LUẬN văn THẠC sỹ quy trình và điều kiện hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học mác – lênin cho sinh viên trường đại học tây bắc

Như vậy, triết học một mặt đòi hỏi người học phải có một trình độ tưduy trừu tượng và khái quát nhất định, có lối sống thực tế, kiến thức liênmôn rộng, và điều khó khăn nhất đối với hầu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU………

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của Hướng Dẫn Phương Pháp Tự Học Môn Triết Học Mác – Lênin Cho Sinh Viên Trường Đại Học Tây Bắc……….

1.1 Lý luận về tự học và hướng dẫn phương pháp tự học……

1.1.1 Khái niệm tự học và ý nghĩa của tự học………

1.1.2 Hướng dẫn phương pháp tự học, hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin………

1.2 Thực trạng tự học và hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc………

1.2.1 Khái lược hoạt động dạy - học môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc………

1.2.2 Thực trạng tự học môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc………

Chương 2: Thực nghiệm hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc………

2.1 Kế hoạch thực nghiệm………

2.1.1 Mục đích thực nghiệm………

2.1.2 Đối tượng thực nghiệm………

2.1.3 Giả thuyết thực nghiệm………

2.2 Nội dung thực nghiệm và xử lý các kết quả thực nghiệm… 2.2.1 Nội dung thực nghiệm………

2.2.2 Điều tra ý kiến sinh viên………

2.2.3 Xử lý, phân tích kết quả thực nghiệm đối chứng…………

2.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm………

2.3.1 Kết quả học tập của sinh viên………

Trang

1

8 8 8

12

16

16

17

29 29 29 29 29 31 32 73 76 79 79

80

2.3.2 Đánh giá chất lượng của bài giảng qua việc sử dụng

phương pháp hướng dẫn tự học của sinh viên………

Chương 3: Quy trình và điều kiện hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

3.1 Quy trình thực hiện

3.1.1 Đối với giảng viên

3.1.2 Với sinh viên

3.2 Điều kiện thực hiện quy trình………

3.2.1 Đối với đội ngũ giảng viên dạy học môn triết học Mác – Lênin………

3.2.2 Đối với sinh viên học môn triết học Mác – Lênin………

3.2.3 Đối với các cấp quản lý………

3.3 Những khuyến nghị với nhà trường, giảng viên và sinh viên KẾT LUẬN CHUNG………

84

84 84 97 102

102 104 105 105 108

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử đã chứng minh rằng, sự thành bại hay thịnh suy của một dântộc, một quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào việc giáo dục, đào tạo bồi dưõngđội ngũ trí thức Nguy cơ tụt hậu trong cuộc chạy đua ở thế kỷ XXI thựcchất là cuộc chạy đua về trí tuệ và phát triển giáo dục Ở bất kỳ thời đại nàonguồn lực con người luôn là vị trí trung tâm, là động lực của sự phát triển

xã hội Trong đó thế giới quan khoa học và năng lực tư duy của con người

là yếu tố cơ bản của sự nghiệp giáo dục, sự nghiệp “trồng người”.Ph.Ăngghen cho rằng, một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoahọc thì không thể không có tư duy lý luận

Bước vào công cuộc đổi mới trong xu thế hội nhập diễn ra mạnh mẽ,đồng thời với việc nâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp vụ tương xứngvới trình độ khu vực và thế giới, là hàng loạt những vấn đề đặt ra đối với nềngiáo dục nước ta như: Làm thế nào để sinh viên Việt nam có đủ trình độ vàniềm tin để gánh vác sứ mệnh vẻ vang của dân tộc là xây dựng thành côngChủ nghĩa xã hội, làm thế nào để họ định hướng tư tưởng đúng trong đời

sống xã hội… trong thời gian học tập cũng như ra công tác sau này Từ đây

có thể suy ra tầm quan trọng hàng đầu của sự nghiệp giáo dục và đào tạosinh viên về các mặt chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống và phát triển nănglực tư duy lý luận Với tư cách thế giới quan và phương pháp luận cho cáckhoa học, triết học Mác – Lênin có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong quátrình xác lập các phẩm chất đó cũng như lý tưởng sống của mỗi sinh viên

Trước sự phát triển và tác động của cuộc cách mạng khoa học - côngnghệ hiện đại, với lượng tri thức tăng lũy tiến với tốc độ lớn như hiện naythì việc dạy và học khép kín theo chương trình của tất cả các môn học nóichung và triết học Mác – Lênin nói riêng là chưa phù hợp với xu hướnggiáo dục - đào tạo trên thế giới

Để tạo ra được nguồn lực lao động có trình độ chuyên môn cao, tưduy sáng tạo và năng động, thích ứng một cách tích cực với thị trường thìlượng kiến thức mà ngành Giáo dục - Đào tạo trang bị cho sinh viên chỉdừng ở mức “cần” cơ bản, còn điều kiện “đủ” đó chính là năng lực tự học,

tự nghiên cứu, thói quen chủ động trong nhận thức, lĩnh hội tri thức Rènluyện kỹ năng này, là từng bước giúp cho sinh viên có khả năng địnhhướng và nhanh chóng nắm bắt đúng đối tượng một cách chính xác tronghoạt động trí tuệ, có khả năng xử lý nhạy bén các thông tin trước nhữngtình huống khác nhau (vì bản thân thông tin chưa là tri thức khi chưa được

sử lý), biết phê phán, phân tích đánh giá các quan điểm, lý thuyết vàphương pháp của người khác để tiếp thu cái hay cái tốt, khắc phục cái lạchậu, lệch lạc và quan trọng hơn cả là hình thành được tính độc lập trong tưduy và huy động được tri thức lý luận và kinh nghiệm để giải quyết các vấn

