Tài liệu phân tích về 14 câu thơ đầu bài thơ tây tiến ( lớp 12) , có cả phần phân tích mở rộng. Bài phân tích rất ngắn gọn, đủ ý , chính xác rất thích hợp để đưa lên các slide làm PowerPoint. Vì đây là tài liệu tự soạn nên sẽ không bị trùng với các tài liệu khác.
Trang 1Nội dung phân tích đoạn trích trong bài tây tiến :
• 8 câu thơ đầu:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây,súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời !
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
a) 2 câu thơ đầu : Khái quát mạch cảm xúc của toàn đoạn thơ :
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
- Nỗi nhớ gắn với địa danh và đối tượng cụ thể:
+ Hướng về đoàn quân Tây Tiến gợi nhớ kỉ niệm và tháng năm gian khổ với nhau , bi tráng và đầy hòa hùng
+ Hướng về miền đất Tây Bắc- nơi có rừng núi, sông Mã ( miền đất vừa
dữ dội vừa khắt nghiệt )
-> Sông Mã không chỉ là một địa danh mà nó còn là một “chứng nhân lịch sử” trong suốt chặng đường hành quân
-> Tây Tiến cũng không chỉ là tên một đoàn quân mà nó đã trở
thành một người bạn, một người tri kỉ bấy lâu
- Nỗi nhớ được diễn tả 1 cách chân thành tinh tế :
+ 2 tiếng ‘ xa rồi ‘ đặt trong câu cảm thán kết thúc bằng từ ‘ơi!’ -> mang lại giá trị biểu cảm là nỗi nhớ da diết của nhà thơ khi phải rời xa rừng núi, rời xa đơn vị-Tây Tiến ( Ngoài ra ta còn cảm nhận được Âm “ơi” như ngân vang khắp vách đá của núi rừng Tây Bắc, ngân vang trải dài đến đâu mang theo tâm tư tình cảm của Quang Dũng lan ngấm thấm tràn đến đó)
+ Từ ‘ nhớ’ đặt đầu câu đc điệp lại 2 lần kết hợp cùng từ chơi vơi gợi không gian mung lung mà mênh mông vô tận , vừa là điểm nhấn cho tâm trạng của nhà thơ vừa là nỗi nhớ giăng mắc khắp chốn không gian rừng núi
( phần này các cậu đọc để giới thiệu 6 câu tiếp theo cũng được)
➔ Đọc câu thơ ta cũng có thể cảm nhận thứ cảm xúc mêng mang, sự bồn chồn, xôn xao trong tâm hồn tác giả, từ đó mang theo nỗi nhớ
Trang 2nhà thơ nhớ lại bao kỉ niệm đẹp thời chinh chiến tại núi rừng miên Tây được thể hiện ở 6 câu thơ tiếp theo
b ) 6 câu thơ tiếp : Khắc họa nỗi nhớ hành quân của đoàn Tây Tiến :
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây,súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
- Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội, và khắc nghiệt :
( Giải thích thêm “ Sài Khao Mường Láng” là những bản làng xa xôi hẻo lánh giáp ranh đất Lào, là nơi rất nhiều sương khói, sương che lấp đường đi, phủ kín bóng người, đi lại rất khó khăn)
+ Tây Bắc – sương khói: 2 tiếng sài khao gợi âm hưởng nặng nề kết hợp với hình ảnh sương lấp -> tạo ra khung cảnh núi rừng âm u huyền ảo ,
mù mịt, sương khói như muốn nuốt chửng những người lính ( liên hệ : Tiếng Hát Con Tàu của Chế Lan viên : Nhớ bản sương băng, nhớ đèo mây phủ (bổ sung: ở đây Chế Lan Viên cũng dùng hình ảnh mây giăng, sương phủ, rừng núi để nhớ lại những kỉ niệm, kí ức , nỗi nhớ đó da diết và mang đậm những giá trị của sự tiếc nuối về một thời đã qua, đó là những kỉ niệm từng gắn
bó máu thịt với quê hương, đất nước )
+ Tây Bắc- đèo gập gềnh hiểm trở : Nghệ thuật điệp từ kết hợp tiểu đối cùng với 2 tư láy tượng hình khúc khuỷu , thăm thẳm -> đặc tả sự hiểm trở ,cheo leo ác liệt, gợi ấn tượng heo hút ngút ngàn của tây bắc Đặt biệt là câu thơ Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống ( câu thơ là 2 vế tiểu đối: dường như câu thơ có sự chuyển động: núi tiếp núi, đèo nối đèo, hết lên cao, lại xuống thấp, không gian như ngày càng mở rộng
về mọi phía) -> khắc họa rõ nét nhất về không gian hùng vĩ, mở ra không gian vô cùng rộng lớn vô tận nhưng tỉ lệ thuận với đó là sự nguy hiểm tiềm tàn
- Thiên nhiên thơ mộng và trữ tình :
+ ‘ Mường lát hoa về trong đêm hơi ‘ -> trong khi hành quân, những bông hoa rừng nở trong đêm sương ngàn sắc rực rỡ , thơm nồng nàn khiến cho tâm hồn người lính trẻ bâng khuâng khoảng khoái Còn có thể hiểu đây chính lòa nhưng ngọn đèn đuốc thắp sáng con đường đi của những anh lính hà thành rực rỡ như hoa lửa
