TRƯỜNG THPT PHÚ NHUẬN BỘ MÔN ĐỊA LÍ KHỐI 10 TUẦN 03/HKI (Từ ngày 20/9 đến 25/9/2021) PHIẾU HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC BÀI 6 HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT I NHIỆM VỤ TỰ HỌC, NGUỒN[.]
Trang 1TRƯỜNG THPT PHÚ NHUẬN
BỘ MÔN: ĐỊA LÍ
KHỐI: 10
TUẦN: 03/HKI (Từ ngày 20/9 đến 25/9/2021)
PHIẾU HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC BÀI 6: HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI
CỦA TRÁI ĐẤT
I NHIỆM VỤ TỰ HỌC, NGUỒN TÀI LIỆU THAM KHẢO
NỘI DUNG 1: CHUYỂN ĐỘNG BIỂU KIẾN HẰNG NĂM CỦA MẶT TRỜI
- Học sinh đọc mục 1 (Chuyển động biểu kiến hằng năm của Mặt Trời) trang 22/SGK
- Học sinh quan sát hình 6.1 (Đường biểu diễn chuyển động biểu kiến của Mặt Trời trong năm) SGK/22
NỘI DUNG 2: CÁC MÙA TRONG NĂM
- Học sinh đọc nội dung mục 2 (Các mùa trong năm) trang 22, 23/SGK
- Học sinh quan sát hình 6.2 (Các mùa theo dương lịch ở bán cầu Bắc) SGK/23
NỘI DUNG 3: NGÀY, ĐÊM DÀI NGẮN THEO MÙA VÀ THEO VĨ ĐỘ
- Học sinh đọc nội dung mục 3 (Ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ) SGK trang 23, 24/SGK
- Học sinh quan sát hình 6.3 (Hiện tượng ngày và đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ - ngày 22/6 và ngày 22/6) SGK/23
Nguồn tài liệu tham khảo:
II KIẾN THỨC CẦN GHI NHỚ
1 Chuyển động biểu kiến hằng năm của Mặt Trời
- Khái niệm: Là chuyển động nhìn thấy bằng mắt nhưng không có thực của Mặt Trời, diễn ra giữa 2 đường chí tuyến
- Nguyên nhân: Do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương khi chuyển động cho ta ảo giác Mặt Trời chuyển động
2 Các mùa trong năm
- Mùa là một phần thời gian trong năm, có những đặc điểm riêng về thời tiết và khí hậu
- Nguyên nhân: Do trục Trái Đất nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo chuyển động và không đổi phương khi chuyển động, nên có thời kì bán cầu Bắc và bán cầu Nam lần lượt ngã về phía Mặt Trời, nhận được lượng nhiệt khác nhau => Sinh ra mùa nóng, lạnh khác nhau
- Một năm có 4 mùa (xuân – hạ - thu – đông)
- Ở bán cầu Nam, bốn mùa diễn ra trái ngược với bán cầu Bắc
3 Ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ
- Nguyên nhân: Do trục TĐ nghiêng và không đổi phương nên tùy vào vị trí của
TĐ trên quỹ đạo mà ngày và đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ
a Theo mùa
Trang 2- Từ ngày 21/3 → 23/9, BCB có ngày dài hơn đêm (mùa xuân và mùa hạ), BCN ngược lại
- Từ ngày 23/9 → 21/3, BCB có đêm dài hơn ngày (mùa thu và mùa đông), BCN ngược lại
- Ngày 22/6 BCB có ngày dài nhất và đêm ngắn nhất, BCN ngược lại
- Ngày 22/12 BCB có ngày ngắn nhất và đêm dài nhất, BCN ngược lại
- Ngày 21/3 và 23/9 có ngày và đêm dài bằng nhau ở mọi nơi trên Trái Đất
b Theo vĩ độ
- Ở xích đạo quanh năm có thời gian ngày và đêm bằng nhau
- Càng xa xích đạo, thời gian ngày và đêm càng chênh lệch nhiều
- Từ vòng cực về phía cực có hiện tượng ngày hoặc đêm dài 24h
- Tại cực có 6 tháng ngày và 6 tháng đêm
III CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
1 Phần tự luận
Câu 1: Dựa vào hình 6.1/SGK/22, xác định khu vực nào trên Trái Đất có hiện
tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần? Nơi nào chỉ có một lần và khu vực nào không có hiện tượng MT lên thiên đỉnh?
Câu 2: Nguyên nhân sinh ra các mùa trên Trái Đất? Tại sao những địa điểm ở khu
vực nội chí tuyến thường không có 4 mùa rõ rệt?
Câu 3: Câu tục ngữ trên đúng với những địa điểm nào trên Trái Đất và vì sao?
Đêm tháng năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười, chưa cười đã tối
2 Phần trắc nghiệm
Câu 1: Từ ngày 23/9 đến ngày 21/3, Mặt Trời lên thiên đỉnh tại khu vực nào sau
đây?
A Từ chí tuyến Bắc về cực Bắc
B Tại khu vực chí tuyến
C Từ xích đạo đến chí tuyến Nam
D Từ chí tuyến Bắc đến vòng cực Bắc
Câu 2: Hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh là gì?
A Là hiện tượng tia sáng Mặt Trời hợp với tiếp tuyến tại bề mặt đất một góc nhọn
B Là hiện tượng tia sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc với tiếp tuyến tại 2 vòng cực
C Là hiện tượng tia sáng Mặt Trời hợp với tiếp tuyến tại bề mặt đất một góc vuông
D Là hiện tượng tia sáng Mặt Trời quét qua không gian giữa 2 vùng chí tuyến
Câu 3: Tại khu vực nào quanh năm có thời gian ngày và đêm bằng nhau?
