BÁO CÁO KHOA HỌC, NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG, ĐẠI HỌC BÁO CÁO KHOA HỌC, NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG, ĐẠI HỌC BÁO CÁO KHOA HỌC, NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG, ĐẠI HỌC BÁO CÁO KHOA HỌC, NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG, ĐẠI HỌC BÁO CÁO KHOA HỌC, NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG, ĐẠI HỌC( 21 ) ( TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP HCM SỐ 3 (2) 2008 )DIEN DAN TRAO DOI 55 MOT SO VAN DE VE SĂCH “LE HOI CHUYÊN MÙA CUA NGÙÒI CHĂM ” CUA NGÔ VĂN DOANH SAKAYA 1 Dğt Van De CuÖn sách Lè h.
Trang 121 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008DIEN DAN - TRAO DOI 55
SAKAYA *
1.Dğt Van De
CuÖn sách Lè hôi chuyen mùa cùa ngi/õi Chãm cúa PGS Ngô Văn Doanh do Nhà xuät bån Tré, thành phÖ Ho Chi Minh än hành năm 2006 Sách có 225 trang, bao göm lòi nói dau, phan phu luc,
5 phan, 14 chrïong và 55 hình ãnh (18 ãnh màu và 37 ành trang den) Nği dung nói ve le hôi Chăm,
cu thê là le Rija Nagar, le Po Nai, lé Po Sah ma, le Yuer Yang *'! và nhñng thành to de cäu thành
le hoi Chăm nhr/ di tích den tháp, vú dieu dąp Iùa, bài tq ng ca và do vât dàng cúng.y.v Qua dó tác giã ket luân, nhñng le dau năm cúa ngüòi Chăm là le hoi mang tính chät chuyen mùa Oây Ià m jot cuÖn sách in dęp, nhie u ãnh màu dat tien, chú in to, rõ ràng và de dgc
Tuy nhiên, cuÖn sách này không có gì mói ve văn hóa Chăm mà chi Ià cuÖn sách trap hip mğt
sÖ bài viet cú tù sách Lè Rj"a Nagar cúa ngUòi Chãm cúa chính tác giå xuät bån năm 1998( ! Sau dó, cüng tù nh“ring phán bài viet trong sách Lè Rya Nagar cùa ngdôi Chãm này, tác già dã trích ra tùng phan de dăng lai rãi rác trên tąp chí Dông Nam Á tù năm 1999 den 2002!3) Và den năm 2006, tác giå ląi mot Ian nña tâp hgp nh”rYng bài viet trên và có bo sung thêm môt vài le mói de in thành cuÖn sách mang tên Lè hoi chuyen mùa cùa ngUòi Ghãm.
Măc dù, nhúng vän de ve le hoi Chăm, cu the Ià Rija Nagar del c chính tac già viet di viet Iąi rät nhieu Ian trong thòi gian hon 8 năm (1998-2006) nhüng sách Lè hoi chuyen mùa cùa ngdòi Chãm cúa PGS Ngô Văn Doanh Iąi väp phãi 3 vän de dáng chú ÿ Ià: Sách viet sai nhieu loi chính
tå tieng Chăm ; sách nhcan dien sai lenh ve bàn chät le hği và văn hóa Chăm ; và sách vi phąm bån quyen bài viet và hình ånh cûa ngrfòi khác
2.Nh”¢fng vän de sai lam trong cuÖn sách
2 I Sách viet sai nhieu Iåi chính ta tiê“ng Châm
Trong sách cùa PGS Ngô Văn Doanh, cáì i u the nÖi bât cúa tác giå Ià dau tel nhieu thòi gian dien dã õ vùng Chăm và chgn dUğc de tài nghiên cúu ve le hoi - mot de tài rät häp dan và cñng Ià
de tài khó nhät trong hàng Ioąt nhñng de tài nghiên cúu ve văn hoá Chăm Tuy nhiên, do tính chät dac thù cùa viec nghiên cúu văn hóa Chăm cúng nhU le hoi Chăm dòi hôi nguòi nghiên cúu phåi biet dgc và viet thông thąo tieng Chám Vì văn hoá Chăm Ià văn hóa tÖn tąi trên bi kí, văn bãn viet Ià chính, chú không phãi văn hóa truyen mieng trong dân gian nhü mot so dân tğc không có chú viet Bang chúng, hau het nhúng tên cúa le hôi, dien tien nghi le, dÖ vțat dâng cúng, d/ac biet là nhúng bài thánh ca và lòi cáu cúng deu düğc ngrfòi Chăm dgc, hát bäng tieng Chăm và mång tel lieu này disc hg ghi chép lUu gi“rf bang văn bån Trong cuÖn sách, tác giå dã cÖ gang the hien day dú thao tác nghiên cúu cúa mình, có nghîa
Thac si", Nghiên cu'u viên Trung tâm nghiên cú'u văn hôa Chãm, ti”nh Ninh Thuan
Trang 222 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008
Ià tãc giå it nhieu có sù ding m jot vài tU lieu tù nguon văn bån le hği Chăm và ghi chép nhûng tên le hôi, dö vȘat dâng cúng dëu bang ti6ng Chăm The nhUng rät tiec rang, da sćî tù Chäm tác già viét de u sai Sau dây Ià nhúng trUòng hcip dien hình:
-Trong Idi mô dàu, tác già viet: “Chúng lôì xin dùng ch”U và nghïa cúa hai tù cúa nguòi Chăm “Bul Kakauk” chi khoàng thòi gian chuyen mùa de Iàm tên gqi cúa cuÖn sách cúa mình” (tr 5) Bay là cvm tù rät quan trgng, vì tác giâ d/ich tù này ra tù chù dś cúa cuÖn sách và
cüng Ià doi thqng nghiên cúu chính cùa tác giå The nhüng tác giå viet sai, thành vay, doc già không hieu c?m tù dó có nghîa Ià gì ? Hon núa, trong he thÖng le hği Chăm tù xu’a den nay, 8ac biet, trong 75 Ié tuc (le hği) mà chúng tôi thÖng kê trong sách Le hği cúa ngü’òi Chăm*4! không có mğt loąi le nào gqi “Le hKoi chuyen mùa” (Bul Kakauk) nhiJ tac già viet
Tac giå còn viet sai và vi6t tùy tien, không thong nhät vói nhau các tên d!a danh, tên dät và tên ngi òi cúa ngiJòi Chăm Chang hąn nhñng tù sau dây:
Maduen (thay vo trÖng Baranâng), táo giã viet Mütön (tr 51) nhi ng cüng có khi viet
Mütôn, mulôn vã Mud' dn (tr 54, 60, 165, 167)(’!.
