Bài viết Báo cáo trường hợp tràn dịch dưỡng chấp màng phổi do U lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa trình bày một trường hợp bệnh nhân được đặt dẫn lưu dịch màng phổi kết hợp điều trị hóa chất phác đồ RCHOP, kết quả hết hoàn toàn dịch màng phổi.
Trang 1KỶ YẾU CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH HUYẾT HỌC - TRUYỀN MÁU
BÁO CÁO TRƯỜNG HỢP TRÀN DỊCH DƯỠNG CHẤP MÀNG PHỔI
DO U LYMPHO KHÔNG HODGKIN TẾ BÀO B LỚN LAN TỎA
Phạm Văn Hiệu 1 , Nguyễn Thanh Bình 1 , Phạm Thị Tuyết Nhung 1 ,
Lê Thị Thu Huyền 1 , Nguyễn Thị Thùy Trang 1
TÓM TẮT 50
Tràn dịch dưỡng chấp màng phổi là hiện
tượng rò dịch dưỡng chấp từ ống ngực vào
khoang màng phổi Nguyên nhân có thể gặp do
chấn thương hoặc không do chấn thương như các
bệnh lý ác tính Tỷ lệ tràn dịch màng phổi dưỡng
chấp do bệnh lý ác tính chiếm hơn 50% các
nguyên nhân không do chấn thương, trong đó chủ
yếu hay gặp trong bệnh lý u lympho, đây là biến
chứng hiếm gặp trong bệnh lý u lympho không
Hodgkin
Từ khóa: Tràn dịch dưỡng chấp màng phổi,
bệnh lý u lympho, u lympho không Hodgkin
SUMMARY
CASE REPORT CHYLE PLEURAL
EFFUSION DUE TO DIFFUSE LARGE
B-CELL NON-HODGKIN LYMPHOMA
Chyle pleural effusion (chylothorax) is the
leakage of chylous fluid from the thoracic duct
into the pleural space Causes may be traumatic
or non-traumatic such as malignancies The rate
of chylous pleural effusion due to malignancy
accounts for more than 50% of non-traumatic
causes, mainly in lymphoma, this is a rare
complication in non-Hodgkin lymphoma
1
Bệnh viện TW Quân đội 108
Chịu trách nhiệm chính: Phạm Văn Hiệu
SĐT: 0336.929.496
Email: bshieu108@gmail.com
Ngày nhận bài: 01/8/2022
Ngày phản biện khoa học: 01/8/2022
Keywords: Chylothorax, lymphoma,
non-Hodgkin lymphoma
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Tràn dịch màng phổi trong u lympho khác với tràn dịch màng phổi do các ung thư khác và có đặc điểm cả dịch thấm và dịch tiết Dịch dưỡng chấp màng phổi có màu trắng sữa đặc trưng với hàm lượng cholesterol >110mg/dl Tình trạng này có thể nguy hiểm và gây tử vong, với tỷ lệ ước tính trung bình 10% Phương pháp điều trị có thể bảo tồn hoặc can thiệp tích cực tùy thuộc vào thực tế lâm sàng, bao gồm liệu pháp hóa trị trong điều trị ung thư và các can thiệp bổ sung như chọc tháo dịch dưỡng chấp màng phổi, dẫn lưu màng phổi hoặc gây dính màng phổi kết hợp bổ sung dinh dưỡng ngoài đường tiêu hóa, điều trị nhiễm trùng đồng thời cũng như là phục hồi chức năng
Chúng tôi báo cáo một trường hợp lâm sàng bị tràn dịch dưỡng chấp màng phổi mức
độ nhiều ở bệnh nhân U lympho non-Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa Bệnh nhân được đặt dẫn lưu dịch màng phổi kết hợp điều trị hóa chất phác đồ RCHOP, kết quả hết hoàn toàn dịch màng phổi Mục tiêu của bài báo này là trình bày kinh nghiệm của chúng tôi trong điều trị bảo tồn tràn dịch dưỡng chấp màng phổi ác tính không do chấn thương
Trang 2TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 520 - THÁNG 11 - SỐ ĐẶC BIỆT - 2022
