14 TÂP SAN KHOA HOC SÖ 2(3) 2005 D@I THÄNG MÙA XUÂN NÃM 1975 LÀ KËT QUA T‘C SY*C M@NH TÔNG H@P CUA DĂN T@C(*) LTS Nhán d¡p ky niem 30 năm npày Giãi phóng mien Nam thäng nhâ“t dâ”t niJóc (30/4/1975 30/[.]
Trang 114 TÂP SAN KHOA HOC SÖ 2(3)-2005
T@C(*)
LTS: Nhán d¡p ky niem 30 năm npày Giãi phóng mien Nam thäng nhâ“t dâ”t niJóc (30/4/1975
- 30/4/2005), Ban Biên tap Tap san Khoa hgc xin gUi dé’n quÿ ban dgc bài phóng vâ“n sau dây cûa Bà mę Viet Nam anh hùng Bùi Th| Mè, Luat gia Nguyen Minh Trí, Giáo S/Y Lÿ Chánh Trung và Tiê“n Sr“ Huÿnh Vãn Tòng.
Bà mg Viet Nam anh hùng Bùi Thi
Mè, nguyên The tr zrô ng B Y te-Xã h
i-Thzrö ng binh cûa Chính phu Cách m ng
Iâm thói Cğng hôa míen Nam Viet Nam.
Bà Bùi Th¡ Mè tąi DH quô“c dân bau
Chính phú CMLTCHMNVN năm 1969
Phóng viên: Bà dánh giá the nào
ve chien thang Inch sÚ 30/4/1975?
Bùi The Mè: Oó Ià ket quà cúa lòng
yêu niJóc nóng nàn, chí căm thù gi/ac sâu
sac cúa toàn dân, và stY doàn ket keo son
Nam Bac m jot nhà, công vói chúng ta có chính nghîa, có st Iãnh dao tài tình cúa Oång, Bác No, dği ngú cán bô, hgc trò cùa Bác dã dào tąo Chúng ta có duòng Ićîi dúng dăn cúa Oàng Lòi kêu ggi cúa (“) Tea de do Tòa sąn dat
Trang 2Bác là menh lenh cùa TÖ quÖc, "thà hy sinh
tät cå chú nhät d!nh không ch/iu mät ni óc,
nhät d|nh không ch|u Iàm nô le" C'.oğc
kháng chien cifiu nutżc cua dân tzzc ta łà met
cu c chien dÄu giai phóng dân tzzc, chúng ta
có chính nghïa, chúng ta di c st dong tình
cùa toàn dân, cúa bąn bè trên the giói Do
dó, ta cô Imap dUğc quân thù Ta däu tranh
trên nhieu m{at trân vói d/ich,
däu tranh chính t ! däu tranh quân st, däu
tranh binh v/an, däu tranh ngoąi giao
Chúng ta chien thang m jot kè thù hdn ta gäp
b/oi ve m{at quân sc/, và Ià mğt tên de
quÖc dau xo, chính
st kien này dã góp phan d/ap tan ch6 duo th?
c dân cû, thÿc dân mói trên phąm vi toàn the
giói, m jot dien hình däu tranh giài phóng dân
t/oc dÖi vói các nUóc còn dang b¡ ách thÖng
tr¡ cúa thee dân, de quÖc Ké thù manh hdn
ta gäp bği, rät tàn ác, ta yeu nhc/ng mà ta có súc mąnh cúa toàn dân, biet phân hóa, cô
Imap ke thù Thang Igi 30/4/75 chúng minh triet lÿ cùa Bác Hö "Doàn ket, doàn ket, dąi doàn ket Thành công, thành công, dąi thành công" Trong l|ch sù nu’óc ta qua bao cuDoc dau tranh chÖng xâm ILfgc giú nuóc, khi ta biet 6oàn ket mğt Iòng chÖng gi{ac ngoąi xâm, Ià chúng ta chien thang kè thù, giú du’ğc ncfóc, trái Iąi, lúc nào mà dân ta không doàn ket thì b! niJóc ngoài xâm Iän
Phóng viên: Xin Bà cho biet vai trò cua M{at tran Dân tğc giåi phóng mien Nam Viet Nam (MTDTGPMNVN) trong
cuDoc chien tranh giài phóng dân t/oc?
Trang 330 NĂM NGÀY GIAI PHÓNG MIEN NAM VÀ THÖNG NHAT DAT N ÏÒC 15
Bà Bùi Th! Mè trong chien khu (hàng trên thú hai tù phåi sang)
Bùi Th| Mè: Nói den MTDTGPMNVN,
phåi nhac qua m jot quá trình I!Ch sù Sau Hiep d!
nh Genève, nUóc Viet Nam tarn chia Iàm 2 mián
vói 2 chính the khác nhau Ö Nam vï tuyen 17
thì My thay chân ngUòi Pháp, che dô thiJc
dân cú bien thành che dğ thee dân mói, trien
vgng thÖng nhät dät niJóc mù m|t, nhiJ Ià chien
tranh không the cham dút ô mien Nam mà còn
có khà năng Ian ra cå ncfóc vói st Bac tien cúa
Ngô Oình Diêm Nh”u’ng năm tù cuÖi 1954 den
cuÖi 1958, cà miën Nam tù sông Ben Håi cho
den múi Cà Mau, nhân dân sÖng trong cành hãi
hùng Diêm dã thiet Iâp môt b/o máy kem kęp
khong Io và nhät Ià tù khi chúng cho ra dòi luât
10/59 drfa máy chém di khap mien Nam, giet
hąi cán b{o, dàn áp cách mąng Trong tình hình
dó, Fłhİe U d!*t |0hUong dã so dung mot sÖ hinh
thúc vü trang, bąo IL/c de chÖng Iąi ké thù,
chÖng Iąi các cuğc ciJóp giât, bat bó cúa te linh,
cùa bgn thám báo Bau năm 1959, hình thái
bąo d/ong tùng phän dã thong dÖi pho bien ô
cac tinh Nam b/o Cuğc Dong khôi dong Ioąt ô
nông thôn giành chính quyen co sô nÖ ra tù
gi”ùa năm 1959, den cuÖi năm 1960, nông thôn
Nam b{o, vùng rùng núi Trung bô dã thành vùng
th do, do dân tLf quàn Vùng tel do Nam bğ dã
tao the liên hoàn bao gÖm nhieu xã, nhiJu
huyên tù Oông Nam bô cho den dong bang
sông Crfu Long, áp sát Sài Gòn và cac true giao
thông chien IiJğc, các th| xã, th| trän Chính
quyen Sài Gòn khú ng hoàng liên tqc Tinh hình
mói dòi hôi cách mąng mien Nam phài cäp
bách có môt tu’ cách hdp pháp de xù Iÿ cà dÖi
nKoi Ian dÖi ngoąi Do dó, ngày 20/12/1960,
MTDTGPMNVN thành Imap, phån ánh thang lği
cúa phong trào Dong khôi, dong thòi dàm
dudng st“ menh thúc day cách mąng mie n Nam
tien Iên giành thang Idi hoàn toàn NhU tên ggi,
MTGPDTMNVN Iäy tinh thän dân tğc làm co
sô, doàn ket mgi nguòi mi6n Nam yêu nUóc