Cei (hoàng t’u j, tac gíã viet là Cey nhi ng cûng có khi viêt Céy hoțac day Ęr 55, 56)
Ka-Ing (tháy bóng), tác già vi6t Ông Kaing nhr/ng có khi viet Ông Ing hoțac Ông inh (tr.
55 và 56)
Làng VTnh Thuan hay Bau Trúc có tên Chăm Ià Palei Hamu Craok nhung tác gíà viet
Palay Hamu Crd và có khi cûng viet Ià Palay Tanaw Parang (?) ; Làng Bau Trúc, tae già viét Bäu Trúc nhUng cûng có khi cûng viet là Bãu Trúc (tr 55, 84).v.v
Bilan bhang (mùa khô), tác già viet pãl pinh piang (tr 39)
Cek (núi), tác giå viet Chah và cûng có khí viet Co (tr 112)
Manosak (chúng sinh), lác già vi6t mUnô-sa (tr.140)
Manuk {con gà), tác giâ vi6t là mi/nu và cûng có khi viet là m/YniJ (195)
Oó là m jot vài loi chú Chăm dien hình trong hàng trăm Iöi sai trong sách cùa PGS Ngö Văn Doanh Tác giã viet sai háu het nhúng thueat ngú chuyên môn, danh tù riêng, tên dät, tên ngUòi bàng tieng Chăm — nh”iJng dÖi thcing nghiên cúu chính trong sách cúa tác giå trong suÖt 225 trang
2 2 Sai lam ve viğc nhcan diğn mğt so ván dá vË IN hği vă văn hóa Chăm
-Tác giå viet rang: “MUkah (Mecca) loan xc” À Rmap” (tr 128) (sai)
Vì Makah (Makah) là d|a danh thuòng xuät hien trong văn bãn Chăm, cq the là trong nh”Eng bài thánh ca (Damnây) Po Rayak, Po Tang Ahaok, Ariya Nai Mai Makah!^! Bây Ià d!£t danh dùng de ám chÏ Kelantan, mğt tieu vr/ong quoc ô mián bac Liên bang Malaysia có moi quan he mât thiet vói Champa và Cambodia sau the kÏ XV Dãy Ià trung tâm Hoi giáo”Ión nhát
ò vùng Mã Lai- Da Bào sau ngày Melaka thät thú trUóc BÖ Dào Nha vào năm 1511 Hien nay, Kelantan van còn duğc ng0òi Mã Lai ggi \â “Serambi Mukafî’ (Verandah of Mecca)- Mái hiên
cúa thănh dia Hói giáo!’*
- L/ich pháp (ngày tháng) Ià mğt phàn quan trgng de hình thành nên Ie hKoi Chăm Trr/óc khi nghiên cúu ve le hoi, dòi hôi ngUòi nghiên cúu phài nam ro duğc chu kì thòi gian, ngày tháng năm và mùa màng mà nguòi Chăm thi òng tÒ chúc le hKoi The nhUng khi tìm hieu
Trang 323 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008DIEN DAN — TRAO DOI 57
phan l|ch Chăm, tác giå dã hieu sai ve l|ch Chăm
Tac giã viet: “Và cho den ngày nay, nhúng ngU'oi theo Hindu giăo ô Än Oo và Oông Nam Á (ngu0i Bali ô Indonesia và ngrfòi Chăm Bàlamôn ô Viet Nam) van còn sú du ng he thÖng I|ch saka, dac biet là trong viec xác d!nh ngày thang cho công viec Iàm nông d!ch và tính toán nhúng ngày le tet trong năm” (tr 37)
Oây là cách hieu sai ve l|ch Chăm Vì hau het cac bi kí dã drfğc tìm thay tąi di tích, den tháp Champa cho biet: Bia Biên Hòa (1343 saka = 1421 CN) là bia ghi niê n dąi cuÖi cùng cúa I|ch Saka trên toàn Iãnh tho vüong quÖc Champa! ) Ke tù dó den hôm nay, ngrïòi Chăm không còn sú dqng d!ch Saka cúa Än Oo nhü tac giã viet ô trê n Bôi vì sau the ky thú XV
nen văn minh Ăn giáo suy tàn, ke tù dó Iãnh thÖ Champa b! thu hęp Iąi ô vù ng Panduranga (Ninh
— Bình Thuân ngày nay) và chính hg dã ttï tąo cho mình mot nen văn minh mói ggi Ià “nön văn minh Panduranga"! ! Ne n văn minh này Ià mğt srî dung hip giúa văn hoa bàn d!a pha Ian vói tàn du’ Än giáo và cong thêm vói văn hóa Hoi giáo do ngüòi Ma Lai truyen den Ke tù dó, dân tôc Chăm thay the I|ch Saka thành mğt thú “l|ch pháp mói” ggi Ià Sakawi (= Saka + Jawi)*°), túC la /! h hon hğp gi”iJa Iich Saka Cúa An Oô va !!Ch Hijra cùa Höi giáo!“! L|ch này, có căch tính ngày thang, năm nhuân, tháng nhucan mù a màng khác han d!ch Saka cúa An Oô mà ngüòí Chăm dã dùng trên bia kí.(“!Do vây, tù sau the ki XV cho den ngày nay, trong nhúng tài liêu hành chánh cúa hoàng gia Champa do ngU”oi Pháp phát hien viet tù năm 1702-1810(") cûng nhu trong nhúng sinh hoąt hàng ngày nhü quang, hôn, tang, te, dac biet Ià trong le hKoi thì ngi òi Chăm không s“u dqng d!ch Saka An Oğ nhu tác giã lam tüông mà sú du ng d!ch Sakawi Rõ ràng tác giå chüa nhan thúc duğC !!Ch Chăm trong to chúc le hoi ngày nay nhu the nào? Do bài viet Ve !!Ch Chăm cúa tac gia có vän de nên cüng bi Lÿ Tù ng Hieu và Dong Län phê bình trong cuÖn sách Döi sô“ng Vãn hoá và Xã hoi ngiJòi Chãm t/p Hó Chi Minh ’ 4 *
