Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp và sự tác động đến đời sống người dân trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Bài viết Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp và sự tác động đến đời sống người dân trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi nhằm mục đích xác định các yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp và tác động của biến động này đến đời sống người dân trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi thông qua phương pháp điều tra phỏng vấn hộ gia đình và phân tích thứ bậc AHP. Mời các bạn cùng tham khảo!

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG

ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH SƠN, TỈNH QUẢNG NGÃI

Trương Đỗ Minh Phượng, Nguyễn Văn Tiệp, Nguyễn Tiến Nhật, Nguyễn Thành Nam

Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế Liên hệ email: truongdominhphuong@huaf.edu.vn

TÓM T ẮT

Bài báo này th ực hiện nhằm mục đích xác định các yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất

nông nghi ệp và tác động của biến động này đến đời sống người dân trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh

Qu ảng Ngãi thông qua phương pháp điều tra phỏng vấn hộ gia đình và phân tích thứ bậc AHP Kết quả

nghiên c ứu cho thấy, nhóm yếu tố kinh tế được xác định có sự ảnh hưởng lớn đến sự biến động sử dụng

đất nông nghiệp trong đó, yếu tố quy hoạch sử dụng đất được đánh giá là có ảnh hưởng lớn nhất với trọng

s ố chung là 52,2% Về sự tác động của biến động sử dụng đất nông nghiệp, có 91% người dân được

ph ỏng vấn cho rằng, điều kiện cũng như năng suất sản xuất bị ảnh hưởng giảm xuống trầm trọng; 31% cho r ằng tỷ lệ lao động nông nghiệp bị giảm đi và số lượng người thất nghiệp chiếm 34% tổng số

được điều tra sau khi có biến động Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng

cao hi ệu quả sử dụng đất nông nghiệp và chất lượng cuộc sống của người dân tại địa phương, trong đó

chú tr ọng giảm thiểu những tác động tiêu cực của xu hướng giảm diện tích đất nông nghiệp trên địa bàn

huy ện Bình Sơn trong thời gian đến

T ừ khóa: AHP, ản ưởng, biến động sử dụng đất, đất nông nghiệp, Bìn Sơn - Quảng Ngãi

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Bình Sơn là huyện thuộc vùng đồng bằng ven biển nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Quảng Ngãi,

với những lợi thế về điều kiện tự nhiên đã tạo nên những thuận lợi cho phát triển nền nông

nghiệp toàn diện Trong những năm qua, nông nghiệp của huyện đã đạt được nhiều thành tựu

nhất định, sản xuất nông nghiệp được đầu tư thâm canh, chú trọng công tác chuyển đổi cơ cấu

cây trồng và sử dụng các loại giống có năng suất, chất lượng, mang lại hiệu quả kinh tế, thu nhập

cao cho người dân Bên cạnh đó, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản cũng là một trong những nghề

mang lại kinh tế lớn đối với các vùng ven biển Tính đến cuối năm 2015, tỷ trọng ngành nông

nghiệp chỉ chiếm 22,41% trong cơ cấu kinh tế của huyện nhưng lại có trên 70% dân số toàn

huyện sống bằng nghề nông nghiệp (Thiết Khôi, 2016) Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của

huyện được tăng cường, bộ mặt nông thôn có nhiều thay đổi, khởi sắc

Trong bối cảnh quy hoạch sử dụng đất hiện nay có sự sai khác lớn giữa chính sách và thực

tế, giữa các mục tiêu dự định và kết quả thực tiễn cùng với xu thế nền kinh tế công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước,diện tích đất nông nghiệp đang giảm dần nhường chỗ cho phát triển các

khu kinh tế, cụm công nghiệp và phát triển vào các mục đích phi nông nghiệp khác; đất nông

nghiệp dần thay thế bằng các công trình, đường xá, nhà ở (Sở NN&PTNT Quảng Ngãi, 2017)

