TRÁCH NHIỆM CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM

VJE Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 10/2019, tr 320 324 320 Email maimai1287@gmail com TRÁCH NHIỆM CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM Mai Thị Mai Viện Khoa học Giáo dục Việt N[.]

TRÁCH NHIỆM CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM

Mai Thị Mai - Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

Ngày nhận bài: 25/9/2019; ngày chỉnh sửa: 05/10/2019; ngày duyệt đăng: 26/10/2019

Abstract: Sexual abuse can occur to children of any race, socio-economic group, religion, or

culture Families play a very important role in preventing and responding to child sexual abuse

The article discusses related concepts, causes and situation of child sexual abuse recently, and

points out the responsibilities of families, especially parents in preventing and responding to child

sexual abuse

Keywords: Child sexual abuse, child sexual abuse prevention, violence, children's right, parental

responsibilities

1 Mở đầu

Tất cả trẻ em đều có quyền được bảo vệ khỏi bạo lực,

bóc lột và lạm dụng dù bản chất hay mức độ nghiêm

trọng của hành vi đó như thế nào Điều này đã được quy

định rõ trong Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em và Luật

Trẻ em của Việt Nam năm 2016 Song, dù đã được pháp

luật bảo vệ nhưng trong thời gian gần đây, rất nhiều trẻ

em Việt Nam tiếp tục phải gánh chịu bạo lực, đặc biệt là

hình thức xâm hại tình dục (XHTD) Điều đó gây ra

những hậu quả rất nặng nề về thể chất cũng như tinh thần,

ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển lâu dài của các em,

phá vỡ sự bình yên trong mỗi ngôi nhà và trở thành vấn

nạn của xã hội Vì thế, việc phòng, chống xâm hại tình

dục trẻ em (XHTDTE) trở nên quan trọng hơn bao giờ

hết Ai cũng biết, chấm dứt bạo lực và XHTD là trách

nhiệm của mỗi người và mọi người, đòi hỏi sự chung tay

góp sức của toàn xã hội; trong đó, đặc biệt phải kể đến

yếu tố gia đình, tác động của cha mẹ trẻ Vì vậy, việc tìm

hiểu nghiên cứu để tác động nâng cao nhận thức, thái độ

và kĩ năng phòng, chống XHTDTE cho cha mẹ, nâng cao

hiệu quả giáo dục từ gia đình có ý nghĩa quan trọng, thiết

thực

Bài viết đề cập một số khái niệm, nguyên nhân và

thực trạng XHTDTE thời gian gần đây; đồng thời chỉ rõ

trách nhiệm của gia đình, đặc biệt là cha mẹ trong việc

phòng, chống XHTD ở trẻ em

2 Nội dung nghiên cứu

2.1 Một số khái niệm cơ bản

Tổ chức Y tế thế giới định nghĩa XHTDTE như sau:

“XHTDTE là việc lôi kéo trẻ em tham gia vào các hoạt

động tình dục mà trẻ em đó không hiểu một cách đầy

đủ, không có khả năng quyết định ưng thuận một cách

có hiểu biết, hoặc hành động đó là trái pháp luật hoặc

trái quy tắc xã hội XHTDTE là hành động diễn ra giữa

một trẻ em với một người trưởng thành hoặc với một trẻ

em khác mà do độ tuổi và mức độ phát triển, người này

có mối quan hệ trách nhiệm, tin tưởng hoặc quyền hành với trẻ, và hành động gây ra nhằm thỏa mãn nhu cầu của người đó” Trong trường hợp thủ phạm XHTDTE

là một thành viên trong gia đình hoặc có họ hàng với trẻ, thì việc XHTD được xem là loạn luân XHTDTE cũng có thể xảy ra dưới hình thức bóc lột thông qua văn hóa phẩm khiêu dâm hoặc hoạt động mại dâm Theo

