LUẬN văn THẠC sỹ bảo hộ QUYỀN tác GIẢ đối với tác PHẨM báo CHÍ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Mộttrong những cơ sở quan trọng nhất để khuyến khich sự sáng tạo, phát triển trongnghề báo đó là việc thực hiện tốt cơ chế bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báochi

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN MINH HẢI

BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM BÁO CHÍ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự

Mã số: 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyêñ Thi Quêệ́Anh

Hà Nội

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các

số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo

vệ Luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Minh Hải

Trang 4

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦ

U 1

Chương 1 5

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỔI VỚI TÁC PHẨM BÁO CHI 5

1.1 Khái quát chung về tác phẩm báo chi 5

1.1.1 Khái niệm tác phẩm báo chí 5

1.1.2 Đặc điểm của tác phẩm báo chí 7

1.2 Khái quát chung về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi 11

1.2.1 Khái niệm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí 11

1.2.2 Đặc trưng của quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí 14

1.3 Sư ̣hinh̀ thành vàphát triển các quy đinḥ vềbảo hô ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ở Việt Nam 17

1.4 Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi theo các điều ước quốc tế và pháp luật môṭsốquốc gia 24

1.4.1 Các Điều ước quốc tế 24

1.4.2 Pháp luật một số quốc gia 28

Kết luâṇ chương 1 35

Chương 2 36

NHƯỮNG QUY ĐINḤ CỦA PHÁP LUÂṬ VIÊṬ NAM HIÊṆ HÀNH VỀ BẢO HỘ QUYỀ N TÁC GIẢĐỐ I VỚI TÁC PHẨ M BÁO CHI 36

2.1 NhưỮng nôịdung cơ bản của bảo hô ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ́ 36

2.1 1 Điều kiêṇ bảo hô ̣tác phẩm báo chí 36

2.1.2 Chủ thể quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí 39

2.1.3 Nội dung quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí 44

2.1.4 Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí 52

2.1.5 Giới haṇ quyền tác giảđối với tác phẩm báo chí 53

2.2 Xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi 58

2.3 Các biện pháp bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi 63

2.2.1 Biện pháp dân sư ̣ 64

2.2.2 Biện pháp hi ̀ nh sư ̣ 69

Trang 5

2.2.3 Biện pháp hành chi ́ nh 70

2.2.4 Biện pháp kiểm soát biên giới 71

Chương 3 75

THƯ ̣C TRANG ̣ HOAṬ ĐÔNG ̣ BẢO HỘQUYỀ N TÁC GIẢĐỐ I VỚI TÁC PHẨ M BÁO CHI VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIÊṆ PHÁP LUÂṬ VỀ VÀNÂNG CAO HIÊỤ QUẢTHƯ ̣C THI CÁC BIÊṆ PHÁP BẢO VỆQUYỀ N TÁC GIẢĐỐ I VỚI TÁC PHẨM BÁO CHI 75

3.1 Thưc ̣ trang ̣ hoaṭđông ̣ bảo hô ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ở Việt Nam 75

3.1.1 Thưc ̣ trang ̣ vi phaṃ quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ́ 75

3.1.2 Thưc ̣ tiêñ áp dung ̣ các biêṇ pháp bảo vê ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ́ 83

3.2 Môṭsốkiến nghi nhằṃ hoàn thiêṇ pháp luâṭvềbảo hô ̣quyền tác giảđ ối với tác phẩm báo chi và nâng cao hiệu quả thực thi các biện pháp bảo vệ quy ền tác giả đối với tác phẩm báo chi 87

3.2.1 Môṭ sốkiến nghi ̣nhằm hoàn thiêṇ pháp luâṭ vềbảo hô ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ́ 87

3.2.2 Môṭ sốkiến nghi ̣nhằm nâng cao hiêụ quảthưc ̣ thi các biêṇ pháp bảo vê ̣quy ền tác giả đối với tác phẩm báo chí 91

KẾ T LUÂṆ 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

Trang 6

Bộ luật Dân sự

Luật Sở hữu tri tuệ

Nghị định 100/2006/NĐ-CP ngày 21/9/2006hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dânsự, Luật sở hữu tri tuệ về quyền tác giả và quyềnliên quan

Nghị định 85/2011/NĐ-CP ngày 20/9/2011 củaChinh phủ sửa đổi bổ sung một số điều của Nghịđịnh 100/2006/NĐ-CP; Nghị định 131/2013/NĐ-

CP ngày 13/05/2009 của Chinh phủ quy định xửphạt vi phạm hành chinh về quyền tác giả, quyềnliên quan

Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình DươngHiêp ̣ đinḥ thương maịtư ̣do ViêṭNam - EU

