luận văn thạc sỹ QUAN hệ GIỮA CHA mẹ và CON cái TRONG GIA ĐÌNH NÔNG THÔN HIỆN NAY

Trách nhiệm và quyền lợi của các thành viên trong gia đìnhđang tiến dần tới sự công bằng, mối quan hệ giới cũng được cải thiện rõ rệt.Đặc biệt, trách nhiệm giữa các thành viên trong gia

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & VIỆN XÃ HỘI HỌC

Chuyên ngành: Xã hội học

Mã số: 603130

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

GS.TS Trịnh Duy Luân

Hà Nội, 2009

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong lịch sử phát triển của mình, gia đình vừa là một đơn vị kinh tế,vừa là cái nôi đầu tiên và suốt đời nuôi dưỡng, giáo dục con người, duy trì vàphát triển ở họ những quan hệ tình cảm đặc biệt từ thế hệ này sang thế hệkhác Cùng với thiết chế giáo dục, gia đình có vai trò quan trọng trong việc xãhội hóa con người, từ con người sinh vật thành con người xã hội Sự hìnhthành những chuẩn mực và định hướng giá trị tốt đẹp của gia đình không chỉcủng cố các mối quan hệ gia đình mà còn kiến tạo môi trường xã hội thuận lợicho mỗi cá nhân được phát triển hài hòa và toàn diện Về phương diện này,gia đình là cơ sở đầu tiên cho việc tái sản xuất ra con người và xã hội

Do những chức năng xã hội đặc thù của mình, gia đình góp phần quantrọng vào việc duy trì sự tồn tại của đời sống xã hội, phát triển kinh tế, ổn định

xã hội, xây dựng các chuẩn mực và giá trị đạo đức, phong tục tập quán, lối sốngvăn hóa, giáo dục Gia đình cũng là một mắt xích quan trọng trong mối quan hệ

xã hội giữa con người với con người, con người với làng xóm, cộng đồng, đấtnước Bởi vậy, việc củng cố gia đình, xây dựng các quan hệ gia đình lành mạnh

là cơ sở đầu tiên cho việc xây dựng các quan hệ xã hội tốt đẹp

Những năm gần đây, đời sống xã hội nước ta đã có nhiều thay đổi Đờisống của người dân được cải thiện rõ rệt, bộ mặt nông thôn có những biến đổinhanh chóng Quá trình giao lưu và hội nhập với các nước đã mở ra nhiều cơhội nhưng cũng đem đến cho chúng ta nhiều thách thức Những biến đổi trongquan hệ xã hội được phản chiếu trong những biến đổi của các quan hệ giađình Gia đình nông thôn nơi có khoảng 70 - 80% dân số Việt Nam sinh sốngcũng không nằm ngoài dòng chảy lịch sử đó

Chẳng hạn như mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình không chỉdựa trên tình yêu thương mà còn trên cơ sở của pháp luật về quyền tự do cánhân Năm 1979, Pháp lệnh bảo vệ, giáo dục và chăm sóc trẻ em được ban hành.Việt Nam là nước đầu tiên ở châu Á và là nước thứ hai trên thế giới tham gia

phê chuẩn Công ước Quốc tế về quyền trẻ em của Liên hợp quốc (tháng2/1990) Các quyền cơ bản của trẻ em được Việt Nam tôn trọng và luật hoátrên cơ sở phù hợp với quy định của Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, đặcbiệt được thể hiện trong Luật chăm sóc và giáo dục trẻ em (sửa đổi) đượcQuốc hội thông qua ngày 15/6/2004 Bên cạnh đó, Luật Hôn nhân gia đình,Luật chống bạo lực gia đình cũng dần được ban hành và thực thi Các chứcnăng của gia đình như chức năng kinh tế, giáo dục, duy trì và phát triển nòigiống, chức năng thỏa mãn tình cảm cũng được khẳng định, ghi nhận rõ ràng

và khoa học hơn Trách nhiệm và quyền lợi của các thành viên trong gia đìnhđang tiến dần tới sự công bằng, mối quan hệ giới cũng được cải thiện rõ rệt.Đặc biệt, trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình cũng không quá khắtkhe như trước, mỗi người chịu trách nhiệm về hành vi của mình trước giađình, pháp luật và xã hội Sự biến đổi kinh tế - xã hội đã tác động sâu sắc đến