Luật Trẻ em 2016: “XHTDTE là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức” [1; tr 2] Như vậy, hành vi XHTD không chỉ

là hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu mà còn bao gồm cả những hành vi khác, như: sử dụng bộ phận sinh dục, các

bộ phận khác trên cơ thể, dụng cụ tình dục xâm nhập vào bộ phận sinh dục, miệng, hậu môn người khác; tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua lớp quần áo vào bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác trên cơ thể của trẻ dưới 16 tuổi có tính chất tình dục nhưng không nhằm quan hệ tình dục; XHTDTE không chỉ giới hạn vào các tiếp xúc cơ thể mà còn bao gồm cả những hành

vi không tiếp xúc như trình diễn khiêu dâm hoặc cho trẻ trực tiếp chứng kiến việc trình diễn khiêu dâm (như khoe bộ phận sinh dục cho trẻ thấy, kể cho trẻ nghe về tình dục, cho xem phim, truyện khiêu dâm, tìm cách hướng dẫn, kích thích tình dục trẻ em, rình, xem trộm hoặc sử dụng hình ảnh khiêu dâm trẻ em)

Phòng, chống XHTDTE là quá trình mà ở đó bằng

các biện pháp, cách thức tổ chức khác nhau, nhà giáo dục

có những tác động, thay đổi nhằm xây dựng môi trường

an toàn, lành mạnh cho trẻ em; nâng cao nhận thức, kĩ năng, thái độ đúng đắn cho trẻ em về XHTD; từ đó giảm thiểu nguy cơ, hậu quả XHTD hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, giúp trẻ em được phát triển bình thường

Trách nhiệm của gia đình trong phòng, chống

XHTDTR là những việc mà gia đình (các thành viên

trong gia đình, chủ yếu là cha mẹ) phải làm, phải nhận

lấy về mình để cùng với trẻ xây dựng môi trường an toàn,

thực hiện có hiệu quả các hành động nhằm phòng tránh

XHTD cho trẻ trong điều kiện nhất định

2.2 Thực trạng xâm hại tình dục trẻ em ở nước ta

hiện nay

Theo thống kê của Tổng cục Cảnh sát - Bộ Công an,

mặc dù báo cáo chỉ là phần nhỏ so với thực tế nhưng mỗi

năm trung bình có 1.600-1.800 vụ xâm hại trẻ em được

phát hiện; trong số 1.000 vụ XHTD, số vụ mà trẻ em là

nạn nhân chiếm đến 65%, đa số nạn nhân là nữ ở độ tuổi

12-15 (chiếm 57,46%); tuy nhiên, số trẻ em dưới 6 tuổi

bị xâm hại là vấn đề rất đáng báo động, chiếm tới 13,2%

Số liệu thống kê năm 2016 của Tổng cục Cảnh sát - Bộ

Công an cho thấy, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm

về trật tự xã hội trên toàn quốc đã phát hiện khoảng hơn

1.373 vụ XHTD trẻ em, với hơn 1.352 đối tượng; trong

đó đã khởi tố hàng trăm vụ án hiếp dâm trẻ em (chiếm

30,1%) với 438 bị can (32,3%); 465 vụ án giao cấu với

trẻ em (33,8%) với 461 bị can (34,1%) Theo thống kê

của Tòa án nhân dân tối cao, trong 5 năm (từ năm

2013-2017), Tòa án các cấp đã thụ lí theo thủ tục sơ thẩm 9.305

vụ với 10.656 bị cáo; trong đó, đưa ra xét xử theo thủ tục

sơ thẩm 8.674 vụ (93,2%) với 9.873 bị cáo (92,65%)

Trong năm 2017-2018, trên toàn quốc xảy ra 3.139

vụ bạo lực, xâm hại trẻ em với 3.221 trẻ em bị bạo lực,

xâm hại; trong đó có 2.643 vụ XHTD với 2.690 trẻ em

bị XHTD 3 tháng đầu năm 2019 đã xử lí 310 vụ bạo lực,

xâm hại trẻ em với 325 trẻ em bị bạo lực, xâm hại Các

báo cáo, phân tích cũng cho thấy, không chỉ tăng đáng kể

số lượng các vụ XHTDTE mà tính chất của các vụ xâm

hại này có chiều hướng diễn biến phức tạp, nghiêm trọng

Trẻ em bị XHTD xảy ra ở nhiều độ tuổi, do nhiều loại

đối tượng gây ra; trong đó phần lớn là người quen, họ

hàng, hàng xóm, không chỉ người Việt Nam mà cả người

nước ngoài và có cả trường hợp XHTD trẻ em trên môi

trường mạng Tuy nhiên, do nhận thức xã hội, do các quy

định của pháp luật còn hạn chế, các dịch vụ công chưa

được phát triển tốt đáp ứng nhu cầu xã hội… nên thực

chất những con số thống kê được mới chỉ là “phần nổi

của tảng băng chìm”