đề thực tiễn đặt ra mà không phụ thuộc vào người khác

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, Đảng và Nhà nước

đã đưa ra nhiều chủ trương, nghị quyết nhằm đổi mới nội dung chươngtrình giáo dục - đào tạo và phương pháp dạy học Nghị quyết Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001) đã chỉ rõ: “Đổi mới phương pháp dạy

và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coitrọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét,học vẹt, học chay” [11, tr.203-204] Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lầnthứ X của Đảng (4/2006) nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phươngpháp giáo dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lốitruyền thụ một chiều” [12, tr.97] Cụ thể hoá các nghị quyết trên, ngày 10tháng 10 năm 2006 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã ra công văn số11381/BGDĐT-ĐH & SĐH về việc hướng dẫn giảng dạy các môn khoa họcMác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó yêu cầu: “Thực hiện đổi mớiphương pháp giảng dạy theo hướng chuyển quá trình dạy ở bậc Đại học thànhquá trình tự học của sinh viên có tổ chức và hỗ trợ tối ưu của giảng viên…

thực hiện 50 % thời gian môn học dành cho lên lớp và 50 % thời gian hội thảo

có giảng viên hướng dẫn và sinh viên tự nghiên cứu” [7, Tr.2]

Thực tế trong giảng dạy môn triết học Mác - Lênin ở trường Đại họcTây Bắc, một vấn đề luôn được giảng viên và sinh viên quan tâm là làm thếnào để nắm bắt được môn triết học Mác- Lênin? Vấn đề không đơn giản là

sự nhồi nhét của người dạy và người học cố gắng thuộc lòng những nguyên

lý, quy luật phổ biến của khoa học này đã được trình bày trong giáo trình

Để hiểu được nội dung và thực chất của Triết học Mác - Lênin thì trước

hết phải coi nó là một triết học có sự: “Sự thống nhất giữa tính khoa học và

tính cách mạng trong triết học” Cả người dạy và người học phải gắn

những nguyên lý chung của triết học với thực tiễn và phân tích được nhữngvấn đề cuộc sống đã, đang và sẽ xảy ra Bản chất của Triết học Mác khôngchỉ là giải thích thế giới vấn đề là ở chỗ cải tạo thế giới, các kết luận triếthọc không chỉ đơn thuần là lời giải đáp lý luận về các sự vật, hiện tượng, sựkiện nào đó mà nó là cơ sở lý luận có giá trị định hướng cho việc xác định,

giải quyết những vấn đề ở mọi lĩnh vực khác nhau.

Như vậy, triết học một mặt đòi hỏi người học phải có một trình độ tưduy trừu tượng và khái quát nhất định, có lối sống thực tế, kiến thức liênmôn rộng, và điều khó khăn nhất đối với hầu hết sinh viên là lần đầu tiênđược tiếp xúc với tri thức triết học (thực ra các em đã được học ở trườngphổ thông, nhưng là kiến thức sơ đẳng với đa số giáo viên dạy kiêm nhiệm,chéo ban), năng lực nhận thức chưa hoàn thiện, nhất là tính độc lập trong tư

duy và cách thức chuyển hóa tri thức của người dạy thành tri thức của

người học, với giảng viên thì ít quan tâm đến việc hướng dẫn phương pháp

tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên một cách một cách chuyên nghiệp,khoa học, do đó chưa hình thành kỹ năng chủ động, độc lập trong việckhám phá tri thức triết học - vốn là môn học có tính trừu tượng cao Tất cảđiều trên dẫn đến kết quả học tập môn học này ở trường Đại học Tây Bắccòn rất thấp

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra nói trên, tôi

lựa chọn đề tài: “Hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác Lênin cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc” làm đề tài luận văn thạc sĩ

-của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

Trong lịch sử giáo dục, vấn đề tự học và hướng dẫn tự học được đềcập và nghiên cứu từ rất sớm, nhưng ở mỗi giai đoạn phát triển khác nhauvới điều kiện lịch sử cụ thể mà vấn đề này được các nhà nghiên cứu tiếpcận ở những góc độ, phương diện khác nhau Bước chuyển có tính chất

quyết định trong lý luận dạy học là hình thành quan điểm dạy học “Lấy

người học làm trung tâm” và một trong những đại biểu tiêu biểu cho quan

điểm này đó là J.Deway (1938) khi ông cho rằng: “Học sinh là mặt trời,

xung quanh nó quy tụ mọi phương diện giáo dục”, tác giả này đề cao nhu

cầu, lợi ích của người học, đề xuất việc để cho người học lựa chọn nộidung học tập, được tự lực tìm tòi nghiên cứu Cùng với quan điểm này là

sự xuất hiện một loạt thuật ngữ mới trong giáo dục học như “Sự tự giáo

dục”, “Người tự giáo dục” đã trở thành phổ biến ở các nước có nền giáo

dục phát triển

Ở Việt Nam, người khởi xướng cho nền giáo dục cách mạng và là tấmgương sáng cho nghị lực và phương pháp tự học là Hồ Chí Minh, với tư

tưởng: “Phải tự nguyện, tự giác xem công việc học tập là nhiệm vụ của

người cách mạng” và “Về học tập phải lấy tự học làm cốt” Người rất đề

cao tính độc lập trong suy nghĩ và dựa vào sức mình là chính, đây là biểuhiện cao của ý thức tự nguyện, tự giác học tập, Người nhấn mạnh, phải nêucao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng đọc tài liệu thì phải đàosâu, hiểu kỹ, có vấn đề chưa thông suốt thì phải mạnh dạn đề ra và thảoluận cho vỡ lẽ