Trang 7

Trải qua lịch sử hơn 100 năm ra đời và phát triển, báo chi đã trở thành mộtphần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam.Báo chi không chỉ là cơ quan ngôn luận, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và củatoàn dân, mà là kênh thông tin hữu ich phục vụ mọi nhu cầu thông tin của nhiều lớpngười trong xã hội Đó vừa là niềm vinh dự lớn, vừa đặt ra những yêu cầu và tráchnhiệm nặng nề đối với những người làm báo Nghề báo là một nghệ thuật cần nhiềutâm huyết, yếu tố sáng tạo cần được phát huy cao độ để có thể mang lại những sảnphẩm báo chi chưa đựng giá trị tinh thần toàn diện được công chúng đón nhận Mộttrong những cơ sở quan trọng nhất để khuyến khich sự sáng tạo, phát triển trongnghề báo đó là việc thực hiện tốt cơ chế bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báochi

Hoạt động báo chi Việt Nam lần đầu được luật hoá tại Luật số 100 SL – L002ngày 20/05/1957 ban hành kèm theo Sắc lệnh số 282/SL của Chủ tịch nước Đếnngày 14/11/1986, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định 142/HĐBT về bảo hộquyền tác giả ghi nhận quyền tác giả nói chung và quyền tác giả đối với một số thểloại tác phẩm báo chi nói riêng Cho đến nay, hệ thống pháp lý về quyền tác giả củaViệt Nam đã tương đối đầy đủ, bao gồm tổng hợp cả Luật, Nghị định, Thông tư

….bên cạnh đó là việc tham gia ký kết Công ước quốc tế, Hiêp ̣ đinḥ đ ảm bảo thihành quyền tác giả đa Ữtaọ ra môṭhành lang pháp lýcho viêc ̣ bảo hô ̣quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí Tuy nhiên, trên thực tế khả năng thực thi, bảo hộ quyền tác giả trong lĩnh vực báo chi hiện đang gặp nhiều vướng mắc, khó khăn

Những hành vi vi phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi diễn ra thườngxuyên, liên tục và không có hướng giải quyết nguyên nhân trực tiếp là do LSHTT hiệnnay tồn tại quá nhiều bất cập liên quan đến vấn đề này cần được nghiên cứu và hoànthiện Mặc dù đã được đưa ra bàn luận rất nhiều nhưng cho đến nay, những quy địnhpháp luật liên quan đến quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi còn điều chỉnh mangtinh chung chung, bao quát, không cụ thể, rõ ràng., khó thực

1

Trang 8

thi Điều đó cũng dẫn đến việc ý thức tuân thủ và thi hành pháp luật về quyền tácgiả với tác phẩm báo chi chưa thực sự đi vào đời sống báo chi nói riêng và đời sống

xã hội nói chung Cũng cần phải nhắc đến cả sự thiếu quyết liệt của chinh tác giả vàchủ sở hữu tác phẩm trong việc tự bảo vệ tác phẩm chinh mình đã đầu tư công sức,tâm huyết, chi phi để truyền đạt đến công chúng

Bên canḥ đó, trong giai đoaṇ hiêṇ nay , các sản phẩm kỹ thuật số đang dầnchiếm linhỮ moịmăṭcủa đời sống , Internet mang tinh́ toàn cầu hóa làmôṭthách thức

lớn đối với vấn đề sởhưỮu trituê ̣ nói chung vàquyề n tác giảnói riê ng Bởi các văn bản pháp luật vẫn chưa dự liệ u được hế t để có thể điề u chỉnh quyề n tác giả trong

môi trường kỹthuâṭsốnày Hơn nưỮa, với sư ̣tham gia các Hiêp ̣ đinḥ thương maịtư ̣

do mang tinh́ chất toàn cầu như Hiêp ̣ đinḥ đối tác xuyên Thái Binh̀ Dương (TPP),Hiêp ̣ đinḥ thương maịtư ̣do ViêṭNam - EU (EVFTA), viêc ̣ sửa đổi pháp luâṭsởhưỮu tri tuệ nói chung và pháp luâṭquyền tác giảnói riêng đểtương thich́ với các cam kết quốc tế, tạo điều kiện hội nhập quốc tế là yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam hiện nay

Với mục đich nghiên cứu sâu về vấn đề này để có thể đưa ra những giải pháp

hoàn thiện pháp luật và thực thi trên thực tế, tác giả đã chọn “Bảo hộ quyền tác giả

đối với tác phẩm báo chí theo pháp luật Việt Nam” để làm đề tài cho luận văn cao

Để đạt được những mục tiêu tổng quát trên, đề tài tập trung nghiên cứu nhữngmục tiêu cụ thể sau:

Trang 9

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi.