sự biến đổi các quan hệ gia đình, trong đó có quan hệ giữa cha mẹ và con cái

Cho đến nay việc tìm hiểu thực chất chất keo kết dính trong mối quan

hệ giữa các thành viên gia đình vẫn luôn là một vấn đề phức tạp Có thể nói,

sự gắn bó giữa các thành viên trong gia đình luôn phụ thuộc vào rất nhiều yếu

tố Nó không phải chỉ đơn thuần là yếu tố vật chất mà còn là những yếu tố phivật chất, những giá trị tinh thần, tình cảm, đạo đức vốn không thể thiếu đượctrong cuộc sống hàng ngày của gia đình Thực tế cho thấy, vượt lên trên tất cảvẫn là những yếu tố về mặt tình cảm, sự yêu thương gắn bó giữa các thànhviên trong gia đình Chính những yếu tố này đã là cơ sở quan trọng nhất đốivới sự tồn tại của các quan hệ gia đình

Mặc dù trên thực tế, nhiều mâu thuẫn bất đồng trong gia đình đã đượcnảy sinh từ những thay đổi trong quan niệm sống hay từ những lý do kinh tếnhưng chính tình cảm, sự yêu thương giữa các thành viên trong gia đình, sựnhường nhịn, hòa thuận trong mối quan hệ gia đình đã giúp các gia đình vượtqua được những khó khăn, trở ngại để tiếp tục tồn tại, gắn bó với nhau hơn

Chính vì vậy, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái đang trở thành mộttrong những mối quan tâm hàng đầu trong việc củng cố các mối quan hệ giađình Do đó, việc đánh giá mối quan hệ này trong gia đình là cần thiết để giúp

ta nhận diện được về thực trạng của gia đình, nhận diện được sự thay đổi củagia đình nông thôn Việt Nam hiện nay

2 Vài nét về vấn đề nghiên cứu

Gia đình là một trong những thiết chế xã hội cơ bản nhất có vai trò tolớn đối với mỗi cá nhân và toàn xã hội, đã trở thành đối tượng nghiên cứu củanhiều ngành khoa học, trong đó có xã hội học Những vấn đề gia đình vànhiều khía cạnh liên quan khác có nội dung hết sức phong phú đã được cácnhà nghiên cứu tìm tòi, phát hiện và công bố trên các ấn phẩm nghiên cứuchuyên ngành khác nhau

Khi đề cập đến gia đình, người ta thường nói đến các chức năng của giađình như chức năng tái sản xuất con người, chức năng kinh tế, chức năng xãhội hóa cá nhân và một số chức năng khác Hiện nay, người ta còn đề cập đếnnhững vấn đề xã hội của gia đình như: hôn nhân, ly hôn, bạo lực, giá trị,chuẩn mực, di cư Tất cả những vấn đề đó đều có liên quan mật thiết với mốiquan hệ cơ bản nhất trong gia đình: quan hệ giữa các thế hệ, trong đó có quan

hệ giữa cha mẹ và con cái

Trong “Từ điển xã hội học” do NXB Larousse ấn hành năm 1973, đãđịnh nghĩa gia đình là “Nhóm người gắn bó với nhau bằng một liên hệ hônnhân, huyết thống hay là việc nhận con nuôi Có sự tác động qua lại giữachồng và vợ, giữa bố và mẹ, giữa cha mẹ với con cái, giữa anh chị em và họhàng xa hơn Tình hình đó tạo ra một loại cộng đồng ít nhiều hạn chế và đượcmiêu tả bằng những nét riêng biệt Cộng đồng ấy được xác định và được đóngkhung trong những sự điều chỉnh xã hội chủ yếu mà không nhất thiết có liên

hệ với tầm quan trọng của hành vi sinh đẻ” [Larousse, 1973, tr.131]

Cũng bàn về định nghĩa gia đình, trong “Từ điển tâm lý học” (PenguinBooks xuất bản năm 1985): “Theo một nghĩa chặt chẽ nhất, gia đình nói lên một

đơn vị thân tộc cơ bản Trong hình thức tối thiểu của nó hay là hình thức hạtnhân, gia đình gồm mẹ, bố và các con Rộng ra nó có thể nói lên gia đình mởrộng, có thể gồm ông, bà, anh chị em họ, con nuôi… tất cả đều hành độngnhư một đơn vị được công nhận…” [Penguin Books, 1985, tr.269].