Vấn đề phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, sinh viên nhằmđào tạo nguồn nhân lực có khả năng sáng tạo đã được ngành giáo dục đặt ra

từ những năm 1960 với khẩu hiệu “Biến quá trình đào tạo thành quá trình

tự đào tạo” Cùng với quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới, xu hướng

vận động của nền giáo dục Việt Nam cũng từng bước tiếp cận và đổi mớitheo nền giáo dục tiên tiến của các nước phát triển, nhưng đổi mới dạy vàhọc như thế nào để vừa đảm bảo tính hiện đại, vừa phải phù hợp với điềukiện hoàn cảnh nước ta, rất nhiều tác giả như Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn NgọcBảo, Trần Bá Hoành đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị cả vềphương diện lý luận và thực tiễn về vấn đề nâng cao chất lượng dạy họcthông qua tự học và hướng dẫn tự học Mới nhất, trong thời gian vừa qua

có nhiều đề tài khoa học, luận văn thạc sỹ và luận án tiến sỹ tập trungnghiên cứu nội dung này như:

- Luận án tiến sỹ của tác giả Nguyễn Thị Tính (2004) “Các biện pháp

tổ chức hoạt động tự học môn Giáo dục cho sinh viên các trường sư phạm”

- Luận văn thạc sỹ của tác giả Đinh Thị Cúc (2006) “Hướng dẫnphương pháp tự học học phần chủ nghĩa duy vật biện chứng môn triết họcMác - Lênin cho sinh viên trường Cao đẳng kinh tế - thương mại Hà Tây”

- Luận văn thạc sỹ của tác giả Trần Văn Bằng (2007) “Hướng dẫnphương pháp tự học môn triết học Mác - Lênin cho sinh viên trường Caođẳng công nghiệp Sao Đỏ”…

Như vậy, vấn đề tự học và hướng dẫn tự học đã được nhiều nhà khoahọc, nhà giáo dục nghiên cứu ở nhiều khía cạnh, trình độ khác nhau, tất cảđều cố gắng tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của tự học,chỉ ra thực trạng, tầm quan trọng cũng như giải pháp khác nhau của hoạtđộng tự học và hướng dẫn tự học đối với sinh viên một số trường Đại học,Cao đẳng

Tuy nhiên vấn đề hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác

- Lênin ở trường Đại học Tây Bắc còn là một vấn đề mới Là một trườngĐại học mang đậm tính đặc thù vùng, phát triển từ trường Cao đẳng sưphạm mới được 8 năm thì vấn đề phương pháp tự học tự nghiên cứu của

sinh viên chưa được giảng viên và sinh viên quan tâm đúng mức, do đó gặprất nhiều khó khăn trong việc thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạytheo hướng chuyển quá trình dạy ở bậc Đại học thành quá trình tự học củasinh viên theo công văn hướng dẫn số 11381 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Vì vậy, việc nghiên cứu và triển khai vấn đề tự học và phương pháp tự họcmôn triết học Mác - Lênin là hết sức cần thiết, nhằm cập nhật chương trìnhđào tạo, phương pháp dạy học mới và góp phần nâng cao chất lượng họctập môn học này tại trường Đại học Tây Bắc

3 Mục đích nghiên cứu

Từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn vấn đề tự học môn triết học Mác Lênin ở trường Đại học Tây Bắc, luận văn đề xuất một số giải pháp hoạtđộng hướng dẫn phương pháp tự học cho sinh viên trường Đại học Tây Bắcnhằm nâng cao chất lượng học tập môn này, góp phần thiết thực vào sựnghiệp giáo dục - đào tạo chung của Trường

-4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Quá trình tự học và hướng dẫn phương pháp tự học môn triết họcMác – Lênin cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

- Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tiến hành nghiên cứu lý luận về hướng dẫn phương pháp tựhọc môn triết học Mác – Lênin và thực nghiệm hướng dẫn phương pháp tựhọc hai chương (chương VI và IX) trong chương trình môn triết học Mác –Lênin cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

5 Phương pháp nghiên cứu

* Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin: Duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử

- Đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá, phân loại….các tài liệu, giáo trình, các công trình nghiên cứu có liên quan

* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6 Đóng góp mới của tác giả

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài, thực trạng vànguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng phương pháp và hiệu quả của việc

tự học, tự nghiên cứu của sinh viên trường Đại học Tây Bắc còn thấp

- Tiến hành thực nghiệm để so sánh đối chứng, xác định những khókhăn, thuận lợi và tính khả thi của các biện pháp đã đề ra

- Đề xuất một số hoạt động, biện pháp hướng dẫn phương pháp tựhọc môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc

- Rút ra quy trình và các điều kiện cần thiết để thực hiện các biệnpháp hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác - Lênin tại trườngĐại học Tây Bắc