không phân biêt giai cäp, !a V| xã hKoi, không
phân biet quá khú, sae tğc, tin nguõng, tu'
thông Măt tr¿an ke thùa các meat tr/an truóc kia
(M{at trân Viet Minh, Măt trân Liên Viet v.v ) MÖi môt giai doąn, chúng ta có mot hình thúc mat lran de doàn ket toàn dân BÖi cành mien Nam thuan I i cho Meat tran ra dòi, vì có m jot vùng giai phóng dang hình thành Trong dó, có nhúng căn cú vúng chac, có Iu'c wing vû trang, quân giài phóng, các tÖ chúc chính quyen trï quån, các doàn the cúa quan chúng Oó là thcfc ldc hàng dau cùa Meat tr/an Meat tr/an to chúc, tâp hip moi ldc hùng, dia vào h{au phUong Ión ô mián Bac, dong thòi dJğc hau het cac nüóc XHCN tán thành, ke cà Campuchia cúng úng
ho M jot so nhà văn hóa, nhà báo chong sån và tien b/o, trí thúc ô nhieu nuóc, ke cà ô My dã bày
tô thái dô dúng ve phfa Măt tr{an Vói sql xuät hien cúa M{at trân, cúa Uy ban Trung long gôm các nhân vat tiêu bieu khien cho chính quyen Ngô Oình Diêm càng b! cô Iâp thêm My bat buğc phåi tinh den thay doi tay sai vói hy vęnȘ
Ià hąn che và dánh bąi cách mąng mien Nam Ö các thành th! phong trào Phât giáo phát khòl dòi quyen bình dang tôn giáo, dong thòi, vói khau hi{eu “Dąo phap cúa dân t/oc" tän công mąnh
mé che duo Di{em, thòi kÿ Ph/at giao däu tranh Ià thòi ky Diêm bİ dông nhät Càng b/i khùng bÖ, phong trào càng mô r/ong ve quy mô, quyet cà tinh chät, phong phú vë hình thúc Thc/c te phong trào Phat giao vào Iúc dó là phong trào cúa các giói dong bào de thác hi/en, dê thùa hiJòng khí the thang lii chung cúa cach mąng, däu tranh cho lii ích chung cùa các tang ldp nhân dân, nhat là chong chính sách khung bÖ cùa chính quyën Di/em My phåi thay ngȘa gi”üa dòng, giet chet anh em Diem Nhu Tuy nhiên, mğt sÖ ngu’òi ke tiep không cÖ to ra san sàng thác hien mgi y dö cúa My, My ląi phài liên tiep thay ngUoi MÖi lan My thay ngUòi Ià cách mąng miën Nam, cå nông thôn lan thành th|, ca quân
st lân chính tr! phát trien thêm m jot biJóc, MTDTGPMNVN mô rong ldc hdng thêm môt múc ten cuÖi năm 1964, MTDTGPMNVN kiem soát 1/3 dân sÖ mien Nam Trrfóc tình hình dó, My quy6t dÖc túi vào canh bąc phiêu liJu, do thác binh vào miën Nam Viêt Nam, sù dung nhúng phudng timen chien tranh tàn khÖc nhät (trù born nguyên tù) Dong thòi, My tien hành chien tranh phá hoąi miën Bac bang không quân và hài quân Diëu mà My không the ngò dó là cuțoc chien tranh xâm liJğc cà nu'óc Viet Nam dã gây phan mo mãnh liêt ô khap Viêt Nam, ke cà nhúng ngiJòi trong hàng ngû chính quyen và quân doi Sài Gòn còn nghï den dät nuóc Bio máy Thiêu - Kÿ chang nhúng bi nhân dân chÖng dÖi mà ngay cå môt b/o phân nhîîng nguòi di cv truóc Ià chô dua
Trang 416 TSAP SAN KHOA HOC SÖ 2(3)-2005
cho Diêm giò cûng Iên án CuDoc chien tranh cúa
My tien hành trÿc tiep ô mien Nam Viet Nam Ià
cuDoc chien tranh cqc b/o lón nhät the giói tù trcfóc
den nay Không the Iği dqng LHQ dUğc nhiJ
trong chien tranh Trieu Tiên vì các dong minh
quan trgng cúa My nhu Pháp, Anh thì cho rang:
Phong trào cách mąng miën Nam Ià phong trào
nhân dân tąi cho, dù có disc mien Bac ho try thì
van Ià phong trào tąi cho, dąi dien duy nhät cua
nhân dân Ià MTDTGPMNVN Bên canh dó, rät
nhieu phong trào, nhiëu thành phan xã hKoi
khác nhau ô các ni óc cúng Iên tieng bieu tình,
thiet
leap tòa án ket tôi My, và de cao IiJdng tri Viet
Nam Tąi My, súc chÖng dÖi cúa sinh viên, trí
thúc, các nhà tu hành dan den cå tel thiêu và vô
sÖ cuôc xuÖng d0òng làm dåo lion dòi sÖng
cua nhân dân My M jot sÖ nhân v/at My có tieng
tăm khai thác cd hoi này de mà chieM v! trí tong
thÖng My, giành ành hc/ông chính tr| Binh sï My
càng ngày càng tô thái duo phån chi6n, nL/óc My
bi chia ré thêm trong cuôc chien tranh ô Viêt
Nam V| trí quÖc te cúa My b! CÔ Imap nang ne
Trong khi dó, cu/oc phiêu Ii u cùa My tąi Viêt
Nam väp het that bąi này den thät bąi khác Dù
dã thay doi liên tuc chien Iuç/c chien tranh,
cuDoc tap kích Tet M/au Thân cúa quân dân
mien Nam day My Iún sâu vào con dcfòng ham
không IÖi thoát Mâu Thân Ià m jot bien co Ión vói
dăc diem Ià hình thái chien tranh nhân dân, trien
khai than các thành phÖ, thành th! nhät Ià Sài
Gòn Thang Idi quan trgng chu yeu cúa
MTDTGPMNVN qua M/au Thân Ià thang loi ve
chính tr!: Chính phú Cách mąng Iâm thòi Clong
hoà miën Nam Viet Nam ra dòi ngày 6 tháng 6
năm 1969 Oây Ià m jot quå born Iàm võ tung các
yeu tÖ chính t*! trong chien tranh Viet Nam mà
tieng vang rung chuyen than Nhà Trang Chúng
ta có mğt to chúc hqp pháp de 8Öi phó vói My Ÿ
chí xâm ludc cúa
My dã b! nhuc m jot phan và ski tìm kiem chien
thang bang quân st ngày m jot vô vgng, My b!