- Đánh giá đúng dắn và toàn diện về thưc ̣ trang ̣ pháp luâṭ vềquyền tác giả vàthưc ̣ tiêñ thưc ̣ thi quyền tác giảđ ối với tác phẩm báo chi hiện nay tại Việt Nam trên

cơ sở có sự so sánh, tham khảo pháp luật quốc tế và quy định pháp luật của một sốquốc gia phát triển mạnh về bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi Từ đótìm ra những hạn chế, bất cập cần phải khắc phục trong các quy định về quyền tácgiả đối với tác phẩm báo chi hiện nay ở nước ta

- Đưa ra các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện vào hệ thống pháp luật vềbảo hộ quyền tác giả nói chung và quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi nói riêng.Đồng thời, đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả của hoạt động này

Là công trình khoa học nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về phápluật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi , luận văn có nhữngđóng góp mới chủ yếu sau đây:

- Luận văn đã phân tich, đánh giá một cách tương đối đầy đủ và toàn diện về

thực trạng pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi ở Việt Nam và việc thưc ̣ thi các quy đinḥ này trong thưc ̣ tiêñ ;

- Luận văn đã luận giải về các yêu cầu hoàn thiện pháp luật về quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi ở Việt Nam và đưa ra một số kiến nghị sửa đổi, bổ sungmột số quy định của về quyền tác giảđối với tác phẩm báo chính ằm hoàn thiện cácquy định của phap luâṭsơ hưu tri tuê ̣đ ể nâng cao hiệu quả thực hiện quyền tac gia

Trang 10

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận liên quan đến bảo

hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi theo pháp luật Việt Nam hiện hành, thưc ̣trạng pháp luật quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi và th ực tiễn thực thi hoạtđộng bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi hiện nay

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu một cách tổng thể, khái quátnhững quy định của pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩmbáo chi, các Điều ước quốc tế có liên quan và pháp luật của một số nước trên thếgiới về lĩnh vực này

Nôịdung nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở pháp

lý về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi Đánh giáthưc ̣ trang ̣ hoaṭđông ̣ bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi Tìm ra những hạn chế , bất câp ̣ cầnphải khắc phục và đưa ra các giải pháp trong các quy định về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chíởnước ta hiêṇ nay

Luâṇ văn đư ợc nghiên cứu trên cơ s ở phương pháp luận của Chủ nghĩaMác-Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh và các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta vềNhà nước và pháp luật

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng là phân tich, tổng hợp, lịch

sử, so sánh, thống kê …

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu,kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương Cụ thể:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí Chương 2: Những quy đinḥ của pháp luâṭ ViêṭNam hiêṇ hành vềbảo hô ̣quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí.

Chương 3: Thưc ̣ trang ̣ hoaṭ đông ̣ bảo hô ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chívà môṭ sốkiến nghi ̣nhằm hoàn thiêṇ pháp luâṭ vềbảo hô ̣quyền tác giảđối với tác phẩm báo chívà nâng cao hiêụ quảthưc ̣ thi các biêṇ pháp bảo vê ̣

Trang 11

Chương 1 ệ́ ệ́ ̀

MÔṬ SÔ VÂN ĐÊ LY LUÂṆ VÊ BAO HỘQUYÊN TAC GIA ĐÔI VƠI TAC

PHÂM BAO CHI

1.1 Khái quát chung về tác phẩm báo chí

1.1.1 Khái niệm tác phẩm báo chí.

Khái niệm “báo chí”, hiểu theo nghiã rông ̣ bao gồm báo in, báo nói, báo hình,

báo điện tử, hiểu theo nghiã hep ̣ bao gồm báo vàtap ̣ chí Ở góc tiếp cận từ lý thuyết,

báo chi được coi là “nhưng tư liêụ sinh hoaṭ tinh thần nhằm thông tin va noi ro về

01/01/2017) tiếp câṇ từ hinh̀ thức thểhiêṇ từ đóđinḥ nghiã báo chilà “sản phẩm

thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử”

(khoản 1 Điều 3)

Vềt huâṭngưỮ “tác phẩm” , đây làthuâṭngưỮdùng chung cho các loaịtác

phẩm văn hoc ̣, nghê ̣thuâṭ, mỹ thuật , khoa hoc ̣ Theo sach Tư điển Tiếng Vi ệt, “tac

