Bài viết trình bày sự liên quan giữa chỉ số bạch cầu đoạn trung tính trên bạch cầu lympho và chỉ số tiểu cầu trên bạch cầu lympho máu ngoại vi với tình trạng suy dinh dưỡng, viêm và xơ vữa động mạch ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối.
Trang 1LIÊN QUAN GIỮA CHỈ SỐ BẠCH CẦU ĐOẠN TRUNG TÍNH
TRÊN BẠCH CẦU LYMPHO VÀ CHỈ SỐ TIỂU CẦU TRÊN BẠCH CẦU LYMPHO MÁU NGOẠI VI VỚI TÌNH TRẠNG SUY DINH DƯỠNG,
VIÊM VÀ XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN TÍNH GIAI ĐOẠN CUỐI
Tạ Việt Hưng 1 , Nguyễn Trung Kiên 1 , Lê Việt Thắng 1
TÓM TẮT 70
Mục tiêu: Khảo sát mối liên quan giữa chỉ
số bạch cầu đoạn trung tính trên bạch cầu
lympho (NLR) và chỉ số tiểu cầu trên bạch cầu
lympho (PLR) với tình trạng suy dinh dưỡng,
viêm và xơ vữa động mạch ở bệnh nhân bệnh
thận mạn tính giai đoạn cuối Đối tượng và
phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên
101 bệnh nhân bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối
điều trị tại khoa Thận - Lọc máu, Bệnh viện quân
y 103 từ tháng 03/2020 đến tháng 06/2021 Kết
quả: Giá trị trung vị chỉ số NLR và PLR ở nhóm
bệnh nhân có tăng protein C phản ứng (CRP) cao
hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân
không có tăng CRP Nhóm bệnh nhân có tăng
CRP có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 4,593 lần nhóm
bệnh nhân không tăng CRP (p < 0,01) Giá trị
trung vị chỉ số NLR ở nhóm bệnh nhân có xơ vữa
động mạch chậu trên siêu âm cao hơn có ý nghĩa
thống kê so với nhóm bệnh nhân không có xơ
vữa Nhóm bệnh nhân có xơ vữa động mạch chậu
có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 3,212 lần nhóm bệnh
nhân không có xơ vữa (p < 0,05) Kết luận: Chỉ
1
Bệnh viện Quân y 103
Chịu trách nhiệm chính: Tạ Việt Hưng
SĐT: 0988.363.888
Email: hungtv103@gmail.com
Ngày nhận bài: 08/8/2022
Ngày phản biện khoa học: 08/8/2022
Ngày duyệt bài: 15/9/2022
số NLR và PLR ở nhóm bệnh nhân bệnh thận mạn tính có liên quan với tăng CRP và xơ vữa động mạch ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối
Từ khóa: NLR, PLR, bệnh thận mạn tính,
mối liên quan
SUMMARY
Objectives: Evaluation the relationship
between neutrophil to lymphocyte ratio (NLR) and platelet to lymphocyte ratio (PLR) with malnutrition, inflammation and atherosclerosis in patients with end-stage chronic kidney disease
Subjects and methods: A cross-sectional study
was conducted on 101 end-stage chronic kidney disease patients who treated at Nephrology and Hemodialysis Department, Military Hospital 103
from March 2020 to June 2021 Results: The
median values of NLR and PLR in the group of patients with increased C-Reactive protein (CRP) were statistically significantly higher than in the group of patients without increased CRP The group of patients with elevated CRP had a 4.593 times higher of increase NLR rate than the group
of patients without elevated CRP (p < 0.01) The median values of NLR in patients with atherosclerosis were significantly higher than in patients without atherosclerosis The group of patients with atherosclerosis had a 3.212 times higher of increase NLR rate than the group of patients without atherosclerosis (p < 0.05)