A Khu vực chí tuyến
B Tại xích đạo
C Tại 2 Cực
D Khu vực ngoại chí tuyến
Câu 4: Từ vòng cực về phía cực có hiện tượng ngày hoặc đêm dài 24h, được gọi là
gì?
A Mặt Trời lên thiên đỉnh
B Chuyển động biểu kiến
Trang 3C Ngày địa cực, đêm địa cực.
D Ngày, đêm dài ngắn theo mùa
Câu 5: Nhận định nào sau đây đúng về khoảng thời gian từ ngày 21/3 đến ngày
23/9?
A Tại Bắc Bán cầu có ngày ngắn hơn đêm
B Tại Nam bán cầu có ngày dài hơn đêm
C Tại Bắc bán cầu có ngày dài hơn đêm
D Tại Nam bán cầu có ngày và đêm dài ngắn bằng nhau
Câu 6: Vào những ngày nào trong năm, thời gian ngày và đêm bằng nhau ở mọi
nơi trên Trái Đất?
A Ngày 21/3 và 22/6
B Ngày 22/6 và 22/12
C Ngày 23/9 và 22/12
D Ngày 21/3 và 23/9
Câu 7: Nhận định nào sau đây đúng về hiện tượng ngày và đêm dài ngắn theo vĩ
độ?
A Càng xa xích đạo, thời gian ngày và đêm chênh lệch càng ít
B Tại xích đạo, có ngày dài hơn đêm vào ngày 22/6 và 22/12
C Ở cực có 6 tháng ngày và 6 tháng đêm
D Từ vòng cực đến cực có ngày và đêm dài ngắn bằng nhau
Câu 8: Trục Trái Đất nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo chuyển động một góc có
giá trị bao nhiêu?
A 23027’ B 66033’ C 900 D 23023’
Câu 9: Nhận xét nào sau đây đúng về vận động quay quanh Mặt Trời của Trái Đất?
A Trái Đất chuyển động tịnh tiến xung quanh Mặt Trời với trục nghiêng không đổi
B Trái Đất chuyển động xung quanh Mặt Trời theo chiều từ Đông sang Tây
C Trái Đất chuyển động tịnh tiến xung quanh Mặt Trời với trục nghiêng luôn luôn thay đổi theo từng thời kì trong năm
D Vận tốc của Trái Đất trên quỹ đạo luôn luôn bằng nhau ở mọi thời điểm
Câu 10: Vào ngày nào trong năm, Bán cầu Bắc có ngày dài nhất và đêm ngắn
nhất?
IV NỘI DUNG CHUẨN BỊ
Học sinh đọc trước nội dung bài số 7 (Cấu trúc của Trái Đất Thạch quyển Thuyết kiến tạo mảng) trang 25, 26, 27 và 28/SGK
V ĐÁP ÁN CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
1 Phần tự luận
Câu 1: Dựa vào hình 6.1/SGK/22, xác định khu vực nào trên Trái Đất có hiện
tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm 2 lần? Nơi nào chỉ có một lần và khu vực nào không có hiện tượng MT lên thiên đỉnh?
- Khu vực có 2 lần Mặt Trời lên thiên đỉnh: Khu vực nội chí tuyến (23027’B > α <
23027’N)
Trang 4- Khu vực có 1 lần Mặt Trời lên thiên đỉnh: Tại 2 chí tuyến Bắc và Nam (23027’B
và 23027’N)
- Khu vực không có hiện tượng MT lên thiên đỉnh: Từ chí tuyến về 2 cực (23027’B<α≤900B, 900N)
(Ghi chú: α là vĩ độ của 1 điểm)
Câu 2: Nguyên nhân sinh ra các mùa trên Trái Đất? Tại sao những địa điểm ở khu
vực nội chí tuyến thường không có 4 mùa rõ rệt?
- Nguyên nhân sinh ra mùa trên Trái Đất: Do trục Trái Đất nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo và không đổi phương trong quá trình chuyển động, nên có thời kì bán cầu Bắc và bán cầu Nam ngã về phía Mặt Trời => Thời gian chiếu sáng khác nhau => Quá trình thu nhận năng lượng bức xạ Mặt Trời ở mỗi bán cầu có sự thay đổi => Tạo nên các mùa trong năm
- Những khu vực nội chí tuyến thường không có 4 mùa rõ rệt: Các địa điểm khu vực nội chí tuyến quanh năm có 2 lần MT lên thiên đỉnh, góc chiếu của tia sáng
MT lớn => Nhận được lượng nhiệt lớn và đều đặn vì thế thời tiết và khí hậu không
có sự thể hiện rõ rệt 4 mùa (thông thường sẽ có 2 mùa nóng và lạnh)
Câu 3: Câu tục ngữ trên đúng với những địa điểm thuộc bán cầu nào trên Trái
Đất và vì sao?
Đêm tháng năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười, chưa cười đã tối
- Câu tục ngữ trên đúng với các địa điểm thuộc Bắc bán cầu
- Vì: Thời kì mùa hè, Bán cầu Bắc ngã về phía MT => Ngày dài hơn đêm và ngược lại mùa đông, Bán cầu Nam ngã về phía MT => Ngày ở Bán cầu Bắc ngắn hơn so với đêm
2 Phần trắc nghiệm
Lưu ý: giáo viên hỗ trợ Thầy Trương Công Thái – 096 9004810