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HƯỚNG DẪN

PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

1.1 Lý luận về tự học và hướng dẫn phương pháp tự học

1.1.1 Khái niệm và ý nghĩa của tự học

* Khái niệm tự học

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học lý luận dạy học trongnhững năm gần đây, vấn đề tự học tự nghiên cứu đã được nhiều nhà khoa họcnghiên cứu và đưa ra bàn luận, trong nhiều tài liệu, công trình khoa học củamình các học giả đã đưa ra nhiều quan niệm, định nghĩa khác nhau xoayquanh vấn đề này, sau đây là một số định nghĩa theo tôi là sâu sắc và cơ bản:

- Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt và Phó giáo sư Hà Thị Đức trong cuốn

“Lý luận dạy học đại học” thì “Tự học là một hình thức tổ chức dạy học cơbản ở đại học Đó là một hình thức nhận thức của cá nhân, nhằm nắm vững

hệ thống tri thức và kỹ năng do chính người học tự tiến hành ở trên lớphoặc ở ngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình và sách giáo khoa đã

được qui định” [15, Tr.142]

- Theo Giáo sư - Tiến sỹ Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học - là tự mìnhđộng não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phântích, tổng hợp ) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng cácphẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giớiquan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó,ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khókhăn thành thuận lợi vv ) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó củanhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình” [21, Tr.621]

- Nhà tâm lý học N.ARubakin quan niệm: Tự tìm lấy kiến thức – cónghĩa là tự học Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội,lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan

hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàncảnh thực tại, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm,

kỹ năng , kỹ xảo của chủ thể

Từ những quan điểm, định nghĩa về tự học nêu trên, tôi đi đến định

nghĩa chung nhất về tự học như sau: Tự học là quá trình nhận thức của cá

nhân người học với ý thức tự giác, tích cực, độc lập huy động năng lực trí tuệ và thể lực của bản thân nhằm chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó của nhân loại, biến tri thức đó thành vốn tri thức của mình.

Tùy vào điều kiện hoàn cảnh của mỗi cá nhân và chương trình giáodục - đào tạo mà quá trình tự học có thể thực hiện theo ba cách thức sau:

- Cách thức 1: Cá nhân người học tự nghiên cứu theo sở thích và hứng thú

môn học mà không có sự hướng dẫn của giáo viên hoặc chuyên gia về lĩnh vực

đó Hình thức này thường gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình nghiên cứu,

do phải tự mò mẫm nên dẫn đến đi chệch hướng nghiên cứu, phải thực nghiệmnhiều lần hoặc cứ liệu, suy luận mang tính chủ quan của cá nhân…

Tuy nhiên quá trình tự nghiên cứu này kết quả sẽ đi đến sự sáng tạo vàphát minh ra các tri thức khoa học mới, hình thức tự học này phải được dựatrên nền tảng cá nhân nắm vững tri thức cơ bản lĩnh vực đó và đặc biệt phải

có một niềm tin mạnh mẽ, sự khao khát, say mê khám phá tri thức mới Đạttới trình độ tự học này người học đã vươn tới hình thức cao nhất của nghiêncứu khoa học, không thầy hướng dẫn mà vẫn có thể tổ chức có hiệu quảhoạt động nhận thức của mình

- Cách thức 2: Tự học có thầy ở xa hướng dẫn

Đây là hình thức tự học mới nhưng do phù hợp với thời đại nên đượcứng dụng khá phổ biến trên thế giới cũng như Việt Nam, mặc dù thầy ở xanhưng vẫn có sự trao đổi thông tin giữa thầy và trò bằng các phương tiệntrao đổi thông tin dưới dạng Fax, email… nhằm phản ánh, cung cấp thôngtin và giải đáp các thắc mắc, kiểm tra, đánh giá, hình thức này được sửdụng nhiều đặc biệt là Hệ đào tạo từ xa

- Cách thức 3: Tự học có thầy trực tiếp hướng dẫn một số tiết trên lớp,sau đó sinh viên về nhà tự học dưới sự hướng dẫn gián tiếp của giáo viên Trong quá trình học tập trên lớp, người thầy có vai trò là nhân tố hỗtrợ, chất xúc tác thúc đẩy và tạo điều kiện để trò tự chiếm lĩnh tri thức Tròvới vai trò là chủ thể của quá trình nhận thức: chủ động, tự giác, tích cựctham gia vào quá trình học tập Trong mối quan hệ giữa người thầy và sinhviên thì sinh viên là chủ thể cơ bản và quyết định của quá trình khám phátri thức Trong quá trình tự học, tuy người học không trực tiếp trao đổithông tin với thầy, nhưng dưới sự hướng dẫn gián tiếp của thầy, người họcphải phát huy tính tích cực, chủ động tự sưu tầm tài liệu, sắp xếp kế hoạchnghiên cứu để hoàn những yêu cầu do giáo viên đề ra

Nội dung tự học của người học theo hình thức này liên quan trực tiếpvới yêu cầu của giảng viên môn học, được giảng viên định hướng về nộidung, mục đích yêu cầu và phương pháp tự học theo một quy trình khoahọc để người học thực hiện Như vậy ở hình thức tự học thứ ba này quátrình tự học của sinh viên có liên quan chặt chẽ với quá trình dạy học, chịu

sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố hướng dẫn phương pháp tựhọc của giảng viên và quá trình tự học của sinh viên

Do mục đích, phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu, ở đề tài này tác giảchủ yếu tập trung nghiên cứu việc hướng dẫn phương pháp tự học môn triếthọc Mác - Lênin cho sinh viên dưới sự hướng dẫn của giảng viên trong quátrình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo ở trường Đạihọc Tây Bắc

Với đối tượng là sinh viên Đại học hệ chính quy do đó ta cần phânbiệt với tự học của sinh viên Hệ đào tạo từ xa Theo Luật Giáo dục, học từ

xa, vừa học vừa làm, tự học có hướng dẫn thuộc phương thức giáo dụckhông chính quy (mục d - điều 41 Luật Giáo dục) Trong các hình thứcgiáo dục này, người học chủ yếu phải tự học bằng sách giáo khoa, tài liệu

và các điều kiện, phương tiện của mình để đạt được một mục tiêu hay một

chương trình đào tạo Như vậy bản chất của việc học từ xa là tự học, ngườihọc phải biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo với sự trợ giúpcủa các cơ sở đào tạo mà trực tiếp là các giảng viên bộ môn.