Trang 2Conclusion: NLR and PLR indices in chronic
kidney disease patients are associated with
elevated CRP and atherosclerosis
Keywords: NLR, PLR, chronic kidney
disease, relationship
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Hội chứng suy dinh dưỡng-viêm-xơ vữa
động mạch (MIA) là một hội chứng mô tả
mối tương quan cao của ba thực thể lâm sàng
riêng biệt, đó là suy dinh dưỡng, viêm và xơ
vữa động mạch cùng tồn tại ở bệnh nhân
bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối Một số
nghiên cứu chỉ ra hội chứng MIA có ảnh
hưởng đáng kể và độc lập đến tiên lượng
sống của bệnh nhân lọc máu chu kỳ [1]
Trong đó, viêm là một thành phần quan trọng
của hội chứng suy dinh dưỡng-viêm-xơ vữa
và vôi hóa động mạch (hội chứng MIAC) có
thể làm trầm trọng thêm bệnh lý xơ vữa động
mạch Viêm mạn tính là một yếu tố chính
đóng góp vào quá trình gây xơ vữa động
mạch xuất hiện ở 30 đến 50% bệnh nhân lọc
máu chu kỳ Viêm cũng góp phần vào sự
phát triển sớm của các bệnh đồng mắc như
suy dinh dưỡng năng lượng protein, vôi hóa
mạch máu, rối loạn nội tiết và trầm cảm, làm
giảm đáng kể chất lượng cuộc sống ở bệnh
nhân lọc máu chu kỳ [2]
Chỉ số BC đoạn trung tính/BC lympho
(NLR) là biểu hiện trạng thái cân bằng giữa
số lượng bạch cầu đoạn trung tính và bạch
cầu lympho Chỉ số NLR càng cao thì trạng
thái mất cân bằng càng rõ ràng, điều đó cho
thấy phản ứng viêm càng nghiêm trọng và ức
chế miễn dịch càng nặng nề Nhiều nghiên
cứu ghi nhận rằng sự tiến triển của bệnh thận
mạn đi kèm với tăng bạch cầu đoạn trung
tính và giảm tế bào lympho, và cho rằng
NLR có thể liên quan đến tiên lượng tử vong
của bệnh [3], [4] Trong khi đó, một số
nghiên cứu khác lại đánh giá vai trò của tỷ lệ tiểu cầu/ BC lympho (PLR) như là dấu ấn đánh giá tình trạng lãng phí protein năng lượng và tiên lượng tử vong ở bệnh nhân bị bệnh thận mạn tính tiến triển, bệnh nhân chạy thận nhân tạo chu kỳ và bệnh nhân thẩm phân phúc mạc [5], [6] Chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm khảo sát mối liên quan giữa chỉ số tỷ số bạch cầu đoạn trung tính trên bạch cầu lympho và tỷ số tiểu cầu trên bạch cầu lympho với tình trạng suy dinh dưỡng, viêm và xơ vữa động mạch ở bệnh
nhân bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu
101 bệnh nhân bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối điều trị tại khoa Thận - Lọc máu Bệnh viện quân y 103
2.2 Phương pháp nghiên cứu
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu
mô tả cắt ngang
2.2.2 Thời gian, địa điểm nghiên cứu:
- Thời gian : từ tháng 03/2020 đến tháng 06/2021
- Địa điểm nghiên cứu: Khoa Thận – Lọc máu, Bệnh viện Quân y 103
2.2.3 Nội dung nghiên cứu
* Đánh giá tình trạng dinh dưỡng: Tính toán BMI và định lượng albumin huyết thanh
* Đánh giá tình trạng viêm: Định lượng CRP huyết thanh
* Đánh giá tình trạng xơ vữa động mạch: Siêu âm Doppler mạch
* Công thức tính các chỉ số NLR, PLR:
- Chỉ số NLR= số lượng bạch cầu đoạn trung tính (G/L) / số lượng của bạch cầu lympho (G/L)
- Chỉ số PLR = số lượng tiểu cầu (G/L) /
số lượng của bạch cầu lympho (G/L)