Mối quan hệ trong gia đình phản ánh kết cấu nội tại của hệ thống gia đình.Hình thức, nội dung và cách thức quan hệ gia đình phụ thuộc vào các loại hìnhgia đình như truyền thống hay hiện đại, hạt nhân hay mở rộng… Ngoài ra, nócòn phụ thuộc vào cơ cấu gia đình và khung cảnh văn hóa xã hội

Trong gia đình truyền thống, một hệ thống các chuẩn giá trị cổ truyềnđược hình thành và tồn tại với những biểu tượng như “tam tứ đại đồngđường”, “đông con, nhiều cháu”, “tam tòng tứ đức”, “trên kính dưới nhường”v.v… Vấn đề quan hệ giữa các thế hệ vốn được xem như một chuẩn mực, giátrị Các quan hệ này có sự phân biệt theo trật tự cha mẹ, con cái và chồng vợ,song quyền lực của cha mẹ và chồng (nam giới) không có tính tuyệt đối nhưtrong gia đình Nho giáo Con cái trong gia đình phải nghe lời và tuân thủ ýkiến của cha mẹ Con cái phải biết ơn và tôn trọng cha mẹ

Ở Việt Nam, những khảo luận và phân tích về gia đình cũng đã được chú

ý từ rất lâu Trong lịch sử, cha ông ta không chỉ để lại cho con cháu nhữnggiá trị truyền thống về tính cộng đồng, tinh thần tương thân tương ái, sự hamhọc hỏi và tôn trọng tri thức mà còn là sự tôn trọng và bảo vệ các giá trị giađình và vai trò của nó trong việc tổ chức và điều hành xã hội Điều này thểhiện rất rõ trong các câu chuyện lịch sử, trong văn chương bác học và văn học

dân gian (Cá không ăn muối cá ươn Con cưỡng cha mẹ trăm đường con

hư ) Có khi gia đình là đề tài riêng biệt, cũng có khi nó được đề cập đến

trong các đề tài khác và nó cũng thường được đề cập trong các chính sách,chiến lược xây dựng và phát triển đất nước

Khi bàn đến lĩnh vực gia đình không thể không nhắc tới các tác giả như

Vũ Khiêu, Lê Thi, Trần Đình Hượu, Vũ Tuấn Huy, Vũ Mạnh Lợi, Mai HuyBích, Lê Ngọc Văn, Mai Quỳnh Nam với nhiều công trình nghiên cứu về gia

đình tiêu biểu Từ góc độ tiếp cận Văn hóa học có công trình nghiên cứu

"Nho giáo và gia đình" của Vũ Khiêu (1995) đã cung cấp một khối lượng trithức rất sâu rộng về văn hóa gia đình, những tác động ảnh hưởng của Nhogiáo trong giáo dục gia đình, những ưu điểm và hạn chế của Nho giáo đối vớiviệc củng cố gia đình, vai trò của gia đình trong việc hình thành nhân cáchcon người và xã hội

Tổng kết những nghiên cứu xã hội học về gia đình Việt Nam, có các côngtrình nghiên cứu: "Gia đình và giáo dục gia đình" của Trần Đình Hượu, "Tamgiác gia đình" của Hồ Ngọc Đại Đây là những công trình mang nhiều dấu ấncủa phương pháp liên ngành Cuốn sách "Trẻ em gia đình và xã hội" (2004) củaMai Quỳnh Nam (chủ biên) có nhiều bài viết về vai trò của gia đình và xã hộiđối với việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em, trong đó đề cập đến những trẻ em cóhoàn cảnh đặc biệt, nêu ra những khó khăn và giải pháp Cùng tác giả MaiQuỳnh Nam, cuốn sách "Gia đình trong tấm gương xã hội học" (2004) được tậphợp từ những nghiên cứu của nhiều tác giả về gia đình trong đó có nói tới cấutrúc gia đình và những vấn đề với giới; các chức năng của gia đình; gia đình vàcác ảnh hưởng của văn hóa; sự biến đổi của các quan hệ trong gia đình

