Sử dụng cách tiếp cận theo chuỗi giá trị đối với phát triển kinh tế địa phương và nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ potx

Do phải làm rất nhiều công việc khác nhau như vậy nên chị em còn ít thời gian để tham gia các chương trình đào tạo nâng cao kiến thức và kỹ năng, hoặc tìm kiếm hỗ trợ từ mạng lưới cộng đ

Nội dung

Lời nói đầu 3

Câu chuyện về HTX Hoa Tiến 9

Các Thách thức 13

Hỗ trợ của Chương trình 17

Kết quả 31

Các thực hành tốt 39

Kết luận và bài học kinh nghiệm 42

Lờ ời nói đ

Mặc dù Việt Nam đã được xếp hạng là nước có mức thu nhập trung

bình kể từ năm 2010, nhưng công tác xóa đói giảm nghèo và nâng

cao chất lượng cuộc sống ở vùng nông thôn và giữa các dân tộc

thiểu số vẫn tiếp tục là một thách thức Tỷ lệ hộ nghèo bình quân ở

Việt Nam đã giảm đáng kể từ 58,1% năm 1993 xuống còn 14,5% năm

2008 Tuy nhiên, khoảng cách giàu nghèo vẫn còn rất lớn giữa thành

thị và nông thôn cũng như giữa các dân tộc thiểu số Thống kê năm

2008 cho thấy tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn hiện nay là 18,7% trong khi

đó ở thành thị chỉ khoảng 3,3% Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ nghèo giữa

các dân tộc thiểu số vẫn còn rất cao, khoảng 50,3% và tỷ lệ này

của người Kinh chỉ khoảng 8,9%1 theo thống kê năm 2008

Nhiều minh chứng cho thấy việc tạo cơ hội cho phụ nữ sẽ góp phần

nâng cao quyền năng kinh tế và xã hội cho phụ nữ Do phụ nữ là

người có trách nhiệm chính đối với các công việc trong gia đình nên

việc nâng cao quyền năng cho phụ nữ có thể tác động trực tiếp

đối với chất lượng cuộc sống gia đình và góp phần vào công tác

xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế Tuy nhiên, các cơ hội dành

cho phụ nữ vẫn còn rất hạn chế ở các nước đang phát triển Phụ

Lời nói đầu

1 Theo Báo cáo quốc gia về Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ 2010, Việt Nam đã đi được 2/3 chặng đường nhằm đạt được Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ trong năm

2015, Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hà Nội, tháng 8/2010

nữ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với kiến

thức và kỹ năng cần thiết để tạo dựng và phát

triển doanh nghiệp thành công do chị em khó tiếp

cận với học vấn và đào tạo chuyên môn Ở Việt

Nam, mặc dù các chương trình đào tạo về khởi sự

và phát triển kinh doanh đã được thiết kế, nhưng

các chương trình này chỉ dành cho các đối tượng

đã có bằng cấp chính thức cụ thể và thường

không phù hợp với phụ nữ có thu nhập thấp và

vì vậy họ thường có ít cơ hội được tham gia các

chương trình đào tạo như vậy Phụ nữ thường

gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với các

cơ hội đào tạo và tham gia mạng lưới cộng đồng

Họ thường phải làm việc nhiều hơn nam giới, đảm

đương công việc đồng áng, quản lý kinh doanh

nhỏ lẻ và chăm sóc chính cho gia đình Do phải

làm rất nhiều công việc khác nhau như vậy nên

chị em còn ít thời gian để tham gia các chương

trình đào tạo nâng cao kiến thức và kỹ năng,

hoặc tìm kiếm hỗ trợ từ mạng lưới cộng đồng và

các tổ chức để cải thiện hoạt động kinh doanh

Vì vậy, nhiều chị em có mức thu nhập thấp vẫn

đang gặp nhiều khó khăn khi muốn tăng thu nhập để nâng cao chất lượng cuộc sống

Ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, nông nghiệp vẫn là lĩnh vực kinh tế chính của người dân Tuy nhiên, thu nhập từ nông nghiệp thường không đủ cho các hộ dân đạt được mức thu nhập trên chuẩn nghèo quốc gia là 400,000 đồng/tháng (khoảng 0,63 đô la Mỹ/ngày) Hoạt động thu gom và chế biến nguyên liệu từ các vùng rừng núi và hoạt động sản xuất hàng thủ công chủ yếu diễn

ra vào thời điểm nông nhàn khi công việc đồng áng lắng xuống Đây là công việc đem lại nguồn thu nhập bổ sung hết sức quan trọng đối với cuộc sống của người dân nông thôn Trên thực tế, việc các hộ dân có thể đạt được mức sống trên chuẩn nghèo quốc gia hay không phụ thuộc nhiều vào nguồn thu nhập bổ sung có được từ hoạt động sản xuất hàng thủ công Do đặc thù của hoạt động sản xuất hàng thủ công nên có đến khoảng 65% – 80% đối tượng tham gia công việc này là nữ giới Công việc chủ yếu diễn ra tại các hộ gia