Vấn đề đặt ra là nhu cầu về các loại nông sản phẩm phục vụ cho sản xuất và đời sống của mọi

tầng lớp dân cư trên địa bàn không ngừng tăng trong khi đó diện tích đất nông nghiệp không đủ đáp ứng sản xuất Biến động sử dụng đất nông nghiệp, một mặt tạo mức tăng trưởng kinh tế cao, chuyển biến xã hội theo hướng tích cực; mặt khác đã và đang tiềm ẩn những vấn đề bất cập trong đời sống xã hộ (Hải Yến, 2016) Vì vậy, để giải quyết những yêu cầu trên của thực tiễn, việc nghiên cứu sự ảnh hưởng biến động sử dụng đất nông nghiệp đến đời sống người dân trên địa bàn huyện Bình sơn, qua đó đề xuất một số giải pháp đóng góp vào phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện, nâng cao đời sống nhân dân trên cơ sở phát huy, khai thác tiềm năng, lợi thế

tự nhiên, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn và giải quyết việc làm, đồng thời

khắc phục những hạn chế ở khu vực nông thôn, ổn định an ninh lương thực, phát triển vững

mạnh kinh tế nông nghiệp nông thôn là hết sức cần thiết

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

Để đánh giá tác động của biến động sử dụng đất nông nghiệp đến đời sống cửa người dân trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, nghiên cứu đã tiến hành lựa chọn địa bàn 3 xã

gồm: xã Bình Thanh, Bình Thuận và xã Bình Trung thuộc huyện Bình Sơn để thực hiện việc điều tra phỏng vấn người dân Đây là các xã có sự biến động sử dụng đất nông nghiệp lớn trong giai đoạn nghiên cứu và cũng là những xã có nhiều phương án quy hoạch sử dụng đất đã và đang

được triển khai trên địa bàn huyện

2.2 Phương pháp thu thập số liệu

2.2.1 S ố liệu thứ cấp

Các nguồn tài liệu thu thập gồm các thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, số

liệu niên giám thống kê, các báo cáo thuyết minh về hiện trạng, quy hoạch sử dụng đất trên địa bàn huyện Bình Sơn được thu thập thông qua cơ quan nhà nước như UBND huyện, Phòng Tài nguyên Môi trường

2.2.2 S ố liệu sơ cấp

Nghiên cứu tiến hành điều tra ngẫu nhiên người dân sinh sống trên địa bàn 3 xã đã lựa

chọn bằng bảng hỏi đã được soạn sẵn Nội dung của bảng hỏi tập trung vào tìm hiểu biến động

của đất nông nghiệp ảnh hưởng đến đời sống của người dân trên địa bàn huyện Bình Sơn Số lượng mẫu điều tra được xác định theo công thức Slovin với độ tin cậy là 90%, nghiên cứu đã xác định được tổng số lượng cần điều tra phỏng vấn cho 3 xã là xấp xỉ 99,6 và làm tròn thành

100 hộ gia đình (Chi tiết tại Bảng 1)

B ảng 1 Số lượng mẫu điều tra tại 3 xã lựa chọn STT Xã Tổng số hộ gia đình Số lượng mẫu phiếu điều tra Tỷ lệ (%)

2.2.3 Phương pháp tham vấn và phỏng vấn chu ên gia

Để xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sự biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bình Sơn, nghiên cứu sử dụng phiếu điều tra để phỏng vấn trực tiếp các chuyên gia có chuyên môn về lĩnh vực quản lý đất đai, địa lý kinh tế với số lượng phiếu phỏng vấn là 7 phiếu

Số lượng các chuyên gia được lựa chọn phỏng vấn dựa trên cơ sở phạm vi, địa điểm nghiên cứu của đề tài, các công trình nghiên cứu và lĩnh vực làm việc của các chuyên gia có liên quan đến nội dung nghiên cứu, bao gồm các chuyên gia đến từ trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế, các cơ quan nhà nước về quản lý đất đai trên địa bàn huyện Bình Sơn như Phòng Tài nguyên Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai, Trung tâm phát triển quỹ đất… Nội dung của phiếu phỏng vấn được thiết kế tập trung vào xếp hạng và cho điểm mức độ ảnh hưởng theo thang điểm cho các nhóm yếu tố cấp 1 và yếu tố cấp 2 Đây là các các yếu tố được xác định và lựa chọn để đánh giá thông qua tham vấn ý kiến chuyên gia và cán bộ chuyên môn tại địa phương (Hình 1)

