THỰC TRẠNG CHĂM SÓC TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH NÔNG THÔN Ở HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH

Tên luận án VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LƯƠNG THỊ THU TRANG THỰC TRẠNG CHĂM SÓC TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH NÔNG THÔN Ở HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH Ngành Xã hội học Mã số[.]

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LƯƠNG THỊ THU TRANG

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH NÔNG THÔN Ở HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH

Ngành: Xã hội học

Mã số: 9 31 03 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC

Hà Nội - 2022

Công trình được hoàn thành tại: Học Viện Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Nguyễn Hữu Minh

Vào hồi giờ phút, ngày tháng năm 2022

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư Viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, nơi con người sinh ra và lớn lên, nơi thế hệ trẻ được chăm lo cả về thể chất, trí tuệ, đạo đức và nhân cách để hội nhập vào cuộc sống cộng đồng xã hội Tuy không phải là thiết chế duy nhất có vai trò chăm sóc trẻ em, nhưng gia đình bao giờ cũng là thiết chế quan trọng nhất, bởi bản chất của việc chăm sóc trẻ em xuất phát từ tình thương yêu, từ trách nhiệm duy trì nòi giống, giữ gìn và phát triển truyền thống văn hóa của gia đình và của dân tộc Từ thực tế cuộc sống, qua những tương tác với các thành viên trong mỗi gia đình, trẻ được chăm sóc, được truyền thụ những kiến thức, kinh nghiệm sống Gia đình chính là cái nôi, là trường học đầu tiên, là môi trường chăm sóc, nuôi dưỡng đặc biệt và suốt đời đối với sự phát triển của trẻ

Toàn cầu hóa không chỉ diễn ra trên lĩnh vực kinh tế mà còn trên toàn bộ các lĩnh vực trong đó có chính trị, văn hóa vàxã hội Gia đình Việt Nam đương đại đang phải đương đầu với những thách thức liên quan đến bền vững về mặt cấu trúc và quan hệ giữa các thành viên, giữa các thế hệ trong gia đình Các quan niệm xã hội đã có nhiều thay đổi, nhưng đến nay, gia đình vẫn có một vị trí có thể nói là quan trọng nhất đối với người Việt Nam nói chung và với trẻ em nói riêng Cha mẹ có vai trò quyết định đối với việc hình thành nhân cách trẻ thông qua quá trình

xã hội hóa Trong việc chăm sóc trẻ em, gia đình đóng vai trò quan trọng đặc biệt mà cha mẹ là những người thực hiện chính trên tất cả các phương diện

Trong mấy thập kỷ qua, gia đình nông thôn Việt Nam đã có nhiều biến đổi cùng với quá trình phát triển kinh tế, xã hội đất nước Nền kinh

tế hội nhập cùng với sự điều chỉnh các chính sách tăng trưởng kinh tế, tài chính, y tế và cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe theo xu hướng thương mại hóa dẫn đến cha mẹ thiếu thời gian chăm sóc trẻ em do áp lực kiếm sống Điều đó khiến cho điều kiện và thực trạng chăm sóc trẻ

em trong gia đình nông thôn cũng biến động với những thuận lợi, khó khăn và thách thức Trong khi đó, chưa có nhiều nghiên cứu về chăm sóc trẻ em trong các gia đình ở nông thôn, đặc biệt về nhóm trẻ em độ tuổi 6-

11, là nhóm tuổi lần đầu tiên được đến trường phổ thông để tiếp thu nền văn hóa nhà trường và được chăm sóc cùng một lúc bởi gia đình và nhà trường, một cách chuyên sâu, hệ thống Một số phát hiện về việc chăm sóc trẻ em chưa có sự nhất quán giữa các nghiên cứu Vì vậy, đề tài

“Thực trạng chăm sóc trẻ em trong gia đình nông thôn ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình” với mong muốn tìm hiểu thực trạng và các yếu tố

ảnh hưởng tới việc chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn hướng đến mục tiêu trẻ được chăm sóc tốt nhất, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ để đáp ứng tốt nền kinh tế tri thức là một vấn đề cấp bách trong giai đoạn hiện nay

2 Mục tiêu, nhiệm vụ, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình nhằm bảo đảm tốt hơn việc chăm sóc trẻ em độ tuổi này ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan các tài liệu liên quan đến đề tài

