Thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ 5 6 tuổi thông qua vui chơi ở trường mầm non huyện sơn hòa, phú yên, việt nam

THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG HỢP TÁC CHO TRẺ TỰ KỶ 5 6 TUỔI THÔNG QUA VUI CHƠI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN SƠN HÒA, PHÚ YÊN, VIỆT NAM Bài viết này nhằm đánh giá thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5.

THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG HỢP TÁC CHO TRẺ TỰ KỶ 5-6 TUỔI THÔNG QUA VUI CHƠI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN SƠN

HÒA, PHÚ YÊN, VIỆT NAM

Bài viết này nhằm đánh giá thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5-6 tuổi rối loạn phổ tự kỷ (ASD) thông qua hoạt động vui chơi ở một số trường mầm non trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên Bài học có thể rút ra cho giáo viên trong quá trình phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ ở trẻ mẫu giáo hòa nhập Kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng cho thấy: 1) Hiểu được suy nghĩ, cảm xúc và thái

độ của người khác, biết thể hiện cảm xúc và ứng xử phù hợp với hoàn cảnh, tình huống nhất định là những khó khăn luôn đeo bám trẻ tự kỷ; 2) Trẻ ASD thể hiện tốt hơn khi chơi một mình so với khi hợp tác và chia sẻ với những trẻ khác; 3) Trẻ cần được người lớn nhắc nhở, hỗ trợ khi chơi theo nhóm; 4) Giáo viên điều chỉnh các hoạt động vui chơi đa dạng để đạt hiệu quả giáo dục tốt nhất; tuy nhiên, các hoạt động ngoài trời tỏ ra hiệu quả nhất; 5) Hoạt động vui chơi ở trường mầm non

có vai trò to lớn trong việc phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ, vì vậy cần nhanh chóng thực hiện việc phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ thông qua hoạt động vui chơi; 6) Cần tập trung vào việc thu hút các nhóm trẻ tham gia vào các lớp học hòa nhập để hỗ trợ giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ ASD

1 Giới thiệu

Khó khăn về kỹ năng xã hội ở trẻ tự kỷ được thể hiện ở 4 nhóm chính, bao gồm giao tiếp phi ngôn ngữ, bắt đầu giao tiếp, tương tác và hiểu người khác (Howlin,

P et.al - 2014)1 2 Sự thiếu hụt kỹ năng xã hội có thể gây ra các vấn đề về tâm trạng và lo lắng sau này ở trẻ ASD (Myles, BS, & Simpson, RL (2001, 2002)3 4 Những khó khăn này ảnh hưởng đến ngôn ngữ, giao tiếp và tương tác giữa các cá nhân của trẻ Trẻ ASD thường gặp khó khăn trong việc chờ đến lượt,

ngắt lời, hiểu và thể hiện cảm xúc, hiểu phép ẩn dụ (Krasny Williams, et al ,

2003)5 Khó khăn trong các kỹ năng xã hội là dai dẳng và sâu sắc trong suốt quá trình phát triển và thường được nhận ra đầu tiên ở trẻ ASD (Laushey và Heflin, 2000)6 Để tăng cường các kỹ năng xã hội, đặc biệt là kỹ năng hợp tác, trẻ cần được dạy cách ứng xử phù hợp, cách tương tác với bạn bè và người lớn (Pierce, K et.al., 1995)7 , Pierce, K & Screibman, L (1997)8 , Đỗ Thị Thảo, Hà Mai Hoa, Nguyễn Thị Kim Anh9 10 ,11 ,12

Số trẻ tự kỷ ở các trường mầm non trên địa bàn Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên ngày càng tăng Môi trường hội nhập đòi hỏi trẻ phải có kỹ năng tự phục vụ tốt, kỹ năng ứng