* Ý nghĩa của tự học trong quá trình dạy học

Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học ở bậc đại học nói riêng,người giảng viên luôn giữ một vai trò quan trọng đặc biệt không thể thiếuđược đó là sự tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, hoạt động học tập của sinhviên Nhưng thực tế cho thấy rằng, dù giảng viên có kiến thức uyên thâmđến đâu, phương pháp giảng dạy hay đến mấy nhưng sinh viên không chịuđầu tư thời gian, không có sự lao động của cá nhân, không có niềm khaokhát với tri thức, không có sự say mê học tập và phương pháp học tập hợp

lý, không tự giác tích cực trong học tập thì việc học tập không thể đạt kếtquả cao được

Theo nhà giáo dục ngưòi Nga A.Đixrtervec đã viết: “không thể bantặng cho hoặc truyền đạt đến bất kỳ một người nào sự phát triển và giáodục Bất cứ ai mong muốn được phát triển và giáo dục cũng phải phấn đấubằng sự hoạt động của bản thân, bằng sức lực của chính mình Anh ta chỉ

có thể nhận được từ bên ngoài sự kích thích mà thôi…Vì thế, sự hoạt động

tự lực là phương tiện và đồng thời là kết quả của sự giáo dục” [24, Tr.118]

Vì vậy, có thể khẳng định vai trò của hoạt động tự học luôn giữ một vị

trí rất quan trọng trong quá trình học tập của người học Tự học là yếu tố

quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động học tập của chính cá nhân người học.

Ở bậc Đại học đòi hỏi sinh viên phải tiếp thu một lượng kiến thức lớn

và chuyên sâu, cho nên ngoài thời gian học trên lớp sinh viên phải tự học,

tự nghiên cứu ngoài giờ lên lớp để mở rộng và đào sâu tri thức Cũng chínhthông qua hoạt động tự học này đã giúp rất nhiều cho sinh viên trong quátrình học tập, tự học giúp sinh viên nắm vững tri thức, kỹ năng kỹ xảo vànghề nghiệp trong tương lai Chính trong quá trình tự học sinh viên đã từng

bước biến vốn kinh nghiệm của loài người thành vốn tri thức riêng của bảnthân, mở rộng kiến thức, củng cố ghi nhớ vững chắc tri thức, khơi dậy đượcnăng lực của bản thân, biết vận dụng tri thức vào giải quyết các nhiệm vụhọc tập mới Ngoài ra tự học còn giúp sinh viên có được hứng thú, thóiquen và phương pháp tự học thường xuyên để làm phong phú thêm, hoànthiện thêm vốn hiểu biết của mình Giúp họ tránh được sự lạc hậu trước sựbiến đổi không ngừng của khoa học và công nghệ trong thời đại ngày nay,đặc biệt là định hình phẩm chất cần thiết của một nhà khoa học đó là nghịlực, kiên trì và tính độc lập trong nghiên cứu.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là hạ thấp vai trò của giảngviên và tập thể sinh viên trong nhà trường Các lực lượng này có tác dụnglớn trong việc động viên khuyến khích hướng dẫn sinh viên tự học mộtcách đúng hướng và hiệu quả

Như vậy, muốn nâng cao chất lượng học tập của sinh viên trường Đạihọc Tây Bắc, bên cạnh việc phải quan tâm đúng mức đến việc bồi dưỡngkiến thức, nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn của người giảng viên,đồng thời phải đặc biệt chú ý đến vị trí trung tâm của sinh viên trong hoạtđộng tập thể để làm sao khai thác triệt để những tiềm năng vốn có trongmỗi cá nhân, phát huy tính tự giác, tích cực sáng tạo, chủ động trong quátrình lĩnh hội tri thức nhằm đào tạo ra nguồn nhân lực có trình độ chuyênmôn cao, có năng lực sáng tạo và kỹ năng nghiên cứu khoa học đáp ứngyêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước nói chung vàkhu vực Tây Bắc nói riêng

1.1.2 Hướng dẫn phương pháp tự học, hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin

* Phương pháp tự học

Như phần trên tác giả đã trình bày, tự học là quá trình nhận thức của

cá nhân người học nhằm chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó củanhân loại, thực chất đây là quá trình cá nhân tự tư duy trên cơ sở phát huy

mọi năng lực, phẩm chất vốn có của mình để đạt được mục tiêu nào đótrong học tập, nghiên cứu Để đạt được mục tiêu này người học phải lựachọn cho mình một phương pháp phù hợp với điều kiện, khả năng củamình cũng như đối tượng môn học và nhiệm vụ học tập đã đặt ra – đóchính là phương pháp tự học.