Hậu quả của XHTDTE là vô cùng to lớn, không chỉ

đối với bản thân trẻ mà còn ảnh hưởng cả đến gia đình

và sự phát triển của xã hội Việc XHTD là nguyên nhân

gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe, tâm

lí của trẻ; có thể làm tổn thương ở nhiều mức độ khác

nhau cơ quan sinh dục, gây rối loạn tiêu hóa, gây một số

bệnh phụ khoa, thậm chí lây bệnh qua đường sinh dục,

ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình phát triển thể chất của

các em Ở phương diện tâm lí, trẻ bị xâm hại có thể rơi vào trạng thái mặc cảm, xấu hổ, tội lỗi, lo lắng, sợ hãi, hoảng loạn, các triệu chứng trầm cảm, suy nghĩ tiêu cực…; từ đó làm suy giảm nhận thức, hành vi mất kiểm soát và mất năng lực giao tiếp xã hội, không ít trường hợp trẻ tìm tới cái chết Nhiều trường hợp, các tổn thương tâm

lí này có thể dẫn tới sự lạm dụng chất kích thích như rượu, bia và nặng hơn là các chất ma túy… Dù ở bất cứ dạng thức nào thì những hậu quả từ đứa trẻ đều ảnh hưởng đến đời sống gia đình, an ninh trật tự xã hội, đến đạo đức, giá trị văn hóa của dân tộc

2.3 Nguyên nhân từ phía gia đình

Nhận thức và kĩ năng của cha mẹ, các thành viên trong gia đình và của chính bản thân trẻ về vấn đề XHTDTE nói riêng và bảo vệ trẻ em nói chung chưa đầy

đủ, đúng đắn Cha mẹ thiếu hiểu biết về cách phòng, tránh xâm hại, hoặc chưa trang bị cho con kĩ năng; nhiều cha mẹ còn không nhận thấy mình phải có trách nhiệm giáo dục con kĩ năng này Khi xảy ra sự việc trẻ bị xâm hại, cha mẹ cũng không dám đặt quyền của con cái mình lên cao nhất, e ngại ảnh hưởng đến tương lai của con em mình nên cũng không tố giác kẻ phạm tội, không đấu tranh đến cùng Điều này góp phần dẫn đến nhiều em chưa được trang bị những kiến thức, kĩ năng cần thiết để phòng, tránh bị XHTD; các em khi bị XHTD đa phần đều có tâm lí sợ hãi, mặc cảm, tự ti, nên không dám chia

sẻ, không dám tố giác kẻ phạm tội

Sự phát triển của xã hội hiện đại luôn gắn với nhịp độ nhanh, mạnh khiến mỗi gia đình cũng tham gia vào guồng quay đó với nhiều nỗi lo toàn về vật chất, “cơm áo gạo tiền”, vị thế xã hội Sự phát triển nhanh chóng của Internet ở Việt Nam cũng gây ra nguy cơ mới cho trẻ em với số vụ lạm dụng trên Internet và mạng xã hội đang gia tăng Vì vậy, cha mẹ không có thời gian quản lí, quan tâm con cái, không đi cùng con trên những chặng đường khôn lớn, những thời điểm dậy thì, bất ổn… để có thể bảo vệ con khỏi những hành vi xâm hại Nhiều cha mẹ quá coi trọng việc chăm sóc vật chất, yêu cầu cao ở thành tích học tập, coi nhẹ việc hình thành cho con cái những giá trị sống, kĩ năng sống cần thiết; hay không tạo cơ hội