xử phù hợp, khả năng làm việc với bạn bè và người lớn xung quanh.9 Tuy nhiên,

khó khăn về kỹ năng xã hội ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp thu kiến thức, phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và đặc biệt là khả năng kết bạn, hợp tác với bạn bè và người lớn.9 10 Kỹ năng hợp tác tốt giúp trẻ giao tiếp, hòa đồng, hòa đồng và được chấp nhận, nhưng hầu hết trẻ tự kỷ đều bị hạn chế ở những kỹ năng này Trẻ tự kỷ hầu như không hiểu được suy nghĩ, cảm xúc và thái độ của người khác nên thường bối rối và khó nhìn nhận người khác sẽ làm gì, mong đợi điều gì trong các tình huống xã hội…, đó là lý do một phần khiến trẻ tự kỷ thường bộc lộ cảm xúc sai lệch với hoàn cảnh thực tế Trẻ em không biết rằng những người khác có thể có những suy nghĩ, cảm xúc và mong muốn khác Họ có trí tưởng tượng kém, khả năng bắt chước và quan sát kém9 12 Trong bài viết này, chúng tôi tập trung phân tích thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ ở 3 trường mầm non tại Phú Yên Do đó, có thể rút ra một số bài học trong giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ ASD ở các trường mẫu giáo hòa nhập khác

2 Nội dung

2.1 Kỹ năng hợp tác và Giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ ASD thông qua các hoạt động vui chơi

Kỹ năng hợp tác: Kỹ năng hợp tác là một trong những kỹ năng xã hội quan trọng giúp con người giải quyết hiệu quả các vấn đề trong cuộc sống bằng cách phối hợp

và phát huy thế mạnh giữa một nhóm người Kỹ năng hợp tác phát sinh khi mọi người biết làm việc cùng nhau và hướng tới một mục tiêu chung Một người hợp tác có lời nói tốt và cảm nhận rõ ràng về người khác cũng như về nhiệm vụ Kỹ năng hợp tác bao gồm chia sẻ, tham gia hoạt động cùng người khác, kiên trì hoàn thành nhiệm vụ chung, tuân thủ quy định chung…

Hợp tác phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau Một người hợp tác sẽ nhận được sự hợp tác Tình yêu sẽ có sự hợp tác tốt hơn Nhận thức được các giá trị của cuộc sống, trẻ sẽ có thể tạo ra các mối quan hệ đối tác Lòng dũng cảm, sự quan tâm, chăm sóc, sẵn sàng đóng góp là điều kiện hoàn hảo để tạo nên sự hợp tác Dấu hiệu hợp tác bao gồm 1) mục đích chung; 2) trách nhiệm; 3) phân công công việc phù hợp với năng lực của từng thành viên; 4) kỷ luật, tuân thủ các quy định chung và sự chỉ đạo, hướng dẫn của người lãnh đạo (điều phối viên); 5) Một người

vì mọi người, mọi người vì một người; 6) Chia sẻ tài nguyên và thông tin; 7) Khích

lệ tinh thần tập thể hơn là đề cao sự cạnh tranh; 8) Hành động hơn lời nói

Các yếu tố thành công trong hợp tác gốm bao gồm 1) mục tiêu chung được mọi người biết đến; 2) đoàn kết, tin cậy; 3) nhiệm vụ phù hợp với khả năng của từng

thành viên; 4) quan sát người khác và lắng nghe người khác để phối hợp nhịp nhàng; 5) các kỹ năng hợp tác như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng xây dựng và duy trì các mối quan hệ giữa các cá nhân

* Hoạt động vui chơi là hoạt động đặc trưng của trẻ ở trường mầm non được tổ chức, hướng dẫn nhằm giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu vui chơi, nhận thức, nhằm giáo dục trẻ phát triển toàn diện

* Khái niệm giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ RLPTK thông qua hoạt động vui chơi: Giáo dục kỹ năng hợp tác với bạn và người lớn cho trẻ 5-6 tuổi TTK nhẹ được hiểu là một quá trình sư phạm có tính hệ thống, trong đó nhà giáo dục can thiệp vào trẻ thông qua lựa chọn và tổ chức các hoạt động vui chơi Giáo viên phải điều chỉnh nội dung, hình thức, lựa chọn trò chơi phù hợp với khả năng, nhu cầu của trẻ để hình thành và rèn luyện cho trẻ kỹ năng hợp tác Như vậy, có thể thấy khả năng phối hợp của trẻ tự kỷ cần được hình thành thông qua học tập, nhận thức

và rèn luyện trong cuộc sống

2.1.2 Kỹ năng hợp tác của trẻ tự kỷ 5-6 tuổi

Kỹ năng xã hội là những khiếm khuyết cơ bản trong ASD13 Người tự kỷ có các mức độ khuyết tật khác nhau với những đặc điểm và khó khăn riêng Như thường

lệ, trẻ ASD thường có những đặc điểm sau:

Mối quan hệ với bạn bè: Do khuyết tật về giao tiếp và tương tác xã hội, trẻ ASD không phát triển được tình bạn Trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp mặt đối mặt, bắt đầu giao tiếp, tham gia chơi (Frith, 200314 ; Tân Tâm, 201215 ) Trẻ em ASD chỉ có được kết nối xã hội với bạn bè trong khoảng một nửa thời gian Tuy nhiên, trong môi trường giáo dục hòa nhập, trẻ ASD có thể có nguy cơ cao bị từ chối và cô lập

(Chamberlain, 2010 et al )16 Vì vậy, cần phát huy kỹ năng thiết lập sớm các mối quan hệ xã hội cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự thiếu hụt các kỹ năng xã hội dẫn đến khó khăn

chung trong việc chú ý (Dawson et al , 2004)17 , sử dụng giao tiếp bằng mắt để thu

thập thông tin xã hội (Pelphrey et al , 2002)18 Trẻ ASD cũng có thể gặp khó khăn trong việc nhận ra những lời chào thích hợp và hiểu được sự hài hước (Samson và Hegenloh, 2010)19

Trẻ ASD bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi sự thiếu hụt kỹ năng xã hội Khó khăn về kỹ năng xã hội được thể hiện ở bốn lĩnh vực khó khăn chính: giao tiếp phi ngôn ngữ, bắt đầu giao tiếp, tương tác xã hội và hiểu người khác

Đối với giao tiếp phi ngôn ngữ: giao tiếp phi ngôn ngữ thông qua nét mặt, cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt và giọng nói rất khó hiểu đối với ASD Đồng thời, trẻ cũng gặp khó khăn trong việc sử dụng nét mặt, cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt, giọng nói để thể hiện bản thân

Đối với việc bắt đầu giao tiếp: Trẻ ASD ít có khả năng bắt đầu giao tiếp, hoặc tỏ ra

lo lắng, căng thẳng hoặc sợ hãi khi bắt đầu cuộc trò chuyện Một số trẻ bắt đầu liên tục nhưng bắt đầu sai cách hỏi không đúng lúc, hỏi lặp đi lặp lại, ngắt lời người khác hoặc hỏi những vấn đề không hợp ngữ cảnh

Về tương tác tương tác: một số trẻ ASD thường không đáp lại người khác, hoặc tạo

ra các cuộc đối thoại Một số trẻ bắt đầu giao tiếp nhưng chỉ theo một hướng Những đứa trẻ này thường chỉ nói về những chủ đề chúng thích, lái những câu chuyện về chủ đề chúng thích hoặc chỉ độc thoại Đây là những đứa trẻ có trí thông minh cao

Về việc thấu hiểu người khác: Trẻ tự kỷ có những cách tiếp cận thông tin khác nhau nên khó hiểu được ý định, suy nghĩ, niềm tin, nguyện vọng, hành vi của người khác, v.v và thậm chí là của chính mình'

Bốn khó khăn về kỹ năng xã hội thường ở hai dạng: Trẻ không có một số kỹ năng

xã hội nhất định hoặc trẻ không thực hành hoặc thể hiện các kỹ năng xã hội mà trẻ

đã bắt đầu (Trần Cohen, 1999)20

Trẻ em ASD gặp khó khăn trong việc hiểu các khái niệm, giá trị và thực hành xã hội Trên thực tế, quá trình nhận thức xã hội được thể hiện ở ba khía cạnh: 1) Biết được suy nghĩ của người khác; 2) Tìm hiểu quan điểm và nhận thức của người khác; 3) Thấu hiểu chính mình Có thể thấy, hầu hết trẻ tự kỷ đều gặp khó khăn ở

cả ba khía cạnh nhận thức xã hội

Sự thiếu hụt các kỹ năng xã hội có thể liên quan đến các vấn đề lo lắng, ảnh hưởng đến lời nói phi ngôn ngữ như cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, lời nói và tương tác giữa các

cá nhân Những khó khăn cụ thể trong các kỹ năng xã hội như chờ đến lượt, diễn giải lời nói, hiểu và thể hiện cảm xúc, hiểu lời nói hoặc phép ẩn dụ (Krasny Williams, Provencal & Ozonoff, 2003)5 Những thách thức này trở nên gay gắt

hơn ở thanh thiếu niên nếu không được can thiệp sớm từ tuổi mẫu giáo (White và cộng sự, 2007)21