Như vậy, phương pháp tự học của sinh viên là tổng hợp những cách

thức, con đường, phương tiện mà sinh viên tự chọn cho mình trong quá trình học tập, nghiên cứu khoa học để hoàn thành tốt nhất những nhiệm vụ học tập và nghiên cứu khoa học đã đề ra

* Hướng dẫn phương pháp tự học

Là một mắt xích rất quan trọng trong quá trình giáo dục – đào tạo, tựhọc góp phần hình thành và nâng cao năng lực, phẩm chất của học sinh,sinh viên, đây là vấn đề không chỉ liên quan đến người học mà cả ngườidạy Việc khơi dậy, hướng dẫn, phát hiện và phát huy nội lực tự học trongviệc giáo dục là một công việc không chỉ của một cá nhân người dạy nào

mà là vấn đề đang được cả ngành giáo dục và xã hội quan tâm

Thực tế qua các cuộc thi quốc tế cho thấy, chỉ số thông minh của họcsinh, sinh viên Việt Nam không phải là thấp nhưng vấn đề là quy trình giáodục của chúng ta có khơi dậy và phát huy được khả năng tự học, tiềm lực

tư duy của thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên trong các trường đại học, caođẳng hiện nay hay không Một người thầy giỏi không phải chỉ uyên thâmtrong chuyên môn mà phải là người hướng dẫn khoa học để người học pháttriển được hết năng lực tư duy của mình, nói cách khác người thầy phải làngười hướng dẫn, giúp đỡ họ có được phương pháp tự học khoa học vàđúng đắn

Theo GS Nguyễn Cảnh Toàn: “Hướng dẫn tự học chủ yếu là hướng dẫn

tư duy trong việc chiếm lĩnh kiến thức, hướng dẫn tự phê bình về tính cáchtrong quá trình chiếm lĩnh kiến thức Đó là tự học có hướng dẫn” [21, Tr.61]

Trong luận án tiến sỹ của mình, tác giả Hoàng Hữu Niềm có đưa raquan niệm về hướng dẫn tự học khá xúc tích và hợp lý, đó là: “Hướng dẫn

tự học là sự hỗ trợ của giảng viên trong việc định hướng, tổ chức và chỉ đạonhằm giúp người học tối ưu hoá quá trình tự lực chiếm lĩnh kiến thức, hìnhthành kỹ năng, kỹ sảo thông qua đó để hình thành và phát triển nhân cáchcủa họ.” [17, Tr.23]

Vậy ta có thể hiểu một cách chung nhất về hướng dẫn phương pháp tự

học: Là quá trình giúp đỡ của người dạy đối với người học, nhằm hình

thành ở người học những cách thức, con đường, phương tiện tự học, tự nghiên cứu khoa học hợp lý và hiệu quả, qua đó giúp họ không ngừng nâng cao chất lượng học tập và nghiên cứu khoa học của mình.

Trong quá trình dạy học, người giáo viên cần tăng cường sử dụng cácphương pháp dạy học tích cực nhằm khơi dậy hứng thú, tính sáng tạo, óc tò

mò khoa học cho người học; mặt khác bên cạnh việc trang bị cho ngườihọc hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo thì cần đặc biệt chú ý hình thành cho

vũ bão hiện nay thì giảng viên không thể cố nhồi nhét vào đầu óc sinh viênlượng kiến thức đồ sộ ngày càng tăng nhanh được, mà vấn đề là phải quantâm hướng dẫn cho sinh viên năng lực tư duy, phương pháp học tập ngay từ

buổi đầu với những học phần đầu tiên, mỗi người phải xác định được vấn

đề tự học là đặc trưng quan trọng của dạy học chuyên nghiệp

* Hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác - Lênin

Từ những quan niệm về tự học và hướng dẫn phương pháp tự học, ta

có thể hiểu hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin là

quá trình giúp đỡ của người dạy đối với người học học phần triết học Mác

- Lênin, nhằm hình thành ở người học những cách thức, con đường, phương tiện tự học, tự nghiên cứu khoa học hợp lý và hiệu quả, qua đó giúp họ không ngừng nâng cao chất lượng học tập và nghiên cứu khoa học của mình đối với học phần này

Chúng ta cũng biết rằng muốn học tập tốt một môn học nào đó thìngười sinh viên phải hiểu được đặc điểm của môn học, tổ chức được nhữnghoạt động tương ứng với môn học đó để lĩnh hội tri thức, chính bản thânngười học chứ không phải ai khác phải thiết lập được mối quan hệ biệnchứng giữa chủ thể (người học) và khách thể (môn học)

Việc tự học môn triết học Mác – Lênin cũng vậy, muốn học tập đạtkết quả cao trước hết người sinh viên phải hiểu được tính chất, đặc điểmcủa môn học - đó là một bộ môn vừa mang tính chất lý luận trừu tượng,khái quát lại vừa có tính thực tiễn rất cao Vì vậy, việc học tập môn Triếthọc Mác – Lênin không chỉ đơn thuần là việc nắm vững những nguyên lý,quy luật, những bài tập mang tính chất lý luận mà phải gắn liền với việc amhiểu và nắm vững những kiến thức thực tế vận dụng lý luận để giải quyếtnhững vấn đề thực tiễn đặt ra