Trang 12

do đóđểđươc ̣ xem làmôṭ tác phẩm báo chi , tác phẩm đó phải có nội dung nhằmthông tin vềcác sư ̣kiêṇ , vấn đềtrong xa Ữhôị NhưỮng tác phẩm được đăng tải trên báo chinhưng nôịdung laị vềtritưởng tương ̣ hay mang tinh́ nghê ̣thuâṭ như truyêṇngắn, tản văn, thơ hoăc ̣ để quảng cáo , giơi thiêụ viêc ̣ lam thì không đươc ̣ coi la

Theo các quy đinḥ pháp luâṭhiêṇ hành , tác phẩm báo chi được định nghĩa:

“Tác phẩm báo chí là tên gọi chung cho tất cả các thể loại tin, bài, ảnh đã được đăng, phát trên báo chí” (khoản 18 Điều 1 Nghị định 51/2002/NĐ-CP)

“Tác phẩm báo chí quy định tại điểm c khoản 1 Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ bao gồm các thể loại: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác nhằm

Trang 13

đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc các phương tiện khác”

(Điều 11 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP)

“Tác phẩm báo chí là đơn vị cấu thành nhỏ nhất của sản phẩm báo chí, có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh, gồm tin, bài được thể hiện bằng chữ viết, âm thanh hoặc hình ảnh” (Khoản 7 Điều 3 LuâṭBáo chínăm 2016)

Tƣ̀ nhƣƢ̃ng phân tich trên , có thể định nghĩa : Tác phẩm báo chí là sản phẩm

sáng tạo trí tuệ thểhiêṇ dưới dang ̣ chữviết , âm thanh , hình ảnh , nhằm mục đích truyền tải thông tin vềnhững vấn đề, sư ̣kiêṇ trong đời sống xãhôị đến công chúng;

có hình thức tương ứng với nội dung thông tin ; đươc ̣ đăng tai trên cac phương tiêṇ

công ̣ đồng

1.1.2 Đặc điểm của tác phẩm báo chí.

Tác phẩm báo chi có phạm vi rất rộng , đa dang ̣ va phong phu Vềkhach quan,

Trang 14

7

Trang 15

tác phẩm báo chi vô cùng rộng , bao gồm cảsư ̣kiêṇ , hiêṇ tương ̣ , vấn đề, conngươi Tuy nhiên, dù đối tượng phản ánh khác nhau , nhưng mỗi tac phẩm bao chi

chi là yếu tố nội dung và yếu tố hình thức

Vềnôị dung , xuất phat tư chưc năng quan tr ọng của tác phẩm báo chí là

truyền tai thông tin , nôị dung cua môṭ tac phẩm bao chi luôn đăcc̣ trưng bơi tính

thời sư,c̣ tính xác thưc, tính định hướng trực tiếp.

Tính thời sự chỉ nhưỮng sư ̣viêc ̣, sư ̣kiêṇ đa Ữvàđang xảy ra , có ý nghĩa xã hội và

đươc ̣ nhiều người quan tâm ĐólànhưỮng sư ̣kiêṇ công chúng muốn biế t, cần biếtnhưng chưa biết hoăc ̣ nhưỮng sư ̣kiêṇ lanhỮ đaọ cần thông tin cho công chúng đểthưc ̣hiêṇ muc ̣ đich chinh tri ̣cua minh , sự kiêṇ đa xay ra tư lâu nhưng nay mơi biết hoăc ̣

xảy ra, đang xảy ra hoăc ̣ chắn chắn se Ữxảy ra

Tính định hướng trực tiếp thểhiêṇ ởhiêụ ứng xa Ữhôịcủa thông tin màtác phẩm

báo chítruyền tải , đólànhưỮng sư ̣kiêṇ , sư ̣viêc, ̣ vấn đề đưa ra phải là những vấn đềthiết thân liên quan đến đời sống của công ̣ đồng NhưỮng giá trị thông tin mà tác phẩm báo chi mang lại giúp cho công chúng nắm bắt kịp thời bản chất sự kiện để cónhững phản ứng một cách tich cực Phản ứng là một quá trình tiếp nhận, xử lý, hiện thực hoá các giá trị thông tin của tác phẩm báo chi trong cuộc sống bằng những việclàm cụ thể như: học tập, vận dụng những phương pháp, cách làm mới, đồng thời tránh được những khuyết điểm, sai lầm trong tư duy và cách làm cũ kỹ, lạc hậu Thước đo giá trị hiện thực hoá phụ thuộc hàm lượng sự thật và sự đúng đắn mang tinh bản chất của tác phẩm báo chi tác động vào đời sống, làm thay đổi hành vi, cách nghĩ của con người trong các hoạt động chinh trị-kinh tế-văn hoá- xã hội Đó chinh là tinh hiệu quả và định hướng trực tiếp của tác phẩm báo chi

8

Trang 16

Môṭtrong nhưỮng nguyên tắc trong thông tin báo chilàthông tin đưa ra phải bảođảm được tinh tức thời và được sự hưởng ứng của cộng đồng chứ không thểrơivào khoảng không hoặc bị đối xử thờ ơ trong thời gian quá dài Bởi vì, trong thưc ̣ tế, không chỉ đơn thuần là thông tin , các tác phẩm báo chi còn hướng tới mục tiêumang tinh cấp bách hơn là phải xử lývàgi ải quyết được những vấn đề bức xúc ,nóng hổi mà nó phản ánh.