- Xây dựng cơ sở lý luận và phương pháp luận của đề tài

- Tập hợp các tài liệu thực tiễn ở địa bàn nghiên cứu;

- Tiến hành khảo sát (phỏng vấn định lượng và định tính);

- Phân tích và xử lý thông tin;

- Xây dựng khung phân tích

- Phân tích thực trạng cha mẹ chăm sóc về thể chất cho trẻ em trong gia đình nông thôn;

- Phân tích thực trạng cha mẹ chăm sóc về tinh thần cho trẻ em trong gia đình nông thôn;

- Phân tích thực trạng cha mẹ chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống cho trẻ em trong gia đình nông thôn;

- Tổng kết, khái quát, đề xuất các khuyến nghị nhằm nêu lên một số luận điểm và mô hình cha mẹ chăm sóc trẻ em trong gia đình ở nông thôn

2.3 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi 1: Có sự khác nhau nào về vai trò của người cha và người

mẹ trong việc chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình?

Câu hỏi 2: Các đặc điểm cá nhân của cha mẹ có ảnh hưởng thế nào

đến việc chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình?

Câu hỏi 3: Các đặc điểm hộ gia đình và cộng đồng có ảnh hưởng

thế nào đến việc chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình?

Câu hỏi 4: Tuổi và giới tính của trẻ có ảnh hưởng thế nào đến việc

chăm sóc của cha mẹ đối với trẻ trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình?

2.4 Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết thứ nhất: Các hoạt động chăm sóc trẻ em trong các gia

đình nông thôn ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình mang dấu ấn của người

mẹ đậm nét và rõ ràng hơn so với người cha

Giả thuyết thứ hai: Cha mẹ có độ tuổi trẻ hơn, học vấn cao hơn, và

làm các công việc gắn với văn phòng quan tâm hơn tới việc chăm sóc và

có phương pháp chăm sóc trẻ em trong gia đình phù hợp hơn so với các nhóm cha mẹ với đặc điểm khác

Chăm sóc trẻ em trong gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

Giả thuyết thứ ba: Địa bàn nào có điều kiện kinh tế-xã hội phát

triển hơn, gia đình có mức sống tốt hơn thì việc chăm sóc trẻ em trong gia đình tốt hơn

Giả thuyết thứ tư: Các hoạt động chăm sóc trẻ em của bậc cha mẹ

ở nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình vẫn có xu hướng ưu tiên con

bé và con trai nhiều hơn

2.5 Khung phân tích

3 Đối tượng, phạm vi, khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng các bậc cha mẹ chăm sóc trẻ em

trong các gia đình có con trong độ tuổi 6-11 tuổi ở nông thôn huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

3.2.1 Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu tại 3 xã của huyện

Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (xã Nguyên Xá, xã Vũ Tiến, xã Hòa Bình)

Cha mẹ chăm sóc

về thể chất cho trẻ

(chăm sóc dinh dưỡng và y tế cho

trẻ)

Cha mẹ chăm sóc

về tinh thần cho trẻ (chăm sóc hoạt

động vui chơi giải trí và đời sống tâm

lý, tình cảm của trẻ em)

Cha mẹ chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống cho trẻ

Điều kiện kinh

3.2.2 Về thời gian: Thời điểm tiến hành khảo sát thực tế: Từ tháng

5 đến tháng 10 năm 2020

3.2.3 Về nội dung nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về tình hình cha

mẹ chăm sóc trẻ em nói chung và đặc biệt tập trung vào sự chăm sóc của cha mẹ với trẻ nhóm tuổi 6-11 bởi đây là nhóm trẻ lần đầu tiên trong đời được đến trường phổ thông để tiếp thu nền văn hóa (được chọn lọc và sắp xếp thành từng môn học) bằng phương pháp nhà trường Nhóm trẻ

em 6-11 tuổi (tương ứng với cấp tiểu học) đòi hỏi sự chăm sóc của cả gia đình và nhà trường tương đương nhau Hơn nữa, trong quá trình tổng quan tình hình nghiên cứu, tác giả nhận thấy có rất ít các nghiên cứu về nhóm trẻ 6-11 tuổi Đó là những lý do để tác giả quyết định đặc biệt tập trung nghiên cứu vào một số hoạt động chăm sóc của cha mẹ với nhóm trẻ 6-11 tuổi