đình, chính vì vậy người phụ nữ có thể vừa tranh

thủ tham gia sản xuất hàng thủ công vừa lo việc

đồng áng và chăm sóc gia đình

Nhận thấy tầm quan trọng của việc tăng thu

nhập và tạo công ăn việc làm cho người

dân nghèo ở các vùng nông thôn, Chính

phủ Việt Nam và Liên hợp quốc phối

hợp triển khai Chương trình chung Sản

xuất và Thương mại xanh nhằm tăng

cơ hội việc làm và thu nhập cho

người nghèo từ năm 2010 Chương

trình tập trung hỗ trợ ngành hàng

thủ công mỹ nghệ vì đây là lĩnh vực

then chốt trong việc tạo thêm thu

nhập cho người dân sở hữu ít đất

đai hoặc không có đất đai, đồng thời

ngành hàng này cũng có tiềm năng

lớn tạo ra việc làm cho khu vực nông

thôn thông qua tăng cường thúc đẩy

hoạt động kinh doanh với các doanh

nghiệp và sản xuất bền vững Phương

pháp tiếp cận của Chương trình là phát triển các chuỗi giá trị tổng thể, vì người nghèo và phát triển bền vững với môi trường, thúc đẩy người dân trồng, thu gom nguyên liệu và sản xuất, nâng cao kỹ năng và cải tiến sản phẩm và tìm cơ hội liên kết với thị trường tiềm năng mang lại nhiều lợi nhuận hơn cho người dân Trong lĩnh vực hàng thủ công, các chuỗi giá trị được đánh giá là đặc biệt quan trọng và phù hợp với nhóm đối tượng mục tiêu hộ nghèo như Mây tre đan, Dâu tằm tơ, Cói, Sơn mài, và Giấy thủ công đã được nghiên cứu lựa chọn là

năm chuỗi giá trị then chốt cần hỗ trợ phát triển trong khuôn khổ Chương trình Có tới 41% trong tổng số 4.800 đối tượng hưởng lợi từ Chương trình là hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia Bên cạnh đó, ưu tiên hỗ trợ người dân tộc thiểu số cũng được Chương trình hướng tới Có hơn 1.400 đối tượng hưởng lợi là người dân tộc Thái, Mường và Hmông.

Chương trình là một trong 128 Chương trình chung được Quỹ Phát triển Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDG-F) tài trợ Quỹ này được thành lập tháng 12/2006 với khoản kinh phí hỗ trợ 528 triệu đô la Mỹ từ Chính phủ Tây Ban Nha cho các tổ chức Liên hợp quốc nhằm tăng cường tiến trình đạt được các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ MDG-F ghi nhận tầm quan trọng của những tiến bộ về bình đẳng giới trong việc đạt được các Mục tiêu thiên niên kỷ và Ban thư ký MDG-F đã xây dựng văn bản hướng dẫn nhằm khuyến khích thiết kế chương trình chung đáp ứng về giới2 Nhằm lĩnh hội, chia sẻ, và khuyến khích nhân rộng các thực hành tốt trong các chương trình chung do MDG-F tài trợ, Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Tăng quyền năng của phụ nữ (UN Women) phát động kêu gọi đề xuất tài liệu hóa các thực hành hiệu quả trong chương trình quản lý kiến thức về giới do MDG-F tài trợ.Nghiên cứu này nhằm mục đích giới thiệu kinh nghiệm của Chương trình trong việc tăng cường chuỗi giá trị Dâu tằm tơ ở huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ

An, đồng thời nêu ra phương thức thúc đẩy chuỗi giá trị này góp phần tăng quyền năng về mặt kinh tế và khả năng giao tiếp cho phụ nữ, giúp cải thiện