Nhưng đăc ̣ trưng vềmăṭnôịdung trên của tác phẩm bá o chi la cơ sơ đểco thể

phân biêṭvới tác phẩm văn hoc ̣ Báo chi và văn học có chung một đối tượng nhậnthức là hiện thực đời sống, cùng sử dụng ngôn từ như một công cụ chủ yếu để phảnánh hiện thực Tuy nhiên, đây là hai hình thái ý thức xã hội đặc thù, có những đặctrưng, đặc điểm khác biệt Cùng là hiêṇ thưc ̣ muốn phản ánh đến công chúng ,nhưng tác phẩm báo chi luôn đảm bảo sự kiện thời sự và xác thực , liên quan đến đờisống thiết thân cua đông đao công chung , trong khi tac phẩm văn hoc ̣ chủ yếu là các

hình tượng nghệ thuật , chuyển tải những thông điệp nhằm đ áp ứng n hu cầu tinhthần trong đơi sống của cộng đồng như nhận thức , giáo dục , tư tương va y thưc

thẩm mỹ Cũng từ đặc điểm này , nhà văn luôn luôn có xu hướng chủ quan hóa các

sư ̣viêc ̣, sư ̣kiêṇ vàchi tiết , thâṃ chiáp đăṭdấu ấn riêng của chinh mình lên phầnhiêṇ thưc ̣ đươc ̣ phản ánh qua tác phẩm ; trong khi đónhàbáo luôn luôn cóxu hướngkhách quan hóa sự việc , sư ̣kiêṇ vàchi tiết trong phần hiêṇ thưc ̣ đươc ̣ phản ánh , tìmkiếm sư ̣đồng thuâṇ vơ i công chung bằng viêc ̣ tôn trong ̣ thưc ̣ tếkhach quan , do vâỵ

Trang 17

bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi thực sự cần thiết để bảo vệ những tác giả đã bỏ công sức, tri tuệ để sáng tạo ra tác phẩm báo chi

viêc ̣ truyền tải thông tin Trong khi đó, ngôn ngữ của tác phẩm văn học giàu hìnhảnh và cảm xúc với những biện pháp nghệ thuật phong phú nhằm tái tạo hình tượngnghệ thuật bởi ngoài nhi ệm vụ phản ánh chân thực đời sống, tác phẩm văn học cònphải thể hiện được góc nhìn thẩm mỹ của nhà văn trước hiện thực Trong tác phẩmvăn học, ngôn ngữ phải được lựa chọn, tổ chức, sáng tạo trên cơ sở của một quanniệm thẩm mỹ của tác giả Chinh những khác biệt về mặt ngôn ngữ nói trên dẫn đến

sư ̣khác biêṭvềtinh́ chất , màu sắc thông tin đa nghĩa giữa văn bản của tác phẩm vănhọc so với tác phẩm báo chi là loại văn bản đơn nghĩa

Vềthểloaị, theo cách phân loaịphổbiến hiêṇ nay , báo chi được phân thành

ba nhóm: nhóm thể loại thông tấn báo chí bao gồm tin , bài thông tấn, tường thuật, điều tra, ghi nhanh, phỏng vấn sự kiện, phóng sự sự kiện ; nhóm thể loại chính

luâṇ báo chí bao gồm bình lu ận, xã luận, điều tra, bài phê bình, phỏng vấn vấn

đề ; nhóm thể loại tài liệu – nghê ̣thuâṭ bao gồm phóng sư ̣, phỏng vấn chân dung,

ký chân dung, ký chinh luận, thư phóng viên, sổ tay phóng viên, nhật ký phóng

Trang 18

10

Trang 19

viên Sư ̣phân loaịnhư trên cung chi mang tinh chất tương đối bơi viêc ̣ phân loaị

có quy định : “Tác phẩm báo chí quy định tại điểm c khoản 1 Điều 14 của Luật Sở

hữu trí tuệ bao gồm các thể loại: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác nhằm đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc các

phương tiện khác” Măṭkhác, để xét một tác phẩm là tác phẩm báo chi, phải có đầy

đủhai yếu tốcấu thành lànôịdung vàhinh̀ thức , dù là loại hình nào , tác phẩm báochi bên cạnh nội dung cũng cần tuân thủ kết cấu cũng như ngôn ngữ đặc trưng củatác phẩm báo chi