Luận án tập trung làm rõ thực trạng chăm sóc trẻ em của các gia đình cũng như các yếu tố có liên quan tới thực trạng này theo các chỉ báo

đã được xây dựng, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao kiến thức chăm sóc trẻ em trong các gia đình ở nông thôn huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình

3.3 Khách thể và một số hạn chế của mẫu nghiên cứu

3.3.1 Khách thể của đề tài

- Trẻ em trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư

- Cha mẹ trong các gia đình có con trong độ tuổi 6-11 tuổi ở huyện

Vũ Thư

- Một số giáo viên ở các trường tiểu học thuộc những địa bàn nghiên cứu của đề tài

3.3.2 Một số hạn chế của mẫu nghiên cứu

Do đây là một nghiên cứu trường hợp xem xét các hoạt động cha

mẹ chăm sóc con cái trong các gia đình nông thôn, nên nghiên cứu có một số hạn chế sau:

- Trẻ em trong các gia đình nông thôn có thể được ông, bà, anh, chị, họ hàng, hàng xóm… cùng chăm sóc nhưng trong luận án này chỉ tập trung đề cập và tìm hiểu chủ thể chăm sóc chính là các bậc cha mẹ, nên bức tranh về

“chăm sóc trẻ em trong gia đình nông thôn” có thể chưa được đầy đủ, sinh động và cần các nghiên cứu tiếp theo với quy mô rộng hơn

- Vì luận án chỉ tiến hành nghiên cứu trên 3 xã nông thôn (trong tổng

số 29 xã) của huyện Vũ Thư nên các kết quả phân tích và những nhận xét của luận án đưa ra không đại diện cho cả tỉnh Thái Bình; các kết quả nghiên cứu của luận án cũng không cho phép khái quát hóa cho toàn bộ quá trình cha mẹ chăm sóc con cái ở các gia đình nông thôn Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp cụ thể sau:

4.1 Phương pháp phân tích tài liệu

4.2 Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi: với 412 mẫu

4.3 Phương pháp phỏng vấn sâu: 27 cuộc phỏng vấn sâu

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về chăm sóc trẻ em, tuy nhiên các nghiên cứu về chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn của Việt Nam còn là vấn đề khá hạn chế, các nghiên cứu về chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình càng ít hơn Luận án góp phần làm phong phú thêm nhận thức về thực trạng chăm sóc trẻ em và vai trò của các bậc cha mẹ trong việc chăm sóc con cái, các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình này ở các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình Một số điểm mới rút ra từ cuộc khảo sát như: hiện nay người mẹ trong các gia đình nông thôn Vũ Thư đã được người cha chia sẻ, trao đổi và được tham gia vào các quyết định chăm sóc con, thậm chí trong một số quyết định chính liên quan đến việc học tập, dạy dỗ con cái, người mẹ còn được quyết định nhiều hơn so với người cha, nhưng dường như người mẹ vẫn là người có trách nhiệm chính trong việc chăm sóc, dạy dỗ và dành nhiều thời gian quan tâm tới tất cả các vấn đề xung quanh trẻ nhiều hơn; Nhóm những người mẹ, nhóm các bậc cha mẹ có trình độ học vấn cao lại có tỷ lệ cho rằng rằng cần thiết phải trừng phạt trẻ về thể chất cao hơn và tỷ lệ các bậc cha mẹ từng phát vào mông con khi dạy dỗ con gái cao hơn; Mặc dù các bậc cha mẹ đã quan tâm chăm sóc con cái khá toàn diện nhưng trong một số hoạt động cụ thể vẫn có khuynh hướng ưu tiên cho con trai nhiều hơn con gái Điều này nói lên tư tưởng gia trưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại ở các bậc cha mẹ ở nông thôn Vũ Thư dù các mức độ thể hiện không quá đậm nét

