Pháp luật môi trường Việt Nam - Thực trạng và hướng hoàn thiện

Ngày nay, khi thế giới đang bước vào kỷ nguyên của các tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại thì đồng thời nhân loại cũng phải đối mặt với những thách thức lớn lao cho sự tồn tại. Đó là những nguy cơ suy giảm nghiêm trọng các nguồn tài nguyên thiên nhiên và sự suy thoái các yếu tố quan trọng, căn bản của môi trường sống. Tình hình đó đã đặt ra cho toàn nhân loại nhiệm vụ cấp thiết phải có những hành động kịp thời để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản nói riêng đã và đang trở thành vấn đề toàn cầu, là mối quan tâm của hầu hết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là những nước đang phát triển như nước ta. Hiện nay, công nghiệp khai thác khoáng sản ở nước ta đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới cả về quy mô và việc áp dụng các công nghệ tiên tiến, góp phần quan trọng vào công cuộc đổi mới đất nước. Tuy vậy, hoạt động khoáng sản đã gây tiêu cực đến môi trường, làm cạn kiệt tài nguyên, gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe và an toàn của người lao động. Tuy hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường, trong đó có quy định về việc lập, phê duyệt và thực hiện dự án cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác khoáng sản đã ban hành, nhưng các quy định của pháp luật vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, cần được bổ sung hoàn thiện. Vĩnh Long là tỉnh nằm trung tâm đồng bằng sông Cửu Long, có trầm tích Đệ tứ bề dày lớn, thành phần đơn điệu, nghèo các loại khoáng sản. Về cấu trúc địa chất thì nằm trong đới sụt lún Cửu Long xảy ra trong thời kỳ Kainozoi. Tham gia vào cấu trúc có các thành tạo địa chất tuổi từ Neogen đến Đệ tứ.

LỜI MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngày nay, khi thế giới đang bước vào kỷ nguyên của các tiến bộ khoa học vàcông nghệ hiện đại thì đồng thời nhân loại cũng phải đối mặt với những thách thứclớn lao cho sự tồn tại Đó là những nguy cơ suy giảm nghiêm trọng các nguồn tàinguyên thiên nhiên và sự suy thoái các yếu tố quan trọng, căn bản của môi trườngsống Tình hình đó đã đặt ra cho toàn nhân loại nhiệm vụ cấp thiết phải có nhữnghành động kịp thời để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường Bảo vệ môitrường nói chung và bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biếnkhoáng sản nói riêng đã và đang trở thành vấn đề toàn cầu, là mối quan tâm của hầuhết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là những nước đang phát triển như nước ta.Hiện nay, công nghiệp khai thác khoáng sản ở nước ta đang bước vào giaiđoạn tăng trưởng mới cả về quy mô và việc áp dụng các công nghệ tiên tiến, gópphần quan trọng vào công cuộc đổi mới đất nước Tuy vậy, hoạt động khoáng sản đãgây tiêu cực đến môi trường, làm cạn kiệt tài nguyên, gây ảnh hưởng không tốt đếnsức khỏe và an toàn của người lao động Tuy hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

về bảo vệ môi trường, trong đó có quy định về việc lập, phê duyệt và thực hiện dự

án cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác khoáng sản đã ban hành, nhưng cácquy định của pháp luật vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, cần được bổ sung hoàn thiện Vĩnh Long là tỉnh nằm trung tâm đồng bằng sông Cửu Long, có trầm tích Đệ

tứ bề dày lớn, thành phần đơn điệu, nghèo các loại khoáng sản Về cấu trúc địa chấtthì nằm trong đới sụt lún Cửu Long xảy ra trong thời kỳ Kainozoi Tham gia vàocấu trúc có các thành tạo địa chất tuổi từ Neogen đến Đệ tứ

Vì vậy tài nguyên khoáng sản trong tỉnh Vĩnh Long chủ yếu thuộc nhóm vậtliệu xây dựng thông thường như cát sông, đất sét và than bùn Nằm trên địa hìnhthấp, trũng để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đòi hỏi lượng vật liệu san lấp lớn, sẽlàm tăng chi phí đầu tư, giảm khả năng cạnh tranh, đây là điều bất lợi lớn cho cáctỉnh miền Tây Nam bộ Trong định hướng phát triển, tỉnh Vĩnh Long luôn xác định

tài nguyên cát sông là một trong những nguồn tài nguyên chiến lược cần được bảo

vệ chặt chẽ, khai thác hợp lý và có hiệu quả để phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế

- xã hội bền vững của tỉnh

Tuy nhiên, trong tình hình hoạt động khai thác khoáng sản cát ngày càng giatăng ở Vĩnh Long, những tác động xấu của hoạt động này đến môi trường ngàycàng đa dạng và phức tạp đòi hỏi sự quan tâm của các cấp chính quyền trong tỉnh,cũng như sự điều chỉnh của pháp luật về bảo vệ môi trường và khai thác khoáng sảnnói chung Hiện nay, một số văn bản pháp luật quy định về hoạt động khai thác vàchế biến khoáng sản tạo ra cơ sở pháp lý nhất định để hoạt động khai thác và chếbiến khoáng sản phát triển, bảo vệ môi trường Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn cònthiếu sót trong những quy định đó, do chưa đáp ứng được nhu cầu điều chỉnh hoạtđộng này trên thực tế để bảo vệ môi trường Đặc biệt, việc thực thi những quy địnhnày còn yếu kém, nhiều bất cập, cần bổ sung kịp thời Để góp phần hoàn thiện, bổsung những quy định của pháp luật trong lĩnh vực này, em đã mạnh dạn lựa chọn đề

tài "pháp luật về khai thác khoáng sản cát trên các tuyến sông qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Vĩnh Long" để làm luận văn tốt nghiệp chương trình cao học luật của

mình

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Hiện nay ở nước ta, ngoài một số bài báo, công trình nghiên cứu như: “Pháp luật môi trường Việt Nam - Thực trạng và hướng hoàn thiện”, nxb Tư pháp năm

2009 của PGS.TS Hoàng Thế Liên; PGS.TS Nguyễn Đức Khiển với công

trình“Luật và các tiêu chuẩn chất lượng môi trường”, Nxb Hà Nội, 2002; ThS Bùi Đức Hiển, “Về quyền được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Luật học, số 11/2011; TS Doãn Hồng Nhung, Chính sách pháp luật về quản lý, khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số 05 (163); Nguyễn Cảnh Nam, Nguyễn Quang Tuyết (2010), "Kiến nghị hoàn thiện một số vấn đề về chiến lược, quy hoạch phát triển khoáng sản tại Việt Nam", đã đề cập một số khía cạnh của hoạt động khai thác khoáng sản và

bảo vệ môi trường Nhưng kể từ khi Luật bảo vệ môi trường năm 2014 ngày 23

tháng 6 năm 2014, số 55/2014/QH13 đã được Quốc hội thông qua thay thế cho Luậtbảo vệ môi trường năm 2005, cũng như vấn đề bảo vệ môi trường trong hoạt độngkhai thác khoáng sản cát ở Việt Nam, thì chưa có công trình nào nghiên cứu mộtcách cụ thể, hệ thống và đầy đủ về vấn đề khai thác cát trên các tuyến sông Chính

vì vậy, tác giả muốn thực hiện nghiên cứu các quy định của pháp luật về khai tháccát và thông qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Vĩnh Long là nơi mà tác giả đang côngtác để có thể đưa ra một cái nhìn cụ thể góp phần nghiên cứu và từng bước hoànthiện cơ sở lý luận cho việc xây dựng những quy phạm pháp luật phù hợp với thựctrạng bảo về môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản cát ở Việt Nam và là

cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ môi trường

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ môitrường trong hoạt động khai thác khoáng sản cát; Các văn bản luật thực định củaViệt Nam về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản.Thực tiễn áp dụng pháp luật về môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sảncát tại Vĩnh Long Luật khoáng sản năm 2010 chỉ điều chỉnh hoạt động khoáng sảnbao gồm hoạt động thăm dò khoáng sản và hoạt động động khai thác khoáng sản.Trong khai thác khoáng sản bao gồm cả phân loại, làm giàu khoáng sản gắn với quátrình khai thác

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là hệ thống các văn bản pháp luật quy định vềbảo vệ môi trường trong hoạt khai thác khoáng sản cát ở Việt Nam, bao gồm: Luậtkhoáng sản năm 2010 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành: Luật bảo vệ môitrường năm 2014; Pháp lệnh thuế tài nguyên; Pháp lệnh phí và lệ phí

4 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục đích của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc điềuchỉnh pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoángsản ở Việt Nam

Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ cụ thể của luận văn là:

- Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản

và điều chỉnh của pháp luật về bảo về môi trường trong hoạt động khai thác và chếbiến khoáng sản ở Việt Nam.