Môṭđiểm đăc ̣ trưng khác của tác phẩm báo chíđó là vị tri người trần thuật Ở tác phẩm báo chi , người trần thuâṭvừa đóng vai tròlàchủthểsáng taọ , trưc ̣ tiếp xử

lý và định đoạt mọi mối quan hệ tron g tác phẩm , vừa đóng vai trò tạo niềm tin cho đôc ̣ giả Còn ở tác phẩm văn học , điểm nhiǹ trần thuâṭcủa chủthểphản án h vừa cóthểtrưc ̣ tiếp (đối đap trưc ̣ diêṇ), vưa co thểgian tiếp (qua hinh dung, suy tương vơi

trong khi đótác phẩm văn hoc ̣ giống lại nhằm đến những hình tượng nghệ thuật vốn

đi ra từ cuộc sống nhưng lại in đậm dấu ấn riêng về quan niệm thẩm mỹ của tác giả

1.2 Khái quát chung về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí

1.2.1 Khái niệm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí

Quyền tác giả đươc ̣ hiểu là môṭbô ̣phâṇ cấu thành của quyền sở hữu tri tuệ –quyền đối với các tài sản trituê ̣của con người đươc ̣ pháp luâṭghi nhâṇ vàbảo hô ̣.Đối tượng của quyền tác giả bao gồm các sáng tạo tinh thần có tinh chất văn hóa, đó

11

Trang 20

là các sản phẩm tri tuệ phục vụ nhu cầu về tinh thần , giải tri của con người, có thể là

các sản phẩm văn học, khoa hoc ̣, nghê ̣thuâṭ đươc ̣ goịchung la “tac phẩm”.

khác “Điều có không có nghĩa là ý tưởng của tác phẩm phải mới mà có nghĩa là

hình thức thể hiện của ý tưởng phải do chính tác giả sáng tạo ra” [4,tr101].

Nôịdung của quyền tác giảbao gồm quyền nhân thân vàquyền tài sản Quyền nhân thân bao gồm quyền nhân thân gắn với tài sản vàquyền nhân thân không gắn với tài sản Các quyền nhân thân không gắn với tài sản là những quyền gắn liền với giá trị nhân thân của tá c giảvàkhông thểchuyển giao , bao gồm ba quyền : quyềnđươc ̣ đăṭtên tac phẩm , đưng tên tac phẩm va bao vê ̣sư ̣toan veṇ cua nôịdung tac

hình thức do pháp luật quy định Quyền tài sản làquyền cóthểchuyển giao và khôngđươc ̣ bảo hô ̣vô thời haṇ Quyền sử dung ̣ bao gồm quyền làm tác phẩm phái sinh, biểu diêñ tác phẩm trước công chúng , sao chép tác phẩm, phân phối nhâp ̣ khẩu bảngốc hoặc bản sao tác phẩm , truyền đaṭtác phẩm đến công chúng , cho thuê tác phẩm Mọi hành vi khai thác, sử dung ̣ môṭhoăc ̣ môṭsốhoăc ̣ toàn bô ̣các quyền tài sản nêu trên đều phải xin phép và trả tiền nhuận bút , thù lao, các quyền lợi vật chất khác cho chủ sởhưỮu quyền tác giả

Như vâỵ, có thể hiểu quyền tác giả là quyền của tổ chức , cá nhân đối với tác phẩm do minh̀ sáng taọ hoăc ̣ sởhưỮu Đối tượng bảo hộ của quyền tác giả là các

Trang 21

sáng tạo có tinh chất văn hóa (đươc ̣ goịchung làtác phẩm ) trong các linhỮ vưc ̣ văn

học, nghê ̣thuâṭ, khoa hoc ̣ Quyền tác giảbảo vê ̣các quyền lơị cánhân vàlơị ich́ kinh tếcủa tác giảtrong mối liên quan với tác phẩm Quyền tác giảđươc ̣ công nhâṇ khi sáng taọ này làmới , có một phần công lao của tác giả và có thể chỉ ra được là có tinh chất duy nhất

Dưới góc đô ̣pháp lý, quyền tác giảđươc ̣ hiểu là “tổng thểcác quy phaṃ pháp

luâṭ vềquyền tác giảnhằm xác nhâṇ và bảo vê ̣quyền tác giả, xác định nghĩa vụ của các chủ thểtrong sáng taọ và sửdung ̣ các tác phẩm văn hoc ̣ , nghê ̣thuâṭ, khoa hoc ̣; quy đinḥ trình tư ̣thưc ̣ hiêṇ và bảo vê ̣các quyền đókhi cóhành vi xâm phaṃ ” [2,

tr.101] Với quan niêṃ này, quyền tác giảlànhưỮng quy đinḥ về: tác giả, chủ sở hữuquyền tác giả, các tác phẩm được bảo hộ , nôịdung quyền tác giả , các trường hợpgiới haṇ quyền tác giả, thời haṇ bảo hô ̣quyền tác giả , xác định hành vi xâm phạmquyền tác giảvàcác biêṇ pháp bảo vệ quyền tác giả

Tác phẩm báo chi là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả Tác giả của tác phẩm báo chi được hưởng đầy đủ các quyền tác giả theo quy đinḥ của pháp luâṭ , đươc ̣ Nhànước bảo hộ và bảo đảm thực thi trên thực tế các quyền lơị đó Theo các quy đinḥ của pháp luâṭhiêṇ hành , viêc ̣ bảo hô ̣quyền tác giả đươc ̣ hiểu làviêc ̣ Nhànước xây dưng ̣ hê ̣thống pháp luâṭvềquyền tác giả , thưc ̣ thivà bảo đảm thực thi pháp luật về quyền tác giả Như vâỵ, viêc ̣ bao hô ̣quyền tac gia

́ ̉đối vơi tac phẩm bao chi

́ đươc ̣ hiểu là việc Nhà nước ban hành hệ thống các quy

đinḥ nhằm xac lâp ̣ , điều chinh cac quyền va nghia vu ̣ pháp ly của tác giả , chủ sở

hưu quyền tac gia đối vơi tac phẩm bao chi

́ ,thưc ̣ thi va bao đam thưc ̣ thi cac quy

đinḥ đótrên thưc ̣ tiêñ

Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi không chỉ khuyến khich cácnhà báo – tác giả của tác phẩm báo chi sáng tạo ra các sản phẩm có chất lượngtruyền tai đến công chung mà còn hình thành tâm lý tôn trọng quyền tác giả , coi

Trang 22

1.2.2 Đặc trưng của quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí

So vơi cac loaị hinh tac phẩm đươc ̣ bao hô ̣, tác phẩm báo chi khác biệt đó là ở

tác giả của các loại hình tác phẩm được bảo hộ khác , cụ thể:

Thư nhất, vềchu thểquyền tac gia của tác phẩm báo chí.

 Nhà báo – tác giả đặc trưng của tác phẩm báo chi

Nguyên tắc của hoaṭđông ̣ báo chí là quyền tự do báo chi , quyền tư ̣do ngôn luâṇ của moịcông dân Mọi công dân đều có quyền sáng tạo tác phẩm báo chi , là tác giả của tác phẩm báo chi , cơ quan báo chíphải cótrách nhiêṃ đăng các tác phẩmbáo chícủa công dân phùhơp ̣ với tôn chỉ, mục đich của cơ quan báo chi , phù hơp ̣ với quy đinḥ của pháp luâṭ Tuy nhiên, chủ thể đặc trưng đối với tác phẩm báo chi

đó chinh là nhà báo

Nhà báo theo quy định của pháp luật hiện hành , đươc ̣ hiểu làngười đang ho ạtđộng hoặc công tác thường xuyên với một cơ quan báo chi Việt Nam và được cấpthẻ nhà báo Nhà báo đươc ̣ pháp luâṭcông nhâṇ có quy ền hoạt động báo chi trênlãnh thổ Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hoạt động báo chi ở nước ngoài theoquy định của Chinh phủ; có quyền khai thác và đư ợc cung cấp thông tin trong hoạtđộng báo chi theo quy định của pháp luật; có quyền khư ớc từ việc biên soạn hoặctham gia biên soạn tác phẩm báo chi trái với quy định của pháp luật về báo chi; cóquyền được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ báo chi; hưởng một sốchế độ ưu tiên cần thiết trong hoạt động báo chi theo quy định của Chinh phủ; cóquyềnđược pháp luật bảo hộ trong hoạt động nghề nghiệp Không ai được đe dọa,

uy hiếp tinh mạng, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nhà báo, phá hủy, thu giữphương tiện, tài liệu, cản trở nhà báo hoạt động nghề nghiệp đúng pháp luật Cácquyền này đươc ̣ cu ̣thểhóa taịNghi địnḥ 51/2002/NĐ-CP, theo đóquyền haṇ củanhà báo gồm: được đến các cơ quan, tổ chức, thư viện, bảo tàng, triển lãm để thuthập thông tin, tra cứu tài liệu, làm nghiệp vụ báo chi Khi đến làm việc, nhà báo chỉcần xuất trình thẻ nhà báo Các cơ quan nhà nước không được từ chối cung cấp cho