2.3 Xử lý số liệu: Số liệu được xử lý bằng
phần mềm SPSS phiên bản 20.0 của IBM
Trang 3III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bảng 1 Mối liên quan chỉ số NLR và PLR với BMI
Đặc điểm
Số BN có tăng
Tỷ lệ
Trung vị
Chỉ số NLR Thiếu cân (n=22) 10 45,5
> 0,05
2,7 (2,0 – 3,02)
> 0,05
(2,04 – 3,16) Thừa cân, béo phì
2,78 (2,24 – 3,3) Chỉ số PLR
> 0,05
130,71 (107,75 – 159,53)
> 0,05
(107,6 – 162,24) Thừa cân, béo phì
151,93 (113,21 – 168,39) Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giá trị trung vị cũng như tỷ lệ tăng các chỉ
số NLR và PLR giữa nhóm bệnh nhân thiếu cân, BMI bình thường và thừa cân, béo phì
Bảng 2 Mối liên quan chỉ số NLR và PLR với giảm albumin máu
Đặc điểm
Số BN có tăng
Tỷ lệ
Trung vị (Tứ phân vị) p
Chỉ số NLR Giảm albumin
OR = 0,546
2,58 (1,86 – 2,95)
> 0,05 Không giảm
2,65 (2,08 – 3,14) Chỉ số PLR
Giảm albumin
OR = 0,9
116,75 (96,75 – 166,22)
> 0,05 Không giảm
134,83 (110,52 – 163,33) Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giá trị trung vị cũng như tỷ lệ tăng các chỉ
số NLR và PLR giữa nhóm bệnh nhân giảm và không giảm albumin máu
Bảng 3 Mối liên quan chỉ số NLR và PLR với tình trạng tăng CRP
Đặc điểm
Số BN có tăng
Tỷ lệ
Trung vị (Tứ phân vị) p
Chỉ số NLR
Trang 4(n=18) OR = 4,593 (2,66 – 3,44)
Không tăng
2,55 (2,01 – 3,04) Chỉ số PLR
Tăng CRP
OR = 3,102
151,59 (131,11 – 177,47)
< 0,05 Không tăng
128,5 (102,64 – 159,04)
- Giá trị trung vị chỉ số NLR và PLR ở nhóm bệnh nhân có tăng CRP cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân không có tăng CRP
- Nhóm bệnh nhân có tăng CRP có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 4,593 lần nhóm bệnh nhân không tăng CRP (p < 0,01)
Bảng 4 Mối liên quan chỉ số NLR và PLR với tình trạng xơ vữa mạch
Đặc điểm
Số BN có tăng
Tỷ lệ
Trung vị (Tứ phân vị) p
Chỉ số NLR
Xơ vữa động
mạch chậu
(n=15)
p < 0,05
OR = 3,212
2,95 (2,54 – 3,45)
< 0,05 Không xơ vữa
2,58 (1,96 – 3,07) Chỉ số PLR
Xơ vữa động
mạch chậu
(n=15)
p > 0,05
OR = 1,316
136,29 (115,53 – 171,75)
> 0,05 Không xơ vữa
130,71 (108,21 – 161,02)
- Giá trị trung vị chỉ số NLR ở nhóm
bệnh nhân có xơ vữa động mạch chậu trên
siêu âm cao hơn có ý nghĩa thống kê so với
nhóm bệnh nhân không có xơ vữa
- Nhóm bệnh nhân có xơ vữa động mạch
chậu có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 3,212 lần
nhóm bệnh nhân không có xơ vữa (p < 0,05)
- Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống
kê về giá trị trung vị cũng như tỷ lệ tăng chỉ
số PLR giữa nhóm bệnh nhân có xơ vữa
động mạch chậu và không có xơ vữa
IV BÀN LUẬN
Khi khảo sát mối liên quan giữa các chỉ
số NLR và PLR với tình trạng suy dinh dưỡng, chúng tôi nhận thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giá trị trung vị cũng như tỷ lệ tăng các chỉ số NLR và PLR giữa nhóm bệnh nhân thiếu cân, BMI bình thường và thừa cân, béo phì, cũng như nhóm bệnh nhân có giảm và không giảm albumin máu Kết quả nghiên cứu của chúng tôi là tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn Văn
Trang 5Chí và cộng sự [7] Albumin là một chỉ số
đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh
nhân Khi albumin máu giảm < 35 g/l, đây là