để con cái có thể thoải mái chia sẻ, khi con có khúc mắc hoặc mắc lỗi, không ít cha mẹ làm ngơ hoặc nặng lời quát tháo, thậm chí quy tội đổ lỗi cho con, đánh đập con Đồng thời, những trẻ sinh ra trong gia đình mà cha mẹ, người lớn không có những hành vi chuẩn mực cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của trẻ Những hành vi lệch lạc của người lớn sẽ dẫn đến những nhận thức và hành động sai lệch, gây mất an toàn cho trẻ, thậm chí để lại những hậu quả vô cùng nghiêm trọng cả về mặt thể chất, tinh thần và sự phát triển lâu dài của trẻ

Vai trò, trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc trẻ em của gia

đình trong việc phối hợp với, nhà trường và cộng đồng

chưa được quan tâm, thực hiện đúng mức, vì vậy thiếu

sự phối hợp, hỗ trợ hiệu quả trong việc quản lí, giáo dục

và giúp đỡ trẻ

2.4 Một số biện pháp giáo dục phòng tránh xâm hại

tình dục trẻ em ở nước ta hiện nay

2.4.1 Cha mẹ cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm của

bản thân

Gia đình có vai trò và tác động vô cùng quan trọng,

ảnh hưởng sớm nhất và nhiều nhất đến trẻ Nếu cha mẹ

không xác định được quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của

mình trong việc chăm sóc, giáo dục con thì cũng khó có

thể giáo dục, bảo vệ con mình phòng tránh xâm hại một

cách tốt nhất Trách nhiệm với con cái không chỉ xuất

phát từ tình yêu của cha mẹ mà còn được pháp luật quy

định cụ thể Trong hệ thống văn bản pháp luật cũng đề

cập và quy định rất rõ trách nhiệm của cha mẹ với con

cái trong việc phòng tránh XHTD trẻ em như: Công ước

Quốc tế về Quyền trẻ em, Luật Trẻ em, Luật Hôn nhân

và gia đình, Luật Dân sự… Chẳng hạn: Tại Điều 16 trong

Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em nêu rõ: “Các bậc cha

mẹ có nghĩa vụ bảo vệ con cái của mình tránh mọi nguy

cơ bị XHTD dưới mọi hình thức khác nhau (từ những lời

nói bóng gió, những cái vuốt ve mơn trớn, tiếp xúc bằng

tay đến những sự phô diễn xấu xa và hành vi cưỡng dâm)

Không một ai, kể cả cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, anh em, họ

hàng, thầy cô giáo, hàng xóm hay người xa lạ với gia

đình có thể lạm dụng và xâm hại trẻ em về mặt tình dục

XHTDTE là một tội ác Nếu cha mẹ hay những người có

trách nhiệm chăm sóc các em nhận thấy những điều đó

mà không báo cho các nhà chức trách thì bị coi là kẻ

đồng phạm” [2] Luật Trẻ em 2016, ở các Điều 98, Điều

99, Điều 100, Điều 101, Điều 102 quy định trách nhiệm

của cha mẹ trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục,

bảo vệ, đảm bảo các quyền của trẻ em, trong đó có việc

đảm bảo cho trẻ được an toàn, phòng tránh XHTD Ví

dụ, Điểm a, Khoản 1, Điều 100: “Cha mẹ, giáo viên,

người chăm sóc trẻ em và các thành viên trong gia đình

có trách nhiệm sau đây: Trau dồi kiến thức, kĩ năng giáo

dục trẻ em về đạo đức, nhân cách, quyền và bổn phận của

trẻ em; tạo môi trường an toàn, phòng ngừa tai nạn

thương tích cho trẻ em; phòng ngừa trẻ em rơi vào hoàn

cảnh đặc biệt, có nguy cơ bị xâm hại hoặc bị xâm hại”

[1; tr 39]; Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (Điều 69, 72)

quy định nghĩa vụ và quyền của cha mẹ với con cái; thậm

chí Khoản 3, Điều 72 chỉ rõ: Cha mẹ có thể đề nghị cơ

quan, tổ chức hữu quan giúp đỡ để thực hiện việc giáo

dục con khi gặp khó khăn không thể tự giải quyết được

Cha mẹ có thể tìm hiểu trách nhiệm của bản thân mình

qua nhiều kênh, phương tiện, hình thức khác nhau, như:

học tập, phương tiện truyền thông và Internet, bạn bè, các

cơ quan chức năng có liên quan đến trẻ em… Như vậy, bằng tình yêu, sự hiểu biết và điều kiện của bản thân, cha

mẹ hoàn toàn có thể xác định được vai trò khó có thể thay thế, trách nhiệm to lớn của bản thân trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nói chung và phòng tránh XHTDTE nói riêng

