Tuy nhiên, nếu pháp luật Việt Nam xác định tài sản thông qua 4 loại tại Điều 163 Bộ luật dân sự năm 2005 bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản thì pháp luật Philippines lại
Trang 1ThS NguyÔn Minh Oanh *
ấn đề tài sản ở Philippines được điều
chỉnh bởi Bộ luật dân sự(1) ban hành
năm 1949, có hiệu lực năm 1950 Bộ luật
dân sự Philippines khá đồ sộ bao gồm 5 phần
lớn với 2270 điều luật Trong Bộ luật dân sự
Philippines, chế định tài sản, quyền sở hữu
và các quyền khác đối với tài sản được quy
định tại quyển 2 từ Điều 414 đến Điều 711
Theo quy định tại Điều 414 Bộ luật dân
sự Philippines thì tất cả những gì đang hoặc
có thể là đối tượng của sự chiếm giữ đều được
công nhận là một trong hai loại: Bất động
sản hoặc động sản
Như vậy, xét một cách tổng quan thì
pháp luật Philippines cũng không định nghĩa
tài sản là gì mà chỉ đưa ra định nghĩa tài sản
theo hướng liệt kê giống pháp luật Việt Nam
Tuy nhiên, nếu pháp luật Việt Nam xác định
tài sản thông qua 4 loại tại Điều 163 Bộ luật
dân sự năm 2005 bao gồm vật, tiền, giấy tờ có
giá và quyền tài sản thì pháp luật Philippines
lại định nghĩa tài sản thông qua việc xác định
tài sản là bất động sản và động sản
1 Bất động sản
Theo quy định tại Điều 415 Bộ luật dân
sự Philippines thì bất động sản bao gồm các
tài sản sau:
1) Đất đai, nhà, đường sá, công trình xây
dựng gắn liền với đất đai;
2) Cây cối, hoa lợi gắn liền với đất đai hoặc các bất động sản khác;
3) Những tài sản gắn liền với bất động sản không thể tách rời, nếu tách rời thì sẽ làm
hư hỏng hoặc xấu đi tình trạng của tài sản; 4) Những bức tượng, những tác phẩm điêu khắc, tranh hoặc những vật phẩm trang trí khác được đặt ở trong các toà nhà hoặc trên đất của các chủ sở hữu bất động sản với
ý định gắn liền một cách vĩnh viễn với bất động sản đó;
5) Máy móc, dụng cụ chứa, công cụ hoặc những vật dụng khác mà chủ sở hữu bất động sản sử dụng trong toà nhà hoặc đất và
để đáp ứng nhu cầu sử dụng đó;
6) Chuồng nuôi gia súc, gia cầm, nuôi ong, bể cá hoặc những nơi nuôi động vật khác tương tự trong trường hợp chủ sở hữu đặt chúng hoặc giữ chúng với ý định gắn kết chúng với đất hoặc là một phần vĩnh viễn của đất thì những động vật được nuôi trong
đó cũng là bất động sản;
7) Phân bón được sử dụng trên một phần đất đai;
8) Mỏ khoáng, đá, kim loại, những vật chất khác dưới mặt đất, mặt nước và nguồn nước chảy, nước ngầm;
V
* Giảng viên Khoa luật dân sự Trường Đại học Luật Hà Nội
Trang 29) Thực vật và công trình xây dựng trên
mặt nước mà bản chất tự nhiên và mục đích
tồn tại là phải được đặt trên sông, hồ hoặc
đại dương;
10) Những hợp đồng về việc công, quyền
địa dịch và các quyền thực tế khác trên các
bất động sản;
Qua tìm hiểu và so sánh với pháp luật
Việt Nam thì có thể nhận thấy pháp luật
Philippines quy định bất động sản dựa vào 3
tiêu chí cơ bản là đặc tính vật lí, công dụng
của tài sản và mục đích sử dụng tài sản của
chủ sở hữu:
- Thứ nhất, về đặc tính vật lí: Đó là
những tài sản về bản chất là không thể hoặc
khó có thể di dời được như đất đai, nhà,
công trình xây dựng gắn liền với đất đai; tài
nguyên thiên nhiên trong lòng đất, thực vật
gắn liền với đất, nước; các quyền đối với các
bất động sản
Đây là tiêu chí duy nhất mà pháp luật
Việt Nam cũng đã dựa vào để quy định về
khái niệm bất động sản tại Điều 174 Bộ luật
dân sự năm 2005 Theo quy định của Bộ luật
dân sự Việt Nam thì bất động sản là những
tài sản bao gồm: Đất đai; nhà, công trình xây
dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản
gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó;
Các tài sản khác gắn liền với đất đai và các
tài sản khác do pháp luật quy định
- Thứ hai, về công dụng của tài sản: Đó
là những tài sản có công dụng phục vụ cho
việc sử dụng bất động sản như máy móc,
công cụ được sử dụng để phục vụ cho bất