bat buğc phài chäp nhcan cuDoc hòa 8àm Paris
Cách mąng mien Nam dã phát trien Iên m jot
trình duo mói
Phóng viên: Tht/a bà, trong quá trình
tham gia cách mang, bà dã tùng giú nhieu
ciJong vi trong MTDTGPMNVN và trong Chính
phú Cách mąng Iâm thòi Cğng hòa mien Nam
Viet Nam, nhi ng lien m jot Iúc, bà hay tin 3 anh
hy sinh, ngiJòi con út Iąi b! thi ong nang Olong
co, Iÿ do gì giúp bà van dúng vúng, van tiep tuc
công tác cho den ngày thang lii cuoi cùng?
Bà Bùi Th¡ Mè bên di ånh cua căc con
Bùi Th| Mè: Tù năm 1945 den năm
1960, tôi hoąt dğng hip pháp trong Iòng d¡ch,
tù 60 - 64, tôi tham gia MTDTGPMNVN mien Tây Nam bğ Năm 1964, Trung iJdng Cuc dieu tôi ve mien Oông Iàm công tác tuyên huän, công tác tuyên truyen dÖi ngoąi
Năm 1965 Ià ùy viên Ban Chäp hành Trung iYong Hği Liên hiep Phu nú giåi phóng mi6n Nam Viet Nam, Phó Chù t!Ch HKoi nhà giáo yêu nuóc
Năm 1969, khi bau Chính phú Cách mąng lâm thòi, tôi Ià Thú truông Bğ Y te - Xã hği - Thi dng binh
May con trai tôi hoi trUóc ô mien Tây, khi tôi Iên trên R thì có ngLfòi con thú 2 Iên theo, còn 3 dúa ô Iąi mien Tây Lúc däu, Iàm công tác giáo dqc, sau năm 1967 bÖ sung quân, nó tham gia b /odği, viet the ve "Xin loi ba
má là con dăng kÿ roi mói báo tin cho ba má bôi vì bây giò con nghï rang, súc trè cúa tui con
Ià phåi cÖng hien tät cå tuoi trè cúa mình de bào ve To quÖc Sau này, khi giåi phóng dät
ni óc röi, tui con dùng toàn súc cùa tqi con cùng toàn dân xây dúng dät ni óc Nhung mà neu có rúi ro, chúng con có hy sinh thì chú ng con chap nhcan, thà chúng con hy sinh de cho
ba má có vinh dÿ Ià có nhúng dúa con không khiep nhu'dc, dám däu tranh de båo ve To quÖc, chs“ con không the de cho ba má có nhúng thang con hèn yeu mà không dám däu tranh"
Năm 1968 - Tet M/au Thân, tôi dLfğc tin
m jot Iän 2 dúa,ngt/”oi con thú 2 hy sinh ô Sài Gòn, ngi òi thú 3 hy sinh ô Rąch Giá, tin báo tù thì ch jam, mà do Trung doàn ô di ói Iên ho tro
Trang 530 NÄM NGÀY GIÀI PHÓNG MIEN NAM VÀ THONG NHAT DAT NÜÒC 17 cho T4, báo m jot lan 2 dúa Lúc dó nhu’ 2 múi
tên ban vào trái tim nguòi mę, tói düdc tin sao
thäy ngùòi mình bún rún, trÖng rong, không có
cåm giác gì het Cho nên tôi không biet mình ô
dâu, nhU là ngiJòi mät hon, nhrï dang Id lúng
giúa không trung, không có trong luğng Tôi
kh”ông khóc nhtïng khi di v6 lán cua mình thi
ni óc mat tuôn ra nhi suÖi Tròi ii, 2 dúa con hy
sinh, dúa ô chien tru’òng dô th! Sài Gòn, dúa ô
Rąch Giá, mà mình không biet làm gì, không
biet ra sao dây? Tôi Iúc dó nhcî mğt cái xác
không hon Nhúng dúa con khôn ngoan, có
trách nhiem không còn duğc gap núa, thi thê ra
sao, chôn cät ô noi nào? Roi thì sÖt rét ląi tän
công, tôi di benh viên, di benh vien ve, tôi thäy
các dÖng chí nhìn tôi ái ngąi mà khòng ai nói
mot lòi nào Băt tin con mà tôi thay thái duo cua
các dong chí, tôi to, tôi nghi Cho nên tôi mói nói
vói anh em: "Thôi, bay giò cac anh em có gì,
anh em cú báo tin cho tôi, tôi cúng dá chuan bi
súc chiu ding", thì cd quan báo cho tôi 2 dúa,
dúa thú 3 hy sinh, dúa thú 4 b¡ throng dang
nam ô Quân y Tròi oi, 2 mñi tên ban vào tim
ngUòi mę chia rút ra, thì bây giò 2 mûi tên khác
Iąi ban vào Tôi Iúc dó dù có ngh/i ldc gì cûng
không dúng vúng Tôi không biet bây giò mình
ra sao dây! T”u tru’óc den nay, tôi chia có bao
gìò nhrY the này cà Måt mô mà ni óc måt tuôn
dam, trong dau không có mğt ÿ nghï gì cå ten
khi keng báo hieu com chieu, tôi xách chén
xuong nhà ăn, di nhU môt cái máy, anh ch! em
nhìn tôi không nói mot Iòi, không ai dám an ùi,
tôi nuÖt com nhi Ià nuÖt sąn, xong roi tôi trô ve
Ian mình tiep tuc theo dõi tin túc, Iàm viec den
khuya Tôi nam ngú mà không sao nham mat
dLïdc, mí mat hình nhLf là có cây gì dó chÖng lên
không sao nham Iąi Oêm ô trong rùng, dâu dó
có mğt con chim gì dó nó kêu tieng vgng Iąi
nghe nhu "Mę oi, mę oi" mà dau dút ru jot Oêm
mät ngú, Iąi nhd con, nhó tùng def“a môt Nhung
röi tin túc hàng ngày gi/at tôi dây, kè thù còn kia,
dong bào còn b! ké thù giet hąi, döng d¿oi cúa
con còn phåi dô máu ô chien trUòng, nhiem vu
chia hoàn thành, nhiem vq còn bô dô Không,
tôi không the nào mà chùn bUóc du’ğc, phài di
den thang Idi cuÖi cùng Ià giai phóng mien Nam
thÖng nhät dat nUóc Dó Ià nguyen vgng cúa
toàn Dang, toàn dân mà trong dó cúng là