- Phân tích thực trạng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khaithác và chế biến khoáng sản qua thực tiễn từ tỉnh Vĩnh Long, từ đó đánh giá những

ưu, nhược điểm của pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác, chế biếnkhoáng sản ở Việt Nam

- Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, luận văn đưa

ra một số kiến nghị để hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo vệ môitrường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để làm sáng tỏ các vấn đề nghiên cứu trên, luận văn sử dụng nhiều phươngpháp nghiên cứu khoa học khác nhau như:

- Tác giả đi sâu phân tích thực trạng hoạt động khai thác khoáng sản cát vànhững ảnh hưởng của hoạt động khai thác này tới môi trường; và những chế địnhchủ yếu của Luật khoáng sản 2010: Quyền nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức đượcphép, khai thác khoáng sản cát, đặc biệt nhấn mạnh vấn đề bảo vệ môi trường

- Phương pháp tổng hợp và phân tích, phương pháp thống kê, phương pháp sosánh, đối chiếu, kết hợp nghiên cứu lý luận và thực tiễn tham khảo những báo cáo,bài viết của một số tác giả có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

- Cơ sở phương pháp luận của luận văn là triết học Mác - Lênin, nhất là phépduy vật biện chứng Trong quá trình nghiên cứu, tiếp thu quan điểm trong văn kiệnĐại hội Đảng cộng sản Việt Nam vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.Trong đó có vấn đề "sử dụng hợp lý, tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ và cải thiện môitrường tự nhiên"

6 CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài ngoài Lời mở đầu, Kết luận và tài liệu tham khảo, được chia thành 3chương như sau:

1.1.1.Khái niệm tài nguyên khoáng sản

Tài nguyên là tất cả các dạng vật chất có ích cho con người và sinh vật Tàinguyên là các tác nhân cơ bản tạo nên môi trường sống của con người Không có tàinguyên thì không có môi trường

Khoáng sản là những dạng vật chất rất gần gũi và đóng vai trò to lớn trong đờisống con người như sắt, than đá, kẽm, vàng, dầu khí, nước khoáng thiên nhiên Khoáng sản có thể tồn tại ở trạng thái rắn, lỏng hoặc khí Khoáng sản hầu hết là tàinguyên không tái tạo được, là tài sản quan trọng của quốc gia, phải quản lý, bảo vệ,khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhằm đáp ứng nhu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển bền vững kinh tế-xã hội trước mắt vàlâu dài, bảo đảm quốc phòng, an ninh

1.1.2 Phân loại tài nguyên khoáng sản

Có nhiều căn cứ phân loại khoáng sản:

Thứ nhất, theo chức năng sử dụng, khoáng sản được phân ra làm ba nhóm lớn:

- Khoáng sản kim loại:

+ Nhóm khoáng sản sắt và kim loại sắt: Sắt, mangan, crom, niken, coban + Nhóm kim loại cơ bản: Thiếc, đồng, chì, kẽm

+ Nhóm kim loại nhẹ: Nhôm, titan, berylly

+ Nhóm Kim loại quý hiếm: Vàng, bạc, bạch kim

+ Nhóm kim loại phóng xạ, nhóm kim loại hiếm và kim loại đất hiếm

- Khoáng sản phi kim loại:

+ Nhóm khoáng sản hóa chất và phân bón: Apatit, photphorit, muối mỏ thạchcao

+ Nhóm nguyên liệu: Sứ, gốm, thủy tinh chịu lửa

+ Nhóm nguyên liệu kỹ thuật: Kim cương, thạch anh, atbet

+ Nhóm vật liệu xây dựng: Đá macma, đá vôi, đá hoa, cát sỏi

- Khoáng sản cháy: Than (than đá, than nâu, than bùn), dầu khí (dầu mỏ, khíđốt)

Thứ hai, theo mục đích và công dụng có thể phân thành:

- Khoáng sản nhiên liệu hay nhiên liệu hóa thạch: Dầu mỏ, hơi đốt, than bùn,than

- Khoáng sản phi kim: Các dạng vật liệu xây dựng như đá vôi, cát, đất sét., đáxây dựng như đá hoa cương và các khoáng sản phi kim khác