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Về lý luận

- Luận án góp phần hoàn thiện lý luận khi vận dụng lý thuyết cấu chức năng, lý thuyết xã hội hóa và cách tiếp cận văn hóa khi nghiên cứu về cha mẹ chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn Việc vận dụng các lý thuyết và cách tiếp cận nêu trên trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế-xã hội của huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình không chỉ cho phép tìm hiểu được thực trạng của việc chăm sóc trẻ em của các bậc cha mẹ, mà còn cho phép tìm hiểu

trúc-và lý giải những yếu tố tác động tới quá trình này trong bối cảnh kinh tế- xã hội hiện nay của Vũ Thư nói riêng tới chăm sóc sức khỏe trẻ em Lý thuyết cấu trúc-chức năng giúp chúng ta hiểu được vấn đề cơ bản về sự vận hành mang tính chức năng của gia đình, vai trò của cha, mẹ trong chăm sóc trẻ em

Lý thuyết xã hội hóa giúp luận án tìm hiểu quá trình cha mẹ chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống cho con cái, hình thành nhân cách, xây dựng các khuôn mẫu hành vi ở trẻ Cách tiếp cận văn hóa giúp luận án tìm hiểu và phân tích những ảnh hưởng của sự bảo lưu văn hóa truyền thống đến các nội dung, phương pháp trong chăm sóc trẻ em ở các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

- Đồng thời, thông qua việc phân tích nguồn số liệu thu thập được từ địa bàn nghiên cứu, luận án góp phần kiểm chứng độ chính xác cũng như tính

phổ biến của các lý thuyết và cách tiếp cận này trong điều kiện cụ thể của Việt Nam hiện nay Những phát hiện của cuộc nghiên cứu có thể bước đầu khẳng định rằng: Các hoạt động chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình mang dấu ấn đậm nét của người mẹ; Cha mẹ có

độ tuổi trẻ hơn, học vấn cao hơn, và làm các công việc gắn với văn phòng quan tâm hơn tới việc chăm sóc và có phương pháp chăm sóc trẻ em trong gia đình phù hợp hơn; Địa bàn nào có điều kiện kinh tế-xã hội phát triển hơn, gia đình có mức sống tốt hơn thì việc chăm sóc trẻ em trong gia đình tốt hơn; và các hoạt động chăm sóc trẻ em của bậc cha mẹ ở nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình vẫn có xu hướng ưu tiên con bé và con trai nhiều hơn

- Luận án cũng góp phần hệ thống hóa các quan điểm về vấn đề chăm sóc trẻ em trong gia đình; lực lượng chính tham gia vào quá trình này, nghiên cứu sâu các quan điểm của Đảng và hệ thống các văn bản chính sách của Nhà nước liên quan đến chăm sóc trẻ em Luận án cũng góp phần làm rõ hệ thống khái niệm “chăm sóc trẻ em” và “chăm sóc trẻ em trong gia đình” trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay

6.2 Về thực tiễn

Luận án góp phần nhận diện thực trạng và chỉ ra mức độ ảnh hưởng của các yếu tố mang tính cá nhân của bố mẹ và các đặc điểm của hộ gia đình tới việc chăm sóc trẻ em trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình, từ đó gợi ra những giải pháp để chăm sóc trẻ tốt hơn

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể là một tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý, cơ quan hoạch định chính sách, các tổ chức xã hội và các bậc cha mẹ có thêm nhiều kiến thức chăm sóc con cái Từ kết quả nghiên cứu này, người đọc có thể rút ra các bài học kinh nghiệm hoặc lựa chọn cách ứng xử cho phù hợp với đặc điểm cá nhân và gia đình mình

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận-khuyến nghị, danh mục các công trình khoa học đã công bố của tác giả và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án bao gồm 5 chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu nước ngoài

1.1.1 Chủ đề về chăm sóc thể chất cho trẻ

1.1.2 Chủ đề về chăm sóc tinh thần cho trẻ

1.1.3 Chủ đề về chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống cho trẻ

1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

1.2.1 Chủ đề về chăm sóc thể chất cho trẻ

1.2.2 Chủ đề về chăm sóc tinh thần cho trẻ

1.2.3 Chủ đề về chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống cho trẻ

Việc chăm sóc tinh thần vui chơi giải trí cho trẻ chưa được các bậc cha mẹ ở nông thôn quan tâm đầy đủ Điều này gợi ra cho luận án những hướng cần nghiên cứu sâu hơn khi tiến hành nghiên cứu trên thực địa tại huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Một số khái niệm cơ bản