nguy/en vgng cùa cac con tôi Tôi dúng Iên kêu
ggi hon con tiep súc, nghien chăt răng, lùEt
nüóc mat vào tim, tiep tuc nhiem vu cua mình
Tôi làm viec, ngày làm viec, dêm Iàm viec den
khuya, Iàm de quên dau nhi ng mà khi dêm ve,
het viêc, Iąi mô mat trao tráo không sao mà
nham dUğc Hình ành cúa các con Iąi ve vói tôi, hình ành cúa con tôi t”u oa oa ba tieng khóc chào dòi cho den Ión khôn cap sách den triJòng, hgc ô triJòng, hgc ô nhà vói cha mę, ngoan n9oãn, không dua dòi, không ham choi
mà thUdng cha, mę, Io giúp dõ cha mę, de cha
mę làm viec diJ c tÖt Các con tôi không bao giò dòi hoi gì cho mình, rÖi tôi th nhu läy mình:
"Cac con nó có muÖn mình buön, mình khÖ dâu, nó dã vúng vàng chäp nhan hy sinh vì st nghiep bào ve TÖ quÖc Lÿ tiJông còn chUa dąt disc, cuğc dau tranh chiJa hoàn thành, chia ket thúc, throng cac con, ma sé thay cac con phän däu làm viec, các con có linh thiêng phù
hğ, giúp má dúng vúng trên v! trÍ Chien däu cúa
má de cùng toàn Dàng, toàn dân, toàn quân hoàn thành nhiêm vq, de mà thác hien iJóc mo cúa Bác Ho, iJóc mo cúa cà dân t/oc" Tôi kêu ggi linh hon con tiep súc, tôi nhó Iąİ I!Ch sú 4 ngàn năm, biet bao bà mę Viét Nam dã cat ruot mình dê däu tranh dăng nuóc và giú niJóc, giao Iąi cho chúng ta, den left chú ng ta, chúng
ta mang dòng máu Viet Nam trong huyet quån, chúng ta phài Iãnh trách nhiê !!Ch sù mà dòi truóc giao ląi, phåi tien Iên, Iùa niJóc mat vào tim, nghien ch{at răng, tiep tqc nhiem vu cúa mình Ninh nhLf cac con tôi dõ tôi Iên, tôi càm thäy nhu’ vút disc tàng dá trên Iu’ng, vñng buóc tien Iên trên con diJòng nhiem vu Nhung mà, Iÿ trí là dây, thcfc te còn dây, dan xen nhau, trái tim ngúòi mę dâu de xóa nhòa hïnh ånh cúa các con St giúp dõ cúa các cháu gái trong co quan cúng an ûi tôi phän nào Cám on các cháu dã thông càm cho môt dÖng chí già, tôi không bao giò quên dudc tình cåm cúa các cháu ô co quan
dã an ùi tôi Cho nên, th mình an úi mình, th mình phän däu, nhung mà trong cai phän däu cúng kêu ggi con tiep súc Den bây giò tôi nghi rang, hÖi dó các con tôi Iàm nhiem vu chien däu bào vê quê hcfdng thôi, xây dLfng thì nó chu'a làm duqc, bây giò còn phân núa thì tôi năm nay
dã 85 tuÖi röi, còn làm diJğc bao nhiêu thì hay bao nhiêu, công tac xã h/oi, tuy rang mình vë hiJu nhiJng mà cñng còn súc, còn trí tuê, thì cú làm viêc de mà thay cho con xây du'ng quê h0ong The thôi
Phóng viên: Bà có Iòi khuyên gì cho the he trè hôm nay de tiep büóc truye n thÖng anh hùng cúa nhúng ngi òi di truóc?
Bùi The Mè: Trong cuôc chien tranh 30 năm, thanh niên Ià cánh tay dac IL/c cùa cách mąng, dâu can thanh niên có, dâu khó có
Trang 6Cuțoc tháo chąy cùa nhung tên xâm Ii ğc My
thanh niê n Thanh niên là ri òng c jot cua ni óc
nhà, Ià tcïdng lai cùa TÖ quÖc Tù khi giåi
phóng mien Nam, thong nhat To qućíc, thanh
niên cûng dã góp phän dac ldc vào công cuDoc
xây dung và båo ve To quÖc: ve kinh te, văn
hoá, xã hği, quÖc phòng
Tôi rät tin tcfông vào the he trè
Neu phåi khuyên thanh niên, tôi tha
thiet khuyên thanh niên tích cfc rèn dúc luyen
tài Oúc di dau Tài miet mài rèn luyen song
song vói tinh than trách nhiem dÖi vói bån thân
(thân the tráng kien, tâm hön Iành mąnh trong
sáng, sÖng có dieu dğ, không ruğu, không
thuÖc Iá, sÖng có kÿ Iueat bån thân)
Thanh niên phåi cau tien, rèn luyen
dąo dúc song song vói h?c trap, hgc mãi Cuoc
dòi Ià mğt trUòng hgc H?c ô gia dình, hgc ô
trUòng, hgc ô xã hği Biet thiYong ngcfòi nhU the
thudng thân thì tinh thän phuc vu disc tÖt Phåi
có ngh| ldc: di òng dòi không ai tråi nhung gäm
cho mình di G{ap gai góc phài nho gai mà tien
bu’óc Thät bąi không nån chí, “có chí thì nên"
Phåi giú vúng truyen thÖng dân tğc Thòi kÿ
mô cúa, tiep xúc vói các nen văn hoá ni óc
ngoài phài biet chgn Igc tiep thu nhúng gì có Iği
cho truyen thÖng dân tğc
Tôi bây giò già röi, 85 tuoi röi, xuÖng
gan than chân núi cuôc dòi, nhìn Ióp trè di Iên,
xin gôi theo tät cå tâm tình, niem tin và hy
vgng
Luzzt gia /\fytzyen Minh Trí,
nguyên Ctzm trcró ng ct/m diep báo A IO An
ninh ra
Phóng viên: OiYdc biet döng chí cùng
các cán bğ diep báo cua An ninh T4 dã góp
phan giñ cho Sài Gòn còn nguyên vęn và
không do máu trong nhúng ngày cuÖi tháng 4
năm 1975 Xin dong chí cho biet nhiem vq cùa Cum diep báo A10 mà dong chí Iãnh dąo?
