XÂY DỰNG BÀI TẬP THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TẾ CHO HỌC SINH THCS Trong thập kỷ qua, học tích hợp đã được thực hiện ở nh.
Trang 1XÂY DỰNG BÀI TẬP THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO GIẢI
QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TẾ CHO HỌC SINH THCS
Trong thập kỷ qua, học tích hợp đã được thực hiện ở nhiều quốc gia có hệ thống giáo dục phát triển Ở Việt Nam, phương thức dạy học truyền thống đang bộc lộ những điểm yếu khi phải đối mặt với sự bùng nổ tri thức lớn, khi nhiều vấn đề toàn cầu đang nổi lên cần đưa vào chương trình nhà trường và dạy cho trẻ em, nhưng không phải là dành riêng cho kiến thức và quá trình suy nghĩ của bất kỳ chủ đề cá nhân hoặc khoa học Như vậy, học tích hợp cũng là một trong những định hướng quan trọng cần thiết cho quá trình đổi mới căn bản, triệt để hệ thống giáo dục Việt Nam trong giai đoạn sắp tới Bài báo này sẽ trình bày về chủ đề xây dựng bài tập theo chủ đề tích hợp nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế cho học sinh ở trường trung học cơ sở Để xây dựng bài tập theo chủ
đề tích hợp, tác giả dựa trên cơ sở lý luận khoa học: Để khắc phục hạn chế của việc
sử dụng CT hiện hành cũng như phục vụ yêu cầu đổi mới giáo dục cấp THCS giai đoạn sắp tới; phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế cho học sinh là mục tiêu dạy học và cũng là tư tưởng chỉ đạo trong việc xây dựng chương trình THCS mới; Việc phân chia các bài tập theo chủ đề tích hợp nhằm phục vụ mục đích tổ chức học tập theo hướng giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế Căn cứ vào đặc điểm nhận dạng
và các đặc điểm chung như tính phù hợp, tính đa chủ thể và liên chủ thể, tính thực
tế của nó; chúng tôi đã nêu tên nguyên tắc xây dựng và mô hình hóa cấu trúc bài tập theo chủ đề tích hợp để làm ví dụ minh họa cho việc xây dựng bài tập theo chủ
đề tích hợp trong chương trình THCS hiện hành Nghiên cứu này thể hiện nỗ lực tìm kiếm giải pháp nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng tích hợp hiện nay
để phù hợp với bối cảnh hiện nay: chương trình và phương tiện học tập cũng như chất lượng giáo viên, học sinh và điều kiện quản lý của các trường trung học
1 Giới thiệu
Thực tế cho thấy, chất lượng chương trình và giảng dạy ở nước ta còn nhiều vấn đề đáng lưu ý Theo biên bản thẩm định chương trình, sách giáo khoa phổ thông hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo1 2 chỉ ra “ chương trình giáo dục phổ thông
vẫn còn quá chú trọng đến kiến thức, chưa chú trọng đến việc hình thành và phát triển năng lực, nhân cách của học sinh ” Nhiều hạn chế của chương trình hiện
hành được chỉ ra như “quá tải, quá hàn lâm, thiếu thực hành, thiếu thực tế” Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành “Chương trình giáo dục phổ thông – chương
trình phổ thông” 3, đòi hỏi chương trình phải giúp phát triển năng lực và nhân cách
Trang 2của học sinh; ưu tiên thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống; xây dựng chương trình và tổ chức dạy học theo hướng tích hợp là chủ đạo ở cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Vì vậy, bất kỳ sự bổ sung, điều chỉnh nào để khắc phục hạn chế của chương trình và cách thức thực hiện chương trình trong bối cảnh cụ thể của nhà trường đều có ý nghĩa sống còn Bên cạnh đó, tính hàn lâm, thiếu thực tế của kiến thức học tập trong nhà trường cũng như sự đơn điệu trong hình thức dạy học và hoạt động học tập đã ảnh hưởng đến tinh thần ham học của học sinh và cản trở niềm vui đến trường của học sinh Vì vậy, tìm con đường nâng cao chất lượng giáo dục phải bằng đổi mới, đổi mới thực tiễn giáo dục hiện nay, cả về nội dung và phương pháp dạy học Vậy vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để tạo ra những thay đổi đó trong bối cảnh hiện nay về chương trình, phương tiện học tập cũng như chất lượng giáo viên, học sinh và điều kiện quản lý của các trường THCS?