một tiêu chí xác định tình trạng suy dinh
dưỡng của bệnh nhân thận nhân tạo Viêm và
suy dinh dưỡng là 2 yếu tố liên quan mật
thiết với nhau Nồng độ albumin giảm liên
quan đến tăng viêm được giải thích bởi một
số yếu tố trên bệnh nhân lọc máu chu kỳ
như: giảm tổng hợp, tăng chuyển hoá Tuy
nhiên ở nhóm bệnh nhân này khó có thể xác
định yếu tố nào có trước ảnh hưởng đến yếu
tố nào [8]
Phản ứng viêm là quá trình đáp ứng sinh
lý đề kháng của cơ thể chống lại sự xâm
nhập dẫn đến sự thay đổi tổ chức Các
marker đánh giá tình trạng viêm như CRP và
Procalcitonin (PCT) thường tăng ở các bệnh
nhân bệnh thận mạn tính có và chưa có lọc
máu Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho
thấy giá trị trung vị chỉ số NLR và PLR ở
nhóm bệnh nhân có tăng CRP cao hơn có ý
nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân
không có tăng CRP Nhóm bệnh nhân có
tăng CRP có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 4,593
lần nhóm bệnh nhân không tăng CRP (p <
0,01) Kết quả nghiên cứu của chúng tôi là
tương đồng với một số nghiên cứu trên thế
giới như của Li P và cộng sự [9] và Brito
G.M.C và cộng sự [10] Những nghiên cứu
này đều chỉ ra NLR và PLR đều cao hơn ở
nhóm bệnh nhân có tình trạng viêm (tăng
CRP và PCT) so với nhóm bệnh nhân không
có tình trạng viêm Ở bệnh nhân thận nhân
tạo chu kỳ, CRP dường như là sự phản ánh
mức độ Interleukin 6, một cytokine được giải
phóng bởi các bạch cầu đơn nhân có tác dụng
thoái hóa protein cơ bắp, gây ra sự tổng hợp
các chất phản ứng giai đoạn cấp tính và vai
trò trong việc điều chỉnh phản ứng miễn
dịch Bằng chứng hiện tại cho thấy rằng các
cytokine đóng vai trò chính trong phức hợp viêm-suy dinh dưỡng-vữa xơ mạch máu Suy dinh dưỡng, thiếu axit béo, vitamin, nguyên
tố vi lượng, làm suy giảm sản xuất cytokine Mặt khác, nhiễm trùng làm tăng sản xuất cytokine tiền viêm gây cản trở tình trạng dinh dưỡng bằng cách làm suy yếu hoạt động trao đổi chất và gây cho người bệnh không muốn ăn Suy dinh dưỡng protein làm thay đổi phản ứng miễn dịch tế bào T và giảm sức
đề kháng với nhiễm trùng Kết quả của chúng tôi phản ánh rõ mối liên quan giữa CRP, tăng tỷ lệ NLR ở máu ngoại vi
Khi so sánh các chỉ số NLR và PLR giữa
2 nhóm có xơ vữa động mạch và không xơ vữa động mạch, chúng tôi nhận thấy giá trị trung vị chỉ số NLR ở nhóm bệnh nhân có xơ vữa động mạch chậu trên siêu âm cao hơn có
ý nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân không có xơ vữa Nhóm bệnh nhân có xơ vữa động mạch chậu có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 3,212 lần nhóm bệnh nhân không có xơ vữa (p < 0,05) Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giá trị trung vị cũng như tỷ
lệ tăng chỉ số PLR giữa nhóm bệnh nhân có
xơ vữa động mạch chậu và không có xơ vữa
Xơ vữa động mạch là một quá trình bệnh lý viêm phức tạp được bắt đầu bởi sự lắng đọng lipid trong thành động mạch với việc thu hút bạch cầu kéo tới Các mảng xơ vữa đang phát triển có thể trở nên không ổn định và