Nguyen Minh Trí: Tháng 8 năm 1972, cuğc tien công và noi day trên cå ni óc giành
di dc thang Idi quan trgng buoc My phài di vào chuan b¡ kÿ Hiep d|nh Paris Tuy nhiên My rät ngoan cÖ tăng ciJòng chien tranh ác liet hòng Iàm suy yeu Ic/c wdng Cách mąng cúa nu’óc ta
de khi rút het quân, My van duy trì düdc chính quyen tay sai Sau hği ngh! Bình Giå cùa Thành uÿ T4 ( Sài Gòn - Gia O¡nh), tháng 9 năm 1972, tąi căn cú Cây Dau ô Campuchia, döng chí Lê Thanh Vân ( Sáu Nggc), Phó ban
An ninh T4 phu trách diep báo pho bien quyet d|
nh thành Imap 1 cum diep báo mói vói bí sÖ là A10 và phân công tôi phq trách Iàm Cum trûông Den triJóc ngày 30/04/1975 I?c wqng cùa Cqm vùa cán bo/ , co sô, quan chúng cách mąng ô nKoi dô Iên den 100 ngi òi
Nhiem vu cq the cúa Cum A10 bao göm 2 nKoi dung chính sau dây:
-Thu thap chính xác k|p thòi các tin túc tình hình,
âm müu y dö, to chúc cùa d|ch và d{ac bìet Ià nhóm DUong Văn Minh, góp phan Iàm tham miJu cho cäp ùy chî dąo phong trào ô dô thi
-Thác hien nhiem vu tän công chính t ! D0ong Văn Minh và các nhân v/at chính tr¡ trung gian nham theo hrfóng có I i cho cuDoc tong tän công
và noi day
Phóng viên: Xin döng chí cho biet nhiem vu tän công chính t ! CUčt Cum A10 Ià gì?
Nguyen Minh Trí: CuÖi tháng 1 năm
1974, Thành uÿ chu trüong, düói khau hieu trung tâm Ià hoà bình, dğc Imap, dân chú, cåi thien dân sinh, ô nği thành day mąnh phong trào däu tranh dòi thi hành Hiep dánh Paris tien Iên dánh do My và chính quyen Sài Gòn, hoàn thành cách mąng dân tğc dân chù Duói st chî dąo cúa Ban An ninh Sài Gòn Gia O!nh, cqm A10 dã thác hien tän công chính tr| nhiJ sau:
-Kích dông Inc wdng cfc húu chÖng Thieu quyet liet, tąo diëu kien cho quan chúng däu tranh, thúc bgn này và Thieu xâu xé nhau, Iàm My không chú dğng di gc trong ke hoąch thay Thieu
Trang 730 NĂM NGÀY GIÀI PHÓNG MIEN NAM VÀ THONG NHAT DAT NÜÓC 19
- Tác dong Iu'c hùng ba ( nhóm Minh)
tích cu'c hoat dğng Iàm binh phong cho quan
chúng täp vào góp phän thúc day phong trào
bén trên ho trd phong trào xLïông, xóm, trrïòng
hgc hình thành meat trȘan doàn ket lat Thie u
Oe chia ré ldc IUqng cách mąng ô nği
thành, My - Thie u cho thành Imap vài ba tÖ chúc
nham thu hút quan chú ng, dánh lac hUóng diJ
luân dang chia vào Thieu Úy ban chÖng tham
nhû ng cúa Trän Húu Thanh ra dòi Ban An ninh
T4 dã chi dąo cum diep báo A10 cài co sô vào
nam tình hình hoąt dong cùa chú ng, döng thòi
vùa phân hoá nği bğ vùa vach mat bgn ' OÖi
Iâp cuôi" nên quän chúng không mac miJu cúa
d|ch, nên úy ban này chi có trên danh nghïa
chú không Iàm diJdc gì
Thành úy rät quan tâm chi dąo hình
thành “ ldc hcing thrï‘ ba" göm cac nhân sï trí
thúc, lãnh tu tôn giáo tien bğ ( Ông Tran Nggc
Lieng, ) các dân bieu dÖi Iâp ( cac ông Ho
Ngoc Nhuan, Ly Quy Chung), LLfc wcłng thú
ba tiêu bieu cho xu hüóng chính tri cùa nhân sï
trî thúc dòi hòa bình, d/oc lâp, dân chù Cq m
A10 to chúc co sô có v| trí lcfc hùng thú ba Iàm
nÖng cot và hoąt dğng theo muc tiêu cùa cäp
ùy de ra, phÖi hdp või cac ldc hçing quän
chúng cách mąng ô xu’dng, xî nghiep, xóm dân
cu là ldc hong căn bån cúa cách mąng
Ngày 22/09/1974, My Thie u vąch ra
"ke hoach Sao Choi" Ke hoach chiJa thác
hien thì co sô mat cùa cqm A10 dã Iäy drïdc
Dong chí Huÿnh Bá Thành (Hoą sï Ot), nhà
báo tò Dien Tin - mğt cán bğ diep báo cùa Ban
An ninh T4 dã Iğt trän "ke hoąch Sao Choi"
trLfóc dv luân ( Báo Oien Tin ngày 1/10/1974 )
gây nên Iàn sóng căm phân Ian tràn Tâp doàn
Thieu het súc bÖi rÖi
Cac cán b /o Cum A10 vói danh nghTa
hğp pháp trong giõi kÿ già và chú báo dã làm
nòng cÖt cho cuoc xuÖng duòng vào ngày
10/10/1974, ngày "Kÿ già ăn mày" vói khäu
hieu "Còn Thie u còn chien tranh"
Phát huy khí the các cuğc däu tranh
liên tiep nÖ ra Ngày 20/11/1974 hdn ngàn
ngUòi bieu tình dòi Thie u tha tù chính tr! Ngày
4/12/1974, Uÿ ban hành d/ong cho công bang
xã hôi ra dòi tap help trên 10 ngàn sinh viên
Thiên chúa giáo
Oêm Noel 24-12-1974 hàng trăm thanh niên hgc sinh và sinh viên Thiên chúa giao to chúc meeting tąi nhà thò dòng Chú a cúu the VUòn Xoài (quan 3) phán dÖi chính quye n Sài gòn bat linh CuÖi năm 1974 Sài Gòn có khoång 40 tÖ chs’c chính t ! XÒ hoi chÖng Thie u, dòi tuyen cù, dòi th do dân chú, cai thie n dòi sÖng
Truóc khi ket thúc năm 1974, Thieu b! thêm môt dòn dau : cùng cac ldc hdng cúa Thành ùy,các co sô nòng cot cúa Cqm A10 tÖ chúc cho binh linh và sî quan quân doi Sài Gòn
"Bät tin nhiem Tong thÖng Nguyen Văn Thieu" ngay tien sånh hôi tr0òng Lam Sdn (tru sô cúa
Ha Ngh! vien nay Ià Nhà hát thành phÖ)