Các nghiên cứu về giáo dục9 10 ,11 ,12 ,13 ,14 ,15 đã chỉ ra rằng giao cho học sinh một số bài tập có nội dung khái quát của bài học sẽ hiệu quả hơn là giao nhiều bài tập tập trung vào mảng kiến thức hẹp, chia nhỏ Bài tập theo chủ đề tích hợp là loại bài tập
đi sâu vào kiến thức cơ bản, chứa đựng những thông tin được tóm tắt với phạm vi rộng, đa dạng về mức độ – còn gọi là bài tập lớn, giúp học sinh giải quyết các vấn
đề thực tế, tạo cho học sinh sự chủ động và buộc học sinh phải có trách nhiệm với bài tập của mình học Theo Khá4 bài tập lớn giúp học sinh có cơ hội thực hành và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học; ở bài tập lớn học sinh có cơ hội vận dụng các
kỹ năng tư duy bậc cao như sáng tạo, giải quyết vấn đề, đánh giá, tóm tắt và phân
tích ( những đặc điểm này sẽ là dấu hiệu để phân biệt bài tập lớn với các dạng bài
tập khác ) Việc làm bài theo chủ đề tích hợp theo phương pháp phù hợp đã phát
huy được sự phát triển năng lực học tập chung cũng như năng lực học tập bộ môn của học sinh Xaviê (1996)8 khoa giáo dục tích hợp đã nêu: để phát triển năng lực của học sinh thì phải để học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng cũng như rèn luyện thái độ tích cực trong giải quyết tình huống/vấn đề/bài tập cụ thể; thông qua việc
sử dụng phương pháp dạy học phù hợp Trên cơ sở phân tích ở trên, bài viết sẽ trình bày các nguyên tắc cũng như mô hình cấu trúc của bài tập theo chủ đề tích hợp; trên cơ sở đó chúng ta có thể xây dựng các dạng bài tập tích hợp theo chủ đề
ở trường THCS bằng cách tổ chức học tập theo phương pháp dạy học theo chủ đề nhằm phát triển cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế
2 Nội dung
Trang 32.1 Cơ sở xây dựng bài tập theo chủ đề tích hợp nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh vào giải quyết vấn đề thực tế 2.1.1 Khắc phục hạn chế trong việc thực hiện CT hiện hành; đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cấp trung học giai đoạn tới theo định hướng phát triển năng lực của học sinh
Luật Giáo dục Việt Nam 2005 quy định “Giáo dục trung học cơ sở nhằm giúp học sinh tiếp thu và phát triển kết quả học tập ở cấp tiểu học; đạt trình độ phổ thông ở cấp trung học cơ sở và tích lũy kiến thức về kỹ thuật, định hướng nghề nghiệp để
hỗ trợ cho việc học tiếp lên Trung học phổ thông, học nghề hoặc vào đời sống lao động” – Điều 27 Thực hiện Quyết định của Uỷ ban nhân dân số 40/2000/QH10 của Quốc hội và Chỉ thị số Theo Quyết định số 14/2001/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, kể từ năm học 2002-2003, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo thực hiện phổ cập chương trình và sách giáo khoa mới ở bậc Tiểu học và THCS
Cho đến nay giáo dục THCS đã đạt được một số thành tích nhất định Tuy nhiên, chương trình THCS hiện nay đang quá chú trọng đến tính hàn lâm, lý thuyết làm cản trở nỗ lực dạy và học khoa học, phát triển năng lực thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh Năm 2008 và năm 2016, Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục1 2– những người trực tiếp làm việc với bộ sách giáo khoa mới tại 64 tỉnh thành Việt Nam, cùng với Hội Cựu giáo chức Việt Nam, Hội Khuyến học Việt Nam và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam để thẩm định chương trình sách giáo khoa đang sử dụng Bộ kết luận có tình trạng quá tải học sinh, giáo viên; cũng như việc đánh giá quá cao kiến thức lý thuyết và thiếu thực hành Bên cạnh đó, thực tiễn dạy và học bậc trung học cơ sở ở nước ta nhìn chung chịu ảnh hưởng nặng nề của thi cử Điều
đó đã dẫn đến việc quá chú trọng dạy kiến thức, rèn luyện kỹ năng làm bài thi mà chưa chú trọng dạy cho học sinh tính tự giác, phương pháp suy luận khoa học trong làm bài; cũng như việc thúc đẩy tư duy độc lập và sáng tạo của học sinh trong chương trình giảng dạy: Việc dạy học ít khi khuyến khích học sinh khám phá hoặc xây dựng các kỹ năng và năng lực thực hành của học sinh Nói cách khác, dạy cách
tư duy, cách giải quyết vấn đề, cách học thông minh, độc lập, sáng tạo chưa được quan tâm đúng mức trong thực tế dạy học hiện nay
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành “ Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể
– chương trình phổ thông” 3, nguyên tắc xây dựng là: CT phải có khả năng phát triển phẩm chất và năng lực của người học thông qua nội dung cơ bản, thiết thực, hiện đại với tỷ lệ lành mạnh giữa giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể chất và nghệ thuật; chú trọng thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực
Trang 4tế; đồng thời tích hợp cao ở cấp độ thấp hơn, và phân hóa dần ở cấp độ cao hơn Cụ thể ở cấp trung học cơ sở đã khẳng định: Chương trình trung học cơ sở nhằm hỗ trợ học sinh phát triển hơn nữa các kỹ năng và năng lực đã đạt được sau khi học tiểu học; tự điều chỉnh bản thân cho phù hợp với xã hội, biết vận dụng phương pháp học tập tích cực để hoàn thiện kiến thức, kĩ năng nền tảng; tiếp thu những kiến thức nhập môn về nghề nghiệp và ý thức định hướng nghề nghiệp trong quá trình học tập ở trường phổ thông, trường dạy nghề hoặc trong cuộc sống lao động Trong Kế hoạch giáo dục tích hợp đã đề cập đến việc thực hành dạy học các môn KHTN: Vật lý, Hóa học và Sinh học Đối với mỗi môn học đều có hướng dẫn xây dựng chủ đề học tập; tích hợp nội dung định hướng nghề nghiệp vào bài học
Những dẫn chứng trên cho thấy, yêu cầu phát triển cho học sinh năng lực thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế đang đòi hỏi các trường THCS phải triển khai phương pháp dạy học theo định hướng tích hợp trước khi chương trình giáo dục mới theo định hướng đó được ban hành
2.1.2 Phát triển năng lực thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế của học sinh là mục tiêu dạy học và định hướng chỉ đạo trong phát triển hệ thống giáo dục trung học cơ sở mới
Năng lực thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế là năng lực
cá nhân của học sinh trong việc huy động, vận dụng những kiến thức, kỹ năng và thái độ đã học trên lớp hoặc qua kinh nghiệm thực tế để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong các tình huống phức tạp khác nhau
Định hướng xây dựng chương trình giáo dục trung học cơ sở giai đoạn tới được viết theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học, chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống Như vậy, mặc dù chương trình đã đề cập đến năng lực chung (năng lực độc lập tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo) và năng lực chủ thể (năng lực ngôn ngữ, năng lực toán học, năng lực nghiên cứu khoa học xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng khiếu mỹ thuật, năng lực thể chất) nhưng mục tiêu cuối cùng của chương trình giáo dục trung học cơ sở vẫn là giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống một cách hiệu quả và có khả năng tự học suốt đời
Bằng cách phát triển cho học sinh năng lực thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế, chúng ta có thể giúp học sinh:
Trang 5- Nắm vững kiến thức đã học để vận dụng vào giải bài tập hoặc sáng tạo nội dung mới cho bài học; có khả năng kết nối kiến thức với các vấn đề thực tế liên quan đến khoa học; vận dụng kiến thức, kỹ năng vào học tập và thực tiễn cuộc sống; có thái độ học tập đúng đắn, phương pháp học tập tích cực, sáng tạo, ham học hỏi, có kiến thức và khả năng tự học
- Phát triển năng lực quan sát, thu thập, phân tích và xử lý thông tin; xây dựng phương pháp nghiên cứu khoa học; phát triển kỹ năng nghiên cứu thực tế; phát triển tư duy để chủ động giải quyết các vấn đề thực tế
- Tìm hiểu về tự nhiên, chu kỳ của nó, ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của nó đến đời sống con người cũng như những tác động của con người đến tự nhiên Thông qua tìm hiểu về bản chất bằng cách vận dụng kiến thức đã học có ý thức tự giác và hiểu được hậu quả do hành vi của mình gây ra, có ý thức trách nhiệm đối với gia đình, nhà trường và xã hội hiện tại và tương lai
- Trải nghiệm niềm vui và sự háo hức do học tập mang lại Phát triển phẩm chất tích cực, độc lập, sáng tạo để vượt khó, tìm niềm vui trong học tập
2.1.3 Bài tập theo chủ đề tích hợp là dạng bài tập cơ bản, chứa đựng thông tin được tích hợp ở phạm vi lớn khác nhau nhằm phát triển cho học sinh năng lực thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong thực tế cuộc sống.