Cuốn sách "Gia đình Việt Nam và chức năng xã hội hóa" của Lê NgọcVăn (1996) đề cập đến gia đình Việt Nam truyền thống với chức năng xã hộihóa, biến đổi chức năng xã hội hóa của gia đình, những khó khăn và giải phápcho gia đình Việt Nam trong việc thực hiện chức năng xã hội hóa Tác giảdựa trên quan điểm xã hội học để phân tích đánh giá, dự báo các hiện tượng,các xu hướng diễn ra trong gia đình nói chung và chức năng xã hội hóa củagia đình Việt Nam nói riêng

Cũng bàn về sự biến đổi trong các chức năng của gia đình, Vũ Mạnh Lợi

& Vũ Tuấn Huy đã chỉ ra rằng: Trong những thay đổi quan trọng nhất các chứcnăng của gia đình là sự “đổi ngôi” trong giá trị con cái, từ chỗ con cái được xemnhư một tài sản (hay lao động) sang việc con cái được coi như nguồn thỏa mãn

nhu cầu tình cảm của cha mẹ (điều này thường đi kèm với sự “đổi ngôi” khó khăn khác là vị trí của người già trở nên yếu đi) [Vũ Tuấn Huy, 2004, tr.35].

Trong cuốn "Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới” (2002)của GS Lê Thi, đã nghiên cứu những chuyển đổi của gia đình Việt Nam khi đấtnước chuyển sang thế kỷ XXI; tiếp cận các vấn đề của gia đình ở góc độ giới.Trong đó, chương III: tác giả đã đề cập đến vần đề xây dựng mối quan hệ tốt đẹpgiữa cha mẹ và con cái từ góc độ tâm lý và tình cảm Những yếu tố xã hội đangảnh hưởng đến mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái hiện nay như: sự đổi mới về

cơ chế quản lý từ bao cấp sang kinh tế hàng hóa và cơ chế thị trường đã nângcao mức hưởng thụ vật chất và tinh thần của các thành viên trong gia đình; sựphát triển nhanh chóng đa dạng của các phương tiên thông tin đại chúng; quyền

tự do bình đẳng, dân chủ; quỹ thời gian dành cho con cái ít ỏi Do đó, các thànhviên trong gia đình cần một nghệ thuật ứng xử đúng đắn mới đảm bảo gia đìnhtrở thành tế bào của xã hội trong gia đoạn chuyển đổi

Nhiều kết quả điều tra xã hội học cho thấy, quan hệ giữa cha mẹ và concái đang là mối quan tâm hàng đầu trong việc củng cố các quan hệ gia đình Hầuhết những người được hỏi đều cho rằng cần phải đẩy mạnh hơn nữa việc giáodục lòng hiếu thảo đối với cha mẹ, ông bà cho thế hệ trẻ Có tới 94,6% ý kiếnngười được hỏi cho rằng họ được hấp thụ lòng hiếu thảo từ gia đình qua ông bà,cha mẹ, 88,5% số người được hỏi cho rằng cần phải dạy dỗ lòng hiếu thảo chocon cháu Theo tương quan với thu nhập, nhu cầu phải truyền dạy sự hiếu thảocho con cái ở các gia đình giàu có cao hơn các gia đình nghèo: 92,6% gia đìnhgiàu; 88,4% ở gia đình khá giả; 82,1% ở gia đình đủ ăn [Đặng Cảnh Khanh-LêThị Quý, 2007, tr.256] Quan hệ cha mẹ - con cái quyết định mối quan hệ ông bà

- cháu Trẻ em thường bắt chước cách mà cha mẹ chúng ứng xử với ông bà đểứng xử với ông bà và với chính bố mẹ Do đó trên thực thế, thế hệ cha mẹ rấtquan tâm, chú ý làm gương cho con trong cách ứng xử với cha mẹ họ

Vũ Khiêu khi “Bàn về văn hiến Việt Nam” cũng cho rằng, các chuẩn mựcmới của chữ hiếu trong gia đoạn hiện nay cần phải được hình thành trên một

nguyên tắc cơ bản nhất - đó là việc xây dựng những tình cảm nhân ái và chânthành giữa các thành viên trong gia đình, đặc biệt là tình cảm giữa cha mẹ vàcon cái Sự trợ giúp về tình cảm và vật chất giữa các thế hệ trong gia đình ông

bà, cha mẹ và con cái được thể hiện vai trò của mỗi thế hệ trong đời sống giađình Tuy nhiên, những vấn đề nảy sinh trong gia đình mở rộng cho thấynhững vấn đề đáng quan tâm Tác giả cho rằng “Ngày nay trong gia đình,quan hệ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em với nhaukhông còn chặt chẽ và thân thiết như trước [Vũ Khiêu, 2002]