vỡ, kích hoạt sự hình thành của huyết khối bằng cách tích lũy tiểu cầu và protein đông máu Trong quá trình này, viêm có vai trò then chốt trong tất cả các giai đoạn bằng cách kích hoạt hệ thống bổ sung, và gây ra chết theo chương trình, kích hoạt tế bào mạch máu, tuyển bạch cầu, tích lũy lipid, kết tập tiểu cầu và cuối cùng là huyết khối
Trang 6V KẾT LUẬN
Qua nghiên cứu mối liên quan giữa chỉ số
NLR và PLR với một số đặc điểm bệnh nhân
bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối, chúng tôi
rút ra một số kết luận sau: Giá trị trung vị chỉ
số NLR và PLR ở nhóm bệnh nhân có tăng
CRP cao hơn có ý nghĩa thống kê so với
nhóm bệnh nhân không có tăng CRP Nhóm
bệnh nhân có tăng CRP có tỷ lệ tăng NLR
cao gấp 4,593 lần nhóm bệnh nhân không
tăng CRP (p < 0,01) Giá trị trung vị chỉ số
NLR ở nhóm bệnh nhân có xơ vữa động
mạch chậu trên siêu âm cao hơn có ý nghĩa
thống kê so với nhóm bệnh nhân không có
xơ vữa Nhóm bệnh nhân có xơ vữa động
mạch chậu có tỷ lệ tăng NLR cao gấp 3,212
lần nhóm bệnh nhân không có xơ vữa (p <
0,05)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Sueta D., Hokimoto S., Sakamoto K., et al
(2017) Validation of the high mortality rate
of
Malnutrition-Inflammation-Atherosclerosis syndrome:
-Community-based observational study Int J Cardiol, 230:
97-102
2 Allawi Ali Abdulmajid Dyab (2018)
Malnutrition, inflamation and atherosclerosis
(MIA syndrome) in patients with end stage
renal disease on maintenance hemodialysis (a
single centre experience) Diabetes &
Metabolic Syndrome: Clinical Research &
Reviews, 12(2): 91-97
3 Zhao W M., Tao S M., Liu G L (2020)
Neutrophil-to-lymphocyte ratio in relation to
the risk of all-cause mortality and
cardiovascular events in patients with
chronic kidney disease: a systematic review
and meta-analysis Ren Fail, 42(1):
1059-1066
4 Zhu X., Li G., Li S., et al (2020)
Neutrophil-to-lymphocyte ratio and red blood cell distribution width-to-platelet ratio predict cardiovascular events in hemodialysis patients Exp Ther Med, 20(2): 1105-1114
5 Chen T., Yang M (2020)
Platelet-to-lymphocyte ratio is associated with cardiovascular disease in continuous ambulatory peritoneal dialysis patients Int Immunopharmacol, 78: 106063
6 Liu S., Yang M., Zhao Q., et al (2021)
Platelet-to-Lymphocyte Ratio is Associated with the Mortality in Peritoneal Dialysis Patients Iran J Kidney Dis, 15(3): 206-212
7 Nguyễn Văn Chí (2020), Nghiên cứu tỷ số
bạch cầu trung tính/lympho máu ngoại vi và nồng độ CRP huyết tương ở bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ, Luận văn Thạc sỹ y học, Học viện Quân Y
8 Jeznach-Steinhagen A., Słotwiński R., Szczygieł B (2007) Malnutrition, inflammation, atherosclerosis in hemodialysis patients Rocz Panstw Zakl Hig, 58(1): 83-8
9 Li Peiyuan, Xia Chenqi, Liu Peng, et al
(2020) Neutrophil-to-lymphocyte ratio and platelet-to-lymphocyte ratio in evaluation of inflammation in non-dialysis patients with end-stage renal disease (ESRD) BMC nephrology, 21(1): 511-511
10 Brito Gysllene M C., Fontenele Andrea
M M., Carneiro Erika Cristina R L., et
al (2021) Neutrophil-to-Lymphocyte and
Platelet-to-Lymphocyte Ratios in Nondialysis Chronic Kidney Patients International journal of inflammation, 2021: 6678960-6678960