Luận án Nghệ thuật trang trí trên kiến trúc của đình Cẩm Phô, đình Hội An và đình Sơn Phong (Thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam).pdf

Nghiên cứu sinh NCS đã tiến hành tổng hợp tài liệu, điều tra điền dã và nhận thấy: Đình Cẩm Phô ĐCP hiện là ngôi đình cổ nhất ở Hội An, nghệ thuật trang trí của ĐCP được xem là tiêu biểu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

Công trình được hoàn thành tại:

Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Thanh Bình

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án họp tại:

Viện Văn hoá Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

Số 32 Hào Nam, Ô Chợ Dừa, Đống Đa, Hà Nội

Vào hồi giờ phút ngày tháng năm 2022

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam;

- Thư viện Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hội An là một trong tám di sản vật thể của Việt Nam đã được công nhận là Di sản Thế giới Đình là một loại hình công trình kiến trúc tiêu biểu của người Việt và hiện nay ở Hội An còn trên 20 ngôi đình trong đó có 6 ngôi đình được xếp hạng di tích cấp quốc gia Nghiên cứu sinh (NCS) đã tiến hành tổng hợp tài liệu, điều tra điền

dã và nhận thấy:

Đình Cẩm Phô (ĐCP) hiện là ngôi đình cổ nhất ở Hội An, nghệ thuật trang trí của ĐCP được xem là tiêu biểu và mẫu mực trong số các ngôi đình ở Hội An bởi sự tinh tế, tỉ mẩn trong từng chi tiết Năm

1991, di tích ĐCP đã được Bộ Văn hóa thông tin thể thao cấp bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa

Đình Hội An (ĐHA) được xem là nơi biểu hiện rõ nét nhất về

sự giao lưu tiếp xúc với văn hóa Trung Hoa thông qua nghệ thuật trang trí bên cạnh sự nổi bật về quy mô kiến trúc khó tìm thấy ở các ngôi đình khác

Đình Sơn Phong (ĐSP) có lịch sử hơn 300 năm và được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1991 ĐSP được xây dựng theo lối kiến trúc phương Đông và mang phong cách trang trí thời Nguyễn tiêu biểu Cho đến thời điểm hiện tại thì chưa thấy công trình nghiên cứu Nghệ thuật trang trí trên kiến trúc (NTTTTKT) trực tiếp trên 3 ngôi

đình này Chính vì vậy, NCS chọn đề tài nghiên cứu Nghệ thuật trang trí trên kiến trúc của đình Cẩm Phô, đình Hội An và đình Sơn Phong (thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam), làm rõ các vấn đề cần

nghiên cứu đã trình bày Việc nghiên cứu NTTTTKT của ĐCP, ĐHA

và ĐSP không chỉ là sự bổ sung một số luận điểm khoa học, làm tư liệu phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy mà còn hướng giảng

viên, sinh viên quan tâm đến giá trị và bản sắc truyền thống bởi điều

này chính là sự bảo tồn có giá trị lâu dài hay còn gọi là “bảo tồn sống” và

mang tính thời sự Bên cạnh đó, luận án còn góp phần giữ gìn và phát huy

những giá trị và bản sắc của Hội An trong quá trình hội nhập và phát triển

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP nhằm làm nổi

bật những nét đặc trưng và giá trị nghệ thuật của 3 ngôi đình trong hệ

thống đình ở Hội An

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án làm rõ tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và

khái quát về đối tượng nghiên cứu cụ thể là ĐCP, ĐHA và ĐSP để

làm cơ sở nghiên cứu

Luận án đi sâu vào nghiên cứu, phân tích các biểu hiện của

NTTTTKT ĐCP, ĐHA và ĐSP thông qua đề tài và đồ án trang trí;

ngôn ngữ và thủ pháp tạo hình; chất liệu trang trí trên kiến trúc

Luận án xác định đặc trưng, giá trị nghệ thuật của đình ở Hội

An mà tiêu biểu là 3 ngôi đình ĐCP, ĐHA và ĐSP Từ đó, luận án

bàn luận thêm các vấn đề liên quan đến nghệ thuật trang trí truyền

thống đối với xã hội hiện nay

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là nghệ thuật trang trí trên

kiến trúc của ĐCP, ĐHA và ĐSP

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về không gian: Phạm vi nghiên cứu tại 3 ngôi đình:

ĐCP, ĐHA và ĐSP ở thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

Phạm vi về thời gian: Luận án nghiên cứu ĐCP, ĐHA và ĐSP

từ khi khởi dựng đến nay

4 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

4.1 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi 1: Văn hóa, địa lý, lịch sử của thành phố Hội An có sự tác động đến NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP như thế nào? Câu hỏi 2: Đặc trưng NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP thông qua các yếu tố về đề tài, đồ án trang trí, thủ pháp và ngôn ngữ tạo hình, chất liệu trang trí được biểu hiện như thế nào?