Về mặt huyết thống, giữa cha mẹ và con cái có quan hệ máu mủ, ruộtthịt rất sâu đậm Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục conthành người, từ lúc sinh ra đến tuổi trưởng thành Người mẹ có vai trò rấtquan trọng trong việc giáo dục trẻ Quan hệ tình cảm mẹ con đặt nền tảng cho

sự phát triển tình cảm với gia đình và cộng đồng xã hội Người mẹ thường tỷ

mỉ, gần gũi con hàng ngày, khi cho ăn, tắm rửa, ru ngủ v.v phát hiện và uốnnắn kịp thời những sai lệch của con Với thái độ dịu dàng, kiên nhẫn, tế nhị,người mẹ có khả năng cảm hóa, thuyết phục con, giáo dục tình yêu cho con,

kể cả khi con đã trưởng thành Nhưng trong thời đại mới, người mẹ chỉ có thểlàm tốt trách nhiệm của mình khi có những kiến thức văn hóa cần thiết vànhững tri thức về tâm lý tuổi trẻ [Lê Thi, 2002]

Tuy nhiên, đã có lúc chúng ta quá đề cao vai trò người mẹ trong việcgiáo dục trẻ, như là người thầy đầu tiên, là linh hồn của gia đình v.v và cóphần xem nhẹ vai trò của người cha, một trụ cột của gia đình và có ảnh hưởnglớn đến sự hình thành phát triển nhân cách của trẻ Sự thiếu vắng người cha ởcác gia đình phụ nữ đơn thân, nuôi con một mình đã dẫn đến những hạn chếnhất định trong việc giáo dục con

Người cha, đặc trưng cho lý trí, kỷ cương của gia đình, là tấm gương đểcác con noi theo, đặc biệt là con trai Do đó, người cha cần tham gia vào việcnuôi daỵ con từ nhỏ, dành thời gian chơi với con, chăm sóc hướng dẫn con mộtcách tin cậy Cần khắc phục quan niệm cho rằng nuôi dạy con là việc của phụ

nữ Thực tế, đây là công việc của cả hai vợ chồng, cùng có trách nhiệm, chunglưng đấu cật nuôi dạy con cái Đó cũng chính là quyền lợi thiết thân của cả haingười, qua đó con cái có tình cảm thương yêu, gắn bó với cả cha và mẹ.

Quan hệ giữa cha mẹ và con cái là quan hệ mật thiết tình cảm Ngay từnhỏ, mối quan hệ này là khuôn khổ cần thiết cho sự phát triển của trẻ, làm cho

sự trưởng thành sinh học của nó và những mối liên hệ của nó phù hợp với môitrường Sự phụ thuộc về vật chất và mật thiết về tình cảm tạo ra sự kết dínhmạnh mẽ giữa con cái với những người chăm sóc nó là bố mẹ Vì thế đối vớitrẻ, gia đình đại diện cho thế giới rộng lớn xung quanh nó Do đó, sự cảmnhận về thế giới, về xã hội, về chính bản thân ảnh hưởng trực tiếp bởi thái độ,hành vi, niềm tin của bố mẹ Thông qua các thông tin thành văn và bất thànhvăn, cha mẹ đã truyền đạt lại cho con cái những giá trị, niềm tin, thái độ và cảnhững tri thức về thế giới xung quanh

Gia đình là cái gốc của con người, nơi con người sinh ra, bắt đầu mộtcuộc đời, bắt đầu sự nhận biết và trong suốt cuộc đời cho đến khi kết thúc Rõràng quá trình xã hội hóa của một người từ những năm tháng đầu tiên củacuộc đời có ảnh hưởng quyết định tới những thái độ và hành vi khi đã lớn.Những gì mà cá nhân thu nhận được từ gia đình là rất đáng kể Một trongnhững khía cạnh thể hiện bản chất của mối quan hệ này là chức năng xã hộihóa của bố mẹ đối với con cái