động sản, phân bón
- Thứ ba, về mục đích sử dụng của tài sản của chủ sở hữu: Đó là các tài sản như tranh, tượng, tác phẩm điêu khắc hoặc những vật phẩm trang trí khác được đặt ở trong các toà nhà hoặc trên đất của các chủ sở hữu bất động sản với ý định gắn liền một cách vĩnh viễn với bất động sản đó; động vật nuôi trong chuồng mà chủ sở hữu đặt hoặc giữ chúng với ý định gắn kết chúng với đất hoặc
là một phần vĩnh viễn của đất
Có thể nói việc xác định tài sản là bất động sản theo quy định của pháp luật Philippines
có mở rộng và chi tiết hơn pháp luật Việt Nam ở chỗ còn quy định cả các bất động sản dựa vào công dụng và mục đích sử dụng Pháp luật của Philippines cũng xác định rất
rõ các quyền đối với các bất động sản cũng được coi là bất động sản, kể cả quyền địa dịch Điều này các nhà lập pháp Việt Nam cũng cần nghiên cứu và học hỏi bởi lẽ trong phần quy định về bất động sản của pháp luật Việt Nam hiện nay thì chỉ có đất đai và những tài sản gắn liền với đất đai mới được coi là bất động sản Trong khi đó, ở Việt Nam có một điểm đặc thù là đất đai thuộc sở hữu nhà nước còn cá nhân và các tổ chức khác chỉ có quyền sử dụng đất Chính bởi vậy, các chủ thể khác không phải là chủ sở hữu đối với đất đai có rất nhiều quyền phát sinh trên đất đai như quyền sử dụng đất, quyền cho thuê quyền sử dụng đất, quyền khai thác tài nguyên trong lòng đất… Tuy nhiên, hiện nay mới chỉ có quyền sử dụng đất được Luật kinh doanh bất động sản công nhận là bất động sản(2) còn các quyền khác liên quan đến đất đai chưa được quy định một cách cụ thể
Trang 3Về kĩ thuật lập pháp, nếu cách định
nghĩa bất động sản trong Bộ luật dân sự
Philippines là cách định nghĩa mang tính liệt
kê khép kín thì Bộ luật dân sự Việt Nam
định nghĩa bất động sản theo hướng liệt kê
để mở Ngoài các loại tài sản được liệt kê ở
Điều 174 Bộ luật dân sự năm 2005, bất động
sản còn bao gồm các loại tài sản khác theo
quy định của pháp luật Cách định nghĩa bất
động sản mang tính chất liệt kê mở như pháp
luật Việt Nam có điểm tiến bộ là sẽ dễ dàng
khắc phục được những liệt kê chưa đầy đủ
của Bộ luật Khi mà pháp luật chưa đưa ra
được định nghĩa mang tính khái quát, có
nhiều trường hợp sẽ xuất hiện những loại tài
sản mang đặc tính pháp lí của bất động sản
mà chưa được pháp luật ghi nhận Lúc đó,
việc bổ sung và quy định mới trong các văn
bản dưới luật sẽ hạn chế được những thiếu
sót cũng như kịp thời điều chỉnh các loại tài
sản mới phát sinh trên thực tế
2 Động sản
Theo Điều 416 Bộ luật dân sự Philippines
thì động sản bao gồm:
1) Những tài sản có thể dịch chuyển
được mà không bao gồm những tài sản được
quy định là bất động sản ở Điều 415;
2) Những bất động sản mà theo quy định
riêng của pháp luật được coi là động sản;
3) Năng lượng tự nhiên được mang lại
theo sự điều khiển của khoa học;
4) Nhìn chung, tất cả những vật mà khi
được dịch chuyển được từ nơi này đến nơi
khác không làm hư hỏng bất động sản nơi
chúng được đặt
Ngoài quy định ở Điều 416 thì theo quy định tại Điều 417 Bộ luật dân sự Philippines những tài sản sau đây cũng được coi là động sản:
- Nghĩa vụ và sử xự có đối tượng là động sản hoặc một khoản tiền theo yêu cầu;
- Cổ phần của các công ti công nghiệp, nông nghiệp và thương mại mặc dù công ti
đó có thể có bất động sản
Cùng với cách định nghĩa bất động sản mang tính liệt kê, pháp luật Philippines lại tiếp tục định nghĩa động sản theo hướng tương tự Theo đó thì những tài sản được coi
là động sản dựa trên 2 tiêu chí chủ yếu là theo đặc tính vật lí và theo quy định riêng của pháp luật Với cách định nghĩa mang tính chất liệt kê và lại liệt kê cả hai loại tài sản là bất động sản và động sản, pháp luật Philippines dường như xuất hiện hạn chế, đó
là chưa xác định được những loại tài sản khác không nằm trong quy định về bất động sản liệu có phải đó là động sản hay không?