Câu hỏi 3: Những đặc trưng, giá trị nổi bật của nghệ thuật trang trí đình ở Hội An là gì? Vai trò của chúng trong sự phát triển xã hội hiện nay như thế nào?

4.2 Giả thuyết nghiên cứu

* Giả thuyết 1: Với yếu tố đặc trưng của lịch sử, địa lý và văn

hóa ở Hội An đã có những ảnh hưởng nhất định đến sự hình thành và phát triển đối với NTTTTKT Sự hướng về cội nguồn được hình thành trong quá trình di dân, lập làng từ Bắc vào Nam mà cụ thể ở đây là từ Thanh Hóa và Nghệ An vào Hội An Vì vậy, trong quá trình xây dựng đình sẽ có sự kế thừa các yếu tố truyền thống, kết hợp với xu hướng thẩm mỹ của đại chúng trong giai đoạn đó, cụ thể là mỹ thuật thời Nguyễn

Kết quả của sự giao lưu tiếp biến với Trung Hoa trong NTTTTKT thể hiện rõ qua đề tài, màu sắc, bố cục và thủ pháp tạo hình trong các chi tiết trang trí như: bông trính, mắt cửa, màu sắc… Điều đó chứng tỏ NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP chứa đựng những yếu tố độc đáo, đặc sắc Đình ở Hội An vừa mang dấu

ấn của mỹ thuật thời Nguyễn, vừa có sự tiếp biến văn hóa Trung Hoa

đã tạo nên nét đặc trưng khó lẫn với các nơi khác

* Giả thuyết 2: NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP được biểu

hiện rõ nét qua đề tài, đồ án, thủ pháp, ngôn ngữ tạo hình và chất liệu trang trí

Đề tài và chất liệu trang trí được biểu hiện rất đa dạng, có sự phối hợp và tác động của điều kiện tự nhiên và văn hóa đã tạo nên nét đặc trưng riêng Sự kết hợp của các đồ án trang trí tứ linh, tứ thời, linh vật, linh thú… cùng các hình tượng trang trí mang yếu tố dân gian đặc trưng của Hội An như: hoa quả, chim thú… được thể hiện thông qua nhiều chất liệu khác nhau

Biểu hiện nghệ thuật trang trí trên kiến trúc của ĐCP, ĐHA và ĐSP thông qua thủ pháp và ngôn ngữ tạo hình rất phong phú, điều này thể hiện rõ trong các đồ án trang trí Đặc trưng nghệ thuật trang trí được biểu hiện ở các thủ pháp và ngôn ngữ tạo hình như: thủ pháp

tả thực, thủ pháp cách điệu, thủ pháp kiểu thức hóa, bố cục cân đối, phá thế, xoay chiều, màu sắc trầm ấm tương phản với các điểm nhấn tươi sáng Ngoài ra, có thể thấy được nghệ thuật tạo hình theo bố cục cân đối với những hình tượng trang trí trong cuộc sống hàng ngày rất chân thật và đó là đặc trưng dân gian của địa phương như: Đào, phật thủ, na, lựu, nho, sóc, vịt, voi, gà, hoa báo bão, bí, bầu…được tạo hình rất gần gũi và giản dị

* Giả thuyết 3: NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP được biểu

hiện đa dạng về đề tài chất liệu, phong phú về thủ pháp và ngôn ngữ tạo hình mang yếu tố dân gian Ngoài ra, dấu ấn của phong cách trang trí thời Nguyễn và sự tiếp biến văn hóa Trung Hoa qua nghệ thuật trang trí đã tạo nên nét đặc trưng và giá trị nghệ thuật riêng biệt của Hội An mà không phải ngôi đình nào cũng có

Việc nghiên cứu NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP không chỉ

là sự bổ sung một số luận điểm khoa học, làm tư liệu phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy mà còn hướng giảng viên, sinh viên

quan tâm đến giá trị và bản sắc truyền thống bởi điều này chính là sự bảo tồn có giá trị lâu dài hay còn gọi là “bảo tồn sống” và mang tính thời sự Bên cạnh đó, luận án còn góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị và bản sắc của Hội An trong quá trình hội nhập và phát triển

5 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cách tiếp cận

Luận án vận dụng cách tiếp cận liên ngành để nhìn nhận đối tượng nghiên cứu ở các góc độ khác nhau như mỹ thuật, lịch sử, văn hóa, kiến trúc v.v