- Khoáng sản kim loại: Các loại quặng kim loại đen, kim loại màu và kim loại

đá quý

- Nhiên liệu đá màu: Ngọc thạch anh, đá mã não và các loại đá quý như kimcương

- Thủy khoáng: Nước khoáng và nước ngọt ngầm dưới đất

- Nhiên liệu khoáng - hóa: Apatit và các muối khoáng khác như phophat

Thứ ba, theo trạng thái vật lý có thể phân thành:

- Khoáng sản rắn: Quặng kim loại đen, kim loại màu, đá

- Khoáng sản lỏng: Dầu mỏ, nước khoáng

- Khoáng sản khí: Khí đốt, khí trơ

1.1.3 Vai trò của tài nguyên khoáng sản đối với nền kinh tế quốc dân

Tuy không có vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của loài người như cácthành phần môi trường nước, đất, không khí nhưng tài nguyên khoáng sản cũng lànhững yếu tố hết sức quan trọng trong việc bảo đảm sự duy trì và phát triển xã hội.Xét từ phương diện cá nhân, con người có thể sống mà không cần đến tài nguyênkhoáng sản nhưng trên bình diện chung thì một xã hội không thể phát triển bền

vững và toàn diện nếu không có bất kỳ nguồn tài nguyên khoáng sản nào

1.2 KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN

Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xâydựng cơ bản mở, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan(khoản 7 Điều 2 Luật khoáng sản năm 2010) Hoạt động khai thác khoáng sản gây

ra những tác hại rất lớn tới môi trường tự nhiên Vì vậy, pháp luật thường đặt ranhững quy định có tính chất là điều kiện bắt buộc chủ giấy phép khai thác khoángsản phải tuân thủ trước khi được cấp giấy phép, trong suốt cả quá trình khai thác và

cả khi kết thúc khai thác Các quy định chủ yếu là:

Đặc quyền của tổ chức, cá nhân là được cấp giấy phép khai thác khoáng sảntrong thời hạn 06 tháng kể từ ngày kết thức thăm dò; sử dụng số liệu và thông tincủa Nhà nước; cất giữ, vận chuyển, tiêu thụ khoáng sản; chuyển nhượng để lại thừa

kế quyền khai thác, khai thác khoáng sản đi kèm Bên cạnh đó tổ chức cá nhântrong quá trình khai thác khoáng sản phải đáp ứng điều kiện được đặt ra như nộp lệphí giấy phép, tiền sử dụng số liệu, thông tin về tài nguyên khoáng sản của Nhànước, thuế tài nguyên khoáng sản và nghĩa vụ tài chính khác, tận thu khoáng sản,bảo vệ tài nguyên khoáng sản, bảo đảm an toàn lao động và vệ sinh lao động; thựchiện các biện pháp bảo vệ môi trường phù hợp với báo cáo đánh giá tác động môitrường đã được chấp thuận; bảo đảm tiến độ xây dựng cơ bản mỏ và hoạt động sảnxuất phù hợp với báo cáo nghiên cứu khả thi về khai thác khoáng sản và thiết kế mỏ

đã được chấp thuận Để được cấp giấy phép khai thác khoáng sản, tổ chức, cá nhânphải có đủ các điều kiện sau đây theo quy định tại khoản 2 Điều 53 Luật khoáng sản2010:

a Có dự án đầu tư khai thác khoáng sản ở khu vực đã thăm dò, phê duyệt trữlượng phù hợp với quy hoạch quy định tại các điểm b, c và d điều 10 của Luật này

Dự án đầu tư khai thác khoáng sản phải có phải có phương án sử dụng nhân lựcchuyên ngành, thiết bị, công nghệ tiên tiến phù hợp; đối với khoáng sản độc hại cònphải được Thủ tướng cho phép bằng văn bản

b Có báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc bảng cam kết bảo vệ môi

trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.

c Có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng vốn đầu tư của dự án đầu tư khaithác khoáng sản