2.4.2 Cha mẹ nâng cao hiểu biết, kiến thức về sự phát triển tâm sinh lí của trẻ, cách phòng, tránh, kĩ năng cho trẻ

Để có thể đồng hành, giáo dục và bảo vệ trẻ khỏi XHTD, trước hết cha mẹ phải biết quá trình phát triển tâm, sinh lí của con diễn ra như thế nào để hiểu con, phải

có kiến thức và kĩ năng về phòng tránh XHTD thì mới chỉ bảo, hướng dẫn con được Tùy theo yêu cầu phát triển của trẻ và yêu cầu phát triển của xã hội, đồng thời phù hợp với nhu cầu và trình độ thực tế của cha mẹ mà có những cách thức cập nhật kiến thức khác nhau cha mẹ

có thể học hỏi thông qua các nhóm cộng đồng, hệ thống phúc lợi xã hội, y tế địa phương, từ các hoạt động triển khai thông qua nhà trường, cộng đồng trực tuyến và thực

tế Có nhiều cách khác nhau để tự bồi dưỡng, nâng cao hiểu biết, kĩ năng phòng, chống XHTD cho trẻ như: cha

mẹ tự nghiên cứu tài liệu, chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận với người thân quen, bạn bè; học hỏi thông qua các chương trình trên thông tin đại chúng, qua mạng Internet, video, đĩa CD do các cơ quan bồi dưỡng biên soạn; tham gia bồi dưỡng tập trung hoặc từ xa theo khóa dài ngày hay theo từng đợt ngắn ngày của các đơn vị bồi dưỡng

có uy tín Khi cha mẹ đã có những hiểu biết về đặc điểm phát triển của con theo các giai đoạn, quan tâm nhiều hơn vào những giai đoạn phát triển quan trọng có nhiều biến đổi, được cập nhật bổ sung kiến thức, kĩ năng có liên quan đến hoạt động phòng, chống XHTDTE thì việc giúp trẻ được an toàn, giảm thiểu những nguy cơ và hậu quả của XHTDTE sẽ thuận lợi, đúng hướng và mang lại kết quả cao

2.4.3 Cha mẹ hướng dẫn con kĩ năng phòng, chống xâm hại tình dục

Cha mẹ không thể luôn bên con mọi lúc, mọi nơi

để bảo vệ con được, vì vậy, ngoài việc góp phần tạo cho con một môi trường an toàn thì quan trọng hơn cả

là cha mẹ hướng dẫn cho con kĩ năng phòng, tránh xâm hại trong đó có XHTD Ngay từ khi con còn nhỏ, cha mẹ cần dạy con về cơ thể, các bộ phận cơ thể, tâm tình trao đổi với con về những vấn đề liên quan đến các hiện tượng sinh lí, nguyên tắc ứng xử giữa những người khác giới, chỉ rõ một số mánh khóe và cạm bẫy

có thể bị XHTD, hậu quả của XHTD Cha mẹ, người

chăm sóc trẻ phải là người đầu tiên nói cho con em

biết khi nào, ở đâu con dễ bị XHTD và ai là người có

thể xâm hại Cha mẹ giúp con hiểu: cơ thể của con là

của riêng con, con có quyền nói không với những cử

chỉ sờ mó, đụng chạm mà mình không thích, ngay cả

với người mà con yêu thương; đồng thời không ai có

quyền yêu cầu các con giữ bí mật về hành động này

Quan trọng không kém, hãy nhắc nhở con rằng chúng

không có quyền chạm vào người khác nếu người đó

không muốn bị chạm vào, đó là việc nguy hại và trái

với pháp luật Cha mẹ hướng dẫn cho con biết phải

làm gì khi gặp những tình huống nguy hiểm, bị xâm

hại như: Tỏ rõ thái độ mạnh mẽ, nói “Không” và đến

nơi an toàn có người giúp đỡ; số điện thoại khẩn cấp

con có thể gọi; nói ra với người mà con tin tưởng và

có thể giúp con; đừng cảm thấy xấu hổ hoặc có lỗi

trong chuyện này Đồng thời, cha mẹ cũng nên giúp

các em biết cách tránh làm dù chỉ vô tình những điều

có thể khơi gợi, thúc đẩy sự XHTD (con gái cần chú ý

cách ăn mặc, cử chỉ của mình)