Trong dạy học nói chung và dạy học THCS nói riêng, bài tập đóng vai trò hết sức quan trọng.5 6 7 Giao việc được coi là phương tiện để phát triển năng lực tư duy cho học sinh thông qua việc để các em chủ động thực hiện các bước, áp dụng các quy trình đã học để giải quyết công việc được giao (từ đơn giản: chỉ cần làm lại các bước đã học trong một tình huống giống hệt, đến phức tạp: áp dụng các bước vào một tình huống khác) , tình hình phức tạp hơn) Phân công không chỉ giúp học sinh tiếp thu các sự kiện, thông tin mà còn phát triển khả năng tư duy, lý giải cho người học Nó đã trở thành một phương tiện quan trọng trong việc phát triển tư duy logic, phản biện và sáng tạo cho học sinh Sử dụng bài tập một cách thích hợp là một yếu tố quan trọng trong việc khuyến khích học sinh học tập hiệu quả
Nghiên cứu về dạy và học tích hợp7 cho thấy dạy học theo chủ đề tích hợp có sức hấp dẫn cao đối với học sinh tiểu học và THCS Mục đích của bài tập tích hợp là khuyến khích học sinh vận dụng tổng hợp các kỹ năng và kiến thức của 1 môn học hoặc của nhiều môn học khác nhau, xem chúng có mối quan hệ với nhau và xem
Trang 6chúng có thiết thực hay không Như vậy, giáo viên phải xây dựng bài tập riêng cho từng bài để xây dựng bài tập theo chủ đề tích hợp có thể bao quát nhiều nội dung trong chương trình học Nhiều nghiên cứu5 7 cho thấy các bài tập theo chủ đề tích hợp gắn liền với thực tế, nghiên cứu tình huống và tạo ra sản phẩm mang lại lợi ích cho học sinh Mặt khác, giao bài tập theo chủ đề tích hợp là một biện pháp nhằm giảm số lượng bài tập riêng lẻ trong các môn học riêng lẻ
2.2 Xây dựng bài tập theo chủ đề tích hợp nhằm phát triển năng lực thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế cho học sinh THCS 2.2.1 Bài tập theo chủ đề tích hợp là gì?
