Bài giảng xây dựng văn bản pháp luật bài 2 ths nguyễn đăng tuấn

• Xác định được vai trò của văn bản quy phạm phápluật hiện nay ở nước ta; • Mô tả được thể thức của văn bản quy phạm pháp luật từ đó thực hành soạn thảo được một số văn bản quy phạm pháp

XÂY DỰNG VĂN BẢN PHÁP LUẬT

Giảng viên: ThS Nguyễn Đăng Tuấn

BÀI 2 XÂY DỰNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Giảng viên: ThS Nguyễn Đăng Tuấn

• Xác định được vai trò của văn bản quy phạm pháp

luật hiện nay ở nước ta;

• Mô tả được thể thức của văn bản quy phạm pháp

luật từ đó thực hành soạn thảo được một số văn

bản quy phạm pháp luật điển hình

HƯỚNG DẪN HỌC

• Xem lại bài giảng đầy đủ và tóm tắt những nội dung

chính của từng bài;

• Nắm chắc nội dung về trình bày thể thức văn bản,

tích cực phân tích ưu, nhược điểm về thể thức,

ngôn ngữ trong các văn bản đã ban hành và đặt

câu hỏi ngay nếu có thắc mắc;

• Làm các bài tập và luyện thi trắc nghiệm theo yêu

cầu từng bài

CẤU TRÚC NỘI DUNG

Những vấn đề chung về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

2.1

Soạn thảo các nội dung của văn bản quy phạm pháp luật

2.2

2.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÂY DỰNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

2.1.2 Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật

2.1.1 Khái niệm

và đặc điểmcủa văn bản quy phạm

pháp luật

2.1.3 Thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật

2.1.4 Vai tròcủa văn bảnquy phạm pháp luật

2.1.5 Thể thức của văn bản quy phạm

pháp luật

2.2.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

a Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hànhhoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, thủ tục, trình tự luật định, trong đó

có quy tắc xử sự chung có hiệu lực bắt buộc chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiệnnhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội

2.2.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

b Đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật được xác lập bằng ngôn ngữ viết;

Văn bản quy phạm pháp luật được ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền do phápluật quy định;

Văn bản quy phạm pháp luật có nội dung là ý chí của chủ thể ban hành nhằm đạtđược mục tiêu quản lý;

Văn bản quy phạm pháp luật có hình thức do pháp luật quy định;

Văn bản quy phạm pháp luật được ban hành theo thủ tục luật định;

Văn bản quy phạm pháp luật được Nhà nước đảm bảo thực hiện

2.1.2 THẨM QUYỀN BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Thẩm quyền hình thức: Người

soạn thảo phải lựa chọn đúng loại

văn bản cho mỗi chủ thể mà không

Thẩm quyền nội dung: Cần xuấtphát từ quy định của pháp luậthiện hành để xác định chủ thể cóthẩm quyền đặt ra những quyphạm pháp luật điều chỉnh quan

hệ xã hội phát sinh từ loại việc làchủ thể của văn bản

2.1.3 THỦ TỤC BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

• Thủ tục ban hành mỗi loại văn bản quy phạm pháp luật được quy định cụ thể trong

2 đạo luật: Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và Luật ban hành văn bảnquy phạm pháp luật của HĐND và UBND

• Quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật bao gồm những hoạt động chủyếu sau:

 Lập chương trình xây dựng pháp luật;

 Thành lập ban soạn thảo;

 Soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật;

 Thẩm định, thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật;

 Thông qua dự thảo văn bản quy phạm pháp luật;

 Ban hành văn bản quy phạm pháp luật;

 Đánh giá tác động của văn bản quy phạm pháp luật

2.1.4 VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, mỗi văn bản cụ thể đều giữ một vai trònhất định

Hiến pháp: Dùng để ban hành các quy định cơ bản về chế

độ chính trị, kinh tế, văn hoá, an ninh quốc phòng, về tổ

chức bộ máy nhà nước, về quyền, nghĩa vụ công dân, về

một số vấn đề quan trọng khác như quốc kỳ, quốc ca

Luật: Dùng để cụ thể hóa hiến pháp, đặt ra các quy định

điều chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng và ổn địnhphát sinh trong quản lý nhà nước

2.1.4 VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Nghị quyết: Dùng để đặt ra các quy định về đường lối chính sách

pháp luật; các biện pháp quản lý trong mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội; các quy định thực hiện trong hoạt nội bộ cơ quan nhà nước

hoặc để giải thích, hướng dẫn thực hiện văn bản quy phạm pháp

luật khác.

Nghị định: Ban hành để cụ thể hóa các quy định về quản lý hành

chính Nhà nước trong hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội;

pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội; lệnh và nghị quyết của Chủ tịch nước; quy định về nhiệm vụ, quyền hạn,

cơ cấu tổ chức; bộ máy của các cơ quan, đơn vị, trong hệ thống

cơ quan hành chính nhà nước.

Lệnh: Được Chủ tịch nước ban hành để tuyên bố tình trạng khẩn

cấp, tổng động viên, động viên cục bộ hoặc giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Chủ tịch nước.