2 Kêu gọi Đề xuất Sáng kiến Chia sẻ Kiến thức MDG-F

thu nhập và cơ hội việc làm tại các vùng nông thôn,

bảo vệ môi trường và lưu giữ các giá trị văn hóa truyền

thống của dân tộc Nghiên cứu tập trung phản ánh

thực trạng ở HTX dệt thổ cẩm Hoa Tiến với thành viên

là chị em dân tộc Thái, đồng thời đánh giá những hỗ

trợ từ phía Chương trình chung đối với HTX trong việc

trang bị cho cán bộ lãnh đạo HTX những kỹ năng về

mặt quản lý và tổ chức, nâng cao chất lượng và năng

suất thông qua các khóa tập huấn về cải thiện điều

kiện làm việc, đào tạo nghề, đổi mới công nghệ, tăng

nguồn cung nguyên liệu, tăng cường kỹ năng kinh

doanh và tiếp thị, đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm và

thị trường, tìm cách tiếp cận với các dịch vụ hỗ trợ

Các khóa đào tạo tập huấn này giúp củng cố niềm tin

cho chị em, nâng cao nhận thức cho nam giới để họ

có trách nhiệm hơn với công việc để phụ giúp chị em,

từ đó tăng thu nhập cho các thành viên trong HTX và

tăng cơ hội việc làm cho lao động nam tại địa phương

Đi kèm với nghiên cứu này là cuốn băng video đã

được đăng tải trên trang web của Chương trình Để có

thêm thông tin về ấn phẩm này hoặc về Chương trình,

vui lòng liên hệ với Ban Quản lý Chương trình tại địa chỉ

hòm thư điện tử pmu@greentrade.org.vn hoặc truy cập

trang web của Chương trình www.greentrade.org.vn

Đỗ Kim LangGiám đốc Chương trình Quốc gia Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại

Xã Hoa Tiến cách thành phố Vinh, thủ phủ của tỉnh Nghệ An khoảng 200 km.

Người dân ở xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ

An sinh sống bằng nghề trồng trọt và chăn nuôi Ngoài

ra, họ làm thêm nghề trồng dâu nuôi tằm và dệt thổ

cẩm để kiếm thêm thu nhập Cùng với nhiều công việc

mưu sinh khác, dệt thổ cẩm là công việc chủ đạo trong

việc tạo thêm thu nhập cho người dân nơi đây Người

dân Quỳ Châu là người dân tộc Thái, một trong 54 dân

tộc thiểu sổ của Việt Nam Phụ nữ Thái nổi tiếng giỏi

dệt vải, người ta có câu “Úp tay thành vân, ngửa tay

ra hoa” để ví von nghề dệt vải nơi đây Người dân Quỳ

Châu đều biết đến câu chuyện rằng ngày xửa ngày

xưa có một cặp vợ chồng sống cuộc sống khó khăn nơi

rừng sâu, họ không có quần áo để mặc và phải dùng

vỏ cây trong rừng để giữ ấm cho cơ thể Và rồi theo

thời gian họ tìm ra cách tết sợi bông và sợi tơ thành sợi

rồi dệt thành vải

Câu chuyện về HTX Hoa Tiến Câu chuyện về HTX Hoa Tiến

Dệt thổ cẩm là một hoạt động truyền thống của hầu hết các nhóm dân tộc thiểu số ở Việt Nam Các nét hoa văn và kỹ thuật thêu dệt ngày càng đa dạng và đặc trưng cho từng dân tộc thiểu số Dựa vào cách ăn mặc của có thể phân biệt dân tộc khác nhau như Hmông đỏ, Hmông trắng hoặc Hmông hoa Với niềm tin và phong tục truyền thống, nghề dệt thổ cẩm được truyền từ mẹ sang con gái qua các thế hệ và hầu như chỉ được truyền cho phụ nữ Dệt thổ cẩm là một nghề truyền thống chủ đạo và cũng là công việc tạo thu nhập chính của người dân nơi đây Đối với công việc này, người phụ nữ có thể làm việc tại nhà với thời giờ linh hoạt Trong những năm gần đây, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của các dân tộc đang có nguy cơ bị mai một dần vì ngày càng có nhiều phụ nữ trẻ muốn ra các thành phố lớn hoặc tỉnh ly tìm việc làm Bên cạnh đó, sự tràn ngập của các loại vải công nghiệp rẻ hơn cũng ảnh hưởng đến hoạt động dệt thổ cẩm và phong tục truyền thống của các dân tộc thiểu số Tình trạng trên cũng diễn ra đối với HTX Hoa Tiến Hiện nay có rất ít chị em trẻ tuổi tham gia HTX Tám mươi phụ nữ thành viên của HTX Hoa Tiến có trung bình hơn 10 năm kinh nghiệm dệt thổ cẩm Chị em sử dụng khung truyền thống để dệt nên nhiều loại hoa văn đẹp mắt khác nhau Chị em cũng biết áp dụng kỹ thuật Ikat - một kỹ thuật