Theo Từ điển tiếng Việt (1992) từ giao nhiệm vụ có nghĩa đen: “ một số nhiệm vụ
hoặc hoạt động mà học sinh phải làm để học một kỹ năng centain và giáo viên chỉ hướng dẫn ” Như vậy, bài tập là một dạng nhiệm vụ học tập của người học mà sau
khi hoàn thành, người học sẽ học được một hoặc nhiều kỹ năng Vấn đề là, khái
niệm “ phân công ” nhấn mạnh hoạt động của người học không có sự “chỉ đạo,
kiểm soát” của người dạy Nói cách khác, phân công là hoạt động do người học
(một mình hoặc theo nhóm) thực hiện
Bài tập theo chủ đề tích hợp là dạng bài tập thực hành, bài tập nghiên cứu, sử
dụng kiến thức, chủ đề từ nhiều môn học (có môn chính) hoặc nhiều lĩnh
vực Điều này trước hết nhấn mạnhkhái niệm hoạt động – thực hiện một số hoạt
động hoặc nhiệm vụ trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu về các chủ đề liên quan
đến thực tiễn cuộc sống Thứ hai , bài làm mong muốn gắn với chủ đề của môn
học/lĩnh vực nghiên cứu Điều này có nghĩa là có thể có nhiều bài tập trong một chủ đề (trong một lĩnh vực nghiên cứu, trong môn học chính và các môn học
khác) Thứ ba , bài tập theo chủ đề tích hợp được xây dựng thân thiện với người
học và thúc đẩy thực hành nghiên cứu, lý giải và giải quyết vấn đề Dưới đây là
một số đặc điểm của bài tập theo chủ đề tích hợp :
• Bài tập mang tính tổ hợp và bao gồm một số bài tập phụ (có liên quan với nhau),
học sinh có thể thực hiện một mình hoặc theo nhóm nhỏ hoặc cả lớp và không giới hạn ở một môn học;
• Bài tập là nhiệm vụ học tập, nghiên cứu (không cung cấp thêm lý thuyết), dựa trên những kiến thức, kỹ năng đã học mà học sinh (cá nhân hoặc tập thể) đã có và giáo viên là người giao nhiệm vụ ( liên quan đến việc học sinh lựa chọn bài
toán ) ) và người đưa ra hướng dẫn nếu học sinh cần (sẵn sàng sao lưu) Như vậy,
làm bài là hoàn thành một nhiệm vụ học tập để học cách thực hiện một hành động Vấn đề là, kết quả của hành động thực hiện nhiệm vụ là thay đổi những
Trang 7người thực hiện nhiệm vụ, chứ không phải thay đổi các đối tượng được sử dụng cho nhiệm vụ;
• Bài tập gắn với một chủ đề, một vấn đề trong cuộc sống quen thuộc với học sinh Bài tập yêu cầu học sinh nghiên cứu vấn đề từ những khía cạnh mới và khám
phá những thông tin mới, từ đó các em phải bày tỏ suy nghĩ, đánh giá và cảm xúc
cá nhân, đưa ra những nhận xét phản biện, tranh luận và đưa ra quyết định, đề xuất giải pháp và hướng giải quyết khả thi hành động để giải quyết vấn đề (khoa học đời sống) Thông qua quá trình làm bài, học sinh sẽ được đặt vào các tình huống để học các kỹ năng và phát triển phẩm chất hợp tác tích cực, sáng tạo với người khác, đặc biệt là các bạn cùng lứa tuổi
• Kết quả là học sinh có được kiến thức về một số vấn đề cơ bản trong bối cảnh tự nhiên và đời sống xã hội, học được kỹ năng nghiên cứu và hành động cũng như thái độ tích cực, hợp tác để cải thiện sinh kế
2.2.2 Một số đặc điểm cơ bản của bài tập theo chủ đề tích hợp
a) Phù hợp với học sinh THCS
Ở cấp độ này, động cơ học tập của học sinh là nghiên cứu một cách có hệ thống các tri thức khoa học và vận dụng chúng vào giải quyết các vấn đề thực tế; và từ cơ
sở đó hình thành thái độ mới đối với hệ thống tri thức khoa học Học sinh ở lứa tuổi này đang chuyển đổi từ quan điểm nhận thức sang quan điểm lý luận Ngoài
ra, ở lứa tuổi này, các em bắt đầu có động cơ học tập mới liên quan đến định hướng nghề nghiệp và nhận thức về bản thân Chính vì vậy, các bài tập theo chủ đề tích hợp cần phải hướng học sinh thực hành học tập tích cực, chủ động, sáng tạo; được mở rộng kiến thức, đặc biệt là khả năng thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề học tập và thực tiễn cuộc sống