- Ô mğt trang sách khác, tac giå viet : “ vùa cho Salih ăn, ông thay Bóng vùa căn dcan chú ng” (tr 75)
Thrïc ra Ià ông Maduen dcan dò Salih, chú không phåi Ià ông thay Bóng nhrï tác giá viet Vän de này xem ląi hình ãnh cúa le Rija Nagar mà chính tác giá dăng ô tr 87 Hình này thay Maduen, mac áo trang ngoi trr/óc mâm le dang dan dò Salih, ông thay Bóng (Ka-Ing) cam roi mac áo dô, dúng sau thay Maduen nhu mot nguòi phu le Tác giå còn viet: “xét ve mat nào dó, ông thay Bóng có vai trò gan nhrf thánh AIIa” (tr 83) Nhung tiec rang, theo luat cúa Hoi giáo drfğc ghi trong kinh Koran cû ng nhr/ trong tin ngüõng cùa ngüòi Chăm: “Alla Ià thr/ğng de tÖi cao”, vì vay không có ai Ià ngüòi tran hoăc nhñng ng0òi không phãi là tin dö HÖi giáo Iąi có quyen thay the hoac dóng vai trò nhü thánh Alfa Trong tin ngüõng Chăm, ông Ka-Ing, drfğc tác giã ggi “thay Bóng” Ià thuğc chúc sac tin ngUõng dân gian không thuoc HÖi giáo
mà chi có Po Acar, tu sï cúa ngu‘0i Chăm Höi giáo Bani (Chăm Awal) Ià ngüòi dUğc phép dąi diên cho thánh AIIa, chú không phãi ông Ka-Ing (thay Bóng) nhu tác giã dã viet Vän dë này du’ğc văn bãn Chăm viet rät rõ ràng ve mÖi quan he cúa cáC v! tu sî Chăm vói thánh Alfa trong le Rija nhü sau:
“ Maduen, acar nan bangsa hagait, Maduen nan sadah tok ka Po Bar Gana danaok daok pak nagar Makah, Po Aulaoh patrun marai min, Po Acar nan sadah tok ka Po Aulaoh, Muk Riya nan sadah tok hagait, nan lang yah wek sadah tok ka anak Po Aulaoh m/n„”! l ’)
(Tąm d!Ch: thay Maduen và Po Acar thcing trrfng cho cái gì? thay Maduen Ià dąi dien cho Po Bar Gana có bàn to ô xú Makah do thánh AIIa sai xuÖng Po Acar Ià dąi die n cho Po
Trang 42458 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008TAP CHI KHOA I-ÏOC SO 2(13)-2008
Aulaoh, Muk Rija tiJğng twang cho cái gì? Giài thích là Muk Rija tiJğng triJng cho 8úa con cúa thánh AIIa)
Chúng ta tháy rõ ràng, tu lieu nói vé vai trò cúa các tu sî trong lë Rija Chăm trên không dè cap gì d6n vai trò cúa ông Ka-Ing (thäy Bóng) trong mÖi quan he vói thánh AIIa mà chî de clap dên Muk Rija, Maduen và Po Acar NhiJ vay rõ ràng, tác già dã b! nhäm Ian vän
de này
- Trong cuÖn sách, tác giã còn de clap den nhñng •! than Chăm nhiJ Po Nai (tr 92-101), Po Sah Ina (tr 102-108), Po Rayak (tr 125-133) nhiJng tác già chiJa nghiên cúu rõ ràng ve các v| thän này Vì day Jà nhúng nhan vțat có tieu sù rõ ràng, du c ngu'òi Chăm ghi chép ląi qua văn bån bäng chñ Chăm ggi Ià Dalukal, Damnây và Ariya nhiJ Dalukal Po Sah Ina,
Damnây Po Nai, Damnây Po Rayak,.v.v('^! Niven nay nhúng văn bãn này vän còn Ii u gi“iJ ô mğt sÖ gia dình ô Iàng Chăm, ò Trung tâm Nghiên cúu Văn hóa Chàm Ninh Thuăn, ô Vixen Viën Dõng Pháp và m jot vài bğ siJu tarn cá nhân D/ac biet, dã có m{ot vài trong nhñng sÖ văn bån trên mà tác giå dã sUu tàm düğc và dá công bÖ trong sách Le h i Rya Ni/gar cúa ngüói
Ghãm The nhtïng khi siJu täm, nghiên cúu, do không dgc dugc văn bån Chăm cho nên dan
den viec tác già nhcan d!nh sai Iênh ve nhúng v/[ thàn này Có m jot diéu khó hieu ô dây, mğc
dù tác già 8ä tùng luyèn bÖ Ià tác già dã suu täm day dú các văn bãn Chăm viet vè các v| than, nhiJng tác giå Iąi không phân tích văn bån mà luôn dia vào Iòi ke chú quan cûa mğt vài ngiJòi Chăm Tù dó tac già bô nhieu giò de bàn luan vë nguön gÖc cúa các v| than trên
cà máy chiJang sách!l 7! de rÖi suy Iucan mğt cách chú quan Bang chúng, khi bàn luan vè các v| than, tác giå ghi tên cúa cáC v! than Chăm cûng khõng dúng và day dú nói gì bàn den noi dung khác mà tác giã nhcan d/inh ve cáC v! thàn linh trong Ië hği Chăm Chang hąn, 1ác giã vićít
ve v/i than Po Nai nhiJ sau:
“Truyën thuyet cúa ngiïòi Chăm (st tích Po Nai) ke ràng, xr/a kia, có mğt gìa dình quÿ toc ngiJòi Chăm sinh ba ch/i em gái Ià Nai MiJh Ghang, Nai Hali Hlăng [< Haláng]- Tabăng MiJh
và Nai Tangya (túc là Po Nai)”!"!