2.1.1 Khái niệm “Trẻ em”

2.1.2 Khái niệm “Chăm sóc trẻ em trong gia đình”

2.1.3 Khái niệm “Sức khỏe thể chất”, “Chăm sóc thể chất”

2.1.4 Khái niệm “Sức khỏe tinh thần”, “Chăm sóc tinh thần” 2.1.5 Khái niệm “Tri thức”, “Đạo đức”, “Lối sống” và “Chăm sóc trong lĩnh vực tri thức và đạo đức, lối sống”

2.1.6 Đặc điểm của trẻ em lứa tuổi 6-11

2.2 Quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước Việt Nam về chăm sóc trẻ em

2.3 Các lý thuyết nghiên cứu vận dụng cho đề tài

2.3.1 Lý thuyết cấu trúc - chức năng

Lý thuyết cấu trúc - chức năng được vận dụng để xem xét vai trò của người cha và người mẹ trong chăm sóc con cái trong các gia đình nông thôn huyện Vũ Thư trên tất cả các mặt thể chất, tinh thần, giáo dục tri thức, đạo đức, lối sống cho trẻ em dưới tác động của các yếu tố ngoại cảnh như điều kiện sống, môi trường xã hội, các đặc điểm của cá nhân, gia đình và trong mối quan hệ với các mối liên hệ xã hội khác Cụ thể, luận án tìm hiểu, phân tích vai

trò của các yếu tố cá nhân của cha mẹ (như học vấn, tuổi, giới tính, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân) và các đặc điểm gia đình (mức sống gia đình, số con lứa tuổi 6-11 trong gia đình) có quan hệ như thế nào đến việc cha mẹ CSTE

2.3.2 Lý thuyết xã hội hóa

Vận dụng lý thuyết xã hội hóa vào nghiên cứu này, luận án đặc biệt lưu ý đến quá trình xã hội hóa ở nhóm trẻ em 6-11 tuổi, là lứa tuổi trẻ bắt đầu có những nhận thức rõ ràng hơn về cuộc sống so với lứa tuổi

ấu thơ (0-5 tuổi) Ở giai đoạn này, sự quan tâm, chăm sóc, giáo dục của cha mẹ đối với con cái họ có tốt hay không sẽ ảnh hưởng đến lâu dài trong suốt cuộc đời sau này của trẻ Quá trình xã hội hoá ở trẻ em cũng sẽ khác nhau theo từng nhóm gia đình Luận án này tập trung vào phân tích các hình thức xã hội hóa này thể hiện ở nội dung và phương pháp chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống của cha mẹ đối với con cái lứa tuổi 6-11 ở các nhóm trẻ em khác nhau

2.3.3 Cách tiếp cận văn hóa

Vận dụng cách tiếp cận văn hóa trong nghiên cứu về sự chăm sóc của cha mẹ với con cái trong gia đình nông thôn huyện Vũ Thư, luận án nhằm tìm hiểu các ảnh hưởng của văn hóa truyền thống đến việc chăm sóc và giáo dục trẻ em trong các gia đình nông thôn ở Vũ Thư hiện nay

2.4 Giới thiệu địa bàn nghiên cứu

2.4.1 Địa bàn nghiên cứu

2.4.2 Điều kiện sống của các hộ gia đình trong mẫu nghiên cứu Tiểu kết chương 2

Về lý luận

Luận án làm rõ nội hàm của khái niệm “CSTE trong gia đình” bao gồm các hoạt động cơ bản là: cha mẹ chăm sóc về thể chất, chăm sóc về tinh thần

và chăm sóc trong lĩnh vực tri thức, đạo đức, lối sống cho trẻ em

Áp dụng những luận điểm chính của lý thuyết cấu trúc-chức năng cho phép luận án xem xét sự vận hành của gia đình mà cha mẹ là nhân tố chính trong CSTE diễn ra như thế nào, các hoạt động đó chịu ảnh hưởng

từ những yếu tố nào và các mức độ ảnh hưởng khác nhau ra sao Lý thuyết xã hội hóa được vận dụng giúp luận án tìm hiểu những khuôn mẫu hoạt động chăm sóc khác nhau của các bậc cha mẹ đối với trẻ 6-11 tuổi nhằm nuôi dưỡng, phát triển thể chất và hình thành nhân cách các em Cách tiếp cận văn hóa giúp tìm hiểu và phân tích những ảnh hưởng của sự bảo lưu văn hóa truyền thống đến việc CSTE ở các gia đình Việt Nam nói chung, ở khu vực nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình nói riêng, đặc biệt là sự phân công giữa người cha và người mẹ trong việc chăm sóc con cái