II BÁO CÁO CA BỆNH
Bệnh nhân nam, 65 tuổi, tiền sử HBsAg
dương tính Tháng 10 năm 2020, bệnh nhân
xuất hiện ho khan, tức ngực, khó thở nhẹ liên
quan đến thay đổi tư thế, không sốt, không
gầy sút cân, đi khám tại bệnh viện tuyến dưới
phát hiện tràn dịch khoang màng phổi phải,
không rõ chẩn đoán Bệnh nhân được đặt dẫn
lưu khoang màng phổi phải, chuyển Bệnh
viện Trung ương Quân đội 108 điều trị từ
tháng 11/2020
Khám lâm sàng, bệnh nhân không thiếu
máu, không có biểu hiện nhiễm trùng, gan,
lách không to, hạch ngoại vi không sờ thấy,
lồng ngực hai bên cân đối, khó thở nhẹ, hội
chứng 3 giảm nền phổi phải, dẫn lưu màng
phổi phải ra dịch màu trắng đục khoảng
1000ml/ ngày
Xét nghiệm lúc vào viện:
- BC 7.47 G/L, N 68.8%, HC 6.07 T/L,
Hb: 135g/L, TC: 322 G/l
- Sinh hóa máu: Glucose: 6,0 mmol/l;
Ure: 7,2 mmol/l; Creatinin: 78 mol/l; GOT:
25 U/l; GPT: 21 U/l; Bilirubin toàn phần 6,7
mol/l LDH: 242 U/l
- Siêu âm có dịch màng tim số lượng ít
Chọc hút dịch màng tim xét nghiệm tế bào
học: màu trắng sữa, số lượng hồng cầu, bạch
cầu dày, %Neutrophils 2%, lymphocyte 98%
- Sinh hóa dịch chọc dò (dịch màng phổi
phải): Đo hoạt độ Amylase dịch khác 86.6
lần; Cholesterol 2.45mmol/l; Protein 40 g/l;
Phản ứng Rivalta (+); Triglycerid 10.58
mmol/l
- Chụp cắt lớp vi tính ổ bụng hình ảnh
tổn thương theo dõi lymphoma phát triển lan
tỏa dọc theo bó động tĩnh mạch chủ bụng từ
dưới hoành đến ngã ba chủ chậu, kích thước
khoảng 115x46 mm, bờ không đều, ranh giới
không rõ, phát triển lan tỏa, ôm quanh các
mạch máu; Chụp cắt lớp vi tính lồng ngực:
Hình ảnh hai ổ dịch khí lớn thành mỏng không thấy thâm nhiễm viêm xung quanh nhu mô phổi phải Ít dịch khoang màng phổi phải Hạch nhỏ cạnh bờ tim phải
- Bệnh nhân được sinh thiết hạch ổ bụng dưới hướng dẫn CT scanner Giải phẫu bệnh :U lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa, CD20 (+) Chẩn đoán xác định: U lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa giai đoạn IV B CD20(+),
Bệnh nhân được điều trị hóa chất phác đồ RCHOP, sau 1 chu kỳ hết hoàn toàn tràn dịch dưỡng chấp màng phổi
Sau 3 chu kỳ điều trị RCHOP, bệnh đáp ứng 1 phần, kết quả chụp CT scanner lồng ngực không thấy bất thường, ổ bụng đám hạch thâm nhiễm mỡ dọc động mạch chủ bụng, hạch giảm kích thước Sau 8 chu kỳ điều trị, bệnh nhân được chụp PET/CT đánh giá đáp ứng, kết quả chỉ còn vài hạch nhỏ cạnh động-tĩnh mạch chủ bụng và hạch mạc treo kích thước < 10mm, không tăng chuyển hóa FDG
III BÀN LUẬN
Ống ngực là cơ quan giải phẫu bắt nguồn
từ trong ổ bụng ngay phía sau động mạch chủ
đi qua cơ hoành trước cột sống và kết thúc ở tĩnh mạch dưới đòn Ống ngực có chức năng chính là vận chuyển khoảng 40% đến 60% chất béo hấp thụ từ ruột vào hệ thống tuần hoàn của cơ thể Tràn dịch màng phổi dưỡng chấp là hiện tượng rò dịch dưỡng chấp từ ống ngực ra khoang màng phổi, thường là ở bên phải
Có rất nhiều nguyên nhân gây ra rò dịch dưỡng chấp, bao gồm các nguyên nhân chấn thương và không do chấn thương Các nguyên nhân không do chấn thương bao gồm các bệnh ác tính, bệnh sarcoidosis, bệnh amyloidosis, tĩnh mạch chủ trên huyết khối,