b) Đa môn và Liên môn
Các bài tập theo chủ đề tích hợp nhằm giải quyết các vấn đề thực tế về tự nhiên và
xã hội, phức tạp và không dành riêng cho cá nhân môn học nào Để đạt được mục tiêu chung của chương trình THCS, bài tập yêu cầu thực hành và vận dụng các môn học khác trong chương trình
c) Tính thực tiễn
Bài tập đưa ra các vấn đề trong thực tế cuộc sống để lôi cuốn học sinh
Trang 8Trong bài báo này, phương pháp dạy và học theo chủ đề sẽ được thể hiện bằng việc cho học sinh làm bài tập theo chủ đề tích hợp để khi làm bài tập, học sinh phát huy được năng lực vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn cuộc sống
2.2.3 Nguyên tắc xây dựng bài tập theo chủ đề tích hợp
Phân tích quá trình học tập của sinh viên trong bài viết này đã nhấn mạnh một số đặc điểm của người học và các tiêu chí của một quá trình học tập đầy đủ Bên cạnh
đó, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc thực hành học theo chủ đề có lợi thế trong
việc phát triển tư duy logic và sáng tạo Tất nhiên, việc đưa chủ đề tích hợp vào
nhà trường một phần vẫn phải hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng thực hiện
chương trình, nhằm hoàn thành mục tiêu cấp học, lớp học, môn học đồng thời
cũng để điều chỉnh thực tế dạy học cho phù hợp hơn phù hợp, vui vẻ vì sự phát
triển toàn diện của học sinh Như vậy, bài tập theo chủ đề tích hợp phải được sử dụng dựa trên các nguyên tắc sau:
Thứ nhất , bài tập theo chủ đề tích hợp phải được xây dựng trên cơ sở chọn lọc các
đơn vị kiến thức của môn học chính cũng như các môn học liên quan Trong thực
tế không phải mọi kiến thức của mọi môn học, mọi lĩnh vực đều có thể vận dụng
để xây dựng bài dạy theo chủ đề tích hợp; bài tập tích hợp chỉ nên đưa vào bài tập tích hợp những bài học liên quan mật thiết đến những vấn đề thực tế quen thuộc với học sinh, thường xuyên phải giải quyết
Thứ hai , bài tập theo chủ đề tích hợp phải củng cố một phần kiến thức, kĩ năng đã
học ở các môn học chính cũng như các môn học khác Nghĩa là các bài tập thành
phần, nhiệm vụ học tập phải liên quan đến các môn học chính; đồng thời với tư
cách là một môn học tích hợp giúp học sinh phát triển năng lực chủ thể cũng như
năng lực tổng hợp Như vậy, bài tập thành phần, nhiệm vụ học tập phải đưa ra
cho học sinh các hoạt động, yêu cầu các em thực hiện các hoạt động, các nhiệm vụ
(hành vi cụ thể) Nói cách khác, các bài tập thành phần và nhiệm vụ học tập trong
bài tập theo chủ đề tích hợp nhằm giúp phát triển khả năng thông qua thực hiện các hành động
Thứ ba , các bài tập thành phần, nhiệm vụ học tập trong bài tập chủ đề tích hợp
phải tạo cho học sinh cơ hội hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo để phát triển năng lực của học sinh Điều này một mặt đòi hỏi phải xây dựng một môi trường học tập đề cao sự tin tưởng, chia sẻ, hợp tác, tranh luận và học hỏi lẫn nhau Bằng cách đó, quan điểm, suy nghĩ, ý tưởng cá nhân (đôi khi có thể không thực tế) sẽ
Trang 9được lắng nghe và tôn trọng Mặt khác, các bài tập phải khuyến khích các em rèn luyện kỹ năng, có thói quen độc lập suy nghĩ, sáng tạo để giải quyết vấn đề Vì vậy, các bài tập thành phần và nhiệm vụ học tập phải bám sát định hướng học tập
và phát triển đó trong quá trình thực hiện bài tập
Thứ tư , phân tích về dạy và học theo chủ đề đã chỉ ra tính kết hợp của nội dung