Hình 1 Các tiêu chí đánh giá mức độ ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp 2.3 Phương pháp phân tích thứ bậc AHP

Phương pháp này do GS Saaty nghiên cứu và sau đó phát triển từ những năm 80 Đây là

một phương pháp tính toán trọng số áp dụng cho các bài toán ra quyết định đa tiêu chuẩn Quá trình này bao gồm các bước chính:

1 Xác định các yếu tố sử dụng và xây dựng cây phân cấp yếu tố

2 Điều tra thu thập ý kiến chuyên gia về mức độ ưu tiên

3 Thiết lập các ma trận so sánh cặp

4 Tính toán trọng số của các yếu tố

5 Kiểm tra tính nhất quán

6 Tổng hợp kết quả để đưa ra đánh giá xếp hạng cuối cùng

- Xây dựng cây phân cấp AHP: Sau khi xác định các chỉ tiêu cây phân cấp AHP sẽ được xây dựng dựa trên các tiêu chí và các khả năng lựa chọn

- Xây dựng ma trận so sánh các yếu tố: Việc so sánh này được thực hiện giữa các cặp yếu

tố với nhau và tổng hợp lại thành một ma trận gồm n dòng và n cột (n là số yếu tố) Phần tử aij

thể hiện mức độ quan trọng của yếu tố hàng i so với yếu tố cột j

= ( ) = [

1 1

1

]

Mức độ quan trọng tương đối của yếu tố i so với j được tính theo tỷ lệ k (k từ 1 đến 9), ngược lại của yếu tố j so với i là 1/k Như vậy aij > 0, aij = 1/aji, aii =1

Hình 2 Thang điểm so sánh các yếu tố

- Tính toán trọng số: Để tính toán trọng số cho các yếu tố, AHP có thể sử dụng các phương pháp khác nhau, hai trong số chúng mà được sử dụng rộng rãi nhất là Lambda Max (max) và trung bình nhân (geomatric mean) (Saaty, 2000)

- Kiểm tra tính nhất quán: Theo Saaty, ta có thể sử dụng tỷ số nhất quán của dữ liệu (Consistency Ratio - CR) Tỷ số này so sánh mức độ nhất quán với tính khách quan (ngẫu nhiên)

của dữ liệu:

= CI: Chỉ số nhất quán (Consistency Index)

RI: Chỉ số ngẫu nhiên (Random Index) =

n: Số yếu tố

Đối với mỗi một ma trận so sánh cấp n, Saaty đã thử nghiệm tạo ra các ma trận ngẫu nhiên

và tính ra chỉ số RI tương ứng với các cấp ma trận như Bảng 2

B ảng 2 Chỉ số ngẫu nhiên RI

R 0 0 0.52 0.90 1.12 1.24 1.32 1.41 1.45 1.49

Nếu giá trị tỷ số nhất quán CR < 0.1 là chấp nhận được, nếu lớn hơn đòi hỏi người ra quyết định thu giảm sự không đồng nhất bằng cách thay đổi giá trị mức độ quan trọng giữa các

cặp yếu tố

- Tổng hợp kết quả: Sau khi đã tính toán được trọng số của các yếu tố cũng như của các phương án đối với từng yếu tố, các giá trị trên sẽ được tổng hợp lại để thu được chỉ số thích hợp

của từng phương án theo công thức sau:

= ∑ 1 ∗ , i=1, n

Trong đó:

wijs : Trọng số của phương án i tương ứng với yếu tố j

wja : Trọng số của yếu tố j

n: Số các phương án; m: số các yếu tố

2.2.4 Phương pháp tổng hợp, xử lý, phân tíchsố liệu

Trên cơ sở các số liệu, tài liệu thứ cấp thu thập tiến hànhtổng hợp, chọn lọc những tài liệu,

số liệu cần thiết phục vụ cho vấn đề nghiên cứu Đối với các tài liệu, số liệu thu thập được từ

phỏng vấn thì phân loại theo nhóm, thống kê nhóm ý kiến của hộ dân theo từng mức độ Tất cả

số liệu sơ cấp, bảng, biểu đã thu thập dùng phần mềm Excel để xử lí nhằm phục vụ trong việc phân cấp mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động đã xác định