Như vậy, để tự học tốt, vấn đề quan trọng trước tiên là người sinh viênphải hiểu rõ được ý nghĩa, vị trí đặc thù của môn học trong hệ thống cáckhoa học và đối với nghề nghiệp tương lai của mình, điều đó sẽ giúp họxây dựng được ý thức tự học và có ý chí khắc phục khó khăn trong quátrình tự học Để tự học môn triết học Mác – Lênin đạt hiệu quả thì việc xâydựng phương pháp học tập khoa học và việc lựa chọn hình thức học tập

phù hợp có một ý nghĩa vô cùng quan trọng Phương pháp tự học môn triếthọc Mác – Lênin không chỉ đơn thuần là học lại máy móc vở ghi, bài giảngcủa thầy mà người học còn phải làm quen với việc nghiên cứu, đọc các tàiliệu tham khảo, phải tìm hiểu thực tiễn lịch sử, chính trị - xã hôi, biết kếthợp sáng tạo giữa lý luận và thực tiễn … để tạo cho mình vốn tri thức đặcbiệt là sự am hiểu những thành tựu của khoa học tự nhiên, biết vận dụngnhững kiến thức triết học để lý giải và ngược lại những tri thức đó lại là cứliệu khoa học minh chứng cho những nguyên lý triết học

Tuy nhiên để thực hiện được những yêu cầu trên là vấn đề khó đối vớisinh viên, nhất là sinh viên năm thứ nhất vì các em hầu hết là mới rời ghếnhà trường phổ thông, vốn kiến thức nhìn chung mới chỉ dừng ở cấp độphổ thông chưa có sự khái quát và chuyên sâu về lý luận, khả năng tư duyđộc lập chưa cao, chưa định hình phương pháp tự học ở môi trường họcchuyên nghiệp và rõ ràng là vốn sống, vốn thực tế ít, tất cả những điều trên

sẽ gây khó khăn không nhỏ cho các em khi tiếp cận với học phần triết học

Do đó, vai trò của giảng viên bộ môn triết học Mác - Lênin là rất quantrọng trong việc hướng dẫn phương pháp tự học môn này

1.2 Thực trạng tự học và hướng dẫn phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc

1.2.1 Khái lược hoạt động dạy - học môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc

Trường Đại học Tây Bắc vốn tiền thân là trường Cao đẳng sư phạmTây Bắc, được nâng lên thành trường Đại học Tây Bắc ngày 23/03/2001, làtrường Đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, phục vụ cho việc đàotạo nguồn nhân lực đa ngành trình độ cao khu vực Tây Bắc, với rất nhiềungành nghề như: Đại học sư phạm Toán, Lý, Hóa, Văn, Sử, Địa…, cùngvới các ngành ngoài sư phạm như: Đại học Nông học, Lâm sinh, Bảo vệthực vật, Kế toán tổng hợp, Quản trị kinh doanh…(22 ngành Đại học và 8ngành Cao đẳng với tổng số khoảng 8000 sinh viên)

Bộ môn triết học Mác – Lênin là một trong những môn khoa họcMác – Lênin được giảng dạy cho sinh viên đại học, cao đẳng ở tất cả cácngành học Bộ môn này được chia thành hai phần kiến thức cơ bản là phần

I khái lược về triết học và lịch sử triết học, phần II những nguyên lý cơ bảncủa triết học Mác – Lênin Mục đích của bộ môn này nhằm trang bị chosinh viên một cách có hệ thống những nội dung cơ bản về thế giới quan vàphương pháp luận của triết học Mác – Lênin, lịch sử triết học, nhữngnguyên lý cơ bản của triết học Mác – Lênin Bước đầu biết vận dụng cácnguyên lý cơ bản của triết học Mác – Lênin vào nghiên cứu các khoa học

cụ thể, cũng như phân tích những vấn đề cuộc sống đặt ra

Bộ môn Triết học Mác - Lênin còn giúp người học phát triển tư duy lýluận, tự giác trau dồi phẩm chất chính trị, tinh thần và năng lực tư duy sángtạo, biết khái quát và giải đáp được những đòi hỏi cấp bách của công cuộcđổi mới và thực tiễn đặt ra, phục vụ sự nghiệp xây dựng thành công chủnghĩa xã hội ở Việt Nam

1.2.2 Thực trạng tự học môn triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc

Qua điều tra 150 sinh viên, chúng tôi chỉ nghiên cứu hoạt động tự họccủa sinh viên của các lớp hệ Đại học với hình thức phát phiếu điều tra, chủyếu về các mặt: Nhận thức về vai trò của môn học, hứng thú học tập mônhọc, động cơ học tập, thời gian, kế hoạch tự học, hình thức, phương pháp tựhọc, kỹ năng tự học

Kết quả thống kê đạt như sau:

* Nhận thức về tầm quan trọng của học phần triết học Mác – Lênin

Bảng 1.1: Vai trò của môn học triết học Mác - Lênin

STT Vai trò của học phần triết học

Mác - Lênin

Số lượng SV

Chúng ta luôn cho rằng học phần triết học Mác – Lênin là một môn học

có vai trò quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn trong việc đào tạo sinhviên Tuy nhiên, qua số liệu điều tra thu được, ta thấy một điều rất rõ là sinhviên trường Đại học Tây Bắc chưa thực sự nhận thức hết vai trò, ý nghĩa củamôn triết học Mác – Lênin đối với bản thân Với 35,33% sinh viên đánh giáđây là môn học có vai trò bình thường và 2% sinh viên chọn mức độ khôngquan trọng là quá cao so với tầm quan trọng thực sự của môn học trongchương trình đào tạo Vậy vấn đề là ở chương trình, bài giảng của giảng viênhay ở nhận thức của sinh viên, thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước??? Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả chỉ đề cập đến vấn đềnhận thức của người học về học phần triết học Mác – Lênin Từ nhận thứcđến hành động đúng đắn là một chuỗi lôgíc, khi bản thân mỗi sinh viênchưa thực sự hiểu rõ được vai trò của môn triết học Mác – Lênin đối vớibản thân mình thì làm sao họ có thể miệt mài, say sưa tự tìm tòi khám phánhững tri thức phong phú bổ ích của môn triết học Mác – Lênin nhưng rấttrừu tượng và không dễ để nắm bắt được thực chất và ý nghĩa của nó, và

hơn cả là có thể vận dụng những tri thức đó vào ngành học và thực tiễncuộc sống của mình.