học tập Như vậy, bài tập theo chủ đề tích hợp còn phải đảm bảo cả tính tổ hợp và tính đa diện (đa môn), nghĩa là phải yêu cầu người học vận dụng nhiều kỹ năng đã học từ nhiều lĩnh vực để hoàn thành bài tập Vì lý do đó, nhiệm vụ chủ đề tích hợp không thể đứng một mình; nó phải thuộc về một hệ thống hoặc một nhóm chủ thể Nó có nghĩa là nó sẽ mất nhiều thời gian hơn Trong một thế giới khác, các nhiệm vụ tích hợp của từng chủ đề có liên quan đến nhau
Cuối cùng , bài tập theo chủ đề tích hợp phải lấy được sự tập trung của học sinh
trong quá trình làm bài và giúp học sinh tìm thấy niềm vui trong quá trình học tập Nhiệm vụ học tập phải bao gồm nhiều hoạt động, với nhiều hình thức: Làm việc độc lập, theo cặp, theo nhóm hoặc cả lớp; cả trên lớp và trong chương trình học thêm
2.2.4 Cấu trúc bài tập theo chủ đề tích hợp
Xây dựng bài tập chủ đề tích hợp sử dụng mô tả của Xavier (1996)8 cách đạt được mục tiêu tích hợp (tr.125) Theo tác giả (Xavier 1996) cách tiếp cận hợp lý nhất để xây dựng chương trình toàn diện theo định hướng tích hợp bắt đầu từ mục tiêu tích hợp, xác định năng lực và các mục tiêu liên quan khác Bài báo này sẽ tập trung vào chủ đề và giả định rằng mỗi chủ đề phù hợp với một mục tiêu Từ mục tiêu tích hợp, xác định các khả năng cụ thể Từ những khả năng, xây dựng bài tập tích hợp theo chủ đề; mỗi bài tập thành phần sẽ có các nhiệm vụ học tập thông qua đó các kỹ năng và kiến thức tương ứng sẽ được phát triển
Mô hình dưới đây mô tả khung cấu trúc của một bài tập trong một cấp học nào đó
Trang 10 Hình 1
Như phân tích về dạy và học theo chủ đề đã chỉ ra, nội dung của nó luôn mang tính
tổ hợp Như vậy, một chủ đề phải bao gồm nhiều thành phần liên quan với nhau và liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau Các bài tập có quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một quá trình: người học được đưa vào môi trường; người học quan sát hiện tượng, sự việc một cách khách quan; người học đưa ra ý kiến chủ quan về sự kiện/hiện tượng mà họ quan sát được và chia sẻ ý kiến đó với các đồng nghiệp cũng tham gia vào môi trường đó và chủ sở hữu môi trường, chủ động đánh giá và định hình lại nó
Mỗi nhiệm vụ tùy theo đối tượng và mục tiêu sẽ bao gồm các nhiệm vụ học tập (phát triển một số kỹ năng) phù hợp Thiết kế các nhiệm vụ là một bước quan trọng
trong việc xây dựng phân công chủ đề tích hợp Thứ nhất , nhiệm vụ phải được
thiết kế phù hợp với nội dung của nhiều môn học bao gồm các môn học chính và các môn học khác có liên quan Giúp hình thành và phát triển các kĩ năng riêng theo yêu cầu của môn học chính cũng như các môn học có liên quan và các kĩ năng tổng hợp khác (quan sát, phân tích, tóm tắt, so sánh, nhận xét, đánh giá, diễn đạt…) Vì vậy, các nhiệm vụ phải để học sinh tham gia vào các hoạt động nhằm
phát triển kỹ năng thông qua việc thực hiện hành động Thứ hai,nhiệm vụ phải tạo
điều kiện cho học sinh làm việc độc lập, chủ động, sáng tạo Đồng nghiệp trở thành môi trường để họ có thể chia sẻ, hợp tác, tranh luận và học hỏi lẫn nhau Vì vậy, học sinh được khuyến khích thảo luận với bạn bè, với cả lớp về quan điểm và suy nghĩ của mình, trình bày và giải thích những việc các em đã làm, đánh giá bản
thân Thứ ba , để duy trì sự tập trung của học sinh trong quá trình thực hiện nhiệm
vụ và giúp học sinh tìm thấy niềm vui trong học tập, nhiệm vụ phải bao gồm nhiều hoạt động, với nhiều hình thức: Làm việc một mình, theo cặp, theo nhóm hoặc cả lớp; cả trên lớp và trong chương trình học thêm…