thắt nút sợi vải trước khi nhuộm để tạo ra các hoa

văn khác nhau

Thu nhập bình quân từ nghề thổ cẩm ở Hoa

Tiến ước tính khoảng 600.000 đồng/người/tháng

(tương đương 29$) Mức thu nhập này hiện đang

trên mức chuẩn nghèo quốc gia là 400.000/người/

tháng (khoảng 19$) Tuy nhiên, mức thu nhập

ấy vẫn còn khá thấp và hiện ở dưới mức chuẩn

nghèo quốc tế là 1 USD mỗi ngày Để thúc đẩy hoạt động dệt thổ cẩm trên địa bàn thôn, chị em phụ nữ trong thôn đã tự tập hợp nhau lại thành một nhóm từ năm 1997 và sau đó hình thành nên HTX vào tháng 7 năm 2010 với 80 thành viên là người dân tộc Thái Tuy nhiên, hiện nay HTX đang gặp khó khăn trong việc cải tiến hoạt động dệt thổ cẩm, tổ chức và điều hành HTX kinh doanh tạo

ra lợi nhuận

Các Thách thức

Các Thách thức

Nhằm đảm bảo chất lượng tơ sợi và duy trì nguồn cung tơ sợi ổn định, nhiều hộ dân trên địa bàn xã muốn quay lại nghề trồng dâu nuôi tằm truyền thống Tuy nhiên, họ đang gặp khó khăn

do thiếu vốn để mua cây giống và kiến thức/kỹ năng cần thiết để lựa chọn giống dâu phù hợp cho năng suất cao

Chất lượng nhuộm kém và không đồng màu

Bốn thành viên trong Ban chủ nhiệm HTX dệt thổ cẩm Hoa Tiến thực hiện nhuộm thủ công qui mô nhỏ tại nhà sử dụng các thiết bị gia dụng đơn giản như nồi nấu ăn làm dụng cụ nhuộm Lá, rễ, vỏ cây và hoa lấy từ cây rừng sẵn có ở địa phương và cây trồng như xoài, hạnh nhân, ổi, cà phê, chè, mít và các loại nguyên liệu tự nhiên sẵn có khác được sử dụng để nhuộm tơ sợi và bông sợi trước khi dệt Tuy nhiên, năng suất nhuộm còn rất thấp do người dân sử dụng phương pháp và dụng cụ nhuộm thô sơ Một đánh giá được chuyên gia từ Viện Nghiên cứu thuốc nhuộm của Áo tiến hành cho biết người dân cần áp dụng quy trình nhuộm đạt tiêu chuẩn hơn để