+ ‘ Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi’ : câu thơ được tạo lên bởi những thanh bằng liên tiếp -> Gợi tả lên khung cảnh êm dịu, tươi mát ,qua nhịp thơ vẫn cảm nhận được sự lạc quan trong tâm hồn các anh Nhịp thơ chậm lại , âm điệu nhẹ đi kết hợp với hình ảnh mưa xa khơi -> tạo
ra không gian khoáng đạt -> trong mưa rừng tầm nhìn của những anh lính hướng về bản làng, những mãi nhà gần gũi, yêu thương Tất cả như
Trang 3nhạt đi trong cơn mưa rừng dày đặc gợi vẻ đẹp lãng mạn của núi rừng Tây Bắc
• 6 câu thơ sau:
Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
4 câu thơ: ‘Anh bạn trêu người’ Tái hiện sự hi sinh gian khổ của người lính Tây Tiến đồng thời cho thấy sự dữ dội của núi rừng Tây Bắc
- Sự hi sinh của những người lính Tây tiến ( trích 2 câu thơ)
+ ‘Dãi đầu’: thành ngữ dãi đầu mưa nắng -> sự vất vả, khó khăn gian khổ của người lính phải đối mặt
+ ‘0 bước nữa’: sự mệt mỏi đến tận cùng -> những người lính
đã kiệt sức trên đường hành qunâ những họ vẫn cố gắng gượng
đi và không bỏ cuộc
+ ‘ Gục lên súng mũi: hình ảnh tả thực khắc họa hiện thực:
người lính đã ngã trên đường hành quân giữa thiên nhiên hùng
vĩ
+ ‘ bỏ quên đời’; NT nói giảm nói tránh tạo giọng thơ ngang tàng ngạo ngễ
( Mở rộng: hình ảnh sử dụng rất đắt ở đây là hình ảnh “gục lên súng mũ” Ta chợt nhớ đến dáng đứng của anh giải phóng quân về sau trong thơ
Lê Anh Xuân:
“Anh ngã xuống trong khi đang đứng bắn
Máu anh tuôn theo lửa đạn cầu vồng”
➔ Dáng đứng của anh giải phóng quân mãi mãi đi vào lòng người dân trong kháng chiến chống Mĩ thì dáng ngã xuống gục xuống của anh lính cụ Hồ hẳn sẽ không phai mờ trong tâm hồn của Quang Dũng, của đoàn quân Tây Tiến và của những người tham gia kháng chiến.)
Trang 4⇨Gợi sự hi sinh mất mát nhưng không nhằm tô đậm nỗi đau
thương mà khắc họa sự bi tráng hào hùng
⇨Người lính ra đi mà như đi vào giấc ngủ nhẹ nhàng, thanh thản bởi họ hi sinh cho lý tưởng cao đẹp “ quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”
- Sự dữ dội của núi rừng 1 lần nữa được tô đậm:( trích 2 câu thơ) + ‘chiều chiều, đêm đêm’ từ láy toàn phần
➔Gợi ra khoảng thời gian có tính lặp đi lặp lại
➔những mối nguy thường trực ,luôn sẵn sàng trực chờ đe dọa những người chiến sĩ
+ Nghệ thuật nhân hóa, động từ mạnh: thác gầm thét, cọp trêu người
➔khắc họa những âm thanh dữ dội của chốn rừng Tiếng gầm thét của thác , tiếng gầm rú của cọp càng làm tô đậm nét khắc nghiệt, nguy hiểm của chốn núi rừng
➔ tác giả mô tả chi tiết này rất chân thực, dù chúng ta không sống ở thời kỳ này, chúng ta vẫn chưa từng đặt chân lên núi non miền Tây nhưng đã cảm nhận được sự nguy hiểm, gian lao mà người lính trải qua Tuy nhiên đối với những người lính ấy họ vẫn mang trong mình một tâm hồn hào hoa, lãng mạn, họ hòa mình vào thiên nhiên
để trút bỏ mọi nhọc nhằn thể xác Cái nhìn lãng mạn đó
đã giúp Quang Dũng tạo nên màu sắc bi tráng trong hình ảnh người lính Tây Tiến
2 câu cuối: ‘nhớ ôi nếp xôi’ : Ấn tượng về hương vị đặc chưng của núi rừng Tây Bắc, khắc họa cảm xúc bồi hồi thiết tha trong tâm hồn nhà thơ
- Sau chặng đường dài hành quân, các chiến sĩ có dịp dừng chân lại ở 1 bản làng – Mai Châu
( đây là Lần thứ hai trong bài thơ, tác giả gọi tên đơn vị Tây Tiến, phải chăng ông nhớ quá những gian khổ, kỉ niệm gắn bó với các đồng đội của mình trong suốt những năm tháng kháng chiến cùng nhau nên Quang Dũng mới thốt lên “nhớ ôi Tây Tiến” như vậy )
+ Nhớ ôi: từ cảm thán-> nỗi nhớ dạt dào dâng mãnh liệt trong tâm hồn nhà thơ
Trang 5+ Hình ảnh ‘ cơm lên khói, thơm nếp xôi’ -> Hương vị đặc chưng của Tây Bắc
➔Cảm giác ấm cúng thân thương gần gũi đậm đà tình quân dân
(-> chỉ qua 1 hình ảnh nhưng ta thấy rất rõ sự ấm áp sự trân trọng cùng san sẻ tình thương, chắc có lẽ vì càng gian khổ thiếu thốn người ta càng nâng niu, càng quý trọng nghĩa tình )
+ diễn đạt tinh tế từ ‘ Mùa em” : giọng điệu tâm tình trìu mến
➔Gợi cảm giác nâng niu êm ả
➔Khẳng định tình cảm gắn bó sâu đậm, thiết tha những người Tây Tiến với vùng đất và con người