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các vấn đề nghiên cứu đặt ra, luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp tổng hợp và phân tích: Phương pháp khảo sát dã; Phương pháp thống kê, so sánh; Phương pháp nghiên cứu điều tra, phỏng vấn

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu về NTTTTKT ĐCP, ĐHA và ĐSP trên cơ sở làm rõ các giá trị về nghệ thuật tạo hình được biểu hiện trong đề tài, đồ án, thủ pháp và ngôn ngữ tạo hình, chất liệu trang trí

Luận án là công trình hệ thống, tập hợp các dữ liệu, bản vẽ… về NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP Góp phần bổ khuyết những khoảng trống về tư liệu của ĐCP, ĐHA và ĐSP công tác nghiên cứu, giáo dục thẩm mỹ

Luận án góp phần giữ gìn và phát huy giá trị nghệ thuật của đình ở Hội An trong đời sống thẩm mỹ hiện nay cụ thể là các lĩnh vực thiết kế ứng dụng

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu (10 trang), Kết luận (4 trang), Tài liệu tham

khảo (11 trang) và Phụ lục (120), nội dung luận án gồm ba chương: Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát về đối tượng nghiên cứu (50 trang)

Chương 2 Biểu hiện nghệ thuật trang trí trên kiến trúc ĐCP, ĐHA và ĐSP (56 trang)

Chương 3 Đặc trưng, giá trị văn hóa nghệ thuật và bàn luận về nghệ thuật trang trí trên kiến trúc ĐCP, ĐHA và ĐSP (52 trang)

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN

VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu về đình làng nói chung

Cho đến nay đã ghi nhận nhiều công trình nghiên cứu về đình làng Việt Nam của các học giả trong và ngoài nước với những mức

độ quan tâm, khai thác dưới nhiều góc độ/khía cạnh khác nhau: lịch

sử, xã hội, tôn giáo học, nghệ thuật học v.v

Các nghiên cứu của Alexandre de Rhodes (Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, 1636), Louis Bezacier (Nghệ thuật Việt Nam, 1954), Paul Giran (Phù thuật và tín ngưỡng An Nam), Kim Định (Triết lý cái đình, 1971), Nguyễn Văn Khoan (Ngôi đình và việc thờ thần Thành hoàng của các làng xã ở Bắc Kỳ) là những công trình nghiên

cứu góp phần khẳng định vai trò của ngôi đình trong đời sống văn hóa người Việt

Các nghiên cứu của Trần Lâm Biền (Quanh ngôi đình làng - lịch sử,1983), Trịnh Cao Tưởng (Kiến trúc đình làng - hình tượng, 1982), Vũ Tam Lang, Thái Bá Vân (Điêu khắc đình làng, 1976), Nguyễn Quân và Phan Cẩm Thượng (Mỹ thuật ở làng, 1989), Nguyễn Đỗ Cung (Bàn về mỹ thuật Việt Nam, 1993), Hà Văn Tấn và

Nguyễn Văn Kự (Đình Việt Nam, 1998) Nguyễn Văn Cương (Mỹ thuật đình làng Đồng bằng Bắc Bộ), Kiều Thu Hoạch (Những phạm trù nghệ thuật dân gian người Việt thời trung đại) là những công

trình đi sâu vào nghiên cứu đến mỹ thuật, kiến trúc đình làng, xem đình làng là một loại hình kiến trúc tiêu biểu và là nơi chứa đựng nhiều nhất những giá trị về bản sắc dân tộc

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở Hội An và đình ở Hội An

Những nghiên cứu của Dương Văn An (Ô châu cận lục, 1553), của Ngô Sĩ Liên (Đại Việt sử ký toàn thư), Lê Quý Đôn (Phủ biên tạp lục) đã góp phần phác họa hình ảnh đô thị thương cảng Hội An

trong bối cảnh xã hội chung của vùng đất Thuận Hóa - Quảng Nam Hay những ghi chép về Hội An của người nước ngoài: Cristoforo

Borri (Ghi chép về Xứ Đàng Trong, 1621), Thích Đại Sán (Hải ngoại

ký sự), A.D Rhodes (Hành trình và truyền giáo, 1653) cũng đã cho

biết những thông tin về Hội An dưới thời các chúa Nguyễn và tình hình buôn bán ở thương cảng này

Albert Sallet (Hội An xưa), Trần Kinh Hòa (Historical Notes on Hoi An, 1975), Nguyễn Thiện Lâu (Sự hình thành và phát triển của làng Minh Hương), GS Lê Văn Lan (Đô thị cổ Việt Nam), Chu