Trẻ ASD gặp khó khăn khi chơi Khả năng chơi game của các em còn hạn chế, đặc biệt là game nhập vai ASD ảnh hưởng đến sự phát triển các kỹ năng xã hội và các

kỹ năng khác cần thiết để chơi, chẳng hạn như khả năng sao chép các hành động

đơn giản, khám phá môi trường, thể hiện cảm xúc và hiểu người khác Nhưng trẻ

em có thể học và phát triển các kỹ năng chơi cần thiết dưới sự hướng dẫn và giúp

đỡ của người lớn

Đặc điểm của tương tác xã hội khác nhau ở các cá nhân ASD Có một số nhóm cơ bản trong số đó:

- Cách ly: Đây là nhóm trẻ tự kỷ phổ biến nhất 'Cách ly' thường kéo dài đến cuối đời Một số ít có thể có dấu hiệu cải thiện khi lớn lên Sự cô lập xảy ra ngay cả khi những người xung quanh trẻ cố gắng lôi kéo trẻ hòa nhập Trẻ em ASD không đến gần khi được gọi hoặc không phản ứng khi được gọi Khuôn mặt của họ có thể không bộc lộ nhiều trừ khi họ đang trải qua những cảm xúc rất rõ ràng như tức giận, căng thẳng hoặc phấn khích Họ liếc nhìn vào mặt người giao tiếp, có thể đẩy bạn ra nếu bạn chạm vào họ, hoặc không vòng tay qua người bạn khi bạn ôm họ

- Tính thụ động: Trẻ ASD dạng này thường không chủ động trong giao tiếp xã hội Sự thụ động khiến trẻ trở thành một “em bé” thực sự trong các trò chơi sắm vai Trẻ thường bị bỏ lại phía sau vì không có vai phù hợp với trẻ Những đứa trẻ thụ động thường ít gặp các vấn đề về hành vi, thường được coi là lành tính Tuy nhiên, sự thay đổi có thể xảy ra khi đứa trẻ bước vào tuổi vị thành niên

- Tính chủ động kỳ lạ: Trẻ thuộc dạng này có thể có tương tác với người khác, nhưng chúng thường không phù hợp trong tương tác vì chúng thường không chú ý đến cảm xúc và nhu cầu của những người mà chúng đang tương tác Một số người lười giao tiếp bằng mắt, hoặc họ nhìn ai đó quá lâu và nhìn chằm chằm khiến người kia khó chịu Trẻ cũng có thể có những tương tác xã hội như ôm và bắt tay, nhưng những cái ôm và bắt tay của chúng thường quá chặt để trẻ cảm thấy thoải mái Những đứa trẻ có thể trở nên cáu kỉnh hoặc cáu kỉnh nếu nhu cầu của chúng không được chú ý Những đứa trẻ trong nhóm này thực sự không biết cách tương tác với người khác một cách đúng đắn

2.2 Thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ 5-6 tuổi ở các trường

2.2.1 Tổng quan về quá trình khảo sát

Mục đích khảo sát: Khảo sát nhằm phản ánh thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ thông qua hoạt động vui chơi, từ đó rút ra một số bài học nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ ở các trường mẫu giáo hòa nhập

Nội dung khảo sát: (1) Nhận thức của giáo viên và phụ huynh về những khó khăn trong kỹ năng hợp tác của trẻ tự kỷ; (2) Thực tế điều chỉnh hoạt động vui chơi nhằm phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ

Phương pháp và công cụ khảo sát: (1) Bảng câu hỏi: Bảng câu hỏi được gửi tới 33 giáo viên và 33 phụ huynh của trẻ RLPTK nhằm phản ánh nhận thức, thực trạng, những thuận lợi và khó khăn của việc giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ RLPTK Để đảm bảo tính trung thực, chính xác khi trả lời phiếu, giáo viên và phụ huynh không phải cung cấp thông tin cá nhân của mình; (2) Quan sát: người điều tra tiến hành

dự giờ lớp để ghi nhận thông tin về hoạt động giáo dục trẻ ở một số lớp học hòa nhập; (3) Phỏng vấn: 33 cha, mẹ được phỏng vấn về thực trạng, vai trò và các yếu

tố ảnh hưởng đến việc tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ RLPTK (4) Xử lý dữ liệu:

Địa bàn khảo sát và đối tượng khảo sát: (1) Các trường mầm non khảo sát gồm: Mầm non Sơn Sơn, Mầm non 24 Tháng 3, Mầm non Suối Bạc, Mầm non Sơn Hà, Mầm non Sơn Nguyên, Mầm non Sơn Xuân, Mầm non Sơn Long, Mầm non Sơn Định Đó là những trường mầm non bán trú có tỷ lệ trẻ khuyết tật cao ở huyện Sơn Hòa Trẻ ở các trường mẫu giáo này được theo dõi, chăm sóc và đánh giá theo kế hoạch giáo dục trẻ tự kỷ riêng (2) Đối tượng: 33 giáo viên ở các trường mẫu giáo này và 33 phụ huynh có con mắc chứng tự kỉ được khảo sát Các giáo viên được khảo sát đều tốt nghiệp đại học, cao đẳng chuyên ngành giáo dục mầm non Hàng năm giáo viên được tham gia các lớp tập huấn về chăm sóc trẻ mẫu giáo và trẻ khuyết tật

2.2.2 Kết quả khảo sát và phân tích kết quả khảo sát

một Đánh giá của giáo viên và cha mẹ học sinh về mức độ thể hiện kỹ năng hợp tác của trẻ 5-6 tuổi tự kỷ ở lớp mẫu giáo hòa nhập

Kết quả cho thấy trẻ gặp khó khăn nhất trong việc “tham gia các hoạt động cùng bạn” với M = 1,69, xếp thứ tư và “chia sẻ đồ chơi với bạn” với M = 1,93, xếp thứ

ba Đây cũng là những kỹ năng hạn chế khả năng hòa nhập của trẻ ở trường mầm non Về mặt tâm lý, trẻ ASD thường tự giới hạn bản thân, bị cô lập và ít sẵn sàng tương tác và tham gia vào các hoạt động cùng lứa tuổi Nghiên cứu của Anne

Deckers et al (2014)22 đánh giá rằng trẻ mắc ASD có điểm tương tác xã hội thấp hơn so với những trẻ khác cùng lứa tuổi Trẻ tự kỷ cần được kích thích để phát triển các kỹ năng giao tiếp bằng lời nói và phi ngôn ngữ Điều này cho thấy cần có

phương pháp hiệu quả hơn cho từng trẻ ASD (Anne Deckers, et al., 2014)22

 Bảng 1 Mức độ thể hiện kỹ năng hợp tác của trẻ tự kỷ 5-6 tuổi ở lớp mẫu giáo hòa nhập

Trẻ RLPTK nghiên cứu có thể hiện tốt hơn trong việc “tuân thủ các quy định chung” với M = 2,39, xếp thứ nhất (điểm trung bình của giáo viên nghiên cứu là 2,48 và của phụ huynh là 2,3) Tuy nhiên, mức độ thực hiện vẫn còn khá thấp Trẻ

em cần sự hướng dẫn và giám sát của người lớn Kỹ năng xếp thứ hai là “tuân thủ nội quy được giao” với M = 2,24 Giáo viên đánh giá kỹ năng này cao hơn cha mẹ (M= 2,3 so với 2,18) Các giáo viên nói rằng "tuân thủ các quy tắc được giao" là ở mức độ trung bình của các kỹ năng ASD Trẻ có thể thực hiện đúng khi được giáo viên nhắc nhở

Nhìn chung, các giáo viên và phụ huynh cho rằng các kỹ năng liên quan đến chơi một mình của trẻ ASD có thể được thể hiện tốt hơn so với các kỹ năng liên quan đến hợp tác và chia sẻ với bạn bè Để thực hiện tốt, trẻ cần được người lớn nhắc nhở, hỗ trợ