Trong trường hợp đã xảy ra việc trẻ bị XHTD, cha

mẹ cần: - Bình tĩnh giải quyết sự việc, không để xảy ra

những hậu quả xấu hơn Hãy nghĩ đến những người tin

cậy để tìm sự giúp đỡ như: ông bà, cô dì, giáo viên, bác

sĩ, công an, cán bộ tư vấn; - Cần cách li con với kẻ

XHTD; - Cần trấn an tinh thần con, động viên an ủi:

không ai ghét bỏ con, con không phải là người xấu trong

việc này Tập trung vào học tập hoặc việc làm hàng ngày,

vui chơi giải trí là cách tốt nhất để con quên đi việc đã

xảy ra và lấy lại thăng bằng cho mình Không để xảy ra

xung đột trong gia đình vì sẽ làm tổn thương con nhiều

hơn; - Giúp phục hồi ngay sức khỏe cho con, đưa con đến

trung tâm y tế hoặc bệnh viện để kiểm tra, xác định tình

trạng thương tích và chữa trị kịp thời Đặc biệt quan tâm

chăm sóc, giám sát con cho con đến khi con trở lại bình

thường; - Gia đình có quyền giữ bí mật, nhưng tốt hơn là

tố giác sự việc với chính quyền, công an, tòa án để xử lí

kẻ phạm tội Nhất là khi đã có nhiều người biết sự việc

thì kiên quyết không thỏa hiệp với kẻ phạm tội (nhận tiền

hoặc vật chất của kẻ đó để im lặng); - Kiên quyết đến

cùng xử lí kẻ phạm tội là một trong những yếu tố giải tỏa

tâm lí cho con và ngăn ngừa tội phạm

Để làm được điều này, ngoài việc trao đổi trò chuyện

với con, cha mẹ có thể dung hình thức cung cấp thông tin

tư liệu cho con từ sách, báo, Internet với nguồn tin cậy

hoặc cho con tham gia các hoạt động trải nghiệm, rèn kĩ

năng sống ở những cơ sở có uy tín Hơn ai hết, cha mẹ là

người gần gũi, tiếp xúc với con nhiều nhất, vì vậy cần tận

dụng các tình huống trong cuộc sống và tạo ra các tình

huống để giáo dục giới tính cho con Cha mẹ có thể hỏi:

Con đã bao giờ nghe về điều này xảy ra trước đây chưa? Con sẽ làm gì nếu ở trong tình huống này? Sau đó khéo léo phân tích cho con hiểu bằng kiến thức, hiểu biết và minh chứng thực tế trong cuộc sống

2.4.4 Cha mẹ cần chăm sóc, quan tâm đến con cái

Khi còn nhỏ, trẻ phụ thuộc rất nhiều vào việc chăm sóc của người lớn, cha mẹ Cha mẹ phải quan tâm để ý sát sao con để kịp thời phát hiện ra những bất thường từ chính bản thân con, hoặc những tác động từ bên ngoài vào con Không ai có thể chăm sóc con tốt hơn cha mẹ, ông bà, tuy nhiên, trong hoàn cảnh không phải lúc nào cha mẹ cũng ở bên cạnh con được, vậy cần phải chọn người chăm sóc cẩn thận Các thống kê cho thấy, có đến 83% kẻ xâm hại là người quen biết với gia đình và với trẻ Vì vậy, cho dù đó là người giúp việc giữ trẻ, người đưa đón trẻ, cô giáo mới, trường học mới hay hoạt động ngoại khóa, thậm chí là người chơi với con, cha mẹ hãy quan tâm, quan sát, lựa chọn thật cẩn thận để đảm bảo an