Quang Trứ (“Hội An - Nơi hội tụ các yếu tố nghệ thuật”), Nguyễn

Quốc Hùng (Phố cổ Hội An và việc giao lưu Văn hóa ở Việt Nam, 1995), Viện nghiên cứu Quốc tế và đại học Nữ chiêu hòa (Kiến trúc phố cổ Hội An - Việt Nam), Trịnh Cao Tưởng (Kiến trúc cổ Việt Nam

từ cái nhìn khảo cổ học), Kikuchi Seiichi (Nghiên cứu Đô thị cổ Hội

An từ quan điểm Khảo cổ học lịch sử) là những nghiên cứu đề cập

đến Hội An trên nhiều góc độ khác nhau như: Lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật, khảo cổ, nghệ thuật, bảo tồn… đa số tập trung vào các công trình tiêu biểu: Nhà cổ, hội quán, chùa cầu…

Bộ lý lịch di tích các ngôi đình là cơ sở dữ liệu quan trọng đối với đề tài luận án nhằm nắm rõ và chính xác hơn về niên đại, hiện trạng, số lần trùng tu đối với các ngôi đình Phải kể đến Nguyễn Chí Trung “Tổng quan về đình làng ở Hội An” đã khái quát về nguồn gốc hình thành đình làng ở Hội An, mô tả về vị trí, không gian cảnh quan và mặt bằng tổng thể của một số ngôi đình tiêu biểu Có thể thấy, các nghiên cứu về NTTTTKT đình ở Hội An còn rất ít và chưa

có hệ thống, đặc biệt là nghiên cứu trường hợp cụ thể như ĐCP, ĐHA và ĐSP thì chưa thấy

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Khái niệm và thuật ngữ

1.2.1.1 Khái niệm

Khái niệm nghệ thuật trang trí: là quá trình con người tìm tòi,

sáng tạo, giải quyết các quan hệ về họa tiết, đường nét, bố cục, màu sắc, mảng khối, nhịp điệu trên chính đối tượng cần trang trí một cách khoa học và hài hòa nhất

Khái niệm kiến trúc đình: Kiến trúc đình là công trình biểu

tượng cho nền kiến trúc cổ Việt Nam, đáp ứng đầy đủ các chức năng

về tín ngưỡng, hành chính và văn hóa cho một cộng đồng của người Việt, nó bao gồm tất cả các yếu tố hiện diện trên mặt bằng bố trí của ngôi đình

Khái niệm nghệ thuật trang trí trên kiến trúc đình:Đối với nghệ

thuật trang trí trên kiến trúc truyền thống thì việc phân tích, nghiên cứu về: đề tài và đồ án trang trí, thủ pháp và ngôn ngữ tạo hình, chất liệu trang trí là quan trọng nhất Bởi đó chính là các yếu tố thể hiện rõ nét nhất về đặc trưng và giá trị nghệ thuật của nghệ thuật trang trí truyền thống

1.2.1.2 Thuật ngữ

Nghệ thuật trang trí trên kiến trúc là nghệ thuật tạo hình thông qua sự sáng tạo hình tượng cụ thể tiếp cận con người thông qua thị

giác và cùng chung một hệ thống ngôn ngữ Đối với luận án “Nghệ thuật trang trí trên kiến trúc của đình Cẩm Phô, đình Hội An và đình Sơn Phong” thì thuật ngữ sử dụng là những thuật ngữ liên quan đến

bố cục, màu sắc, đường nét…

1.2.2 Cơ sở lý thuyết

Lý thuyết giao lưu và tiếp biến văn hóa: Đối tượng nghiên cứu

của luận án nằm trong bối cảnh lịch sử của Hội An, là nơi có sự giao lưu văn hóa với nhiều nền văn hóa khác: Trung Hoa, Nhật Bản, phương Tây… Vì vậy, luận án vận dụng lý thuyết giao lưu và tiếp biến văn hóa để giải quyết các vấn đề nghiên cứu

Vận dụng thành công lý thuyết giao lưu, tiếp biến văn hóa trong nghiên cứu NTTTTKT đình ở Hội An sẽ góp phần làm sáng tỏ những giá trị đặc trưng, khắc họa đậm nét diện mạo NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP trong mỹ thuật đình làng xứ Quảng nói riêng và