3 K ẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Th ực trạng biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bình Sơn

Diện tích đất nông nghiệp toàn huyện Bình Sơn tính đến ngày 31/12/2018 là 36.636,19 ha,

giảm 499,28 ha so với kỳ thống kê đất đai năm 2014 (37134.47) (Bảng 3)

B ảng 3 Biến động sử dụng đất nông nghiệp huyện Bình Sơn giai đoạn 2014-2018

DT năm 2014 (ha) 7.236,96 9.678,38 8.692,05 8.726,97 2.473,62 314,54

DT năm 2018 (ha) 7.054,39 9.581,83 8.510,6 8.510,6 2.464,92 294,99 Tăng (+)/giảm (-) (ha) - 182,57 - 96,55 - 181,45 - 10,44 -8,70 -19,55

Ngu ồn: Phòng TNMT huyện Bìn Sơn, 2019

Diện tích đất trồng lúa năm 2018 là 7.054,39 ha giảm 182,57 ha so với kỳ thống kê đất đai năm 2014 Nguyên nhân giảm chủ yếu do chuyển từ đất trồng lúa sang đất ở, đất kinh doanh phi nông nghiệp; ngoài ra, đất lúa còn được chuyển mục đích sử dụng để xây dựng đường xá, mở rộng đường quốc lộ và đường cao tốc điển hình tại các tại xã Bình Trung, xã Bình Long, xã Bình Hiệp

Diện tích đất trồng cây hàng năm khác và đất trồng cây lâu năm 2018 giảm lần lượt là 96,55 ha và 181,45 so với kỳ thống kê đất đai năm 2014 Nguyên nhân giảm do chuyển sang các mục đích sử dụng đất khác như: Đất ở nông thôn, đất ở tại đô thị, đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp, đất có mục đích công cộng để thực hiện dự án mở rộng đường

Đất trồng rừng sản xuất, rừng phòng hộ và đất nuôi trồng thủy sản năm 2018 giảm nhẹ lần lượt 10,44 ha, 8,70 ha so và 19,55 ha với kỳ thống kê đất đai năm 2014 Nguyên nhân giảm do chuyển các mục đích sử dụng đất khác như đất có mức đích công cộng, đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp dùng để xây dựng cụm KCN Bình Long

3.2 Xác định trọng số của các yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp

3.2.1 Xác định trọng số các y u tố ảnh hưởng cấp 1

Nghiên cứu tiến hành lập bảng ma trận, chuẩn hóa, tính toán trọng số của nhóm yếu tố cấp

1 bao gồm: Điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế và điều kiện xã hội xác định trên Nếu tỷ số

nhất quán CR < 10% thì dữ liệu tin cậy được Kết quả tính toán trọng số các yếu tố cấp 1 và chỉ

số nhất quán được thể hiện ở Bảng 5

B ảng 4 Ma trận so sánh và trọng số của các yếu tố cấp 1

Tự nhiên - Môi trường 1 1/9 1/3 0,066

Chỉ số nhất quán CR = 8,4% < 10%

Ngu ồn: Xử lý số liệu, 2019

Bảng 4 cho thấy, trong 3 nhóm yếu tố đánh giá thì nhóm yếu tố điều kiện kinh tế được cho

là có ảnh hưởng lớn nhất đến sự biến động đất nông nghiệp thành phi nông nghiệp với trọng số chiếm 78,5%; tiếp đến là nhóm yếu tố điều kiện xã hội với 14,9% và xếp cuối cùng là nhóm yếu

tố điều kiện tự nhiên - môi trường với trọng số ảnh hưởng chỉ chiếm 6,6% Qua đó có thể thấy

rằng, yếu tố kinh tế đóng vai trò quan trọng quyết định lớn đến biến động sử dụng đất nông nghiệp, góp phần làm thay đổi mục đích sử dụng các nhóm đất Điều này hoàn toàn phù hợp với

xu thế phát triển của huyện khi Bình Sơn đang trong giai đoạn chuyển đổi cơ cấu kinh tế nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương theo hướng nông thôn mới