toàn cho con mình Cha mẹ hoàn toàn có thể hỏi con

những gì con đã làm trong ngày và nhận biết những người trong cuộc sống của con ai, chẳng hạn: Con đã ngồi với ai vào giờ ăn trưa? Con đã chơi những trò chơi

gì sau giờ học? Bạn trong câu lạc bộ con hay đi cùng nhà

ở đâu? Chỉ khi cha mẹ quan tâm con mới nhận ra được

những thay đổi của con, những dấu hiệu cảnh báo khi trẻ

bị XHTD Cha mẹ cần có biện pháp quản lí chặt chẽ và ngăn ngừa con tiếp xúc với các loại văn hóa phẩm đồi trụy, định hướng cho con tiếp xúc những thông tin có nội dung giáo dục giới tính, phòng tránh xâm hại (có thể cùng con trao đổi những thông tin con đã xem) Cha mẹ chủ động hướng dẫn con, tìm hiểu xem nhà trường đã cung cấp cho con những kiến thức, kĩ năng gì và bố mẹ cần tiếp tục bổ sung thêm những gì cho con Việc chủ động, thường xuyên phối kết hợp giữa nhà trường và các lực lượng xã hội khác đặc biệt có ý nghĩa trong việc hình thành, củng cố những hiểu biết, kĩ năng phòng tránh cho con khỏi bị XHTD và những tình huống xấu

2.4.5 Cha mẹ là bạn, chia sẻ cùng con, là tấm gương tốt cho con

Chăm sóc, giáo dục con là trách nhiệm của cha mẹ, nhưng để việc đó có hiệu quả tốt nhất, để con muốn trò chuyện với cha mẹ lại là vấn đề không đơn giản Để những cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con nói chung và vấn đề phòng tránh xâm hại nói riêng có hiệu quả, cha

mẹ phải có tâm thế tự tin, tình cảm gần gũi và chân thành, thể hiện rõ thiện ý mong muốn điều tốt đẹp nhất cho con nhằm tạo ra ở trẻ thái độ tin cậy, cởi mở Nói cách khác, cha mẹ phải luôn là một người bạn lớn, đồng hành cùng con chia sẻ cùng con Bất kì lúc nào, khi trẻ cần cha mẹ