 Bảng 2 Kết quả quan sát biểu hiện tự kỷ của trẻ 5-6 tuổi tại địa bàn khảo sát

Trong 4 kỹ năng thể hiện sự hợp tác, kỹ năng “lắng nghe” được thực hiện tốt nhất với M = 1,9 Tuy nhiên, quá trình quan sát chúng tôi nhận thấy hầu hết trẻ chỉ thực hiện các kỹ năng khi có sự hướng dẫn, giám sát của giáo viên hoặc cha mẹ

thứ 2kỹ năng được xếp hạng là “chia sẻ với bạn bè” với M = 1,6 Trẻ lúng túng khi thực hiện kỹ năng này Họ có thể làm đúng khi được hướng dẫn bởi giáo viên của

họ Trong các hoạt động vui chơi, trẻ ASD thường chơi theo cách riêng của mình,

ít hoặc không có sự tương tác, hợp tác với bạn bè Qua quan sát, người ta thấy rằng trẻ em khó chấp nhận sự can thiệp khi chúng đang tham gia vào một hoạt động yêu thích hoặc chơi với một đồ vật mà chúng yêu thích Nếu được yêu cầu chia sẻ một món đồ hoặc một phần của món đồ với bạn cùng lớp, trẻ sẽ từ chối bằng cách nói

"không" hoặc cầm món đồ đó sang một góc khác để tiếp tục chơi với nó Cần nhiều thời gian hơn để thương lượng và giải thích với chúng Kết quả là trẻ ASD ở độ tuổi này rất khó phát triển kỹ năng chia sẻ Mặt khác, các em không hiểu và cảm nhận được thái độ của những người xung quanh Họ không hiểu rằng chia sẻ không

ăn thua Rất khó và tốn thời gian để yêu cầu trẻ chia sẻ mọi thứ với bạn bè của chúng

Kỹ năng “cùng nhau thực hiện một nhiệm vụ chung” xếp thứ 3 với M = 1,5 Qua quan sát, chúng tôi nhận thấy hầu hết các em chỉ thực hiện được các kỹ năng của mình khi có sự hướng dẫn của giáo viên hoặc cha mẹ Một số trẻ đã biết hợp tác khi chơi cùng các bạn để thực hiện các công việc chung Một số trẻ khác gặp khó khăn khi thực hiện kỹ năng này

trẻ ASD Khi tham gia các hoạt động cùng bạn bè, trẻ ASD thường nhút nhát và không biết cách bắt đầu hoặc duy trì cuộc trò chuyện Trẻ làm không biết bày tỏ ý kiến của mình vì vốn ngôn ngữ còn hạn chế, đối với những trò chơi có luật chơi, trẻ cần nhiều thời gian hơn để hiểu và tuân thủ luật chơi, trẻ cũng dễ chán nản, bỏ cuộc nếu không được những người xung quanh, đặc biệt là bạn bè động viên, giúp

đỡ thầy cô, bạn bè… Những điều này khiến các em khó hòa đồng, hòa đồng với các thành viên khác khi cùng chơi

Tóm lại, qua quan sát, chúng tôi nhận thấy kỹ năng hợp tác của trẻ 5-6 tuổi tự kỷ ở nhà trẻ còn hạn chế Hầu hết các kỹ năng hợp tác không thể thể hiện được nếu không có sự hướng dẫn và khuyến khích

b Thực trạng giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ 5-6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên

Chúng tôi đã khảo sát giáo viên và phụ huynh về những vấn đề gây khó khăn trong việc phát triển kỹ năng hợp tác ở trẻ tự kỷ, bao gồm: 1) Hiểu được suy nghĩ, cảm xúc và thái độ của người khác đôi khi khác với mình, 2) Biết cách thể hiện cảm xúc ứng xử phù hợp với hoàn cảnh, tình huống thực tế; 3) Ứng xử đúng trong các

tình huống với thầy cô, bạn bè; 4) thể hiện sự cứng nhắc trong sở thích, hành vi và suy nghĩ của họ Các kết quả được thể hiện trong Hình 1