Nguồn cung nguyên liệu hạn chế

và không ổn định

Xã Châu Tiến có điều kiện tốt để trồng cây

dâu nuôi tằm Mặc dù trồng dâu nuôi tằm lấy

tơ dệt vải là nghề truyền thống của xã nhưng

trong những năm gần đây nghề trồng dâu ở địa

phương cũng đang giảm sút Do sự xuất hiện

của các loại lụa, sợi bông và sợi len rẻ hơn có

nguồn gốc từ Trung Quốc và Lào thâm nhập

vào thị trường Việt Nam nên giá lụa địa phương

cũng từ đó giảm theo, chính vì vậy ảnh hưởng

đến thu nhập của người dân và họ đã quyết

định phá bỏ cây dâu và chuyển sang trồng cây

mía thay thế

Phụ nữ làm nghề dệt thổ cẩm trong xã mua hầu

hết các loại sợi để dệt ở chợ quê hoặc qua

thương lái Tuy nhiên, để duy trì nguồn cung sợi

ổn định chất lượng tốt thì vẫn là điều không mấy

dễ dàng Tơ sợi đôi khi được pha lẫn với các loại

nguyên liệu sợi khác để giảm giá bán Giá tơ

sợi trong những năm gần đây tăng lên đáng kể,

trung bình khoảng 10%/năm và vì vậy dẫn đến

chi phí sản xuất mặt hàng dệt thổ cẩm cũng cao

hơn trước đây

nâng cao chất lượng và khả năng giữ màu của

vải nhuộm Người dân hiểu biết rất ít về tác động

của nhiệt độ, thời gian nhuộm, chất lượng hoặc

độ cứng của nước, việc vắt sau nhuộm, số lượng

tơ sợi cho mỗi mẻ nhuộm và thành phần chính xác

của nước, thuốc nhuộm, và tro (được sử dụng để

lưu thuốc nhuộm lên vải) đến chất lượng của vải

nhuộm Bên cạnh đó, chất lượng thuốc nhuộm tự

nhiên cũng phụ thuộc vào điều kiện và thời vụ thu

hoạch nguyên liệu nhuộm vì nó ảnh hưởng đển độ

đậm của màu sắc trên chất liệu vải nhuộm Nếu

nguyên liệu nhuộm không được lưu giữ ở nơi khô

ráo thì màu nhuộm có thể thay đổi giữa mùa hè và

mùa đông Để tái chế thuốc nhuộm tự nhiên, cần

tuân thủ một số nguyên tắc khi sử dụng nguyên liệu

như lấy phần nào của cây hoặc quả để sử dụng

làm thuốc nhuộm Do quy trình nhuộm thiếu tiêu

chuẩn hóa nên dẫn đến hiện tượng không đồng

màu và bền màu trên vải nhuộm Hơn nữa, màu

của các sản phẩm nhuộm theo cách thủ công

này rất nhanh phai khi vải tiếp xúc với nước Ngoài

ra, cách nhuộm thủ công có nhiều hạn chế vì chỉ có thể diễn ra trong thời tiết khô ráo, đây chính là những khó khăn của HTX gặp phải khi làm các sản phẩm có giá trị cao hơn với số lượng lớn và chất lượng đồng đều

Mẫu mã thiết kế sản phẩm còn hạn chế chưa thu hút được khách hàng mới

Các sản phẩm hàng thổ cẩm của chị em trong xã được làm theo cách truyền thống và tiêu thụ trên địa bàn thôn bản hoặc các bản lân cận để sử dụng hàng ngày trong gia đình hoặc làm của hồi môn Nhưng trong những năm gần đây sản phẩm được bán rộng rãi hơn tới các cửa hàng bán sản phẩm thủ công và bán cho du khách quốc tế, dần góp phần tăng thêm thu nhập cho các hộ gia đình Tuy nhiên, khó khăn đối với chị

em trong thôn là khâu phát triển thị trường và đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm để thu hút nhiều khách hàng hơn Mặc dù các hoa văn họa tiết trên sản phẩm được thêu dệt rất tinh vi, đa dạng và có ý nghĩa nhưng các sản phẩm này vẫn không thể thu hút được nhiều khách hàng bởi thiết kế sản phẩm không phản ánh được xu hướng hiện tại Phụ nữ trong nhóm dệt cũng gặp khó khăn trong việc đảm bảo tính thống nhất

trong các sản phẩm và chất lượng sản phẩm để

đáp ứng các tiêu chuẩn của khách hàng ngoài

các thị trường truyền thống

Thiếu kiến thức để cải thiện điều kiện

làm việc và năng suất lao động

Mặc dù chị em ở HTX dệt thổ cẩm Hoa Tiến muốn tăng

số lượng sản phẩm làm ra nhưng do hiểu biết hạn chế

về điều kiện làm việc tối ưu nên năng suất lao động

của chị em bị ảnh hưởng đáng kể, cụ thể như sau:

z Nguyên liệu và thiết bị dùng cho việc nhuộm

hoặc dệt không được sắp xếp theo thứ tự ngăn

nắp gọn gàng và vì vậy thường mất thời gian

mỗi lần cần sử dụng

z Chị em không hiểu rõ tầm ảnh hưởng của vị trí

đặt khung dệt đến năng suất Nơi đặt khung dệt

nên mát mẻ về mùa hè, ấm vào mùa đông và

có đủ ánh sáng tự nhiên Công việc dệt không

thích hợp cho việc dùng quạt điện vào mùa hè

vì gió quạt có thể làm rối tơ

z Công việc dệt vải đòi hỏi sự tập trung và chính

xác cao Ánh sáng phải phù hợp để tránh mỏi

mắt và để người thợ có thể nhìn rõ đường dệt,

từ đó có thể khắc phục ngay lỗi dệt nếu gặp

phải Không nên đặt khung dệt quay ra đường

vì nếu khi dệt người thợ quay mặt ra đường thì

họ có thể dễ dàng bị phân tâm bởi những người

đi ngang đường

z Chị em ngồi lâu trong tư thế không thoải mái dễ

dẫn đến đau lưng hay đau cổ

z Chị em ở đây cũng thiếu hiểu biết về yêu cầu

sử dụng thiết bị bảo hộ như găng tay và khẩu

trang khi nhuộm

Thiếu kiến thức về quản lý HTX

Mặc dù HTX Hoa Tiến đã được thành lập từ năm

2010 nhưng chị em vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý HTX một cách hiệu quả và phát triển hoạt động kinh doanh Chị em thành viên HTX họp bầu ra cán bộ lãnh đạo HTX Chương trình đã tiến hành khảo sát đánh giá và kết quả cho thấy cán bộ lãnh đạo HTX chưa từng được đào tạo chính thức hay không chính thức về quản lý HTX Vì vậy, họ gặp khó khăn trong việc quản lý các hoạt động của HTX, ví dụ như họ thiếu kiến thức về cách lập kế hoạch kinh doanh, cách đưa ra định hướng chiến lược hoặc tầm nhìn dài hạn, cách lên kế hoạch sản xuất, cách phân tích lợi nhuận – chi phí phù hợp khi tham gia các hội chợ thương mại Do đó, đôi khi HTX lãng phí tiền của khi tham gia hội chợ hoặc sự kiện lễ hội vì chị em không lên kế hoạch cụ thể trong đó phải tính toán đến chi phí dự kiến khi tham gia và doanh số dự kiến bán được tại hội chợ

Thiếu các dịch vụ hỗ trợ về giới từ cấp chính quyền địa phương

Mặc dù tỉnh Nghệ An đã có chính sách hỗ trợ hoạt động sản xuất hàng thủ công và tỉnh cũng khuyến khích người dân bảo tồn và phát huy nghề dệt thổ cẩm tại địa phương nhưng những hỗ trợ từ phía tỉnh dành cho người dân vẫn còn hạn chế Tỉnh không hoàn toàn nhất trí với những khó khăn mà phụ nữ đang gặp phải trong việc phát triển kinh doanh như vấn đề hiểu biết hạn chế, thiếu động lực, thiếu kiến thức về quản lý HTX và yêu cầu cân đối thời gian giữa hoạt động kinh doanh và trách nhiệm trong gia đình

HỘP 1: CHUỖI GIÁ TRỊ

Một “chuỗi giá trị” nghĩa là một quá trình bao

gồm hàng loạt các hoạt động cần thiết để tạo

ra một sản phẩm hoặc dịch vụ từ lúc bắt đầu,

qua các giai đoạn sản xuất trung gian (như

sự kết hợp của quá trình chuyển đổi hình thái

và nguyên vật liệu đầu vào của các dịch vụ

sản xuất khác nhau), đến giao hàng cho người

tiêu dùng cuối cùng và xử lý rác thải sau khi

sử dụng

3 Trang web của Chương trình: www.greentrade.org.vn

Hiểu được nhu cầu cần tăng thêm thu nhập

đồng thời bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống

của người Thái ở Hoa Tiến, Chương trình chung

đã sử dụng cách tiếp cận theo chuỗi giá trị để

giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người

dân ở Hoa Tiến thông qua việc tăng cường

chuỗi giá trị dâu tằm tơ và dệt thổ cẩm Việc

phân tích chi tiết về chuỗi giá trị này đã được

tiến hành từ khi khởi động Chương trình và

Nghiên cứu này không nhắc lại toàn bộ hoạt

động phân tích vì báo cáo phân tích chi tiết về

chuỗi giá trị hiện được đăng tải trên trang web

của Chương trình3, mục Báo cáo chuỗi giá trị

Dâu tằm tơ

Nghiên cứu chuỗi giá trị đã phát hiện nhiều khó khăn ở các mắt xích của chuỗi dâu tằm tơ và dệt thổ cẩm và Chương trình đã xây dựng kế hoạch toàn diện để hỗ trợ chuỗi giá trị này Kế hoạch hỗ trợ bao gồm khuyến khích việc thực hành công việc thỏa đáng/bền vững, đào tạo kỹ năng, bình đẳng giới và phát triển doanh nghiệp, tiếp cận với các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh và tài chính và tiếp cận thị trường Kế hoạch cũng lồng ghép các sáng kiến để tăng cường năng lực cho các đơn vị liên quan nhằm tăng quyền năng cho phụ nữ và quyền của người lao động, đồng thời tăng cường sự tham gia và vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong chuỗi giá trị

Cách tiếp cận theo chuỗi giá trị của Chương trình huy động sức mạnh tổng hợp và tương hỗ lẫn nhau của năm tổ chức Liên hợp quốc là Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), Hội nghị Thương mại và Phát triển của Liên hợp quốc (UNCTAD) và Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) Hỗ trợ của năm tổ chức Liên hợp quốc này được mô tả dọc theo chuỗi giá trị theo biểu đồ dưới đây:

