LUẬN văn THẠC sỹ bảo vệ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG HOẠT ĐỘNG xét xử án HÌNH sự của tòa án NHÂN dân cấp TỈNH – từ THỰC TIỄN tại THÀNH PHỐ hồ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤHỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA LÊ THANH HUYỀN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ ÁN HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH – TỪ THỰC TIỄN TẠI THÀNH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ THANH HUYỀN

BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ ÁN HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH – TỪ THỰC TIỄN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 8 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

TP Hồ Chí Minh -Năm 2019

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Số 10, Đường 3/2, Phường 12, Quận 10, TP Hồ Chí MinhThời gian: vào hồi 15 giờ 00 ngày 27 tháng 8 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chínhQuốc gia hoặc trên trang Web Ban Quản lý đào tạo Sau đại học, Họcviện Hành chính Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết đề tài

Bảo vệ quyền con người nói chung và bảo vệ quyền con ngườitrong tư pháp hình sự nói riêng là vấn đề luôn được Đảng và Nhànước quan tâm Bảo vệ quyền con người mang một giá trị quý báucủa dân tộc Việt Nam và truyền thống đó được phát triển rực rỡ khiđất nước ta dành được độc lập, đánh đuổi đế quốc thực dân, xây dựngmột xã hội tiến bộ, công bằng, tôn giá trị của con người như quyềnđược sống, quyền tự do và sinh mệnh chính trị của mỗi cá nhân Dovậy, trong nhà nước pháp quyền thì các quyền con người được phápluật đảm bảo thực hiện và bảo vệ không bị xâm hại Bởi lẽ, trong nhànước pháp quyền, trách nhiệm bảo vệ quyền con người thuộc về nhànước với các cơ quan trong tổ chức bộ máy nhà nước mà trong đó có

cơ quan Tòa án Bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử thểhiện rõ nét nhất là thông qua các vụ án xét xử về hình sự

Thực tiễn cho thấy, các hành vi xâm phạm quyền con người rất

đa dạng và xảy ra trên nhiều góc độ khác nhau, mà các hành vi đó đểlại những hậu quả rất nặng nề như các hành vi trực tiếp xâm phạmquyền con người dưới dạng tội phạm

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố đầy năng động và pháttriển, mặt trái của sự phát triển mạnh mẽ, sôi động là tình hình tộiphạm diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh luôn là vấn đề mang tínhcấp bách Do vậy, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tiếpnhận, thụ lý, xét xử rất nhiều các vụ án hình sự, đã xét xử một cáchcông bằng xử đúng người đúng tội và đảm bảo trình tự thủ tục nhằmbảo vệ quyền của các bên khi tham gia tố tụng phức tạp như các vụ

án ma túy, vụ án tội phạm công nghệ cao, đánh bạc qua internet…,Bên cạnh, những mặt đạt được về việc bảo vệ quyền con người trong

1

hoạt động xét xử các vụ án hình sự thì vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chếtrong việc bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự,

cụ thể như việc tiếp cận hồ sơ của các vụ án hay gặp gỡ của luật sưđối với bị cáo còn gặp nhiều khó khăn, vấn đề tranh tụng ở Tòa chưathật sự khách quan mà còn mang tính phiến diện, rồi các phán quyếtTòa án đôi khi vẫn không dựa vào các phiên tranh tụng diễn ra tạiTòa Do vậy, nhiều phán quyết vẫn chưa thật sự công tâm, chính xác

và kết quả dẫn đến bỏ lọt tội phạm và án oan sai cho những người vôtội trong hoạt động xét xử án hình sự tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Để có các hiểu biết, nhìn nhận đúng và chuẩn xác về bảo vệquyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự mang tính cấp

thiết Từ tính cấp thiết nêu trên, tác giả xin chọn đề tài “Bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh–Từ thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên

cứu cho luận văn thạc sỹ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính củamình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề về bảo vệ quyền con người nói chung và bảo vệ quyềncon người trong hoạt động xét xử án hình sự nói chung được cả xãhội quan tâm Có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về bảo vệquyền con người và bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử

án hình sự trên các phương diện và giác độ khác nhau

Thứ nhất, về phương diện và góc độ nghiên cứu về bảo vệ

quyền con người có tính lý luận chung

Thứ hai, về phương diện và góc độ nghiên cứu bảo vệ quyền

con người trong lĩnh vực Tư pháp và hình sự

Những công trình trên tập trung nghiên cứu về vấn đề bảo vệquyền con người và hoạt động tố tụng, xét xử hình sự Tuy nhiên, vẫn

chưa có công trình nào tiếp cận một cách đồng bộ, toàn diện về vấn

đề bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự củaTòa án nhân dân cấp tỉnh, từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn hoạt động bảo vệ quyền conngười trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấptỉnh – Từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh Trên cơ sở đó, luận văn

đã đề xuất giải pháp tăng cường bảo vệ quyền con người trong hoạtđộng xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý bảo vệ quyền con người tronghoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh;

Phân tích, đánh giá thực trạng về bảo vệ quyền con ngườitrong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh – Từthực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh;

Đề xuất các giải pháp tăng cường bảo vệ quyền con ngườitrong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động bảo vệ quyền conngười trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh – Từ thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu đề tài

- Về thời gian: Từ năm 2014 đến năm 2018

- Về không gian: Nghiên cứu hoạt động bảo vệ quyền conngười trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân trongphạm vi cấp tỉnh – từ thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh

3

- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận vàpháp lý hoạt động bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử ánhình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh; Về thực trạng bảo vệ quyềncon người trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dâncấp tỉnh – từ thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh; Đồng thời, đề ranhững giải pháp tăng cường bảo vệ quyền con người trong hoạt độngxét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh trong thời gian tới.

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luậnchủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của Chủnghĩa Mác – LêNin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm củaĐảng và Nhà nước ta về Nhà nước và pháp luật, về xây dựng Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, về quyền con người và bảo vệquyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhândân cấp tỉnh

Các phương pháp mà tác giả đã sử dụng trong quá trình nghiêncứu đề tài luận văn cụ thể như sau:

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của luận văn

Luận văn đã tổng hợp các quan niệm khoa học về bảo vệquyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dâncấp tỉnh, nội dung và các yếu tố tác động đến việc bảo vệ quyền conngười trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp

tỉnh; Nghiên cứu và đánh giá thực trạng về bảo vệ quyền con ngườitrong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh – Từthực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh và những mặt đạt được cũngnhững tồn tại những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất các quan điểm và giải pháp tăngcường bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự củaTòa án nhân dân cấp tỉnh.

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Luận văn có thể là tài liệu tham khảo đối với các sinh viên, cáchọc viên cao học tại các cơ sở đào tạo ngành luật Ngoài ra, luận còn

có thể tài liệu tham khảo đối với các cán bộ đang công tác thực tiễntại các Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra và cơ quan Thi hành

án trong quá trình giải quyết vụ án hình sự có căn cứ, khách quan vàtuân thủ đúng pháp luật

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài Phần mở đầu đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu thamkhảo, kết cấu của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận và pháp lý về bảo vệ quyềncon người trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dâncấp tỉnh

Chương 2 Thực trạng bảo vệ quyền con người trong hoạt độngxét xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh – Từ thực tiễn tạithành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Quan điểm và giải pháp tăng cường bảo vệ quyềncon người trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dâncấp tỉnh

5

CHƯƠNG 1.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ ÁN HÌNH SỰ

CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH

1.1 Quan niệm về quyền con người và bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự

1.1.1 Quan niệm về quyền con người

Quyền con người là những quyền vốn có tự nhiên mà chỉ cócon người mới được hưởng trong những điều kiện kinh tế, chính trị,văn hóa, xã hội nhất định và được pháp luật đảm bảo Quyền conngười vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã hội; mang tính phổbiến nhưng lại mang tính đặc thù

Có thể hiểu Quyền con người là những đặc quyền vốn có, tựnhiên của con người và chỉ có người mới có được

1.1.2 Nội dung các quyền con người trong tố tụng hình sự

1.1.2.1 Bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật

Nhà nước quy định hệ thống pháp luật thống nhất và việc ápdụng pháp luật giống nhau đối với mọi người trong khi tiến hành tốtụng

Bình đẳng thể hiện trong việc có quyền ngang nhau trong việcđưa ra chứng cứ và yêu cầu, bình đẳng trong quyền nghĩa vụ trọngquá trình giải quyết vụ án

1.1.2.2 Quyền an toàn về thân thể, danh dự, nhân phẩm cá nhân trong tố tụng hình sự

Quyền về an toàn thân thể, danh dự, nhân phẩm của cá nhântrong quá trình tố tụng hình sự là quyền được bảo vệ để khỏi bị bắt,giam giữ, xâm hại đến thân thể một cách tùy tiện; Bởi vì, mọi người

có quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự,

nhân phẩm, tài sản Quyền này cũng được quy định trong Luật Hiếnpháp năm 2013.

1.1.2.3 Quyền Suy đoán vô tội

Trong tố tụng hình sự thì người bị buộc tội được coi là không

có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luậtnày quy định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực phápluật

1.1.2.4 Quyền được bào chữa của người bị buộc tội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự

Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặcngười khác bào chữa Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tốtụng có trách nhiệm thông báo, giải thích và bảo đảm cho người bịbuộc tội, bị hại, đương sự thực hiện đầy đủ quyền bào chữa, quyền vàlợi ích hợp pháp của họ theo quy định của Bộ luật này

1.1.2.5 Quyền được xét xử công bằng

Quá trình xét xử án hình sự của Tòa án phải đảm bảo tính chấtcông bằng và công khai Đối với Tòa án xét xử công khai, mọi ngườiđều có quyền tham dự phiên tòa, trừ trường hợp do Bộ luật Tố tụnghình sự năm 2015 quy định

1.1.2.6 Quyền được tranh tụng trong xét xử được bảo đảm

Trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, Điều tra viên,Kiểm sát viên, người khác có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người bịbuộc tội, người bào chữa và người tham gia tố tụng khác đều cóquyền bình đẳng trong việc đưa ra chứng cứ, đánh giá chứng cứ, đưa

ra yêu cầu để làm rõ sự thật khách quan của vụ án

Bản án, quyết định của Tòa án phải căn cứ vào kết quả kiểmtra, đánh giá chứng cứ và kết quả tranh tụng tại phiên tòa

1.1.2.7 Quyền được khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự

7

Bị cáo và các chủ thể tham gia trong quá trình xét xử án hình

sự có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động tố tụnghình sự của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc củabất cứ cá nhân nào thuộc các cơ quan đó

1.1.2.8 Quyền được kháng cáo, kháng nghị trong tố tụng hình sự

Quyền kháng cáo bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lựcpháp luật theo thủ tục phúc thẩm không áp dụng cho tất cả các chủthể tham gia tố tụng, chỉ quy định cho những người tham gia tố tụng

mà quyền lợi của họ hoặc quyền lợi của người mà họ có trách nhiệmbảo vệ nhằm bảo đảm trực tiếp quyền hợp pháp của họ và bảo đảmtính ổn định của bản án, quyết định sơ thẩm

1.1.3 Khái niệm, ý nghĩa bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự

1.1.3.1 Khái niệm về bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử án hình sự

Có thể hiểu bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử ánhình sự là sự vận hành của các yếu tố khách quan với mục đích công

bố và ghi nhận về mặt pháp lý các quyền con người trong hoạt độngxét xử án hình sự và đảm bảo thực thi cũng như hoạt động kiểm soátviệc thực hiện các quyền đó trong quá trình diễn ra hoạt động xét xử

vụ án hình sự

1.1.3.2 Ý nghĩa bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét

xử án hình sự

Thứ nhất, góp phần bảo vệ quyền con người.

Thứ hai, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền.

Thứ ba, góp phần bảo vệ công lý và văn minh nhân loại.

1.2 Nội dung bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét

xử án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

1.2.1 Bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

- Ở giai đoạn trước khi mở phiên tòa

- Ở giai đoạn tại phiên tòa

+ Bảo vệ quyền con người của bị cáo khi bắt đầu phiên tòa;+ Bảo vệ con người quyền của bị cáo và các chủ thể ở giai đoạn xét hỏi;

+ Bảo vệ quyền con người của bị cáo và các chủ thể tham gia

tố tụng tại ở giai đoạn tranh tụng tại phiên tòa;

+ Bảo vệ quyền con người của bị cáo ở giai đoạn nghị án và tuyên án

1.2.2 Bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử phúc thẩm án hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Thủ tục bắt đầu phiên tòa và thủ tụng tranh tụng tại phiên tòaphúc thẩm được tiến hành như phiên tòa sơ thẩm nhưng trước khi xéthỏi, một thành viên của Hội đồng xét xử trình bày tóm tắt nội dung

vụ án, quyết định của bản án sơ thẩm, nội dung kháng cáo, khángnghị được quy định tại điều 354, Bộ Luật Tố tụng hình sự năm 2015

1.2.3 Bảo vệ quyền con người của các chủ thể tham gia trong hoạt động xét xử hình sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

1.2.3.1 Bảo vệ quyền con của người của bên bị buộc tội trong hoạt động xét xử án hình sự

Người bị buộc tội trong tố tụng hình sự là những người bị nghingờ phạm tội, bị đặt vào trạng thái pháp lý bất lợi, gồm người bị tạmgiữ, bị can và bị cáo

9

Một là, bảo vệ quyền con người của người bị tạm giữ trong tố

Bảo vệ quyền con người của người bị hại Trong tố tụng hình

sự Việt Nam, nạn nhân của tội phạm tham gia tố tụng với tư cáchngười bị hại không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ Người bị hại làngười trực tiếp bị thiệt hại thể chất, tinh thần tài sản cũng như cácquyền lợi ích hợp pháp khác Trong tố tụng hình sự năm 2015, quyềncủa người bị hại biểu hiện ở chỗ được yêu cầu các cơ quan tiến hành

tố tụng bảo vệ quyền con người của mình

1.2.3.3 Bảo vệ quyền con người làm chứng và các chủ thể khác tham gia trong hoạt động xét xử án hình sự

- Bảo vệ quyền con người của người làm chứng

Bảo vệ quyền con người của người làm chứng Người làmchứng là người trực tiếp tham gia tố tụng để trình bày những thôngtin mà mình biết về vụ án, mà không được ủy quyền cho người kháctham gia tố tụng

- Bảo vệ quyền con người của các chủ thể khác tham gia trong hoạt động xét xử án hình sự

Để bảo vệ quyền con người của các chủ thể tham gia tố tụnghình sự thì Tòa án cần phải đảm bảo thực hiện đung trình tự thủ tụctrong hoạt động xét xử, đảm bảo các chủ thể được thực hiện quyềncủa họ một cách đầy đủ Bên cạnh đó, Tòa án nhân dân cấp tỉnh cầnbảo vệ an toàn tính mạng, danh dự, nhân phẩm, tài sản của các chủthể tham gia tố tụng hình sự

10