá trị văn hóa mới xâmnhập mà cần phải chọn lọc, phát huy để những giá trị tốt đẹp được phát triển,tạo ra sự cộng hưởng của một môi trường văn hóa lành mạnh, có tác dụng tíchcực, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trịnhà trường

4.3 Phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường

Các giải pháp xây dựng và phát triển môi trường văn hóa cần phải phùhợp với mục tiêu, chiến lược trong từng giai đoạn phát triển của nhà trường Vìvậy, khi xây dựng các kế hoạch thực thi giải pháp phải xem xét những hoạtđộng cần được ưu tiên, quan trọng để đảm bảo sử dụng hiệu quả nhất cácnguồn lực từ con người đến kinh phí thực hiện Qua đó đề ra những kế hoạchthực hiện ngắn hạn và dài hạn thật cụ thể

4.4 Phát huy tốt vai trò chủ thể của môi trường văn hóa trường đại học

Để xây dựng và triển khai thực hiện có hiệu quả môi trường văn hóacần có những giải pháp để khuyến khích khả năng tự trọng, tự chủ, sáng tạocủa mỗi cá nhân trong nhà trường Ở các trường đại học, đội ngũ cán bộcông chức, viên chức và học viên, sinh viên là những người có khả năng