Tu tieu này, tác giå Iäy ô 8âu? ai là ngiJòi ke cho tác già? Vì rang chính trong văn bàn Chăm (Damnây Po Nai) mà tác giå dã công bÖ trong 2 cuÖn sách, Lë Rya Nagar vă Lè hoi
Chuyén mûa cúa npLfäi Chäm ląi cho räng: Po Nai có hai em gái là “Raki vã Rahft ț<Pakiğ”! I°*, chú khòng phãi tên Ià “Nai Minh Ghang, Nai Hali Hłãng [<Ha/ăng]- Tabâng Minh’ nhIJ tác giå vièt.
Tác già suy nghï gì yë nhúng diëu mãu thuan này trong viec sú dung tiJ lițeu cúa tác giã?
St theat Po Nai Ià tên ggi dân gian, tên cúng than Ià Nai Tangya Bia Tapah V/i thän này dugc ngiJ”di Chăm thò ò Núi Chà Bang- Văn Lam- Ninh Thucan Theo văn bån Chăm ghi Iąi,
Po Nai còn có hai ch| em gái tên I'a Raki - tên cúng than day dû Ià Nai Mah Ghang Tang Di Nagar (dân gian còn g?i là Nai Mah Ghang) và Rakit - tên cúng thän là Nai Mah Rung Ta-ung Nagar (dàn gian còn g?i là Nai Hali Halang Tabang Mah) (20) Hai nú thän này 8iJğc nguòi Chăm thò tąi m jot ngôi d6n ò Iàng NhiJ Nggc (Palei Padra)- Ninh Thuța Vän de này cho thäy
no ràng ràng, tác giå chiJa nhân dien day 8ú vè các vi than và khôn phân biet diJğc 8âu là tên cúng thän, dâu là tên that cúa 3 nú thän nêu trên
Cüng tiJdng tt nhu’ vțay Po Rayak tên thȘat Ià Ja Eih Wa; tôn cúng than trong Ië Rija Nagar
và Rija Harei Ià Po Rayak; tên cúng theo Cei ìă tén Cei Praong; và tên cúng le trsng Iê Rija Praong mang tên Ramat Tiluk!*'! Th6 nhung khi dë clap d6n viec cúng Ië şúčt +! than này tác già chi nêu du’ğc tén Po Rayak hay tên Ià Eih Wa, còn nhñng tên khác cúa vi than này tác già không
dë clap d6n
Trang 525 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008
Chú ÿ, mÖi tên goi cùa v| thän de u có giai thoąi và cách cúng le riê ng mà neu doc qua
văn bàn Chăm mğt cách nghiêm túc thì tac giá sé nhân diên däy dú vë tên nhân vât, ngày thang năm sinh, quê quán, cuoc dòi st nghiep cüng nh0 công trąng cùa cac vi than trong Iich
sú Champa Bô di mot tên hoac mot biet hie u cúa v/i than Chăm là bô mat di môt phän tieu
sù cúa ho Tac giå dã väp phái lÖi này Nguyê n nhân chính, Ià do tac giá chu’a suu täm day
dú to lieu và cüng không dú khá năng de xú Ií to lieu thông qua văn bån Chăm mà luôn phu thuôc vào ngiJòi d!Ch và ngiJòi phông van Cho nên tac giá dã mät di tính doc Iâp và tȘ chú trong nghiên cúu Tù dó dan den hau quá, tac giá viet tê n sai cüng nhLí nhân die n sai vë mot
sÖ v! than Chăm
- Trong sách cúa tac giá ô “chüong muòi ba, Toh MiJtôn” (viet dúng chính tå phài là
Adaoh Maduen), tac giá có nhiëu sai lam nghiêm tr?ng vë viec nhan die n vë noi dung bài thánh ca cúa thay Maduen trong hát lë Rija Nagar
Tác giã viet räng: “Trên co sô 15 bài tqng ca dã drïğc siJu tarn mà chúng tôi dã phiên
âm, d!ch nghTa và cÖ d!Ch thành dąng tho Iqc bat nh0 kieu tho ngûòi Chăm (chúng tôi dã cho
in song ng“u tät cå 15 bài toh mi/tôn trong cuÖn sách: Lè hoi Pya Nagar cùa ngdòi Chãm, Nxb Văn hoá Dân toc, Hà Noi, 1998” (tr 183)!z"!
