Kiến thức Sau khi học xong bài học này, học sinh sẽ: - Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.. - Đánh giá ý nghĩa của sự kiện rời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn - Mô tả đượ
Trang 1Trường: THCS Tông Lạnh
Tổ: Xã hội
Họ và tên giáo viên: Phạm Thị Hương
Ngày soạn: /12/2022 Ngày dạy: 7A: Tiết 29: /12/2022
Tiết 30: /12/2022
BÀI 11:
NHÀ LÝ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC ĐẠI VIỆT
Môn học/Hoạt động giáo dục: Lịch sử; lớp: 7
Thời gian thực hiện: 2 tiết
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
Sau khi học xong bài học này, học sinh sẽ:
- Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.
- Đánh giá ý nghĩa của sự kiện rời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn
- Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, tôn giáo thời Lý
- Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục
2 Năng lực
- Năng lực tìm hiểu lịch sử: Biết sưu tầm, khai thác tư liệu, kênh hình trong học tập
lịch sử, rèn luyện năng lực tìm hiểu lịch sử
- Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử: Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận
về một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực, nhận thức và tư duy lịch sử
- Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học: Công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Đại
Việt thời Lý
3 Phẩm chất
- Giáo dục cho các em lòng tự hào và tinh thần yêu nước, yêu nhân dân
- Giáo dục học sinh hiểu pháp luật nhà nước là cơ sở cho việc xây dựng và bảo vệ đất nước HS liên hệ trách nhiệm của bản thân và thế hệ thanh niên trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Giáo viên :
+Kế hoạch bài dạy, SGK, SGV, SBT Lịch sử 7
+ Máy tính, phiếu học tập, bảng hoạt động nhóm…
+ Một số tư liệu, hình ảnh có liên quan
- Học sinh
+ SGK, SBT sử 7
+ Đọc trước sách giáo khoa
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 HOẠT ĐỘNG 1 KHỞI ĐỘNG
a Mục tiêu: Giúp khơi gợi tính tò mò của HS Sau đó đưa học sinh vào tìm hiểu nội
dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
b Tổ chức thực hiện: hoạt động cá nhân.
* Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chiếu cho HS quan sát hình 1 (SGK trang 52):
Trang 2GV nêu câu hỏi yêu cầu HS trả lời:
?Em hãy cho biết nhân vật được nhắc đến trong bức ảnh? Trình bày những hiểu biết của em về nhân vật này?
* Thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh: Nghiên cứu, trao đổi
- Giáo viên: quan sát, lắng nghe
* Báo cáo, thảo luận
- GV yêu cầu HS trả lời.
- HS trả lời (có thể đúng, có thể sai)
- Dự kiến sản phẩm:
+ Nhân vật được nhắc đến là Lý Thái Tổ( tên thật là Lý Công Uẩn)
+ Lý Công Uẩn là vị hoàng đế sáng lập nhà Lý trong lịch sử Việt Nam, trị vì từ năm
1009 đến khi qua đời vào năm 1028
+ HS có thể trình bày về cuộc đời, sự nghiệp của Lý Thái Tổ thông qua việc tìm hiểu của mỗi HS
- Các HS còn lại theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bạn (nếu cần)
* Kết luận, nhận định
- Giáo viên nhận xét, đánh giá, cho ra lời giải đáp câu hỏi trên Chiếu hình ảnh cho
HS quan sát
=> Giáo viên dẫn dắt vào bài học mới: Hình trên đây là tượng đài vua Lý Thái Tổ Năm 1009 nhà Lý được thành lập Không lâu sau khi lên ngôi Lý Công Uẩn quyết định rời đô từ Hoa Lư về Đại La Vậy sự kiện này có ý nghĩa như thế nào đối với lịch
sử dân tộc Nhà Lý đã làm gì để xây dựng phát triển đất nước chúng ta sẽ cùng khám phá trong bài học hôm nay.
- HS lắng nghe, tiếp nhận
2 HOẠT ĐỘNG 2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Trang 32.1 Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long
a Mục tiêu
- Trình bày được những nét chính về sự thành lập nhà Lý.
- Đánh giá ý nghĩa của sự kiện rời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn
b Tổ chức thực hiện
* Chuyển giao nhiệm vụ
HS đọc phần 1 và trả lời các câu hỏi sau
? Nhà Lý được thành lập như thế nào?
? Khai thác tư liệu 1, tìm những từ, cụm từ miêu tả về thành Đại La Những thông tin
đó chứng tỏ điều gì về vùng đất này? Từ đó, hãy cho biết ý nghĩa của sự kiện dời đô của Lý Công Uẩn.
* Thực hiện nhiệm vụ
- HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập
* Báo cáo, thảo luận
- HS lần lượt trả lời các câu hỏi
- HS nhận xét, bổ sung
* Kết luận, nhận định
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chốt các kiến thức đã hình thành cho học sinh
* Sự thành lập của nhà Lý
- Năm 1005, Lê Hoàn mất, Lê Long Đĩnh nối ngôi đã thi hành nhiều chính sách tàn bạo.
- Năm 1009, Lê Long Đĩnh mất, giới sư sãi và đại thần đã tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua Nhà Lý được thành lập.
- Năm 1010, Lý Công Uẩn lấy niên hiệu là Thuận Thiên và quyết định dời đô từ Hoa
Lư về thành Đại La (Hà Nội ngày nay), sau đó đổi tên là Thăng Long.
* Thành Đại La cũ có những đặc điểm sau:
- Là kinh đô cũ của Cao Vương, ở giữa khu vực trời đất, có thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam bắc đông tây, tiện nghi núi sông sau trước
- Vùng này mặt đất rộng và rất bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ vì ngập lụt, muôn vật hết sức tươi tốt, phồn thịnh
- Khắp trên đất nước thì đây được xem là thắng địa, thuận lợi cho việc giao thông, giao thương bốn phương và là nơi đáp ứng đầy đủ những yếu tố để xây dựng kinh đô lâu dài
* Ý nghĩa việc dời đô của Lý Công Uẩn:
+ Bắt đầu chuyển sang giai đoạn phát triển, mở mang cơ nghiệp của vương triều Lý
và gây dựng nên vị thế của của nước Việt tại vùng đất bằng phẳng, thế đất sông núi trước sau, rồng chầu hổ phục
+ Chuyển sang thế phát triển lâu dài, đặt nền móng cho việc xây dựng kinh đô Thăng Long trở thành đô thị phát triển thịnh vượng, là trung tâm của đất nước về sau, mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển của dân tộc
2.2 Tình hình chính trị
a Mục tiêu: Mô tả được những nét chính về chính trị thời Lý.
Trang 4b Tổ chức thực hiện
* Chuyển giao nhiệm vụ
- HS đọc SGK và trả lời câu hỏi:
? Trình bày về tổ chức chính quyền thời Lý.
? Nêu nét chính về quân đội và luật pháp, chính sách đối nội đối ngoại.
* Thực hiện nhiệm vụ
- HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập
* Báo cáo, thảo luận
- HS lần lượt trả lời các câu hỏi
- HS nhận xét, bổ sung
* Kết luận, nhận định
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chốt các kiến thức đã hình thành cho học sinh
a Tổ chức chính quyền
- Nhà Lý xây dựng hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa phương
- Đứng đầu là vua, dưới có các quan đại thần (quan văn, quan võ) giúp việc
- Vua ở ngôi theo chế độ cha truyền con nối Nhà Lý cất cử những người thân tín nắm giữ các chức vụ cao trong triều.
- Nhà Lý chia cả nước thành 24 lộ, phủ, ở miền núi gọi là châu Dưới lộ (phủ, châu)
là hương, huyện Đơn vị cấp cơ sở là xã.
b Xây dựng luật pháp và quân đội
- Luật pháp: Bộ luật Hình thư được ban hành năm 1042, là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta.
- Quân đội: được tổ chức quy củ gồm 2 bộ phận:
+ Cấm quân
+ Quân địa phương
c Chính sách đối nội, đối ngoại
- Mềm dẻo, khôn khéo nhưng cũng quyết liệt.
- Với nhà Tống: giữ quan hệ hoà hiếu
- Cham pa: trở lại bình thường
2.3 Tình hình kinh tế, xã hội
a Mục tiêu: Mô tả được những nét chính về tình hình kimh tế, xã hội thời Lý.
b Tổ chức thực hiện
* Chuyển giao nhiệm vụ
- HS quan sát Hình 3,4 và thông tin mục 3: Tình hình kinh tế, xã hội (SGK/T54,55).
- GV hướng dẫn HS để trả lời phiếu học tập sau:
PHIẾU HỌC TẬP
Họ và tên HS:………
Nông nghiệp ………
Thủ công nghiệp ………
Thương nghiệp ………
Xã hội ………
* Thực hiện nhiệm vụ
Trang 5- HS quan sát hình ảnh, đọc SGK và hoàn thành phiếu học tập
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
* Báo cáo, thảo luận
- GV mời 2-3 nhóm bàn trả lời các câu hỏi.
- GV mời nhóm khác nhận xét, bổ sung.
* Kết luận, nhận định
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chốt các kiến thức đã hình thành cho học sinh
PHIẾU HỌC TẬP
Họ và tên HS:………
Nông
nghiệp
Nhà nước thi hành nhiều chính sách thúc đẩy sự phát triển của sản xuất nông nghiệp: Ngụ binh ư nông, cày ruộng tịch điền, bảo vệ trâu
bò, khai khẩn đất hoang, đào kênh mương, đắp đê phòng lụt -> mùa màng bội thu.
Thủ công
nghiệp
Gồm 2 bộ phận:
+ Thủ công nghiệp nhà nước: Đúc tiền, chế tạo binh khí, dệt lụa, làm phẩm phục triều đình,…
+ Thủ công nghiệp nhân dân: Làm đồ trang sức, làm giấy, đúc đồng, ươm tơ, dệt lụa, làm đồ gốm, xây dựng đền đài, cung điện,…
+ Chuông Quy Điền, tháp Báo Thiên là những di vật, công trình nổi tiếng do thợ thủ công thời Lý tạo nên
Thương
nghiệp
+ Hình thành nên các chợ và một số trung tâm trao đổi hàng hóa.
+ Quan hệ buôn bán giữa Đại Việt với Trung Quốc khá phát triển, nhiều chợ biên giới được hình thành Cảng biển Vân Đồn (Quảng Ninh ngày nay) trở thành nơi buôn bán với nước ngoài rất sầm uất.
Xã hội + Xu hướng phân hóa ngày càng sâu sắc.
+ Tầng lớp quý tộc (vua, quan) có nhiều đặc quyền Một số ít dân thường có nhiều ruộng đất trở thành địa chủ.
+ Nông dân chiếm đa số dân cư, nhân ruộng đất công làng xã để cày cấy và nộp thuế, thực hiện nghĩa vụ với nhà nước.
+ Thợ thủ công và thương nhân khá đông đảo.
+ Nô tì có địa vị thấp kém nhất, phục vụ trong triều đình và gia đình quan lại.
2.4 Tình hình văn hoá, giáo dục
a Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về
văn hoá, giáo dục
b Tổ chức thực hiện
* Chuyển giao nhiệm vụ
- Học sinh quan sát H5,H6, H7 và thông tin mục 4/SGK/T56,57
- GV chia lớp thành 3 nhóm, yêu cầu mỗi nhóm thảo luận một nhiệm vụ:
+ Nhóm 1: Tìm hiểu về tôn giáo thời Lý
+ Nhóm 2: Tìm hiểu về văn học, nghệ thuật thời Lý
+ Nhóm 3: Tìm hiểu về giáo dục thời Lý
* Thực hiện nhiệm vụ
Trang 6- HS quan sát hình ảnh, đọc thông tin SGK, thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết
* Báo cáo, thảo luận
- GV gọi đại diện từng nhóm trả lời trước lớp, các nhóm khác lắng nghe, bổ sung và
mở rộng thêm
* Kết luận, nhận định
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chốt các kiến thức đã hình thành cho học sinh
a Tôn giáo
+ Phật giáo được các vua Lý tôn sùng và truyền bá rộng rãi trong nhân dân.
+ Nho giáo bắt đầu được mở rộng và ngày càng có vai trò trong xã hội.
+ Đạo giáo khá thịnh hành, được kết hợp với các tín ngưỡng dân gian.
b Văn học, nghệ thuật
+ Văn học chữ Hán bước đầu phát triển, xuất hiện một số tác phẩm có giá trị tiêu biểu như Chiếu dời đô, Nam quốc sơn hà,…
+ Các trò chơi dân gian rất được ưa chuộng Loại hình hát chèo, múa rối nước đều phát triển.
+ Một số công trình kiến trúc có quy mô tương đối lớn và độc đáo như Cấm thành, chùa Một Cột,… Trình độ điêu khắc tinh vi, thanh thoát được thể hiện trên các tượng Phật, ở hình trang trí rồng,…
c Giáo dục:
+ Nhà Lý chú ý đến việc học tập, thi cử để tuyển chọn những người tài bổ sung vào
bộ máy chính quyền.
+ Năm 1070, nhà Lý cho dựng Văn Miếu
+ Năm 1075, cho mở khoa thi đầu tiên để tuyển chọn quan lại.
+ Năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập, là nơi học tập cho con em quý tộc, sau
đó mở rộng đến con quan lại và những người giỏi trong nước.
3 HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được
lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức
b Tổ chức thực hiện
GV tổ chức cho HS lập bảng hệ thống (hoặc sơ đồ tư duy) thể hiện những nét chính
về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa thời Lý
HS thực hiện theo yêu cầu của GV
Trang 74 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a Mục tiêu: Giúp học sinh nắm lại các kiến thức vừa tìm hiểu để vận dụng
b Tổ chức thực hiện
?Hãy sưu tầm sách, báo và internet về một thành tựu văn hóa, giáo dục tiêu biểu thời
Lý Việt đoạn văn ngắn (7 – 10 câu) giới thiệu về thành tựu đó
Sản phẩm dự kiến
Chùa Một Cột còn được gọi với những cái tên khác là chùa Mật, chùa Diên Hựu hay Liên Hoa Đài.Theo sử xưa, chùa được vua Lý Thái Tông cho xây dựng vào mùa đông năm 1049 Tích xưa còn lưu lại câu chuyện vua Lý Thái Tông nằm chiêm bao thấy Phật Quan Âm tọa thiền trên tòa hoa sen sáng rực, đưa tay dắt vua lên đài.Tỉnh mộng vua đã cho dựng chùa Một Cột với lối kiến trúc tựa như trong giấc mơ Từ đó người
ta thấy một ngôi chùa với kết cấu một cột độc đáo, dáng tựa đài sen vươn lên giữa mặt hồ Linh Chiểu ở kinh thành Thăng Long.Lúc này quần thể chùa (bao gồm chùa Một Cột và ngôi chùa mới) có tên là Diên Hựu với ý nghĩa “phước bền dài lâu”
* GV giao nhiệm vụ cho HS về nhà thực hiện.
Học sinh làm bài tập đầy đủ, học bài tốt Chuẩn bị bài sau