3.2.2 Xác định trọng số các y u tố ảnh hưởng cấp 2

Để tính toán trọng số cấp 2, nghiên cứu tách riêng yếu tố cấp 1 ra thành từng nhóm để tính

trọng số riêng cho từng yếu tố Sau đó kiểm tra tính nhất quán của dữ liệu dựa trên tỷ số nhất quán CR < 10% thì dữ liệu được chấp nhận ở ngưỡng tin cậy Kết quả tính toán trọng số các yếu

tố cấp 2 theo từng nhóm riêng và chỉ số nhất quán thể hiện Bảng 5

B ảng 5 Ma trận so sánh và trọng số của các yếu tố cấp 2 theo nhóm yếu tố cấp 1 TN-MT Thổ nhưỡng Thiên tai Ô nhiễm MT Trọng số

Ch ỉ số nhất quán CI = 6,8% < 10% nên b ộ tr ng số đảm bảo tính nhất quán

Kinh t L ợi nhuận SXNN T ốc độ ĐTH Đầu tư và xâ d ựng CSHT QHS DĐ Tr ọng số

Đầu tư và ây dựng

Chỉ số nhất quán CI = 9,1% < 10% nên bộ tr ng số đảm bảo tính nhất quán

Xã h ội T ỷ lệ LĐ NN T ỷ lệ dân cư đô thị Tr nh độ học v ấn Tr ọng số

Chỉ số nhất quán CI = 6,8% < 10% nên bộ tr ng số đảm bảo tính nhất quán

Ngu ồn: Xử lý số liệu, 2019

Qua Bảng 5 cho thấy, trong nhóm yếu tố điều kiện tự nhiên - môi trường thì yếu tố thiên tai được đánh giá là ảnh hưởng nhiều nhất đến biến động đất nông nghiệp với trọng số chiếm 73,1% Trong nhóm yếu tố điều kiện kinh tế thì yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất đến biến động đất nông nghiệp là quy hoạch sử dụng đất (trọng số 66,5%) Về nhóm yếu tố điều kiện xã hội, yếu tố

tỷ lệ dân cư đô thị được đánh giá là ảnh hưởng lớn nhất đến biến động đất nông nghiệp với trọng

số chiếm 64,9%

3.2.3 Xác định trọng số chung của y u tố cấp 2

Kết quả tính toán trọng số chung của các yếu tố ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp được thể hiện ở Hình 3

Hình 3 Tr ọng số chung của các yếu tố cấp 2

Ngu ồn: Xử lý số liệu, 2019

Hình 3 cho thấy, trong 10 chỉ tiêu cấp 2 được đánh giá thì chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất

có trọng số lớn nhất (0,522) nên đây là chỉ tiêu ảnh hưởng lớn nhất đến sự biến động đất nông nghiệp, xếp thứ hai là yếu tố đầu tư và xây dựng cơ sở hạ tầng với trọng số là 0,142, xếp thứ 3 là

tỷ lệ dân cư đô thị (trọng số 0,097) và xếp thứ tư là chỉ tiêu tốc độ đô thị hóa (trọng số 0,080)

Chỉ tiêu ô nhiễm môi trường được đánh giá là ít có ảnh hưởng nhất trong 10 chỉ tiêu với trọng số

là 0,005

Như vậy có thể thấy được yếu tố quy hoạch sử dụng đất có tính quyết định đến sự biến động đất nông nghiệp lớn nhất Điều này được coi là phù hợp với thực tế khi một phương án quy

hoạch sử dụng đất được phê duyệt sẽ kéo theo biến động sử dụng đất rất lớn, đặc biệt là đất nông nghiệp do nhu cầu thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất của nhà nước để phát triển các

mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phương

3.3 Ảnh hưởng của biến động sử dụng đất nông nghiệp đến người dân tại địa phương

Với phần lớn người dân sinh sống trên các địa bàn điều tra, trước đây nguồn thu nhập chủ

yếu dựa vào việc làm nông nghiệp Tuy nhiên, giai đoạn trở lại đây (2014-2018) sau khi đất nông nghiệp bị giảm hoặc mất đi, người dân địa phương chủ yếu làm công nhân hoặc chưa tìm được

việc làm điều này chứng tỏ biến động sử dụng đất ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân trên