hãy gác mọi thứ sang một bên và dành thời gian cho

con, để trẻ biết rằng chúng có thể đến với cha mẹ khi

khúc mắc hoặc nếu ai đó đang khiến chúng cảm thấy

không thoải mái Đồng thời, hãy cho trẻ biết trẻ sẽ không

gặp rắc rối hay trừng phạt bởi những điều chia sẻ với cha

mẹ, bất kể điều đó là gì Thi thoảng cha mẹ có thể hỏi

trực tiếp con mình, như: Con có vui không? Có điều gì

đó hay ai đó mà con đang quan tâm không? Có chuyện

gì con muốn nói với bố mẹ không?… và chờ đợi lắng

nghe trẻ đưa ra những mối quan tâm hoặc ý tưởng riêng,

khuyến khích chúng chia sẻ nhiều hơn

Ở mỗi giai đoạn phát triển của con thì “người bạn

lớn” cần có những thay đổi phù hợp để “làm bạn” với

con, đặt mình vào vị trí của con, hiểu bối cảnh xu thế xã

hội thời đại của con trên cơ sở những giá trị gia đình xác

định tới để trò chuyện, định hướng cho với con Chẳng

hạn, với tuổi dậy thì, khi đặt yêu cầu với con về lối sống

trong quan hệ khác giới, trong cách ăn mặc, ứng xử, cha

mẹ cần chú ý đến thái độ của mình sao cho thể hiện được

thiện ý mong muốn điều tốt đẹp cho con, mức độ yêu cầu

không nên quá khắt khe, cấm đoán con; cha mẹ đưa ra

những yêu cầu phải phù hợp với xu thế tiến bộ của giới

trẻ, của thời đại trên cơ sở giữ gìn giá trị truyền thống

Trẻ cần người chia sẻ, đồng hành và giúp đỡ chứ không

cần người giám sát, ra lệnh cho trẻ phải làm gì và cấm

làm gì Cha mẹ phải xây dựng được cho gia đình hệ giá

trị tốt đẹp, làm gương cho con Nêu gương để con bắt

chước và tập nhiễm về sự ứng xử văn hóa, tôn trọng,

trách nhiệm của mỗi người, những gì nên và không nên

làm, những gì được và không được làm Trong nhiều tình

huống, tình yêu giữa cha mẹ với con cái và cha mẹ với

nhau nếu không biết thể hiện có văn hóa tế nhị cũng gây

ảnh hưởng tiêu cực, có những nhận thức lệch lạc trong

quá trình phát triển của trẻ Khi bố mẹ hoặc những người

thân trong gia đình không làm gương, không nói chuyện,

không chia sẻ được với con cái, anh chị em mình thì đồng

nghĩa đối diện với nguy cơ cao của sự thất bại của giáo

dục gia đình với con trẻ

3 Kết luận

XHTD có thể xảy ra với trẻ em thuộc bất kì chủng

tộc, nhóm KT-XH, tôn giáo hoặc văn hóa nào Khi có

chuyện gì xảy ra với con cái, lỗi đôi khi không phải do

trẻ mà là do cha mẹ chưa thực sự thực hiện hết trách

nhiệm với con cái trong việc đảm bảo quyền được an

toàn cho con Một đứa trẻ bị xâm hại, đó không phải là

nỗi đau của riêng đứa trẻ, của riêng gia đình mà là của cả

xã hội; ngược lại, gia đình nào chưa thấy rõ trách nhiệm

của mình, chưa chủ động xây dựng môi trường an toàn,

cùng con ngăn ngừa và đối phó với XHTD, để xảy ra sự

việc đáng tiếc thì bố mẹ và các thành viên trong gia đình

cũng mang tội với trẻ và mang tội với xã hội Không có cách nào dễ dàng để bảo vệ trẻ em khỏi XHTD, nhưng gia đình, cha mẹ với trách nhiệm và tình yêu thương của mình có thể làm giảm nguy cơ này cho trẻ Vì vậy, cùng với sự thay đổi của hệ thống chính sách và pháp luật cho đầy đủ và hoàn thiện, những chiến lược, chương trình hành động của các bên liên quan thì yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất là gia đình, là cha mẹ trẻ phải có sự vào cuộc ngay lập tức, phải có kế hoạch và biết sắp xếp thực hiện việc này phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của gia đình mình để bảo vệ quyền cho trẻ, để phòng, chống XHTD cho chính con em mình

Tài liệu tham khảo

[1] Quốc hội (2016) Luật Trẻ em NXB Chính trị Quốc

gia - Sự thật

[2] Đại hội đồng Liên hợp quốc (1989) Công ước Quốc

tế về Quyền trẻ em

[3] Quốc hội (2014) Luật Hôn nhân và Gia đình NXB

Chính trị Quốc gia - Sự thật

[4] Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao (2019) Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP ngày 01/10/2019

về việc Hướng dẫn áp dụng một số quy định về các Điều 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147 của Bộ luật Hình sự và việc xét xử vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi

[5] Thủ tướng Chính phủ (2017) Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 16/05/2017 về việc tăng cường giải pháp phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em

[6] Australian AID - World Vision (2014) Phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em (Tài liệu dành cho cha mẹ,

người chăm sóc trẻ) Dự án Tuổi thơ - Chương trình phòng ngừa do AusAID tài trợ và Tổ chức Tầm nhìn thế giới thực hiện

[7] Nguyễn Thị Tĩnh - Mai Quốc Khánh (2018) Bồi dưỡng kĩ năng phòng, chống xâm hại tình dục trẻ

em cho phụ huynh Tạp chí Giáo dục, số 429, tr

16-18; 10

[8] I.A Elliott - A.R Beech (2013) Cost-benefit analysis of circles of support and accountability interventions: Sexual Abuse A Journal of Research

and Treatment, Vol 25, pp 211-229

[9] Đào Xuân Dũng (1996) Giáo dục giới tính NXB

Thanh niên

[10] Cục Bảo vệ, Chăm sóc trẻ em - Bộ Lao động

Thương binh và Xã hội (2014) Tài liệu tập huấn công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em