Về thực tiễn

Việc tìm hiểu và giới thiệu chung về đặc điểm địa bàn nghiên cứu, đặc điểm và điều kiện sống của mẫu nghiên cứu đã cung cấp cái nhìn khái quát về những yếu tố sẽ ảnh hưởng tới quá trình CSTE ở các gia

đình nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình Đây chính là tiền đề cho việc nghiên cứu thực nghiệm ở những chương tiếp theo

CHƯƠNG 3: CHĂM SÓC VỀ THỂ CHẤT CHO TRẺ EM TRONG

GIA ĐÌNH NÔNG THÔN 3.1 Cha mẹ chăm sóc dinh dưỡng cho con

3.1.1 Cha mẹ cân đối các loại thức ăn thường cho con ăn

Các bậc cha mẹ ở nông thôn Vũ Thư khá quan tâm đến việc cân bằng các loại thức ăn cho con, họ đã chú ý bổ sung các thực phẩm rau củ cho con vì vấn đề sức khỏe của con hơn là vì điều kiện kinh tế gia đình bị hạn chế Và trong xu thế phát triển chung của xã hội, các loại thức ăn chế biến sẵn sẽ được các bậc cha mẹ sử dụng cho con nhiều hơn vì tính tiện dụng của nó

3.1.2 Cha mẹ bồi dưỡng thêm các loại thực phẩm đắt tiền khi con

ốm

Mức độ trẻ được bồi dưỡng thêm các thực phẩm/sữa đắt tiền khi bị ốm của các bậc cha mẹ ở xã Hòa Bình là cao nhất so với hai xã còn lại Mức độ cha mẹ bồi dưỡng thêm các thực phẩm/sữa đắt tiền khi con bị ốm ở bé trai hay

bé gái là như nhau Tuy nhiên có sự ưu tiên hơn cho trẻ nhỏ tuổi hơn

3.1.3 Cha mẹ cho con uống sữa ở nhà và ở trường

Mặc dù chương trình sữa học đường đã được triển khai ở Thái Bình từ 2018 và học sinh khi tham gia sẽ được trợ giá 50% nhưng tỷ lệ các bậc cha mẹ ở Vũ Thư cho con lứa tuổi 6-11 tham gia khá dè dặt vì nhiều lý do, trong đó yếu tố kinh tế (cụ thể là mức sống gia đình) và những lo ngại về chất lượng sữa của chương trình do các nguồn tin tức từ truyền thông mang lại là hai nguyên nhân chính ảnh hưởng tới quyết định của các bậc cha mẹ có cho con tham gia chương trình sữa học đường hay không Tỷ lệ gia đình cho con tham gia sữa học đường ở trường cao nhất thuộc về các bậc cha mẹ ở xã Nguyên Xá và thấp nhất là xã Vũ Tiến Nhóm trẻ nhỏ tuổi hơn (6-9 tuổi), nhóm trẻ em gái và các gia đình có điều kiện khá giả có tỷ lệ tham gia Sữa học đường cao nhất

Nhóm trẻ càng nhỏ tuổi càng được cha mẹ đầu tư cho uống sữa ở nhà nhiều hơn Điều này cũng phản ánh một thực tế, trẻ em càng nhỏ tuổi càng được bố mẹ quan tâm các vấn đề dinh dưỡng nhiều hơn, được

“chiều chuộng” hơn và một phần cũng vì càng nhỏ tuổi trẻ cũng khó hấp thu các loại thức ăn, khó ăn đa dạng các loại thức ăn hơn so với trẻ ở nhóm lớn tuổi hơn

3.2 Cha mẹ chăm sóc về y tế cho con

3.2.1 Mức độ cha mẹ đưa con đi khám và kiểm tra sức khỏe định kỳ

Đa số các bậc cha mẹ ở nông thôn Vũ Thư chỉ “khi con có bệnh mới đi khám”, ít cho con khám định kỳ Điều này phản ánh thói quen và

sự chủ quan của đa số người dân ở Vũ Thư nói chung, các bậc cha mẹ trong cuộc khảo sát nói riêng Các bậc cha mẹ ở xã Nguyên Xá và các gia

đình khá giả có tỷ lệ đưa con đi khám định kỳ cao hơn Những trẻ em nhỏ hơn (nhóm 6-9), các bé gái được cha mẹ đưa con đi khám bệnh định

kỳ cao hơn

3.2.2 Người thực hiện chính đưa con đi khám bệnh

Đại đa số các gia đình trong cuộc khảo sát có cả hai bố mẹ đưa con

đi khám chữa bệnh khi con đau ốm Tỷ lệ cả hai cha mẹ cùng đưa con đi khám bệnh mỗi khi con đau ốm ở xã Hòa Bình là cao nhất với 74,6%, cho thấy có sự san sẻ công việc chăm sóc con mỗi khi đau ốm của các bậc cha mẹ ở Hòa Bình Tỷ lệ người cha chịu trách nhiệm chính đưa con

đi khám bệnh ở xã Nguyên Xá cao hơn hai xã còn lại và thấp nhất xã Hòa Bình Điều này có thể liên quan đến đặc điểm có làng nghề của Nguyên Xá (nghề làm gỗ), các ông bố thường tự làm và buôn bán gỗ tại nhà, do không bị quản lý về thời gian làm việc nên mỗi khi con đau ốm, các ông bố ở xã Nguyên Xá đưa con đi khám chữa bệnh thuận lợi hơn

Xã Hòa Bình tiếp giáp với thành phố Thái Bình và thị Trấn Vũ Thư nên các ông bố ở xã này đa phần làm việc ở các công ty, xí nghiệp, bị quản lý

về thời gian chặt chẽ hơn nên tỷ lệ chịu trách nhiệm chính đưa con đi khám bệnh thấp nhất

3.2.3 Nơi thường khám chữa bệnh cho con

Các cơ sở chữa trị của nhà nước vẫn là nơi được người dân tin tưởng và lựa chọn khám chữa bệnh nhiều nhất Tỷ lệ cả hai vợ chồng cùng đưa con đi khám chữa bệnh ở xã Hòa Bình cao nhất Các gia đình

có mức sống khá giả, nhóm trẻ em nhỏ tuổi hơn (6-9 tuổi) được cả hai bố

mẹ quan tâm hơn Tỷ lệ cả hai bố mẹ đưa con đi khám đối với các bé trai cao hơn hẳn đối với các bé gái Điều này cho thấy các bậc cha mẹ dường như quan tâm tới khám chữa bệnh cho con trai nhiều hơn

3.3 Sự chuẩn bị của cha mẹ để chăm sóc sức khoẻ thể chất cho con 3.3.1 Người thực hiện chính việc chăm sóc sức khoẻ thể chất cho con

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hơn một nửa các bậc cha mẹ ở nông thôn huyện Vũ Thư trả lời “cả hai vợ chồng cùng thực hiện” các công việc như tắm rửa, cho con ăn, chăm sóc con khi con ốm Hòa Bình là xã

có tỷ lệ cả hai bố mẹ cùng tham gia các công việc chăm sóc về thể chất cho con cao hơn hai xã còn lại, nhưng tỷ lệ chỉ chiếm hơn 50% các gia đình Điều này cho thấy các ông bố cũng đã tham gia vào các hoạt động chăm sóc con nhưng tỷ lệ chưa cao Tỷ lệ cả hai vợ chồng cùng chăm sóc con trai cao hơn hẳn, thể hiện các bậc cha mẹ vẫn còn ảnh hưởng nhiều các tư tưởng gia trưởng từ thế hệ trước, có phần quan tâm ưu ái con trai nhiều hơn

3.3.2 Thời gian hàng ngày cha mẹ dành chăm sóc thể chất cho con

Gần một nửa các bậc cha mẹ được hỏi thường dành khoảng 1-2 tiếng mỗi ngày cho việc chăm sóc thể chất cho con (bao gồm các công việc như: tắm rửa, cho con ăn, đưa đón con đi học…); Tuy nhiên, vẫn

còn 15% các bậc cha mẹ chỉ dành chưa đến 1 tiếng mỗi ngày cho công việc chăm sóc con Điều này cũng nói lên một thực tế có nhiều gia đình

bố mẹ quá bận mải các công việc kiếm sống mà không thể dành thời gian quan tâm, chăm sóc con, để con “tự lập” hoàn toàn Hòa Bình cũng là xã

có tỷ lệ cha mẹ dành hơn 3 tiếng mỗi ngày để chăm sóc cao nhất và thấp nhất là xã Nguyên Xá Các gia đình có mức sống cao, các gia đình có từ

2 con lứa tuổi 6-11 trở lên thì được các bậc cha mẹ dành nhiều chăm hơn 3.3.3 Cha mẹ học hỏi các kiến thức chăm sóc về thể chất cho con

Các nguồn thông tin chủ yếu các bậc cha mẹ hay tham khảo để tìm hiểu, học hỏi các kiến thức chăm sóc thể chất cho con là từ nhà trường, các tổ chức xã hội và từ truyền thông đại chúng, tuy nhiên cũng còn một

bộ phận nhỏ các bậc cha mẹ không bao giờ tìm hiểu từ các kênh thông tin này do công việc bề bộn không có thời gian hoặc sự hạn chế về khả năng tiếp xúc với các nguồn thông tin từ truyền thông đại chúng (như nhà không nối mạng internet)

Tiểu kết chương 3

Các kết quả thu được từ cuộc nghiên cứu về việc cha mẹ chăm sóc thể chất cho con ở Vũ Thư cho thấy: mặc dù hiện nay người cha đã tham gia khá nhiều vào các quá trình chăm sóc con nói chung, vào các hoạt động chăm sóc thể chất cho con nói riêng, nhưng người mẹ vẫn là người phụ trách chính, tham gia nhiều hơn vào các quá trình này Trong các hoạt động chăm sóc, các bậc cha mẹ ở nông thôn Vũ Thư vẫn có thiên hướng ưu tiên, quan tâm và đầu tư cho con trai nhiều hơn con gái Yếu tố

vị trí địa lý của từng xã kèm theo đó là các ảnh hưởng từ lối sống, văn hóa đô thị do được tiếp giáp với thị trấn Vũ Thư và thành phố Thái Bình khiến cho các bậc cha mẹ ở xã Hòa Bình cũng có điều kiện đầu tư, chăm sóc dinh dưỡng và khám chữa bệnh cho con cái tốt hơn hai xã còn lại Các yếu tố cá nhân khác của trẻ (độ tuổi và giới tính của trẻ) cũng ảnh hưởng tới việc cha mẹ chăm sóc thể chất cho con cái với các mức độ mạnh yếu khác nhau tùy từng hoạt động cụ thể Mức sống vẫn đóng vai trò chủ đạo ảnh hưởng tới các quyết định và các hoạt động chăm sóc thể chất cho con mà ưu thế luôn nghiêng về phía trẻ em trong các gia đình giàu

CHƯƠNG 4: CHĂM SÓC VỀ TINH THẦN CHO TRẺ EM

TRONG GIA ĐÌNH NÔNG THÔN 4.1 Cha mẹ chăm sóc hoạt động vui chơi giải trí của con cái

4.1.1 Mức độ cha mẹ đưa trẻ đi vui chơi giải trí

Cuộc khảo sát cho thấy, do các điều kiện kinh tế gia đình và cơ

sở hạ tầng dành cho trẻ em vui chơi ở nông thôn còn hạn chế nên các bậc cha mẹ ở nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình chủ yếu đưa con

đi chơi “vào các dịp lễ lớn” Tìm hiểu sự khác biệt theo nhóm xã hội ở các hoạt động cụ thể, kết quả từ cuộc khảo sát cho thấy: Các bậc cha mẹ

ở xã Hòa Bình có tỷ lệ đưa con đi cao nhất và thấp nhất là xã Vũ Tiến