Khi phân tích tác động của kinh tế thị trường đến mối quan hệ cha mẹ –con cái trong gia đình nông thôn khu vực châu thổ sông Hồng, Nguyễn ĐứcTruyến đưa ra nhận xét sau: “Đối với nhóm hộ kinh doanh phi nông nghiệp:Kinh tế thị trường kích thích chủ nghĩa cá nhân, làm suy yếu các chuẩn mực đạođức gia đình nhất là quan hệ cha mẹ - con cái Bố mẹ thường thích ở riêng khicòn khả năng lao động Đối với nhóm hộ thuần nông: quan hệ cha mẹ - con cáiđược duy trì tốt hơn vì con cái vẫn phụ thuộc vào cha mẹ về mặt kinh tế (đất ở,vốn sản xuất); có sự ưu tiên cho mối quan hệ cha mẹ, con cái, đặc biệt đối vớingười nuôi dưỡng cha mẹ khi về già, không nhất thiết phải là con trưởng Đối

với nhóm kinh doanh hỗn hợp: sự tách biệt giữa quan hệ kinh tế và quan hệ giađình đòi hỏi sự kết hợp giữa trật tự gia đình, quyền uy của cha mẹ với con cái và

sự mở rộng tính độc lập của con cái trong kinh doanh; quan hệ cha mẹ – con cáicần có tính nghi lễ để duy trì tình cảm gia đình” [Nguyễn Đức Truyến, 1997]

Trong các vấn đề liên quan đến mối quan hệ cha mẹ và con cái thì vai tròcủa cha mẹ trong việc học tập của con được xem là một trong những yếu tố quantrọng và gần đây đã có một số nghiên cứu đề cập đến vấn đề này Đặng BíchThuỷ trong “Tìm hiểu về vai trò của cha mẹ trong việc học hành của con cái” đãchỉ ra rằng: trẻ em trong các gia đình dân tộc thiểu số ở Yên Bái chịu nhiều thiệtthòi về giáo dục do đói nghèo và thực tế là trẻ em sống ở các vùng sâu và ở rất

xa các trường học Tuy nhiên, các gia đình ở đây vẫn ưu tiên cho con đi học vì

họ hiểu được sự cần thiết phải đầu tư cho tương lai của con em mình bằng cáchcho chúng học tốt hơn Rất nhiều phụ huynh mơ ước rằng con mình sẽ tìm đượcviệc làm thoát ra khỏi nghề nông để có một cuộc sống tốt hơn, đỡ vất vả hơncuộc sống mà họ đã trải qua [Trịnh Duy Luân, 2008, tr.23]

Cũng theo hướng phân tích này, bài viết của Nguyễn Thị Minh Phương

về “Ảnh hưởng của địa vị xã hội của cha mẹ lên giáo dục đạt được của concái” tại Tiền Giang thì cho thấy: địa vị xã hội của cha mẹ có ảnh hưởng nhấtđịnh đến việc học của con cái Tuy nhiên, ảnh hưởng này khá phức tạp và cóthể bị can thiệp bởi nhiều yếu tố Học vấn của cha mẹ là một yếu tố quantrọng giải thích sự khác biệt về học vấn của con cái thuộc các gia đình có họcvấn bố mẹ khác nhau Tuy nhiên, nếu mặt bằng học vấn chung của cha mẹcòn thấp dưới cấp trung học cơ sở thì sự khác biệt giữa hai nhóm trẻ thuộc cha

mẹ có học vấn cấp tiểu học và trung học cơ sở sẽ không rõ lắm Sự khác biệtchỉ thực sự rõ khi bố mẹ có học vấn từ cấp ba trở lên Vấn đề là những đứa trẻthuộc gia đình có bố mẹ học vấn cấp 3 trở lên sẽ có nhiều khả năng để học hếtcấp 3 và học lên cao hơn Trong khi đó, những đứa trẻ có cha mẹ học vấn tiểuhọc hoặc trung học cơ sở thường kết thúc việc học hành ở trình độ trung học

cơ sở và vì vậy chúng khó có thể có cơ hội có việc làm cao [Kết quả nghiêncứu khảo sát tại Tiền Giang, 2005]