Việt Nam nói chung

Lý thuyết Địa - văn hóa: NCS quan tâm đến các yếu tố cụ thể

liên quan, tác động vào đối tượng nghiên cứu này bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, hay còn gọi là đời sống vật chất và đời sống tinh thần của vùng văn hóa Như vậy, việc tìm hiểu, xác định và đánh giá những quan niệm thẩm mỹ, những giá trị thẩm

mỹ của một tộc người dựa trên các yếu tố lãnh thổ, môi trường, địa

lý và tộc người là một phương pháp hợp lý và có vai trò rất quan trọng trong trường hợp luận án

1.3 Khái quát về đối tượng nghiên cứu

1.3.1 Khái quát về lịch sử, địa lý và văn hóa thành phố Hội An

* Bối cảnh lịch sử:

- Trước thế kỷ thứ II đến thế kỉ XV: Đây là quá trình phát triển

và hội tụ văn hóa Champa Nơi đây được gọi là Lâm Ấp phố hay còn gọi là Cửa Đại Chiêm

- Từ thế kỉ XV đến thế kỉ XIX: Cư dân Đại Việt bắt đầu đến sinh sống và lập làng Danh xưng làng/xã Hội An xuất hiện năm1640

- thời vua Lê Thần Tông

- Từ cuối thế kỷ XVI – thế kỷ XVII, Hội An trở thành thương cảng sầm uất, mua bán với nhiều nước trên thế giới Do việc bồi đắp của các dòng sông, khiến thế mạnh giao thông đường thủy và hải cảng nơi đây dần mất đi Tuy nhiên qua nghiên cứu Châu bản triều Nguyễn nhận thấy, thế kỷ XIX vai trò của Hội An vẫn khá quan trọng trong các hoạt động thương mại tại miền Trung

* Đặc trưng địa lý tự nhiên ở Hội An: Với vị trí tự nhiên nhiều

sông ngòi, giáp biển, kênh rạch chằng chịt, lại nằm trên tuyến đường hàng hải quan trọng bậc nhất châu Á

* Văn hóa Hội An: Hội An được nhìn nhận là vùng đất mang

nhiều đặc trưng về lịch sử và văn hóa khi đặt trong tương quan với các vùng văn hóa khác bởi có sự giao thương với rất nhiều nước trên thế giới thời bấy giờ

1.3.2 Khái quát về ĐCP, ĐHA và ĐSP

Hội An hiện tại còn hơn 20 đình làng và dù lịch sử hình thành làng/xã ở Hội An lâu đời nhưng kiến trúc đình làng đa số được trùng

tu, hoàn chỉnh vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX và mang phong cách kiến trúc dân gian miền Trung Các vị thần thờ bên trong đình là: Thành hoàng là bà Đại Càn và các vị thần sông nước, các vị tiền hiền, hậu hiền của làng, Thổ địa, Thái giám Bạch mã và rất nhiều vị thần khác như Thiên-y-A-na…

Về cơ sở lý luận, hệ thống khái niệm được xây dựng trên cơ sở

ba yếu tố cấu thành đối tượng nghiên cứu gồm có nghệ thuật trang trí, kiến trúc đình và nghệ thuật trang trí kiến trúc đình cùng với các thuật ngữ liên quan đến nghệ thuật trang trí

Đối tượng nghiên cứu: Khái quát về ĐCP, ĐHA và ĐSP đã cung cấp các thông tin về lịch sử, văn hóa của các ngôi đình nhằm làm rõ hơn nguồn gốc và có cơ sở để đi sâu phân tích, làm sáng tỏ những biểu hiện nghệ NTTTTKT của ĐCP, ĐHA và ĐSP

Chương 2 BIỂU HIỆN NGHỆ THUẬT TRANG TRÍ TRÊN KIẾN TRÚC CỦA ĐÌNH CẨM PHÔ, ĐÌNH HỘI AN VÀ ĐÌNH SƠN PHONG 2.1 Đề tài trang trí

2.1.1 Đề tài thực vật

Trong ý nghĩa sâu xa về tâm linh, cây cối được xem như là cái trung gian nối trời với đất Trong ĐCP, ĐHA và ĐSP đề tài trang trí hoa, lá, cây, quả… là một trong những dạng đề tài phổ biến và được trang trí nhiều ở cả bên ngoài và bên trong kiến trúc các ngôi đình ở Hội An Hình tượng trang trí hoa, lá, cây, quả trong tạo hình của người Việt phần nào đã được liên tưởng hóa, chúng không chỉ là những mẫu hình trang trí đơn thuần mà được tạo dáng theo nhiều kiểu thức, hình thù khác nhau mặc dù cùng hình tượng trang trí và cùng ý nghĩa

2.1.2 Đề tài linh thú/động vật

Trong NTTTTKT đình ở Hội An có dạng là linh thú, là những