Ví dụ như hạt giống cây được sử dụng để phục vụ cho việc gieo trồng trên đất đai của chủ sở hữu thì được coi là động sản hay bất động sản? Hạn chế này đã được pháp luật Việt Nam khắc phục bằng quy định về động sản mang tính chất loại trừ rất ngắn gọn và
khoa học: “động sản là những tài sản không
phải là bất động sản”.(3) Việc quy định này
đã phân loại được một cách triệt để và chính xác loại tài sản cần được xác định là động sản hay bất động sản
Qua việc quy định động sản của pháp luật Philippines cũng có thể nhận thấy pháp
Trang 4luật Philippines công nhận cả các quyền về
tài sản và nghĩa vụ về tài sản đều được coi là
tài sản Đây là điểm khác biệt cơ bản so với
pháp luật Việt Nam bởi lẽ đối với những xử
sự của chủ thể, pháp luật Việt Nam chỉ công
nhận quyền tài sản được coi là tài sản.(4)
Quyền tài sản được coi là tài sản theo pháp
luật Việt Nam phải là quyền trị giá được
bằng tiền và chuyển giao được trong giao
lưu dân sự.(5) Trong khi đó, theo quy định
của Bộ luật dân sự Philippines thì những xử
sự có đối tượng là động sản thì cũng được
coi là động sản Quy định này có thể được
hiểu là bất kì quyền tài sản nào cũng được
coi là tài sản kể cả quyền tài sản gắn với
nhân thân của bản thân chủ thể mang quyền
như quyền yêu cầu được cấp dưỡng hay
quyền được hưởng lương…
Ngoài ra, ngay sau khi quy định về động
sản, theo quy định tại Điều 418 của Bộ luật
dân sự Philippines, động sản lại có thể được
phân thành hai loại là tài sản tiêu hao hoặc
không tiêu hao Tài sản tiêu hao là tài sản mà
khi được sử dụng sẽ làm cho tài sản bị tiêu
hao theo bản chất tự nhiên của nó Tài sản
không tiêu hao là tất cả các loại động sản
còn lại khác
So sánh với cách phân loại thứ cấp này
có thể thấy pháp luật Việt Nam có quy định
chi tiết và đầy đủ hơn ở chỗ ngoài việc phân
loại vật thành vật tiêu hao và không tiêu hao
thì pháp luật Việt Nam còn phân loại vật
thành vật chính và vật phụ, vật đặc định và
vật cùng loại, vật chia được và vật không
chia được, vật đồng bộ và không đồng bộ
Những quy định này của pháp luật của Việt Nam là rõ ràng và việc xác định mỗi loại đều có những ý nghĩa nhất định trong giao dịch dân sự
Bên cạnh chương quy định về các loại tài sản nói chung, Bộ luật dân sự Philippines còn có một phần quy định về các loại tài sản đặc biệt tại mục IV bao gồm có 3 chương quy định về quy chế pháp lí của 3 loại tài sản đặc biệt là nước, khoáng sản, nhãn hiệu hàng hoá và tên thương mại Đối với tài sản đặc biệt là nước, pháp luật Philippines chủ yếu quy định về tư cách chủ sở hữu, cách thức sử dụng và quản lí loại tài sản này Đối với khoáng sản, nhãn hiệu hàng hoá và tên thương mại, Bộ luật dân sự Philippines dẫn chiếu đến văn bản pháp luật khác sẽ quy định và điều chỉnh
Tóm lại, tìm hiểu về pháp luật của các quốc gia Đông Nam Á nói chung và pháp luật dân sự nói riêng sẽ góp phần nâng cao hiểu biết, thúc đẩy sự phát triển về kinh tế cũng như góp phần tìm hiểu và giải quyết các xung đột pháp luật Pháp luật về tài sản tuy không tác động trực tiếp ngay tới các bên khi tham gia giao dịch nhưng nó
là cơ sở để xác định tính hợp pháp của giao dịch cũng như là tiền đề của các quan hệ pháp luật dân sự khác của các nước thành viên ASEAN./
(1).Xem: Bộ luật dân sự Philippines (bản tiếng Anh) (2).Xem: Điều 6 Luật kinh doanh bất động sản (3).Xem: Khoản 2 Điều 174 Bộ luật dân sự năm 2005 (4).Xem: Điều 163 Bộ luật dân sự năm 2005 (5).Xem: Điều 188 Bộ luật dân sự năm 2005