Năm 1975, phong trào däu tranh cua quan chúng tiep tqc dâng cao : 18 doàn the thuôc nhieu khuynh hüóng chfnh tr¡ cùng kÿ
chung mot bån kien ngh! dòi My chäm dút viên tro cho Thieu, dòi Thie u tù chúc (25-1), 23 to chúc công bÖ chung mğt bån cáo trąng tÖ cáo Thieu là sàn pham cúa chien tranh (1-2-1975), giói ky gia to chúc mùng xuân ät Mão tąi rąp Khåi Hoàn, le dài mùng xuân dã trô thành dien dàn tÖ cáo Thi/eu phát xít d/oc tài, lên an Thieu khûng bÖ, dàn ap, bat bó kÿ già, sinh viên, dóng cúa các báo
Ngày 15/3/1975 tąi căn cú Thành uÿ d Long Khánh, cùng môt sÖ cán bo bí mât ô noí thành, Huÿnh Ba Thành báo cáo vói dong chí Mai Chi Thg và dong chí Lê Thanh Vân tình hình phong trào dô th|, tình hình d|ch, ve ldc Iu'ğng thú ba su’ mâu thuân và phân hoa chfnh tr! trong
nKoi bo dich dã cfc kÿ sáu säc, IL/c IiJğng quan chú
ng công nhân, sinh viên hgc sinh, dãn nghèo thành thi, tieu thiJong và ke cà binh linh Sài Gòn deu mong muÖn lat chính quyen Sài Gòn, chäm dút chien tranh, tình the cách mgng dã tht/c st
di den chfn muöi, ldc hçing trung gian dang ngày càng gan vói phong trào cúa quän chúng dang Ión mąnh viîng chac tù các Iõm chính tr| Dong chí Mai Chi Thg và dÖng chí Lê Thanh Vân dã chi dąo cq the Huÿnh Bá Thành "neu quân ta dánh tràn däng thi phai theo Dài Hà nzzi và Dài C•iai phóng và nhó ring bzzng mgi cách thúc hien tâ“n câng chính try Dtrang Vãn Minh thay Thieu röi bàn giao chính quyen cho cách mzzng thi dã dzz máu, dó Ià chú trzrdng cua Dăng tránh tin that cho nhân dân, nê“u ke thù ngoan ct tfl thu thi trên chiê“n sé quyê”t Iiet và không the Itrãng nÖi tin thâ“t ve ngUái, cua".
Trang 820 TSAP SAN KHOA HOC SO 2(3)-2005
Chäp hành chî th! Cùa Oång, Cqm A10 Sau ngày toàn thang, trong Ian g{ap
dã tien hành các hoąt dong tän công chính tr|: Doong Văn Minh, dong chí Lê Oúc Thg hôi: Huÿnh Bá Thành và các dân bieu tien bğ có "Nhúng ngày tháng TO có nhiáu ldc hclng tác quan he või cách mąng tác dong thúc day dȘong den ông, công an có, tình báo có, trí v/an nhóm Di ong Văn Minh ra bån tin công khai, có, ldc wcing ba có, ldc hdng nào tác dğng phát cho 40 doàn the công khai ô n/oi thành mąnh nhät de ông ra tuyên bÖ sáng 30 tháng Măt khác, thúc day nhóm Duong Văn Minh To dó?
dúng ra Iàm bình phong cho 40 doàn the,
phong trào quan chúng cách mąng (phan Ión
do ta chi phÖi) hoąt d/ong thucan Iqi, tác d{ong
Dcfong Văn Minh liên ket vói các hoąt dong tien
bğ dòi lat Thieu
Ngày 4-4-1975 Tran Thien Khiêm tù
chúc, ngày 14-4 Nguyen Bá Can thay Khiêm
Iàm thù ti óng; Ngày 21-4 Nguyen Văn Thieu
dgc dien văn tù chúc, và Phó Tong thÖng Tran
Văn HiJong thay Thieu Cum A10 qua các dân
bieu nhU Lÿ Quÿ Chung, Phan Xuân Huy,
DiJong Văn Ba ra bån tuyên cáo chÖng
"Chính phú Thieu không có Thieu" dòi Tran
Văn Hu’dng tù chúc
Sáng 25-4-1975, nhóm dân bie u dÖi Imap
công bÖ 40 tuyên cáo (dòi Hlong giao quyen
cho Du’dng Văn Minh) ra ThLfgng Ngh! Viên
phân phát, dúng Iúc sÖ ngh! sï , dân bieu phàn
dğng hgp de tän phong Hu’dng Hği trUòng hon
Ioąn khi Lÿ Quÿ Chung doat micro dgc tuyê n
cáo, cuoc hgp tän phong Hlong b| thät bąi
Oöng chí Huÿnh Bá Thành, theo chî th!
cua Ban Iãnh dąo An ninh T4 dã bám sát
DiJdng Văn Minh tù Iâu, vào Iúc 3g chieu ngày
29/04/1975 dã thay mğt M{at tran Giåi phóng
Dân tôc Mie n Nam Viet Nam truyen dąt või
Tong thÖng DiJong Văn Minh: "Tôi Ià cán bğ
cua mat tr/an, có nhiem vu truyen lenh cúa
ThiJğng tuóng Trán Văn Trà yêu cäu ông
thóng ( túc Minh) giao chính quyen Iąi cho
cách mąng Lòi yêu cäu này di c hieu nhi Ià
lenh và thòi hąn là 6g chieu nay." Minh húa:
"Sé suy nghï"
Lúc 9g30 sáng (giò Sài gòn) ngày
30/4/1975, dài phát thanh Sài Gòn phát bån
tuyên bÖ cúa Düdng Văn Minh kêu ggi quân
dği Sài Gòn don phi ong ngùng ban và bàn
giao chính quyen cho Cách mąng
11g30 (giò Sài gòn) Iá cò cùa M{at tran
Dân tôc Giåi phóng Mien Nam Viet Nam dã
tung bay phät phdi trên nóc Dinh Oğc Imap TÖng
thÖng Düong Văn Minh tuyên bÖ dau hàng
DL/dng Văn Minh trå Iòi:Nhóm Hoą sï Ö‘t Phóng viên: Oöng chí dánh giá nhu the nào ve vai trò cúa Tong thÖng Doong Văn Minh?
Vè sÿ kien Di/dng Văn Minh tuyên bô“ ddn phudng ngung ban Iúc 9 giò 30 ngày 30/4 và sau dó tuyên bä däu hàng Iúc 11 giò 30 ngày 30/4
dã dacic did luan trong và ngoài nuác binh luan
rfiít nhiêu Bãi vì nó liên quan trșc tiep den viec Iu'c tracing cách mang dã chiem Ii”nh môt thành phô“ nguyên vęn vói tôn phí täi thiêu ve nhân mang
mà giành thång lçii trçm vęn Dó Ià thê hien Bo chi”huy Cách mang dã tä cht/c Iãnh duo thúc hien dü'cic chiê”n IiJcic và sách IiJcic tô“i Uu.
Các bąn nên biet rang khå năng bùng
nÖ mğt chien tong ldc ve quân sql Ià có thu'c bôi vì Iu'c Iu’dng d¡ch vän còn rät mąnh Vòng ngoài Sài Gòn có 5 sql doàn bğ binh Ngoąi vi thành phÖ có 4 Iú doàn Dù và 3 liên doàn Biet dğng quân ô 4 khu vL/c Bac - Dông - Tây -Nam Sài Gòn Nği dô có 17.000 cånh sát cùng ILfc ILfğng phòng ve dân st, các don v¡ båo ve hau cú diJoc tÖ chúc thành 5 liên khu Ngoài
ra còn nhieu xe tăng thiet giáp Không quân còn 150 máy bay Håi quân còn nguyê n ldc Ining Các kho vû khí van còn, trong dó có born chùm hoi ngąt CBU (Cluster Bomb Units); hôa tiën TOW, loąi vû khí dat tien, ban
xe tăng bang dien tù dåm bào chính xác ô tarn
xa 3km Dàn binh bÖ tr/an hai bên nhiJ vây nhung dien ra trong thcfc te thì hai khÖi Inc Iu’dng vû trang này không có sc/ dung dğ Ión trê n d|a bàn trung tâm thành phÖ
The nhung Thành phÖ diJ c giåi phóng
mà không b| do nát vì born dąn Ià do:
- Mğt là: My dã den lúc hoàn toàn nån Iòng, My còn hy vęng có mot chính phù liên hiep, tön tąi khoàng vài tháng ô mien Nam Viet Nam de tuy thua nhung duqc hą cò trong danh du' (Chieu 28-4, Ie nh{am chúc tien hành tąi Dinh ODoc Lap, Dudng Văn Minh cù Nguyen
Trang 930 NĂM NGÀY GIÀI PHÓNG MIEN NAM VÀ THONG NHAT DAT NÜÒC 21
i Huyen Iàm Phó TÖng ThÖng và Vû Văn
Iàm Thù T0óng, giao Nguyên Văn Huy‹
ch hòa dàm)
à: Oàng cûng muÖn tìm mgi cach phóng düğc Sài Gòn mà it do máu,
pho không b| do nát, nên chi dąo dong
tän công quân st Ià st noi dây cûa
ng, các co sô cach mąng tích cfc
tu bên trong, de có sql nhanh chóng
- Ba Ià: Düong Văn Minh Iê n Iàm Tong
không chù tru’dng doi dau Ông Minh
thay Hlong vì thäy Hüdng thân My, quá
hăng chÖng cong, neu không dúng ra
trách nhie m tong thÖng thì e rang phe cfc
sé Iàm dåo chính và sé tuyên bo tú thú,
ng rói cûng thua nhL/ng gây nên nhie u
thàm khÖc
hính vì v/ay Trung iJong Cqc Mien
n chî dąo tiep tqc giñ mÖi liên he vói Duong
inh vì cho răng Minh döi vói My vân con
›n bài cućíi cùng mà My sè can den Öng
coi mình thuğc phái quÖc gia thân công
doi vói My chï Iàm bąn, không Iàm böi
chúc tÖng thÖng ngày 28-4, ông Minh
ngay công hàm sÖ 033-TT/VT cho Oąi sú
yêu cäu chi th! Cho các nhân viên cúa cd
quan tùy viên quân sȘ (Defense Attache Off ce
viet tat Ià DAO) ròi khôi Viet Nam trong 24 giò
ke tù ngày 29-4-1975 và ông Minh cûng bác bó
lòi khuyên cúa mğt tiJóng Pháp ve hiJu, dùng
vği dau hàng de Iên tieng tuyên bÖ nhò nüóc
ngoai giup
Ông Minh cûng dÖng ÿ vói dé ngh| cúa
cách mang thông qua các co sô cúa Cum A10,
chò cho quân doi ta vào nKoi thành mói tuyên
ćî don phuong ngung ban va san sàng bàn
giao chính quyën cho cach mąng Neu tuyên
bćî sóm, Iúc quân cách mąng chia vào, thành
phÖ bô ngo sé b| hÖn loan, nhân dân Iâm cånh
b! ciJóp phá Do dó den 9 giò 30 ngày
30-4-1975, bàn tuyên bÖ mói diJğc phát trên Oài
Phát thanh Sài Gòn
Thành phÖ Sài Gòn düdc giåi phóng và
còn giú du’ğc nguyên vęn, không b! born dąn Iàm
do nát, không có tình trang tarn máu trå thù,
không b! cănh hÖn loan vô chính phÜ, trUóc hät Ià do
cac chù tri dng chính sach dúng dan cúa Oång
ve ket hip tän công quân sLf vói chính tr|
và binh vân dã diJ c toàn Bàng, toàn quân, toàn dân thúc hien rät tÖt Trong quá trình thúc hien
dã có công lao rät to Ión cùa ldc wdng duo quan ngam do các co quan binh v/an, tình báo, dân v/an dã dày công xây dLfng, có st dóng góp tích ccc và có hiêu quà cua nhieu trí thúc nhân sï yêu nu’óc và cúa ong Dûdng Văn Minh
1 Tuyên bÖ cùa Duong Văn Minh Iúc 9giò 30 ngày 30.04.1975:
"Ocfòng IÖi,ch ú tru’dng cúa chú ng tôi là hòa giåi và hòa hdp dân tğc de cúu sanh mąng dong bào.Tôi tin thông sâu xa vào su' hòa giåi giña ngUòi Viet Nam de khôi phí phąm xi ong máu ngu’òi Viet Nam.Vi lé dó,tôi yêu cau tät cá anh em chien sî cğng hòa hãy bình tïnh,ngüng
no súng và ô dâu ô dó.Chúng tôi cû ng y.êu cau anh em chien sï Chanh phù Cach mąng Iâm thòì Cğng hòa mie n Nam Viet Nam ngUng nö súng.Ch ú ng tôi ô dây chò gap Chinh phû Cách mąng Iâm thòi Clong hòa miên Nam Viêt Nam
de cù ng nhau thào Iucan ve le bàn giao chính quyen trong vòng trat tÿ,tránh do máu vô ích cùa dong băo."
2 Tuyên bÖ cúa D Văn Minh lúc
1 1 giò 30 ngày 30.04.1975:
"Tôi, Dąi tcfóng D0ong Văn Minh,Tong thÖng chính quyën Sài Gòn,kêu ggi quân ldc clong hòa hą vú khí, dau hàng không dieu kien Quân giåi phóng mien Nam Viêt Nam.Tôi tuyê n bo chính quye n Sài Gòn tù trung üdng dên d!Et |ghi ong phåi gíåi tán hoàn toàn."
Giáo str Lÿ Chánh Trung, nnan sî, nguyên dii õìeu ouôc h i các khóa VI, VII,
P/f/, nguyên Rhó Chu nhiem Uy ban Vãn hóa Giáo doc Quye h i khóa VIII, Uy viên Doàn
Chù tech UBTWMTTQVN, Phò Chu tech MTTQ
TP HCM
Phõng viên: Xin Giáo st cho biet tieng nói cùa giói trí thúc Sài Gòn và vai trò cúa ldc wing dô th! vùng Sài Gò n bi tarn chiem co tac dông nhrf the nào den thăng lii ngày 30/4/1975?
Lÿ Chánh Trung: Ai dám nói mình có tác dong gì, nhEng chac Ià có tác dong Dài, ngan, sâu cąn the nào thì Iàm sao mà do disc Vai trò dó, nói th¿at không ïón lam dâu, vi Iúc dó chien tranh rät ác liet, súng dąn Ià tieng nói lón
Trang 1022 TAP SAN KHOA HOC SÖ 2(3)-2005
nhät, tieng nói cúa con ngiJòi thì nhô thôi Tieng
nói cúa nhúng ngUö” i kêu ggi hòa bình, hòa
giåi, hòa hdp dân tğc Iúc dó có m jot täm quan
trgng nhät d|nh, bôi vì dó là nhúng diëu b| tuyet
dÖi cäm ky cua che dğ cú Có nhûng diëu cäm
ky không the vu’ğt qua, nhu’ dòi mğt chính phù
liên hi/ep vói chong sån, hoac m jot cái gì dó có
the ngq ÿ sÖng chung vói cong sån Cái Ié sÖng
còn cúa che duo Sài Gòn Ià không sÖng chung
diJğc vói cğng sån bät cú giò phút nào, bät cú ô
dâu Hg chÖng cğng cüng phãi, vì hg có cái gì
dâu, hg chî là cai bóng cúa nhà cäm quyen My,
cái bóng cúa linh My mà truóc linh My Ià Pháp
và hg ÿ thúc dieu dó Thành ra hg rät nhąy bén
trong viec cäm ky bät cú môt bieu thcing nào
hay mğt lòi nói nào có the nhäc ląi thtïc chät cúa
hg Tôi Idi dung tình the Ià tôi ô trong dąi hgc và
dąi hgc có cái quyen tLf tr¡ cúa nó, các v| Iãnh
dąo dąi hgc dù trong thâm tâm có nghi gì di núa
thì van rät nhąy bén ve vän de th tr| dąi hgc Ldi
dqng tình hình dó, tôi và mğt sÖ anh em khác có
nhúng Iòi nói nó không the có ô bên ngoài dąi
hgc Nh“iJng Iòi nói dó nham Iği dqng (cûng mğt
thòi gian không dài Iäm) thòi gian Iúc ông Thieu
và ông Ky vùa nam quyën vùa ganh ty và däu
tranh vói nhau Dau tíên, khi ông Thieu chia
dánh bąt ông Kÿ ra, dó là thòi kÿ dë nhät vì cã
hai ông deu cúng phai ve vãn phän nào thành
phän trí thúc, thì th nhiên ngUòi ta de cho chúng
tôi nói, nói múc dğ nào thôi Nhò dó mà có
nhúng bài, ví du nhiJ Tąi sao tôi mućín hòa bình?
dgc tai tru sô TÖng hği sinh viên theo Iòi mòi
cúa Huÿnh Tän Mam Bài này gây dUğc tieng
vang Ión cho chính nghîa hoà bình, duğc các
báo dăng trên trang nhät mà không b| trích thu,
ngay cå tò chÖng chong nhät là tò Chính Iucan
cñng dăng Mğt phän bôi vì tôi nói rät rõ ràng,
nhcfng cûng cân nhac tùng chú
Làn sóng dâ“u tranh dòi rút hé”t quân
Mÿ ve nuóc, lat dô chính quyen Sài gòn dâng
Iên manh mé khäp mien Nam
Phóng viên: Ohúc biet trong tät cå các bài báo cúa Giáo siJ viet trên các phiJong tie n công khai ô Sài Gòn de kêu ggi hòa bình, hòa giåi, hòa hcip dân tğc, chúng tôi biet, có bài " Nói chuyen vói ngiJòi dã khuät" viet vë Chú t!<h HÖ Chi Minh Sau khi bài báo dó ra dòi, xin Giáo siJ cho biet phàn úng cúa diJ Iucan nhiJ the nào?
Lÿ Chánh Trung: Tôi cûng khó thông tiJğng dLf c cái viec nhiJ the, năm dó Ià năm Cu
Hö mät, lúc dó anh Nguyën Văn Trung Iàm Chú nhiem Tap chí Bät nLfóc, tôi Iàm chú bút, còn viet thì hau nhu tät cà các anh em trí thúc tien bğ dëu có công tác Khi nghe tin Cq Ho mät thì chúng tôi hgp lai lien và quyet d¡nh ra mğt sÖ d{ac biêt ve Hö Chi Minh: dó Ià sÖ 14 tháng 10 năm 1969 Bây that sȘ Ià mğt bài hay (tôi nghi Ià mğt trong nhñng bài mà tôi viet dąt nhät, viet rät nhanh, viet trong m{ot dêm) Ngày
mà bài dó xuät hien, năm nào den kÿ niem sinh nheat Bác Hö thì bài dó van disc dgc trích
cà trên 2 dài, dài M{at tr/an và dài Hà Nği Khi tôi ra Bac sau giåi phóng (doàn mien Nam di ra miën Bäc dș Ië QuÖc khánh däu tiên - ngày 2/9/1975), vui lam, döng bào ai cúng nhac den bài dó, mà di dâu ngiJòi ta cüng hôi, tôi duôc nhân dân miën Bac biet den Ià nhò bài 8ó
GS Lÿ Chánh Trung (thd ba tu' trái sang) dang tiép TBT Do M/Yò i tai nhà riéng.
Phóng viên: Di úc biet Giáo so là nguòi chap bút cho bài diên văn nham chúc cua Tong thÖng DiJdng Văn Minh, xin Giáo so cho biet hoàn cành nào mà Giáo so Iąi chap bút bài dien văn dó và doąn vàn nào Ià khó viet nhät trong bài dien văn này?
Lÿ Chánh Trung: Ông DiJong Văn Minh Ià ngiJòi chú hòa Lúc mà chien tranh ác