Doąn văn trên thông tin cho chúng ta biet rang, tac giå Ià ngiJòi biet doc tieng Chăm thông thąo Ó ngüòi Chăm chúng tôi, hien nay dang sinh sÖng ô Viet Nam có khoáng 133 ngàn ngiJòi(2 ”), nhüng ngiJòi dgc diJğc văn bán Chăm mot cách thông thąo chi dem diJğc trên dau ngón tay Neu quã theat, tac giá thu’c sȘ doc duğc văn bán Chăm thì dáng de cho ngLfòi Chăm cüng nhrï giói nghiên cúu Champ a ô Viet Nam và QuÖc te tôn vinh Nhüng thac ra, nhiJ chú ng tôi dã trình bày ô phan däu bài viet này, tac già viet nhúng tù don gián nhat cúa tieng Chăm còn sai, nói gì nói den viec doc văn bán chú Chăm cúa lë hoi
Bang chúng, tac giá viet nhü sau: “Cac bài hat tien mù ông thäy Vö hăt dö u bang tieng Jawa mà nhúng nguòi Chăm bình thUòng không the hieu diJğc” (tr 84)
Xin thüa vói tac giá rang, ngoài nh“ring bài kłnh cäu cúng, bài hát lë trong lë Rija Praong là düğc viet bang tieng Ma Lai (Jawa Ahaok) thì toàn bo nhúng bài hát trong Ië Rija Nagar và Rija Harei mà tác giá dë câp trên không có mot bài hát nào là bang tieng Chà Và
nhU tac giå viet mà chi bang tieng Chăm dtïcïc viet bang văn vän rät dë thuoc, de nhó và nguòi Chăm bình thiJòng, neu biet tieng Chăm thông thąo có the dgc hieu
Tac giá còn khang d|nh: “Cac bài tung ca häu nhu không diJğc ghi chép ląi thành văn
bãn mà chú yeu duğc IiJu giú bang ph0ong thúc truyen mie ng trong dân gian” (tr.184)
Câu viet trên chúng minh rang: tac giã chua bao giò thäy văn bãn lë hôi Chăm nhu the nào mà chî phông doán Vì tät cã nh”iJng bài hăt vë cáC V! than Chăm mà tac giá nêu trên là diJsc ngiJòi Chăm luu giñ bang văn bàn và chÎ có thäy Maduen mói disc giú läy và hoc thuoc
nó de hát Ië trüóc khi trô thành thäy Maduen, chú văn bán và lòi hăt le này không düğc truyen
bá trong dân gian nhu cac loąi truye n cÖ cúa ngiJòi Chăm, vì nó liê n quan den cai thiêng cúa
các vi than thánh Hiên nay, ca nhân chú ng tôi dã sùu tarn ducic 24 văn bàn vë he thong Ië Rija cúa thay Maduen (dánh mã sÖ kí hie u tù VMST.1—VMST 24) vói tÖng sÖ 1.110 trang!2‘! Oây là bäng chúng, nói lên rang cac bài tung ca cúa thäy Maduen d0ğc lüu giú bang văn bån, chú không phåi truyën mieng trong dân gian nhu tác giã dã viet
NhiJ vȘay, qua phân tích và chúng minh trên, chú ng ta thäy rõ ràng tac giã không biet tieng Chăm, không do.c disc văn bån Chăm và cúng không biet trong văn Chăm viet bang
Trang 62660 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008TAP CHI KHOA HOC SO 2(13)-2008
loąi chú gì? Tù dây, doc giå nghi ngò rang 15 bài tung ca cúa ngrï‘oi Chăm mà tác giå dăng trong cuÖn săch Le Rya N/Ygar cúng nhu trong Lå hoi chuyen mùa cùa ngUôi Chăm Ià nhúng
văn bán tac già th suu tarn dıch thueat hay là chép ląi tù văn bån, dıch thueat cúa ngUòi khác Vän de này, trong bài “Trao dÖi ve cuÖn Le hôi Rija Nagar cúa ngUòi Chăm cúa Ngô Văn Doanh”! ), Inrasara dã dat ra câu hôi vói tac giå rang : “cuÖi cùng chúng tôi khá thac mac ve cac nguÖn gÖc các bài tung ca mà Ngô Văn Doanh su’u tap Anh Iäy các trï lie u này ô dâu? Ai cung cäp? V| nào dã giúp anh dich chúng ?"!* 6 Nhúng câu hôi trên, gan 8 nàm qua, tác già van chua trã Iòi rõ ràng cho Inrasara, cho cong dong nguòi Chăm và cho cå giói nghiên cúu Champa nhüng hôm nay, trong săch Lè hoi chuyen mùa cúa nguòi Chãm tác già Iąi tiep tqc vi phąm bán quyen cúa ngUoi khác
2 3 Vi phąm bån quyen (bài viet và hình ånh) cùa ngcföi khác
2 3 1 Vi phąm bån ąuyên tâc phąm:
Trong chuong mrtòi, bài le “Yôr Yang” (tr 151), tac gìà có viet mğt doąn văn và hai doąn thd nhU sau : “ Trong khói tram hüdng, Ông Kadhar vùa kéo nh! vùa hát bài hát le xin
mô cúa tháp Lòi hát có doąn :
Häy xông hUdng träm bang IUa thiêng Dây Ià h/Ydng träm cùa ng/Yõi trän dâng le HUdng träm bay tóa ngát,
chúng con xin mò eta thăp cúng thän”
“ Chúng con mang n/Yóc này th sông thiêng tói,
thän”
Ooąn văn và tho trên, tac giã chép tù cuÖn sách Sakaya (Văn Món), Lč' hoi Katé
Chãm 2000 và Lè hoi cùa ngiJòi Chäm z ! Chú ng ta hãy xem nguyên bãn doąn văn và tho cúa
Sakaya s0u tarn và d!ch nhU sau:
“Lòi hat Ië có dgan sau : Hãy xông hiJong träm bang lùa thiêng , hUong träm cúa ngUòi trän dâng lë
Huang träm bay tôa ngát không gian, chúng con xin mõ cùa tháp cúng than
(Cuk dhuk pahol tangin, Péh mbang yang bitau yang Po Klaong Garai la ayc//
Cuk dhuk klaong ba kabah ka-nda, Péh mbang yang Po Klaong Garai la ayat )
“Chú ng con mang nUóc này tù sông thiêng, xin tarn, goi dau , rúa tay chân cho than Ooc giá hãy so sánh hai doąn tho d!Ch trên, chúng ta thäy, tac giã dã chép doąn tho d!ch äy tù nhúng cuÖn sách cúa Sakaya nhung tác già Iąi tuÿ tie n thêm bót mot sÖ tù tieng Viet và IiJcït bô mät doąn tho bang chú Chăm
Trang 727 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008
Ô tr 151-152, tác giá còn chép mot doąn tho nhiJ sau:
“ông Kadhar hát:
Tiê”ng thác trën cao dä xuô“ng Thän mãc váy de vè dÿ le
Tiê’ng thác dä xuô”ng ào ào
Tiê“ng thác dä sâu xuô“ng bien Thän doi mû vàng ve dÿ le”.
Hãy so sanh dÖi chieu doąn tho trên cùa tac giã vói nguyên bãn doąn tho trong sach Lè
hoi Katé Chäm nãm 2000, tr 13 và Lè hoi cúa ngiJòi Chãm cúa Sakaya, tr.140-141 nhiJ sau:
Nghe tieng thăc dÖ trên núi cao, Than Po Klaong Garai măc váy viën hoa vë def
Ië Tieng thăc dÖ xuÖng rì rào, Thän Po Klaong Garai mMac áo bào vë dȘ le Tieng thác dÖ xuÖng v/inh sâu,
Than Po Klaong Garai dği mão vàng vë drï lë
( Danây aia lek di cek,
Po Klaong krân jih tamun di aia tagok maney Danây aia lek di tul,
Yang Po Klaong Garai krán talei ka-ing jih tamun di ia tagok maney
Danây aia lek di sa,
Yang PoKlaong Garai krân cuk aw lita di ia tagok la maney )
Rõ ràng, doan them tieng Viêt cúa tác giá nèu trên chính là doan tho chép tù trong sach cúa Sakaya vùa nêu trên, nhung tac giá Iąi th tien sùa chña, thêm bót mot sÖ tù de rÖi chú thích rang: doąn thd trên Ià do tac giã trích « theo Glăng Anak, trong Panrang, sÖ 6, Phan Rang, 1973 (Thiên Sanh Cånh D!Ch) »(2
Vän dë này, xin thüa vói tac giã rang, chú ng tôi dã bò công d?c ląi « Ariya Glăng Anak » trong Noi San Panrang, sÖ 6, 1973, ttï tr 18-19 Trong Noi San này, bài «Ariya Glăng Anak (tiep theo) » có tät cã 9 cap tho (18 câu) bang tieng Chăm và 9 clap tho (18 câu) bang lòi d!Ch tieng Viêt nhung không có mot câu, mot doąn thd nào tieng Chăm -Viêt mà trùng vói doąn tho mà tac già nê u ô trên
Cûng xin lUu y vói tác giå räng, ngiJòi Chăm chúng tôi không ai diên khùng gì mà dgc
Ariya Glang Anak trong ngày Ië Yuer Yang ho¿ac lë Katé ò dën thap Chăm Bôi vì, Ariya Glang
Anak là mot tác pham văn chüong phuc vu trong dòi sÖng thuòng ngày Cho nên trong he
thÖng le hoi cúng te dën tháp hien nay, chî có bài Damnây (tieu sú) Cúa căC V! thän nhD Po
Klaong Garai, Po Rome, Po Ina Nagar Ià du c thay Kadhar hát và kéo dàn Rabap (Kanyi)
mà chúng tôi dã trình bày däy dú và rõ ràng trong cuÖn sach Lè hoi cúa ngiJôi Chãm Tät cá nh“iJng doąn tho trên là do chúng tôi sUu tarn và dich nguyên bãn chú Chăm t”Ji các bài tung
ca (Damnây) cúa thäy Kadhar hát vë nghi le Katé cúng nhû Yuer Yang tąi tháp Po Klaong Garai Ninh Thua/ n!'9)
Cúng cho tác giå biet rang, trong I!ch sú nghiên cúu Champa bat dau tù dau the kî XIX cho den tân ngày hôm nay, ngoài trù tac già A Cabaton có d.ich giói thiêu so hJcïc vài doąn
Trang 82862 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008TAP CHI KHOA HOC SÖ 2(13)-2008
tiêu bieu ve văn bån bài hát le Kadhar trong IN dén tháp bang tieng Chăm- Pháp(’0!, thì chúng tôi chính là nguòi däu tién công bÖ Iòi d|ch văn bãn các bài hát lë Kadhar này däy dú nhät bäng tieng Chăm và tieng Viet Nhúng bài hát này län dau tiên chúng tôi cöng bÖ so Iügc trong cuÖn Sách Le hoi Katê Chãm näm 2000 Sau dó bân d!ch này du’ğC Chú ng tôi bo sung
và in lai trong dÖi dáy dú trong cuÖn Lè hoi cúa ngiYòi Cham vào năm 2003
Den dây chúng ta thäy räng, tác giã Ngô Văn Doanh dã vi phąm bàn quyén tác phám Tác giã dã tç y chép bài viet cùa chúng tôi, mMac dù nh“0ng doąn chép có de trong ngo/ac kép han hoi nhUng tác giå Iąi tùy tien thêm bót mğt sÖ tù, không trích òän tên tác giå, nguön tie liȘeu Tác giã còn dánh tráo tiJ li/eu tù bài viet cúa chúng tôi trô thành bài viet cúa ngiJòi khác
2 3 2 Vi phąm bàn quyen hình ành
Bên conh chép bài viet, cuÖn sách cúa tác già còn copy cã hình ãnh trong sách Le hği cúa nguõ' i Chãm cúa chúng tôi xuät bàn 2003 nhiJ sau:
1.Ánh: Múa dąp Iùa trong hği múa däu năm- Rija Nagar
2.Ånh: Le tÖng ôn [< lë cúng dȘap nUóc]
3.Ånh: Lë hğì cäu dào- cúng thän Po Nai và Po Riyak
4.Ånh: Lë hği múa Id“ n — Lë Rija Praung
(xem ånh cq the ô phan phu Iqc)
Mot dieu dáng nói ô dây, tác giã dã copy nhúng ânh trên rüi mà còn th tien súa ch”ma mğt sÖ chú thích ành cúa chúng tôi Neu tác giå sùa dúng thì chúng tôí vô cùng cám on tác giã Dang này, chúng tôi dã chú thích dúng chù de cúa ånh röi mà tác giã th sùa ląi thành sai Ví dq, ành “le cúng dȘap niJóc” trong sách cúa chúng tôi, nhung tác già copy và th sùa Iąi
chú thích thành ånh mang tên “Lë Tćíng ôn” Xin thua vói tác giå räng: ãnh mà tác giå th s”ma chú thích là ånh nói ve “Lë cúng dap niJóc” hay còn ggi Ià “Lé chcan nguÖn nuóc” (kap kraong
halaw) cúa ngüòi Chăm Bani tai làng Văn Lam — Ninh Thuan vào ngày 18 tháng 11 năm 1995, chú không phåi Ià Ië “TÖng ôn” (Rija NiJgar) nhiJ tác giá tiJ sùa chúa chú thích
Trong 4 täm ãnh nêu trên, ngoài hai täm ãnh (Lë hği cäu dão và Lë cúng d/ap niJóc)
có nhiëu ngiJòi tham gia lë hği cùng chup ô nhúng góc dğ khác nhau cho nên sè có nhiëu ngU”oi có nhúng täm ånh này NhiJng có hai täm ành mà chúng tôi khang d!nh Ià chúng tôí dğc quyen, không có ai có ngoài chúng tôi Dó là ành “Múa dąp Iùa trong hği múa däu năm - Rija Nu’gar” và “Lë hôi múa Ión — Lë Rija Praung” Bäng chúng c? the ve bàn quyën cúa hai täm
ãnh này, chúng tôi se dna ra bäng chúng néu có st tranh chäp
Oó Ià nh ”úngbäng chùng rõ ràng cho thäy PGS Ngô Văn Doanh, tśc giã cúa sách Le
3 Ket LuȚan
Toàn bo cuÖn sách Lè hği chuyen mùa cùa ngi/ôi Chãm cúa PGS Ngô Văn Doanh có nhieu vän dë sai lam ve khoa hgc, trong dó có 3 vän de noi bãt: Oó Ià viȘec viet sai ìÖi tieng Chăm; nhcan danh sai Iênh m jot sÖ vän de ve lé hoi và văn hoá ChaM; Và Vi phąm bån quyèn cúa nguòi khác Trong tát cå 3 sai lam nêu trên, có m*ot sai làm khó có the chäp nhcan dloc,
dó là viec copy và vi phąm bån quyán cùa ngu"di khac Oây Ià vän de dang có nhieu ngu'di
quan tâm trong tình hình mà toàn Dãng, toàn dân ta dang phän däu thac hițen nghiêm chính luat pháp, trong dó có Iueat bån quyen cúa tác pham trong quá trình Viet Nam gia nhmap vào
Trang 929 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008DIEN -.* DAN - TRAO DOI
To chúc Throng mąi The giói (WTO) và cùng hòa chung vào dòng chãy văn minh cúa nhân loąi trong the ki XXI này
Ånh 1: Múa dip liJà trong hği múa
däu nãm - Rya NiJgar
Ành 3 Le hoi cau dào — cúng thän
Po Nai, Po Riyak.
à nh 2 Le Tbng ôn ( < Le hoi cúng dap niJócj
Ành 4 Le hoi múa Ión — Le Rj“a Praung
CHÚ THÍCH
Bài này chúng tôi phiên ch”U Chăm Latinh thee G Moussay, Grammaire de la langue
Cam, Les lndes savantes, Missions Étrangéres de Paris, 2006 NgUğc Iąi chU Chăm phiên âm cúa Ngô Văn Doanh, khi chúng tôi trích dan trong bài viet thì van giú nguyên mMac dù cách viet cùa tác giå Ià sai Tuy nhiên khi gap nh“ring tù quan trqng mà Ngô Văn Doanh viet sai, chúng tôi muÖn súa thì chúng tôi de tù b! Sùa trong däu ngoac này [< -] và chú viet sai cúa Ngô Văn
Doanh van dU c gi“iJ nguyên
2.Ngô Văn Doanh, Le Rija Nagar cúa ngüòi Chăm, Nxb Văn hóa Dân tôc, Hà Nôi-1998
3.Ngô Văn Doanh, “Rica Nagar - Le hği chuyen mùa cúa ngüòi Chăm”, trong Tąp chí ONÁ, SÖ 4, 1998, tr 49-56; “Vú di/eu dąp lùa trong le hği Rija Nagar cúa ngrfòi Chăm”, SÖ 5, 1999, tr 49-56; “ Le múa tÖng ôn trong Le Rica Nagar cùa ngüòi Chăm”, SÖ.3, 2000, tr 61-66 ; “Toh Müton trong Le hKoi Rija N Agar cúa ngúòi Chăm”, SÖ 4, 2000, tr 60-66;
“Oö cúng trong le Rija Nagar ngU*oi Chăm - Nhñng lóp văn hóa”, SÖ 3, 2001, tr T6-80 ; “Thän Sóng Po Riya: Tù kinh Coran den than diên cúa nguòi Chăm”, Sri 4, 2001, tr 55-58 ; “Than
6 3
Trang 103064 TẠP CHÍ KHOA H ỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM - SỐ 3 (2) 2008TAP CHI KHOA HOC SO 2(13)-2008
dien dau năm cúa le hôi Rija Nagar cúa ngüòi Chăm”,So 1, 2002, tr 72-78 ; “Oe có dieu múa thiê ng trong le hği Rija Nagar”, SÖ 2, 2002, tr 64-70; “Palao RijaSah vói Le hği Rija NiJgar cúa ngi òi Chăm”, So 3, 2002, tr 59-65 ; “Ve tê n ggi Rija và hê thÖng le hği Rija Chăm”, So
4, 2002, tr 81-88 ; và “Huye n Thoąi Eąi höng thúy trong le thánh kinh cúa nguòi Chăm”, SÖ
6, 2002, tr 54-58 v.v
4.Xem Sakaya, Le hKoi cúa Ngüòi Chăm, Nxb Văn hoá Dân toc, 2003, tr 247- 251
5.Trong cuÖn Le hoi Rija Nagar cúa nguòi Chăm, Sdd, tr 221, khi công bÖ các bài tung
ca tac già th qui Oóc rang : tác giã “công bÖ toàn b /obài tung ca bang tieng Chăm qua phiên âm theo chuan cúa bo Tù dien Chăm-Viêt-Pháp do Gerard Moussay chú biên in tąi Phan Rang năm 1971” The nhung trong khi viet chñ Chăm trong cuÖn sách
Le Rija NUgar,1998 và Le hoi chuyen mùa cúa ngüòi Chăm, Sdd, tác giå không tuân theo cách viet cúa tù dien G Moussay mà viet rät tuÿ tien
6.Xem cac văn bån Chăm: Bài hát trong le Rija Nagar, Rija Harei (adaoh yang dalam Rija) cúa Maduen Dàng Rái, 70 tuÖi, Vïnh Thuan - Ninh Thuan (To lieu Văn Món sUu tarn mang kí hie u VMST 6) và Maduen Sam Tánh, 56 tuÖi, Binh Nghîa- Ninh Thucan (VMST.16)
7.D Lombard, La Carrefour Javanais : Essai d’Histoire Globale, Vol 1, Paris, EHESS,
1990, 196-197; Amran Kasimin, Religion and Social Change Among the Indigenous People of the Malay Peninsula, Dewan Bahasa dan Pustaka Kementerian Malaysia, Kuala Lumpur, 1991, tr 175
8.L Finot, “Notes d’é pigraphie ”, BEFEO XV (1915), tr 14 ; Karl-Heinz Golzio (ed.), Inscription of Campa, Shaker Verlag Aachen, 2004, tr 199
9.Po Dharma, « L’lnsulinde malaise et le Campa», trong BEFEO, 2000, tr 183-192; Po Dharma, Nai Mai Mang Makah, EFEO, Kuala Lumpur, 2000, tr 13- 39
10 Po Dharma, « L’lnsulinde malaise et le Campa», trong BEFEO, 2000, tr 8
11 Xem Mohammad Ilyas, Calendar in Islamic Civilization, Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur, 1999
12 Xem Thiên Sanh Cánh, “Phi ong pháp tính !!Ch Chàm (Sakawi)”, trong Noi San Phan Rang sÖ 3, 1973, tr 16 -19; “Phüong phap tính !!Ch Chàm L!Ch thuan âm: Sakawi Awar”, SÖ 4, 1973, tr 5-8; “PhUong phap tính !!Ch Chàm (Sakawi)”, SÖ 5, 1973, tr
9-15 v.v
13 Xem Inventaire des archives du Panduranga Fonds de la Socié té Asiatique de Paris (pièces en caractè res chinois), Travaux du CHCPI, Paris, 1984
14 Ly Tùng Hieu và DćÎng Lan, «Buóc dau tìm hieu cac hê !!Ch cúa Ngüòi Chăm •› trong Oòi sÖng Văn hoa và Xã hôi ngrfòi Chăm t/p HCM, Phú Văn Han (Chù biên), Nxb VHDT, 2005, tr 152-179
15 VMST.10
16 Xem Sakaya, Le hoi cúa ngUòi Chăm, Sdd, tr 251-340
17 Xem Ngô Văn Doanh, Le hoi chuyen mùa cúa nguòi Chăm, Sdd: Chiang năm: Núi Chà Bang, v| than Po Nai (tr 92-101) ; chuong sáu : Oe n Po Săh Inc, v| than Po Săh Inc (tr 102-108) ; chi ong tám : Oe n mieu Po Riya, V! than Po Riyak (tr 125-133)
18 Ngô Văn Doanh, Le hôi chuyen mùa cùa ngüòi Chăm, Sdd, tr 93
19 Xem Ngô Văn Doanh, Le hôi Rija Nagar cúa nguòi Chăm, Sdd, tr 257 và 259 và Ngô Văn Doanh, Le hoi chuyen mùa cúa ngüòi Chăm, Sdd, tr 216