 Hình 1 Nhận thức của giáo viên và phụ huynh về những vấn đề gây khó

khăn trong việc phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ ASD

Trẻ ASD có một số vấn đề ảnh hưởng đến khả năng hợp tác với bạn bè và giáo viên Các em tỏ ra khó khăn với cả 4 nội dung đưa ra Đặc biệt, “biết thể hiện cảm xúc và ứng xử trong các tình huống với người khác” là ít thách thức nhất Vì vậy,

để giáo dục khả năng hợp tác cho trẻ tự kỷ một cách có hiệu quả cần phải thực hiện một số biện pháp giúp đỡ trẻ thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non

Từ nhận thức về những vấn đề gây khó khăn cho trẻ RLPTK trong việc phát triển

kỹ năng hợp tác, giáo viên và cha mẹ cần biết tác dụng của việc tổ chức các hoạt động vui chơi nhằm nâng cao cảm xúc và sự tham gia của trẻ RLPTK với bạn bè

 Bảng 3 Đánh giá của giáo viên về tác dụng của việc tổ chức hoạt động vui chơi giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5-6 tuổi RLPTK ở lớp mẫu giáo hòa nhập

Từ kết quả trên cho thấy “phối hợp với bạn bè để thực hiện công việc chung” là biện pháp hiệu quả nhất để giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ ở trường mẫu giáo (M = 2,86, xếp thứ nhất) Đây cũng là mục đích quan trọng của việc tổ chức hoạt động vui chơi nhằm giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ Đồng thời, giáo

viên đánh giá cao những tác dụng khác của việc tổ chức hoạt động vui chơi Họ cho rằng việc tổ chức các hoạt động giúp trẻ lắng nghe ý kiến của cô giáo và bạn

bè (M = 2,74, xếp thứ 2) Tổ chức các hoạt động ở trường mầm non còn tạo cơ hội cho trẻ chia sẻ khó khăn với bạn bè (M=2,46, xếp thứ 3) và giúp trẻ hòa đồng với các bạn (M=2,20, đứng thứ 4) Điều này chứng tỏ giáo viên nhận thấy tác dụng của việc tổ chức hoạt động vui chơi đối với việc giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ Hoạt động giáo dục mầm non có vai trò to lớn trong việc phát triển KN hợp tác cho trẻ, vì vậy việc phát triển và sử dụng hình thức giáo dục KN hợp tác cho trẻ thông qua hoạt động vui chơi cần nhanh chóng thực hiện để đáp ứng nhu cầu của trẻ tự kỷ

* Hoạt động vui chơi giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ từ 5 đến 6 tuổi ở trường mẫu giáo hòa nhập

Giáo viên được khảo sát thích ứng với hoạt động vui chơi ngoài trời ở mức độ cao nhất với 45,45% và đây cũng là hoạt động có hiệu quả cao nhất với 54,54% Phương pháp này được giáo viên thường xuyên sử dụng khi tổ chức các hoạt động vui chơi nhằm phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ Đứng thứ 2 là hoạt động chơi góc (nhóm) (27,3%) và hoạt động “chơi mọi lúc mọi nơi (nhóm, cá nhân)” với 27,2% Tuy nhiên, chơi ở đâu đạt hiệu quả cao hơn (24,2%)



 Hình 2 Khả năng sử dụng và hiệu quả của các hoạt động vui chơi được giáo

viên điều chỉnh để giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5-6 tuổi tự kỷ

Để giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ 5-6 tuổi, giáo viên được khảo sát sử dụng nhiều loại hình hoạt động vui chơi để đạt hiệu quả giáo dục trẻ cao nhất Mỗi loại đều có điểm mạnh và hạn chế riêng, dẫn đến sự phát triển kỹ năng hợp tác nhất định cho trẻ ASD Tuy nhiên, giáo viên vẫn ưu tiên sử dụng loại hình hoạt động ngoài trời và loại hình này mang lại hiệu quả cao nhất Trên cơ sở đó, chúng tôi cũng tiếp thu những ý kiến đóng góp của giáo viên khi phát triển kỹ năng hợp tác cho trẻ tự kỷ 5-6 tuổi trường mầm non huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên