XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chủ nhiệm đề tài: TS. Bùi Thị Thanh Diệu

3 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN VÀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG .... 10 CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH HI

XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM

THẦN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Mã số: B2019-DNA-09

Chủ nhiệm đề tài: TS Bùi Thị Thanh Diệu

Đà Nẵng, năm 2021

DaihocDaNang

ii

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

4.1 Đối tượng nghiên cứu 2

4.2 Khách thể nhiên cứu 2

5 Giả thuyết nghiên cứu 2

6 Phạm vi nghiên cứu 2

6.1 Phạm vi về khách thể 2

6.2 Phạm vi về nội dung 2

7 Phương pháp nghiên cứu 2

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 2

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3

7.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu 3

8 Cấu trúc của đề tài 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN VÀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 4

1.1 Tổng quan nghiên cứu hiểu biết về sức khỏe tâm thần và chương trình giáo dục sức khỏe tâm thần 4

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới 4

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 4

1.2 Cơ sở lý luận hiểu biết về sức khỏe tâm thần và xây dựng chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 4

1.2.1 Hiểu biết về sức khỏe tâm thần 4

1.2.2 Một số vấn đề sức khỏe tâm thần ở học sinh trung học phổ thông 5 1.3 Cơ sở lý luận của chương trình giáo dục sức khỏe thâm thần 5

1.3.1 Khái niệm giáo dục sức khỏe 5

1.3.2 Khái niệm chương trình giáo dục 5

1.3.3 Chương trình giáo dục sức khỏe tâm thần 5

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chương trình giáo dục sức khỏe thâm thần 5

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

2.1 Tổ chức nghiên cứu 6

2.2 Phương pháp nghiên cứu 6

2.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 6

2.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6

DaihocDaNang

iii

2.2.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu 6

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN VÀ HOẠT ĐỘNG NÂNG CAO HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

3.1 Thực trạng hiểu biết về sức khỏe tâm thần của học sinh trung học phổ thông 7

3.1.1 Khả năng nhận diện rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 7

3.1.2 Niềm tin vào nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 8

3.1.3 Niềm tin vào hình thức trợ giúp người có rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 8

3.1.4 Thái độ đối với người bị rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 9

3.2 Thực trạng về hoạt động nâng cao hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 10

CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH HIỂU BIẾT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 11

4.1 Cơ sở và các nguyên tắc để xây dựng chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 11

4.1.1 Cơ sở pháp lý xây dựng chương trình hiểu biết về sức khoẻ tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 11

4.1.2 Cơ sở lý luận xây dựng chương trình hiểu biết về sức khoẻ tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 11

4.1.3 Cơ sở thực tiễn xây dựng chương trình hiểu biết về sức khoẻ tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 11

4.1.4 Nguyên tắc xây dựng chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 11

4.2 Chương trình hiểu biết về sức khoẻ tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 11

Mục tiêu của chương trình: 11

Hình thức thực hiện chương trình: 11

Điều kiện thực hiện chương trình: 11

Thời gian thực hiện chương trình: 12

Phương pháp đánh giá chương trình: 12

4.3 Kết quả thực nghiệm chương trình hiểu biết sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông 12

DaihocDaNang

iv

4.3.1 Kết quả về khả năng nhận diện rối loạn tâm thần của học sinh

trung học phổ thông 12

4.3.2 Kết quả về niềm tin vào nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 12

4.3.3 Kết quả về niềm tin vào các hình thức trợ giúp người có rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 12

4.3.4 Kết quả về thái độ đối với người có rối loạn tâm thần học sinh trung học phổ thông 13

4.3.5 Kết quả về tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp khi gặp các vấn đề về rối loạn tâm thần của học sinh trung học phổ thông 13

4.4 Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả của chương trình giáo dục sức khỏe tâm thần trong trường học 13

4.4.1 Cơ sở đề xuất các biện pháp 13

4.4.2 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 13

4.4.3 Các biện pháp nâng cao hiệu quả của chương trình giáo dục sức khỏe tâm thần trong trường học 13

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 14

1 Kết luận 14

2 Khuyến nghị 15

2.1 Đối với Bộ giáo dục – Đào tạo 15

2.2 Đối với Sở, Phòng Giáo dục và đào tạo 15

2.3 Với trường trung học phổ thông 15

2.4 Đối với giáo viên 15

2.5 Đối với học sinh 15

DaihocDaNang

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Xây dựng chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông

Xây dựng và thực nghiệm chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm

thần cho học sinh trung học phổ thông

4 Kết quả nghiên cứu:

DaihocDaNang

vi

Tổng quan được tình hình nghiên cứu hiểu biết về sức khỏe tâm

thần và tình hình nghiên cứu các chương trình giáo dục SKTT trên thế

giới cũng như tại Việt Nam

Hệ thống hóa khái niệm công cụ như: hiểu biết về SKTT, giáo dục sức khỏe, chương trình giáo dục và chương trình giáo dục SKTT; đặc điểm tâm lý của HS THPT và một số rối loạn tâm thần thường gặp ở

độ tuổi này để làm cơ sở cho việc xây dựng chương trình giáo dục SKTT Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của chương trình bao gồm cách thiết kế, người thực hiện, phương pháp, hình thức tổ chức…

Đề tài sử dụng đồng bộ nhiều phương pháp khác nhau để đo lường, khảo sát Các thang đo chúng tôi lựa chọn và sử dụng đảm bảo độ tin cậy

Kết quả nghiên cứu thực trạng hiểu biết SKTT của HS THPT cho thấy, khả năng nhận diện rối loạn tâm thần của HS ở mức trung bình Các em tin rằng có nhiều nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây nên các rối loạn tâm thần, như: do yếu tố di truyền, môi trường, yếu tố xã hội, do bản thân người bệnh, do gia đình và các yếu tố tâm linh Hình thức hỗ trợ được lựa chọn là chính lối sống của cá nhân, các lực lượng hỗ trợ chuyên nghiệp và cả yếu tố tâm linh Đa số HS có thái độ tích cực đối với người bị rối loạn tâm thần, song vẫn còn một bộ phận HS có thái độ

kỳ thị, xa lánh người có rối loạn tâm thần Nghiên cứu cũng tìm thấy có

sự khác biệt có ý nghĩa ở về giới tính và khu vực sinh sống ở một số khía cạnh liên quan đến hiểu biết về sức khỏe tâm thần của HS; Về thực trạng hoạt động nâng cao hiểu biết về SKTT cho học sinh THPT trong nhà trường hiện nay cho thấy, đã có các chương trình/dự án về nâng cao hiểu biết về sức khỏe tâm thần đã được triển khai vào trường học trong những năm qua, nhưng quy mô còn nhỏ hẹp, chủ yếu thực hiện ở một số địa phương, hoặc một số trường học

DaihocDaNang

vii

Chương trình giáo dục sức khoẻ tâm thần dành cho học sinh trung học phổ thông được xây dựng gồm 3 phần chính: giới thiệu chung, các bài học, đánh giá HS Chương trình có 4 bài học: Sức khoẻ tâm thần, ứng phó với căng thẳng, phòng ngừa trầm cảm và vượt qua lo âu Mỗi bài học được trình bày theo cấu trúc: giới thiệu tổng quát, mục tiêu học tập, giới thiệu nội dung

Chương trình được thực nghiệm để đánh giá tính hiệu quả Kết quả thực nghiệm cho thấy khả năng nhận diện rối loạn tâm thần của HS tăng lên Học sinh tin vào các nguyên nhân gây rối loạn tâm thần từ yếu tố như sinh học, di truyền và sự kiện gây sang chấn hơn là các yếu

tố thuộc tâm linh, cá nhân Đồng thời, niềm tin của các em vào hình thức trợ giúp là lực lượng chuyên nghiệp trợ tăng lên và lối sống cá nhân tiếp tục được củng cố; niềm tin sai lệch về các lực lượng không chuyên nghiệp hay thần linh, ma quỷ giảm Chương trình cũng đã làm tăng những thái độ tích cực và giảm sự kỳ thị ở HS nhóm thực nghiệm trong khi hiểu biết về SKTT của HS nhóm đối chứng không thay đổi Ngoài ra, đề tài còn đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của chương trình giáo dục SKTT cho HS, cụ thể là biện pháp về truyền thông, biện pháp triển khai chương trình giáo dục sức khỏe tâm thần trong trường học, biện pháp về nhân sự

01 Chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông được thông qua hội đồng khoa học

6 Phương thức chuyển giao, địa chỉ ứng dụng, tác động và lợi ích mang lại của kết quả nghiên cứu:

- Phương thức chuyển giao:

Chương trình sẽ được chuyển giao cho Sở Giáo dục và đào tạo các Tỉnh/Thành phố trong phạm vi địa bàn nghiên cứu

- Địa chỉ ứng dụng:

Các trường trung học phổ thông tại Đà Nẵng, Đắc Lắc và Thanh Hóa

- Tác động và lợi ích mang lại của kết quả nghiên cứu:

+ Đối với lĩnh vực giáo dục và đào tạo: Kết quả nghiên cứu của

đề tài có thể làm tài liệu tham khảo để giảng dạy, nghiên cứu cho giáo viên, sinh viên, học viên …

+ Đối với phát triển kinh tế-xã hội: Góp phần làm giảm thiểu các rối loạn tâm thần cho học sinh nói riêng, xã hội nói chung

+ Đối với tổ chức chủ trì và các cơ sở ứng dụng kết quả nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu để các trường THPT sử dụng trong hoạt động giáo dục sức khỏe tâm thần cho học sinh

DaihocDaNang

Code number: B2019-DNA-09

Coordinator: Dr Bui Thi Thanh Dieu

Implementing institution: University of Danang

Duration: from January 2019 to December 2020

2 Objective(s): Developing and implementing a mental health literacy

program for high school students

3 Creativeness and innovativeness:

The research has built a mental health awareness program suitable for high school students based on solid theoretical foundation and objective and scientific practical basis The program ensures requirements and outlines including: Purpose, content, implementation form, implementation conditions, implementation time and evaluation method The experimental process shows that the program is feasible and effective, easy to implement in high schools

4 Research results:

The study has drawn an overview of researches on mental health awareness and mental health education programs worldwide as well as in Vietnam

This work has systematized instrumental concepts such as: knowledge of mental health, health education, educational program and mental health education program; Psychological characteristics of high school students and some common mental disorders at this age serve as a

DaihocDaNang

x

basis for building mental health education programs In addition, there are other factors affecting the effectiveness of the program, including the design, implementation, methods, and organizational form

The thesis uses synchronously many different methods to measure and survey The scales selected and used ensure reliability

The results of the study on the current state of knowledge of mental health of high school students show that the ability to identify mental disorders of students is at an average level Students believe that there are many causes and risk factors for mental disorders, such as: genetic, environmental, social, individual, family and spiritual element The form of support chosen is the individual's lifestyle, professional support forces, and spiritual factors The majority of students have a positive attitude towards people with mental disorders, but there is still a part of students indicating discriminatory attitudes and avoidance of people with mental disorders The study also found significant differences in terms of gender and living area in some aspects related to students' understanding of mental health; Regarding the current status of activities to improve knowledge about mental health for high school students in schools, the data shows that there have been programs/projects on improving mental health knowledge that have been implemented in schools in recent years, but on a small scale and mainly implemented in some localities, or some schools

The proposed mental health education program for high school students consists of three main parts: general introduction, lessons, and student assessment The program has 4 lessons: Mental health, coping with stress, preventing depression and overcoming anxiety Each lesson

is presented in a structured way: general introduction, learning objectives, introduction of content

DaihocDaNang

xi

The program has been tested to evaluate its effectiveness Experimental results show that students' ability to recognize mental disorders increases Students believe in the causes of mental disorders from factors such as biology, genetics, and traumatic events rather than personal or spiritual factors At the same time, the children's confidence

in the form of support as a professional force and personal lifestyle continued to be strengthened Meanwhile, false beliefs about unprofessional or divine forces and demons diminished The program also enhances positive attitudes and reduced stigma in students in the experimental group while the knowledge of mental health of students in the control group did not change Furthermore, the topic also proposes some measures to improve the effectiveness of mental health education programs for students, namely measures on communication, implementation of mental health education programs in schools and personnel solutions

xii

01 report assessing the current state of mental health knowledge

of high school students, ensuring objectivity and reliability

01 Mental health literacy program for high school students approved by the scientific council

6 Transfer alternatives, application institutions, impacts and benefits of research results:

- Authorization method:

The program will be transferred to the Department of Education and Training of the Provinces/Cities within the study area

- Address to proceed:

High schools in Da Nang, Dak Lak and Thanh Hoa

- Impact and benefits of research results:

+ For the field of education and training: The research results of the topic can be used as a reference for teaching and research for teachers, students, trainees

+ For socio-economic development: Contributing to reducing mental disorders for students in particular and society in general

+ For the lead organization and the institutions applying the research results: The research results of the topic can be used as a document for high schools in mental health education activities for students

DaihocDaNang

em ở độ tuổi học đường đang gặp rối nhiễu tâm lý và khoảng 19,5% học sinh tiểu học và học sinh phổ thông có vấn đề về sức khỏe tâm thần, 96,2% học sinh có trạng thái lo lắng ở các mức độ khác nhau; 30,5% khó khăn học tập (Lê Nguyên Phương, 2011) ; 25,1% vấn đề phát triển tâm sinh lý; 20% khó khăn mối quan hệ (Dương Thị Diệu Hoa và cộng sự, 2007)… Kết quả nghiên cứu của Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương tại Hà Nội cho thấy, có đến 19,46% học sinh trong độ tuổi 10 -

16 gặp trục trặc về sức khỏe tâm thần

Trước thực trạng nêu trên, Bộ Giáo dục và đào tạo cũng như hầu hết các nhà nghiên cứu tâm lý học, giáo dục học đang nỗ lực hết sức để giảm thiểu các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em các nghiên cứu trên thế giới cũng đã chứng minh việc nâng cao hiểu biết về sức khỏe tâm thần thông qua các chương trình giáo dục có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa, hỗ trợ và điều trị các rối loạn tâm thần cho học sinh (S Kutcher và cộng sự, 2015) Trong khi đó, ở Việt Nam, chưa có nhiều chương trình giáo dục nhằm nâng cao hiểu biết về SKTT được triển khai trong cộng đồng nói chung, trường học nói riêng Các nghiên cứu ở Việt Nam mới chỉ tập trung vào mức độ hiểu biết về SKTT của GV, HS Vì vậy, nghiên cứu xây dựng chương trình hiểu biết về SKTT nhằm nâng cao kiến thức, giảm thái độ kỳ thị và hướng đến hành tìm kiếm trợ giúp chuyên nghiệp cho HS THPT có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Xây dựng chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông” làm đề tài nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và thực nghiệm chương trình hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học phổ thông

DaihocDaNang