Trang 23

nhà báo những tư liệu, tài liệu không thuộc phạm vi quy định trong Pháp lệnh Bảovệ bi mật nhà nước; được thực hiện các hoạt động nghiệp vụ tại các kỳ họp Quốchội, Hội đồng nhân dân các cấp, các đại hội và hội nghị công khai, các cuộc mittinh, đón tiếp khách của Đảng, Nhà nước và các cơ quan, tổ chức khác theo giấymời và các quy định cụ thể của Ban Tổ chức các hoạt động đó; được hoạt độngnghiệp vụ lấy tin, chụp ảnh, quay phim, ghi âm tại các phiên tòa xét xử công khai,được dành chỗ ngồi riêng, được liên lạc trực tiếp với các thẩm phán, luật sư để lấytin, phỏng vấn theo quy định của pháp luật; được ưu tiên trong việc mua vé tàu, vé

xe, vé máy bay, chuyển nhanh điện tin, bài báo và ảnh, băng, đĩa ghi âm, ghi hình,các loại ấn phẩm báo chi khi hoạt động nghiệp vụ; được ưu tiên, tạo điều kiện đi lạithuận lợi trong trường hợp giao thông bị ách tắc, khó khăn và được hưởng chế độmiễn phi đối với phương tiện giao thông của cơ quan báo chi và nhà báo khi phục

vụ cho hoạt động nghiệp vụ báo chi

Đối với các tác phẩm bá o chítruyền hinh̀ , đăc ̣ trưng riêng là các thành viênbiên tập, quay phim, kỹ thuật hình ảnh, âm thanh, ánh sáng, lái xe tạo thành êkiptruyền hình trong sáng tạo tác phẩm Đây được coi hoạt động đồng sáng tạo Nhữngngười đồng tham gia sáng tạo ra tác phẩm báo chi được coi là đồng tác giả

 Cơ quan báo chí– chủ thể đặc biệt của quyền tác giả đối với tác phẩm báo chiTheo quy đinḥ của pháp luâṭhiêṇ hành , cơ quan báo chílànơi thưc ̣ hiêṇ môṭsốloaịhinh bao chi như b áo in, báo nói, báo hình, báo điện tử Cơ quan bao chi la

quy đinḥ chi cơ quan bao chi mơi co quyền sư dung ̣ tac phẩm bao chi

́ , sau khi tra

nhuâṇ but, cơ quan bao chi có quyền sở hữu đối với tác phẩm báo chi này Và nếu

15

Trang 24

không quy định, tác giả có quyền quyết định cho phép đăng hay không đăng lại tại các báo khác Các trường hợp khác phụ thuộc vào quy chế nội bộ của cơ quan báo chi để xác định cơ quan báo chi là chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm báo chi.

Thứ hai, đăc ̣ trưng vềnôị dung quyền tác giảcủa tác phẩm báo chí

 Cơ quan báo chi nắm quyền phát hành sản phẩm báo chi Quyền phát hành là một phần của quyền công bốvàtruyền đaṭtác phẩm báo chíđến công chúng Môṭtác phẩm đươc ̣ coi làtác phẩm báo chí, bên canḥ yêu cầu nôịdung thô ng tin mang tinh́ chất báo chí, tác phẩm này cần được đăng tải trên các sản phẩm báo chi Sảnphẩm báo chi ở đây được hiểu là ấn phẩm, phụ trương của báo in; nội dung

hoàn chỉnh của báo điện tử; bản tin thông tấn; kênh phát thanh, kênh truyền hình;chuyên trang của báo điện tử do môṭchu thểđăc ̣ biêṭla cơ quan bao chi phat hanh

Trang 25

chọn bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳphương tiện kỹ thuật nào khác, tương đương với quyền công bố, truyền đaṭtácphẩm Đây làđăc ̣ trưng của quyền tác giảđối với tác phẩm báo chi, bởi tác giảhoăc ̣chủsởhưỮu quyền tác giả (không phải làcơ quan báo chí) nắm quyền công bố vàtruyền đaṭ tác phẩm nhưng quyền phát hành là đặc quyền của cơ quan báo chi bởiviêc ̣ phân phối các sản phẩm báo chíđến công chúng thuôc ̣ vềcơ quan báo chí.

16

Tiêu đề	Bảo hộ Quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí theo pháp luật Việt Nam
Tác giả	Nguyễn Minh Hải
Người hướng dẫn	PGS.TS. Nguyêñ Thi Quêệ́Anh
Trường học	Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành	Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
Thể loại	Luận văn Thạc sĩ Luật học
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	50
Dung lượng	650,5 KB