Hỗ trợ của

Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên

hợp quốc (FAO)

- Hỗ trợ cây giống dâu VH – 13 và hỗ trợ

trứng tằm

- Tăng cường dịch vụ khuyến nông

Hỗ trợ tập huấn cho 120 hộ dân về cách

trồng dâu nuôi tằm

Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC)

- Hỗ trợ thiết kế

- Thiết kế ca ta lô sản phẩm/ tài liệu hóa các nét hoa văn truyền thống/ thuốc nhuộm tự nhiên

- Kết nối kinh doanh

- Tham gia vào hội chợ thương mại

Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Liên hợp quốc (UNIDO)

- Nâng cao chất lượng và năng suất

- Đào tạo nghề và phát triển sản phẩm

- Hỗ trợ tập huấn và thiết bị nhuộm

Huyện Quỳ Châu

Nhà xuất khẩu, thương lái

Người tiêu thụ cuối cùng

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO)

- Hình thành nhóm kinh doanh

- An toàn và sức khỏe lao động

- Đào tạo quản lý kinh doanh

- Phát triển kinh tế địa phương, tiếp cận tín dụng nhỏ

Hội nghị về Thương mại và Phát triển của Liên hợp quốc (UNCTAD)

- Đào tạo kỹ năng doanh nhân

- Xây dựng kế hoạch kinh doanh

Các hộ trồng

dâu ở xã Châu

Hạnh và Châu

Tiến

HTX Hoa Tiến, hoạt động sản xuất, tiếp thị sản phẩm

Các hộ chế biến tơ, quay tơ, nhuộm tơ

HỘP 2: CÁCH TIẾP CẬN THEO CHUỖI GIÁ TRỊ Ở BẢN HOA TIẾN

Tăng nguồn cung và

chất lượng nguyên liệu

Để khôi phục nghề trồng dâu ở bản Hoa Tiến và

tăng nguồn cung tơ sợi chất lượng tốt cho hoạt

động dệt thổ cẩm tại địa phương và các xã lân

cận, Chương trình đã hỗ trợ 160.000 cây dâu giống

lai VH13 năng suất cao cho khoảng 75 hộ gia đình

ở huyện Quỳ Châu Hơn 4 ha diện tích dâu VH13

đã được trồng ở các xã Châu Hạnh và xã Châu

Tiến, huyện Quỳ Châu Đây là giống dâu mới nên

cây dâu phát triển tốt và lớn nhanh, lá dâu to hơn

nhiều so với giống dâu cũ được trồng trước đây

(giống cũ này người dân gọi là giống dâu Thái Bình

do có nguồn gốc từ tỉnh này)