2.1.4 VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Thông tư: Được dùng để hướng dẫn thực hiện văn bản quy

Quyết định: Được dùng để đặt ra các quy định về quản lý nhà

nước trong những lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý của chủ thể

ban hành; các quy định thực hiện trong nội bộ cơ quan nhà nước.

Chỉ thị: Được sử dụng để đề ra các biện pháp chỉ đạo, điều hành

cấp dưới thực hiện chức năng, nhiệm vụ và những văn bản của cấp trên; đề ra các biện pháp quản lý nhà nước, kiện toàn tổ chức

bộ máy, chấn chỉnh hoạt động đối với các cơ quan đơn vị thuộc quyền quản lý của cơ quan ban hành.

2.1.4 VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Trong thực tiễn khi cần đặt ra các quy phạm pháp luật mang tính nội bộ của một ngành,một cơ quan hoặc những quy định mang tính liệt kê thì cơ quan có thẩm quyền sử dụngmột số văn bản quy phạm pháp luật như: Nghị quyết, nghị định, quyết định (văn bảnchính) để ban hành ra nội quy, quy chế, bản quy định, điều lệ… (văn bản pháp quy phụ).Khi đó hai văn bản gắn liền với nhau, văn bản chính (có vai trò gián tiếp đặt ra các quyphạm pháp luật) mang lại hiệu lực cho văn bản pháp quy phụ (chứa đựng các quy phạmluật lệ) lệ thuộc vào văn bản chính về hiệu lực pháp luật Cụ thể là:

• Nội quy: Dùng để đặt ra những quy định để thực hiện trong nội bộ một cơ quan,

tổ chức;

• Điều lệ: Dùng để đặt ra những quy định mang tính nội bộ, thực hiện trong các đơn vị

thuộc lực lượng vũ trang, dùng để đặt ra các quy định về cơ cấu tổ chức, chức năng,nhiệm vụ, quyền hạn của các đơn vị trong một cơ quan, tổ chức như Điều lệ cáctrường đại học;

• Bản quy định, quy chế, chế độ, tiêu chuẩn… dùng để đặt ra các quy định về quản

lý nhà nước trong các lĩnh vực cụ thể như quy chế tuyển sinh…

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Trình bày thể thức chung như phần thể thức văn bản pháp luật đã trình bày Riêng phầntên gọi văn bản và trích yếu của văn bản có hai cách:

• Cách 1: Sử dụng tên của loại văn bản làm tên văn bản

Ví dụ:

CHỈ THỊ

Về các biện pháp khắc phục hậu quả cơn bão số 10

• Cách 2: Ghép tên loại văn bản với tên chủ thể ban hành văn bản,

Ví dụ:

NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điểm

của Luật thanh tra

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Chương …

HIỆU LỰC CỦA HIẾN PHÁP

VÀ VIỆC SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP

………

………

Bản hiến pháp này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa… kỳ họpthứ… nhất trí thông qua trong phiên họp ngày… tháng… năm… hồi giờ… phút

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Điều 2:

Chương II

………

Mục A

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Căn cứ Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Luật này quy định về ………

Chương I NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG Điều 1:……….

Chương II

………

Mục A Điều:………

Chương……

ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Điều:…

Luật này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa… kỳ họp

thứ… thông qua ngày tháng… năm…

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

e Thể thức của các văn bản pháp luật (lệnh, nghị quyết,nghị định, quyết định)

CHÍNH PHỦ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Chương … ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH Điều:………

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

f Thể thức của các văn bản quy phạm pháp luật (nghị quyết, chỉ thị, thông tư) có nội dung là cơ cấu văn nghị luận

BỘ TƯ PHÁP CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Số:…/2007/TT-BTP Độc lập - Tự do – Hạnh phúc

Hà Nội, ngày…tháng…năm

THÔNG TƯ Hướng dẫn thi hành Nghị định số….

Ngày tháng…năm Chính phủ đã có Nghị định số Bộ Tư pháp hướng dẫn thi hành như sau:1…………

2…………

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

g Thể thức của các văn bản quy phạm pháp luật (nghị quyết, nghị định, quyết định) ban hành văn bản pháp quy phụ

THỦ TƯỚNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CHÍNH PHỦ Độc lập - Tự do – Hạnh phúc

QUYẾT ĐỊNH Ban hành “Điều lệ trường đại học”

2.1.5 THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

h Hình thức của văn bản pháp quy phụ

THỦ TƯỚNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA ViỆT NAM

2.2 SOẠN THẢO CÁC NỘI DUNG CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

2.2.1 Phân chia, đặt tiêu đề, sắp xếp, đánh số nội dung

2.2.2 Soạn thảo lời nói đầu của văn bản quy phạm pháp luật

2.2.3 Soạn thảo phần cơ sở của văn bản quy phạm pháp luật

2.2.4 Soạn thảo quy định về phạm vi, tác động của văn bản

2.2.5 Soạn thảo quy định về đối tượng tác động của văn bản quy phạm pháp luật

2.2.6 Soạn thảo các quy phạm nguyên tắc

2.2.7 Soạn thảo quy định về giải thích, hướng dẫn

2.2.8 Soạn thảo các quy phạm ngăn cấm, quy phạm đặt nghĩa vụ, quy phạm trao quyền2.2.9 Soạn thảo các quy định về các biện pháp bảo đảm thực hiện phán quyết về