địa bàn huyện rất lớn

B ảng 6 Ảnh hưởng của biến động sử dụng đất nông nghiệp đến đời sống của người trên

địa bàn huyện Bình Sơn, tình Quảng Ngãi giai đoạn 2014 - 2018 STT Nội dung câu hỏi Ý kiến trà lời Tỷ lệ (%)

1 Hình thức biến động đất nông nghiệp đối với

diện tích đất của gia đình là gì? Thu hChuyển mục đích SDĐ ồi 85 15

Hình thức khác 0

2 Sau khi biến động điều kiện sản xuất của gia đình

như thế nào? XKhông thay đổi ấu 91 9

3 Biến động đất nông nghiệp thì chất lượng môi

trường bị ảnh hưởng như thế nào? XKhông thay đổi ấu 22 65

4 Năng suất sản xuất nông nghiệp của gia đình như

thế nào sau khi bị biến động đất nông nghiệp? GiKhông thay đổi ảm đi 91 9

5 Biến động đất nông nghiệp ảnh hưởng đến tỷ lệ

lao động nông nghiệp trước và sau như thế nào? GiKhông thay đổi ảm đi 31 69

Ngu ồn: Xử lý số liệu, 2019

Biến động sử dụng đất nông nghiệp có ảnh hưởng đến các người dân được khảo sát chủ

yếu do thu hồi đất chiếm 85%, còn lại 15% là do chuyển nhượng QSDĐ Qua kết quả điều tra

100 hộ dân trên địa bàn huyện Bình Sơn, có 91% cho ý kiến là điều kiện sản xuất cũng như năng

suất sản xuất bị ảnh hưởng giảm xuống trầm trọng, nguyên nhân chủ yếu do mất đất canh tác đối

với các hộ dân có nghề chủ yếu là làm nông Còn lại có 9% số hộ còn lại cho rằng, điều kiện sản

xuất cũng như năng suất sản xuất là không thay đổi nguyên nhân là do một số hộ làm nông dân

và ngành nghề khác

Bên cạnh đó biến động sử dụng đất nông nghiệp ảnh hưởng đến chất lượng môi trường cũng như ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân có 22% ý kiến cho rằng chất lượng môi trường giảm đi Ngược lại có 13% ý kiến cho rằng chất lượng môi trường được cải thiện tăng lên Còn lại có 65% ý kiến cho rằng chất lượng môi trường không bị ảnh hưởng do biến động sử

dụng đất gây ra Nguyên nhân việc chất lượng môi trường tăng lên là giảm đi một lượng thuốc

trừ sâu, các loại thuốc hóa học sử dụng trong nông nghiệp và chất lượng môi trường bị giảm

xuống là khi xây dựng các khu công nghiệp tạo ra một lượng khí thải công nghiệp gây ảnh hưởng đến cuộc sống người dân

Tỷ lệ lao động nông nghiệp cũng bị ảnh hưởng do việc biến động đất nông nghiệp, cụ thể,

tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm đi có 31% là do khi bị mất đất sản xuất nông nghiệp thì buộc người dân phải chuyển qua làm các nghề khác để tự nuôi sống bản thân và gia đình, còn lại có 69% cho là tỷ lệ lao động nông nghiệp không thay đổi so với trước biến động

Hình 4 Ảnh hưởng của biến động sử dụng đất nông nghiệp đến việc làm và thu nhập của

người ân trên địa bàn huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Ngu ồn: Xử lý số liệu, 2019