Bên cạnh đó, Chương trình tập huấn cho khoảng

100 hộ dân về phương pháp trồng và thu hoạch

dâu đúng cách Chương trình cũng hỗ trợ tạo mô

hình trình diễn trong thôn để giới thiệu các thực

hành tốt nhất về lĩnh vực trồng dâu và khuyến

khích người dân trồng dâu Ngoài ra, Chương trình

chung còn phối hợp với Sở NN & PTNT tỉnh hướng

dẫn kỹ thuật về việc sử dụng phân bón cho người

dân để giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu gây

hại cho môi trường Thông qua các mô hình trình

diễn, người dân có thể nhận thấy tiềm năng tốt có

thêm thu nhập từ việc trồng dâu nuôi tằm

Mười hộ được Chương trình hỗ trợ trứng tằm và

được tham gia tập huấn về nuôi tằm Khi tằm giống

lớn hơn, các hộ nuôi tằm giống cung cấp cho các

gia đình lân cận Trong bản có khoảng 50 hộ được

tập huấn về cách nuôi tằm, cho tằm ăn lá cho đến

khi tằm quấn kén Sau khi tằm chín, kén sẽ được

người dân mang đi ươm tơ, se lại tạo thành tơ sợi

Tập huấn sản xuất sạch hơn trang bị cho chị em

các thực hành tốt về cách nuôi tằm Ví dụ như

để bát nước dưới chân kệ đặt nong tằm và dùng

màn che để không cho côn trùng vào nong tằm

Các cách đơn giản này giúp cải tiến đáng kể hoạt

động nuôi tằm từ đó tăng năng suất tơ Hỗ trợ của

Chương trình cũng tạo điều kiện cho chị em trong

bản mở rộng diện tích trồng dâu đáp ứng nhu cầu

nguồn cung nguyên liệu cho nghề dệt thổ cẩm, từ

đó hình thành nên hoạt động trao đổi mua bán hấp

dẫn Các hộ không trồng dâu thì bán tằm lấy tiền

mua lá dâu để nuôi tằm còn những hộ trồng dâu

thì bán lá dâu cho các hộ nuôi tằm

Tăng năng suất bằng cách cải thiện

an toàn lao động, môi trường làm việc tại hộ gia đình và qui trình

sản xuất

Dựa trên các kết quả đánh giá về điều kiện làm việc của các hộ làm nghề trồng dâu nuôi tằm và dệt thổ cẩm, Chương trình tiến hành tổ chức các lớp tập huấn về An toàn và Sức khỏe lao động (OSH) trong chuỗi dâu tằm tơ và dệt thổ cẩm Trước tiên Chương trình tập huấn cho các cán bộ của Sở NN

& PTNT để trở thành giảng viên đủ điều kiện về OSH, sau đó hỗ trợ các cán bộ này tập huấn lại cho chị

em phụ nữ làm nghề dệt thổ cẩm ở bản Hoa Tiến và các thôn bản khác trong xã Châu Tiến Hai mươi phụ nữ của HTX Hoa Tiến đã tham gia vào các lớp tập huấn này để tìm hiểu cách nâng cao năng suất lao động bằng việc tạo môi trường làm việc

an toàn và hiệu quả hơn Sau các lớp tập huấn, chị

em trong HTX đã thay đổi được một số thói quen

sử dụng ghế tựa để tránh đau lưng (đối với việc

may), sử dụng giá có nhiều tầng để đặt dụng cụ

(thay vì đặt tất cả mọi thứ trên sàn nhà như cách

chị em vẫn làm trước đây), sử dụng dụng cụ bảo

hộ lao động phù hợp như găng tay và khẩu trang

trong quá trình nhuộm, nếu ngồi dệt trong thời gian

dài chị em nên dùng thêm đệm mềm để thoải

mái hơn

“Để tiết kiệm thời gian, tôi thường để dụng cụ

và nguyên liệu dệt gần khung dệt trong tầm

tay Trước đây, do không quan tâm đến vấn

đề nhỏ nhặt này nên tôi thường mất thời gian

mỗi khi cần tìm chúng”

Ý kiến của chị Lang Thị Hoài

“Ngồi dệt lâu trên ghế gỗ cứng tôi thường cảm thấy mỏi, nhưng tôi lại muốn làm nhiều để tăng thêm thu nhập cho gia đình Để khắc phục tình trạng này, tôi thường ngồi trên một chiếc đệm mềm để tránh bị đau

Tôi cũng thường tạo điều kiện để bản thân được thoải mái khi làm việc.” Chị Sầm Thị Khuyên cho biết

và bông Máy có thể nhuộm nhiều loại sợi cùng lúc và có thể dùng cả thuốc nhuộm hóa học và thuốc nhuộm tự nhiên Chị em đã thử nhuộm 6 loại nguyên liệu nhuộm tự nhiên khác nhau trên thiết bị nhuộm này và kết quả bước đầu cho thấy chất lượng nhuộm đồng màu và bền màu Máy nhuộm giúp chị em sản xuất ra số lượng hàng lớn hơn, nhanh hơn và cho chất lượng tốt hơn, góp phần đáng kể vào nâng cao tính cạnh tranh và khả năng sản xuất các mặt hàng thổ cẩm có giá trị cao hơn một cách hiệu quả choHTX4.

Ổn định và nâng cao chất lượng

nhuộm tự nhiên

Để đảm bảo sợi tơ được nhuộm đồng màu và

bền màu, Chương trình đã hỗ trợ HTX một máy

nhuộm công nghiệp Công suất của máy có thể

nhuộm 3-5 kg sợi một mẻ, giúp tăng đáng kể năng

suất xưởng nhuộm của HTX Với thiết bị mới này

chị em có thể nhuộm 3-5 kg tơ sợi trong 30 phút

trong khi trước đó chị em chỉ có thể nhuộm 0,5

kg trong 30 phút Chương trình cũng tổ chức tập

huấn và chuyển giao kỹ thuật nhuộm cho các

thành viên HTX để chị em có thể sử dụng máy một

cách hiệu quả và an toàn Máy nhuộm này có

thể nhuộm được các loại sợi khác nhau như sợi tơ

4 Xem bài viết liên quan trên trang web của Chương trình www.greentrade.org,vn