2.2.1 PHÂN CHIA, ĐẶT TIÊU ĐỀ, SẮP XẾP, ĐÁNH SỐ CÁC NỘI DUNG

Phân chia nội dung văn bản quy phạm pháp luật

Đặt tiêu đề một số nội dung của văn bản quy phạm pháp luật

Sắp xếp các nội dung của văn bản quy phạm pháp luật

Đánh số các nội dung của văn bản quy phạm pháp luật

2.2.2 SOẠN THẢO LỜI NÓI ĐẦU CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

• Hiện nay, chỉ có Hiến pháp và Bộ luật là có lời nói đầu Lời nói đầu được trình bàyđộc lập với phần nội dung chính của văn bản,được xác lập bằng cơ cấu văn nghịluận, không chia thành điều khoản và được đặt ở đầu văn bản

• Lời nói đầu của Bộ luật xác định vị trí, vai trò, tầm quan trọng của văn bản trong hệthống văn bản quy phạm pháp luật

2.2.3 SOẠN THẢO PHẦN CƠ SỞ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Soạn thảo phần cơ sở pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật

Soạn thảo phần cơ sở thực tiễn của văn bản quy phạm pháp luật

Cách thức trình bày phần cơ sở của văn bản quy phạm pháp luật

2.2.4 SOẠN THẢO QUY ĐỊNH VỀ PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG TÁC ĐỘNG CỦA

VĂN BẢN

Cần quy định rõ phạm vi tác động (phạm vi điều chỉnh) của văn bản quy phạm pháp luật

về chuyên môn và về giới hạn không gian

2.2.5 SOẠN THẢO QUY ĐỊNH VỀ ĐỐI TƯỢNG TÁC ĐỘNG CỦA VĂN BẢN

QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Cần quy định rõ đối tượng tác động đối tượng áp dụng) của văn bản quy phạm phápluật là những nhóm cá nhân hay nhóm tổ chức nào, tức là chỉ ra giới hạn điều chỉnh củavăn bản đối với các quan hệ xã hội dựa trên cơ sở dấu hiệu chủ thể tham gia nhữngquan hệ đó

2.2.6 SOẠN THẢO CÁC QUY PHẠM NGUYÊN TẮC

Là các tư tưởng mang tính chủ đạo, định hướng đối với các quy phạm khác (còngọi là quy phạm đường lối)

2.2.7 SOẠN THẢO QUY ĐỊNH VỀ GIẢI THÍCH, HƯỚNG DẪN

Được thể hiện dưới hai

và đúng với ý đồ của cơ quan ban hành văn

2.2.8 SOẠN THẢO CÁC QUY PHẠM NGĂN CẤM, QUY PHẠM ĐẶT NGHĨA VỤ,

QUY PHẠM TRAO QUYỀN

Người soạn thảo đều phải xác lập hành vicủa đối tượng tác động và phán quyết củaNhà nước đối với mỗi hành vi đó

2.2.9 SOẠN THẢO CÁC QUY ĐỊNH VỀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN

PHÁN QUYẾT VỀ HÀNH VI

Gồm có:

• Soạn thảo quy định về cách thức thực hiện hành vi;

• Soạn thảo quy định về các biện pháp bảo đảm thực hiện pháp luật

2.2.10 SOẠN THẢO QUY ĐỊNH VỀ HIỆU LỰC PHÁP LUẬT THEO THỜI GIAN CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Quy định về thời điểm bắt đầu có hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật

Quy định về thời điểm kết thúc hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật

Cách thức quy định về thời điểm bắt đầu và kết thúc hiệu lực của văn bản quy phạmpháp luật

2.2.11 SOẠN THẢO QUY ĐỊNH VỀ VIỆC LÀM MẤT HIỆU LỰC PHÁP LUẬT CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM

Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, khi một lĩnh vực chuyên môn đã cóvăn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh, sau đó lại soạn thảo văn bản mới để tiếp tụcđiều chỉnh thì người soạn thảo phải xác định những văn bản hoặc phần văn bản quyphạm pháp luật sẽ hết hiệu lực khi văn bản mới có hiệu lực pháp luật

2.2.12 SOẠN THẢO QUY ĐỊNH VỀ NGHĨA VỤ CHI TIẾT HOÁ, GIẢI THÍCH, HƯỚNG DẪN VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Đối với những văn bản hoặc phần của văn bản quy phạm pháp luật có nội dung chưa

cụ thể, cần được chi tiết hóa hoặc giải thích bằng văn bản khác thì người soạn thảophải quy định rõ trách nhiệm chi tiết hóa, giải thích, hướng dẫn đối với mỗi nội dunghoặc đối với cả văn bản thuộc về cơ quan nào

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

Trong bài học này chúng ta đã đề cập đến những nội dung sau:

• Những vấn đề chung về xây dựng văn bản quy phạmpháp luật;

• Soạn thảo các nội dung của văn bản quy phạm pháp luật