53

0

11

11

0

45

34

10 0

10

20

30

40

50

60

Làm nông Nuôi trồng thủy sản Công nhân Thất nghiệp Ngành nghề khác

Sự thay đổi việc làm trước và sau khi có biến động SĐĐ nông nghiệp

Trước biến động Sau biến động

[VALUE ]%

[VALUE ]%

Thu nhập trước khi có biến động

7-10 triệu Trên 10 triệu

[VALU E]%

[VALU E]%

Thu nhập sau khi có biến động

Mất thu nhập 4 - 5 triệu

Hình 3 cho thấy, trước khi bị biến động đất nông nghiệp đa số người dân làm nông là chủ

yếu chiếm 53%, nuôi trồng thủy sản chiếm 19%, công nhân 17%, ngành nghề khác chiếm 11%

và hầu như không có thất nghiệp Nhưng sau khi bị biến động đất nông nghiệp con số người bị

thất nghiệp chiếm hơn 1/3 tổng số phiếu điều tra có 34%, giảm mạnh có làm nông từ 53% xuống

còn 11%, nuôi trồng thủy sản từ 19% xuống còn 0% so với trước biến động

Cùng với việc ảnh hưởng đến việc làm đó là mức thu nhập cũng thay đổi rõ rệt, trước biến

động mức thu nhập trung bình trên 10 triệu đồng chiếm tỷ lệ rất cao với 53%, với mức thu nhập

từ 7-10 triệu đồng chiếm 47% điều này chứng tỏ cuộc sống của người dân được thư thả Sau biến

động thu nhập người dân giảm xuống, trong đó có 66% cho rằng, thu nhập lúc này giảm xuống

chỉ còn 4-5 triệu đồng, có đến 34% người dân trả lời là bị mất nguồn thu nhập Nguyên nhân là

do phần lớn những người dân bị ảnh hưởng đang làm nông và nuôi trồng thủy sản điều là người

trung niên và lớn tuổi, đa số không có trình độ trí thức cao nên khi bị mất đất sản xuất, những

người này rất khó để tìm được một công việc khác để tạo ra thu nhập

3.4 Đề xuất giải pháp giảm nhẹ ảnh hưởng của biến động sử dụng đất đến cuộc sống của

người dân tại địa phương

- Phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng CNH -

HĐH nên thực hiện trước khi địa phương bị thu hồi đất Đặc biệt, cần chú trọng đến thu nhập hộ

gia đình

- Hình thành và tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm đầu ra của hộ nông dân như tổ chức

các hội chợ giới thiệu sản phẩm, phát triển mạng lưới trên địa bàn, áp dụng công nghệ tiên tiến

trong lĩnh vực bảo quản, chế biến nông sản cho hộ nông dân

- Hộ nông dân cần phải tự trau dồi thêm thông tin, kiến thức, tích cực chuyển đổi nghề

nghiệp thông qua các tổ chức kinh tế

- Chính quyền địa phương cần kết hợp với các trung tâm dạy nghề mở lớp hướng nghiệp

dạy nghề cho lao động địa phương, chủ yếu đối tượng từ 18 đến 35 tuổi cung cấp lao động cho

các KCN vừa mới xây dựng chuẩn bị hoàn thành các nghề chủ yếu như: may, mộc

- Đối với các doanh nghiệp, chủ đầu tư các KCN khi tiếp nhận các dự án đầu tư UBND

phường yêu cầu các công ty phải cam kết đào tạo, sử dụng lao động địa phương vào làm tại các

công ty, ưu tiên các con em những hộ bị thu hồi đất nông nghiệp, ưu tiên những dự án sử dụng

nhiều lao động địa phương quy định cụ thể thời gian sử dụng lao động làm việc ở doanh nghiệp,

tránh tình trạng chỉ là hình thức một thời gian sau sa thải Chủ động phối hợp với chính quyền

địa phương và các cơ sở đào tạo để tuyển sinh, mở các lớp dạy nghề cho người dân bị thu hồi đất

nông nghiệp tại doanh nghiệp Về việc sử dụng tiền đền bù, hỗ trợ có hiệu quả

- Tích cực tuyên truyền, định hướng sử dụng nguồn vốn đền bù cho các hộ ngay từ khi

thực hiện thông báo chủ trương thu hồi đất đến khi quyết định thu hồi đất và chi tiền bồi thường

cho người dân để các hộ thấy rõ bản chất của nguồn kinh phí này tập trung sử dụng nguồn tiền này vào sản xuất kinh doanh hoặc học nghề Hạn chế tác động tiêu cực của việc thu hồi đất

nông nghiệp