Trang 3KỶ YẾU CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH HUYẾT HỌC - TRUYỀN MÁU
bất thường ống bẩm sinh và các bệnh về
mạch bạch huyết như LAM và
haemagiomatosis Trong đó phổ biến nhất là
Lymphoma (chiếm khoảng 70% các trường
hợp), Non-Hodgkin’s hay gặp hơn
Hodgkin’s Phương pháp điều trị: điều trị bảo
tồn (dẫn lưu dịch màng phổi, nhịn ăn, hóa trị
điều trị căn nguyên,…) hay điều trị phẫu
thuật (nội soi hay phẫu thuật mở để thắt ống
ngực, gây dính màng phổi bằng hóa chất,…)
[1][2][3]
Cũng chưa có các thử nghiệm tiền lâm
sàng nào được thực hiện để đánh giá các lựa
chọn điều trị cho tràn dịch màng phổi dưỡng
chấp Các nguyên tắc cơ bản trong điều trị
vẫn là điều trị bảo tồn bao gồm dẫn lưu và
các biện pháp ăn kiêng Trường hợp điều trị
bảo tồn thất bại, X-quang can thiệp hoặc các
thủ thuật – phẫu thuật sẽ được áp dụng [4]
Trong trường hợp này, bệnh nhân của chúng
tôi vào viện trong bệnh cảnh của tràn dịch
màng phổi phải và đã được dẫn lưu khoang
màng phổi phải tại tuyến dưới, các xét
nghiệm chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết hạch
làm giải phẫu bệnh cho phép chẩn đoán: Tràn
dịch dưỡng chấp màng phổi phải do U
lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa
Phương pháp điều trị bảo tồn được đưa ra
bao gồm liệu pháp hóa trị trong điều trị u
lympho không Hodgkin và các can thiệp bổ
sung như dẫn lưu màng phổi, kết hợp cho
bệnh nhân nhịn ăn hoàn toàn, bổ sung dinh
dưỡng ngoài đường tiêu hóa, kháng sinh điều
trị nhiễm trùng Kết quả bệnh nhân hết hoàn
toàn dịch dưỡng chấp sau 1 chu kỳ hóa chất
IV KẾT LUẬN
Sự biểu hiện tràn dịch màng phổi dưỡng chấp trong bệnh lý U lympho không Hodgkin
tế bào B lớn lan tỏa cũng có ý nghĩa tiên lượng xấu, tồi tệ hơn so với các thông số cổ điển như khối u tiến triển qua các giai đoạn
[5] Việc điều trị cần phải cân nhắc tùy từng trường hợp bệnh nhân cụ thể Trên đây là một trường hợp tràn dịch màng phổi dưỡng chấp mà chúng tôi đã gặp cùng với kinh nghiệm trong điều trị bảo tồn, kính mong các quý đồng nghiệp đóng góp và chia sẻ giúp nâng cao năng lực chẩn đoán và hiệu quả điều trị đối với các trường hợp tương tự
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Emmet E McGrath, Zoe Blades, Paul B
diagnosis and therapeutic options Respiratory Medicine (2010), 104, 1-8
2 Alberto Fantin, Nadia Castaldo, Paolo Vailati, et al Pleural effusion aetiology,
presentation, treatment and outcome in haematological malignancies, IgG4-related disease, chronic myeloproliferative diseases, and haemoglobinopathias: a review Acta
Biomed (2021); Vol 92, N 5: e2021268
3 J K Weick, J M Kiely, E G Harrison Jr, et
LYMPHOMA
4 M Schirren, S Sponholz, J Schirren
Therapie des Chylothorax CME Zertifizierte
Fortbildung (2018)
Tomás García-Cerecedo, et al Pleural
Effusions in Diffuse Large B-Cell Lymphoma: Clinical and Prognostic
Significance PLEURAL DISEASE (2018)