Sau 12 tháng kể từ ngày giấy phép có hiệu lực tổ chức, cá nhân được phépkhai thác khoáng sản chưa bắt đầu việc xây dựng cơ bản mỏ mà không có lý dochính đáng thì tổ chức sẽ bị thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản, kèm theo đó làgiấy phép khai thác khoáng sản cũng chấm dứt hiệu lực (khoản 1 Điều 58 Luậtkhoáng sản năm 2010) Diện tích khu vực khai thác của một giấy phép khai tháckhoáng sản được xem xét trên cơ sở của dự án đầu tư khai thác khoáng sản phù hợpvới trữ lượng khoáng sản được đưa vào thiết kế và khai thác do cơ quan nhà nước

có thẩm quyền phê duyệt, khu vực khai thác khoáng sản được giới hạn bởi các đoạnthẳng nối các điểm khép góc thể hiện trên bản đồ địa hình hệ tọa độ quốc gia với tỷ

lệ thích hợp Diện tích, ranh giới theo chiều sâu của khu vực khai thác khoáng sảnđược xem xét trên cơ sở dự án đầu tư khai thác, phù hợp với trữ lượng khoáng sảnđược phép đưa vào thiết kế khai thác (Điều 52 Luật khoáng sản năm 2010) Gia hạngiấy phép khai thác khoáng sản, giấy phép khai thác khoáng sản được gia hạn vớiđiều kiện tại thời điểm xin gia hạn, tổ chức, cá nhân được phép khai thác khoángsản đã hoàn thành mọi nghĩa vụ theo quy định của giấy phép khai thác đã được cấp

và các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật về khoáng sản và pháp luật khác

có liên quan Giấy phép khoáng sản được gia hạn nhiều lần phù hợp với trữ lượngkhoáng sản đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt nhưng chưa khaithác tổng thời gian gia hạn không quá 20 năm (Điều 54 Luật khoáng sản năm 2010)

1.3 SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN

Trong quá trình hội nhập Quốc tế của đất nước do Đảng ta lãnh đạo, ngày nayhoạt động khai thác và chế biến khoáng sản gây ảnh hưởng tới môi trường nước ta,

có lúc đã đến mức báo động; đất đai bị xói mòn, thoái hóa; chất lượng các nguồnnước bị suy giảm mạnh; không khí ở nhiều đô thị, khu dân cư bị ô nhiễm nặng nề;khối lượng phát sinh và mức độ độc hại của chất thải ngày càng tăng; tài nguyên

thiên nhiên trong nhiều trường hợp bị khai thác quá mức, không có qui hoạch; đadạng sinh học bị đe dọa nghiêm trọng, điều kiện vệ sinh môi trường, cung cấp nướcsạch ở nhiều nơi không đảm bảo Việc đẩy mạnh phát triển công nghiệp, dịch vụ;quá trình đô thị hóa, sự gia tăng dân số quá cao, tình trạng đói nghèo chưa khắcphục được tại một số vùng nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số;các thảm họa do thiên tai và những diễn biến xấu về khí hậu toàn cầu đang tăng, gây

áp lực lớn lên tài nguyên và môi trường Từ những lý do sau đây chúng ta nhận thấy

rõ vẫn đề bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản làcần thiết

1.4 PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN

1.4.1 Khái niệm và đặc điểm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản

Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản là lĩnhvực pháp luật tương đối mới không chỉ đối với hệ thống pháp luật Việt Nam mà cònđối với hệ thống pháp luật của nhiều nước đang phát triển

Để đưa ra định nghĩa về pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khaithác khoáng sản và xác định phạm vi của pháp luật khoáng sản là không dễ Tàinguyên khoáng sản vốn là tài sản của quốc gia nên sự can thiệp trực tiếp của cơquan nhà nước vào việc quản lý bảo vệ tài nguyên khoáng sản và hoạt động khoángsản là rất lớn Theo nội dung của điều 1 Luật khoáng sản năm 2010, Luật này quyđịnh việc điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản; bảo vệ khoáng sản chưa khai thác;thăm dò, khai thác khoáng sản; quản lý nhà nước về khoáng sản trong phạm vi đấtliền, hải đảo, nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế vàthềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khoáng sản là dầu khí;khoáng sản là nước thiên nhiên không phải là nước khoáng, nước nóng thiên nhiênkhông thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này Từ quy định của Luật khoáng sản cóthể đưa ra định nghĩa như sau đây về pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạtđộng khai thác khoáng sản: Pháp luật về bảo vệ môi trường hoạt động khai thác

khoáng sản là lĩnh vực pháp luật chuyên ngành bao gồm các quy định mang tínhpháp lý và kỹ thuật, các nguyên tắc pháp lý điều chỉnh quan hệ phát sinh giữa cácchủ thể trong quá trình quản lý, khai thác và sử dụng các tài nguyên khoáng sản trên

cơ sở kết hợp các phương pháp điều chỉnh khác nhau nhằm đạt hiệu quả trong việcbảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên khoáng sản

1.4.2 Bảo vệ môi trường trên phạm vi toàn cầu

Hoạt động khoáng sản đặc biệt là hoạt động khai thác gây ra tác động rất xấutới môi trường Bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản hiện nay đang trởthành chủ đề chính của mối quan tâm ngày càng tăng trong các chương trình nghị

sự quốc tế Nguyên tắc Berlin về bảo vệ môi trường với những nội dung chính sau:

- Thừa nhận quản lý môi trường được ưu tiên với mức độ cao, nhất là trongquá trình cấp phép thông qua triển khai và thực hiện hệ thống quản lý môi trường nóbao gồm cả việc đánh giá tác động đầy đủ môi trường ngay từ đầu kiểm soát ônhiễm, những biện pháp phòng ngừa và làm giảm khác, các hoạt động kiểm tra,giám sát và quy trình đáp ứng khẩn cấp

- Củng cố trách nhiệm về môi trường trong công nghiệp và chính quyền ở mức

độ cao nhất của việc quản lý và hoạch định chính sách

- Khuyến khích mọi người làm công ở mọi trình độ khác nhau nhận thức đượctrách nhiệm của họ trong việc quản lý môi trường và đảm bảo chuẩn bị sẵn sàngnhững phương sách, nhân lực thích hợp và đào tạo cần thiết để thực hiện đề án môitrường

- Đảm bảo tham gia và đối thoại với cộng đồng xung quanh và các bên cóquan hệ trực tiếp khác về vấn đề môi trường ở tất cả giai đoạn của hoạt động khaithác

- Chọn phương pháp thực hành tốt nhất để giảm đến mức tối thiểu hủy hoạimôi trường nhất là trong những trường hợp không có các quy định cụ thể về môitrường

- Chọn công nghệ môi trường hợp lý trong tất cả các giai đoạn khác nhau củahoạt động khai thác và tập trung mạnh vào việc chuyển giao công nghệ thích hợp để

giảm tác động môi trường Bao gồm những tác động từ hoạt động khai thác quy mônhỏ.

- Thực hiện phân tích rủi ro và kiểm soát rủi ro khi triển khai các quy định vềthiết kế, tiến hành và chấm dứt các hoạt động khai thác bao gồm cả việc sử dụng để

xử lý chất thải độc hại trong khai thác và trong các hoạt động khác

- Củng cố cơ sở hạ tầng, dịch vụ hệ thống thông tin, đào tạo và kĩ năng trongquản lý môi trường có liên quan đến hoạt động khai thác

- Thừa nhận mối quan hệ giữa sinh thái học, điều kiện văn hóa xã hội, sứckhỏe con người và an toàn lao động ở nơi làm việc cũng như môi trường thiênnhiên

- Khuyến khích đầu tư lâu dài trong khai thác mỏ bằng cách đưa ra những tiêuchuẩn rõ ràng về môi trường với mức chuẩn và thủ tục tiến hành ổn định và có thể

dự đoán được

1.4.3 Bảo vệ môi trường ở Việt Nam

Ở Việt Nam, bảo vệ môi trường khoáng sản nói chung và trong hoạt động khaithác nói riêng là vấn đề đặc biệt "nóng" Là quốc gia đang phát triển Việt Nam cónhu cầu khai thác và sử dụng lượng tài nguyên khoáng sản rất lớn Hiện nay trênnước ta có trên 30 loại khoáng sản đang được khai thác Các nguyên tắc cơ bản vềbảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản được pháp luậtquy định

1.4.4 Hệ thống các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản

Bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản là lĩnh vực còn rấtmới mẻ ở Việt Nam Tuy nhiên, trong những năm gần đây nhận được sự quan tâmđặc biệt của Đảng Nhà Nước, lĩnh vực này đã có những bước phát triển đáng kể Hệthống các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động khoáng sản đã tương đốiđầy đủ