Vậy sinh viên trường Đại học Tây Bắc đã nhận thức như thế nào vềtầm quan trọng của việc tự học môn triết học Mác – Lênin

* Nhận thức về tầm quan trọng của việc tự học học phần triết học Mác– Lênin

Chúng tôi tìm hiểu vấn đề này qua phiếu điều tra và kết quả thu đượcthể hiện ở bảng sau:

Bảng 1.2: Vai trò của tự học học phần triết học Mác – Lênin

STT Vai trò của tự học học phần

triết học Mác – Lênin

Số lượng SV

Nhìn vào bảng số liệu chúng ta nhận thấy nhận thức của sinh viên

về vấn đề tự học môn triết học Mác – Lênin, cho là bình thường được các

em chọn nhiều nhất (38,67%); thứ hai là tiêu chí quan trọng (37,67%); thứ

ba là rất quan trọng (21,33%); sinh viên lựa chọn tiêu chí không quan trọng

là cuối cùng (2,67%) Số liệu trên cho thấy phần lớn sinh viên trường Đạihọc Tây Bắc vẫn thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức học phần triết họcMác – Lênin, điều này là đi ngược lại với chủ trương của Bộ Giáo dục vàđào tạo là giảm tải 50% thời gian giảng lý thuyết trên lớp và chắc chắn đây

sẽ là nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập môn học nàycủa sinh viên trường Đại học Tây Bắc

* Thực trạng hứng thú tự học, tự nghiên cứu học phần triết học Mác –Lênin của sinh viên trường Đại học Tây Bắc

Thực tế dạy học đã chứng minh rằng khi sinh viên có hứng thú vớimôn học thì kết quả học tập thu được thường rất cao, bởi khi đó các em dồnhết cả tâm trí, năng lực vốn có và sự nỗ lực của mình để tìm hiểu, khám

phá thế giới tri thức môn học Ngược lại, nếu không khơi dậy tạo được sựcảm hứng ở các em với môn học thì kết quả học tập thu được sẽ không đạtnhư mong muốn.

Để tìm hiểu hứng thú của sinh viên đối với môn học, chúng tôi tiếnhành khảo sát vấn đề này, kết quả thu được là:

Bảng 1.3: Hứng thú tự học môn triết học Mác - Lênin

STT Hứng thú tự học môn triết học Mác – Lênin Số lượng

ta thấy một thực tế rằng sinh viên trường Đại học Tây Bắc chưa thực sự cóhứng thú học tập môn triết học Mác - Lênin Số sinh viên lựa chọn mức độhứng thú và rất hứng thú là không nhiều, tệ hơn là vẫn có 8% sinh viênđược hỏi cảm thấy chán và mệt mỏi khi tự học môn triết học Mác - Lênin.Điều này lý giải vì sao sinh viên chỉ học triết học khi kỳ thi đến gần - thựcchất các em chỉ học mang tính đối phó hoặc vì số lượng học trình học phầnnày quá cao

* Thực trạng phương pháp tự học môn triết học Mác – Lênin của sinhviên trường Đại học Tây Bắc

Để tìm ra các giải pháp giúp đỡ, hướng dẫn cho việc tự học học phầntriết học Mác - Lênin của sinh viên trường Đại học Tây Bắc đạt kết quả tốthơn thì trước hết chúng ta phải biết được các em đã tiến hành tự học bộmôn như thế nào? Các em đã sử dụng những phương pháp nào tiếp cậnmôn triết học? Các phương pháp mà sinh viên đã và đang sử dụng có

những điểm mạnh, điểm yếu gì, qua khảo sát 200 sinh viên các ngành họckhác nhau đã kết quả thu được thể hiện ở bảng sau:

1 Cố gắng học thuộc những kiến thức trong phạm

2 Kết hợp vở ghi với giáo trình lập dàn bài, đề

3 Học vở ghi kết hợp với đọc sách, tài liệu tham khảo 31 15,5

4 Đọc giáo trình trước khi nghe giáo viên giảng 24 12

5 Học liên hệ với thực tiễn qua các phương tiện

Kết quả thu được như trên đã nói lên một điều rằng những phươngpháp mà sinh viên trường Đại học Tây Bắc thường sử dụng để tự học môntriết học Mác - Lênin phần lớn là những phương pháp quen thuộc và cũnghay được các em sử dụng để tự học ở một số bộ môn khác

Phương pháp tự học theo kiểu lập kết hợp với vở ghi và giáo trình đểlập dàn bài, đề cương ôn tập giúp sinh viên nắm vững tri thức cơ bản của

môn triết học Mác - Lênin, hay cách học học vở ghi kết hợp đọc sách, tài

liệu tham khảo sẽ giúp các em hiểu sâu sắc hơn các vấn đề triết học Mác –Lênin, biết mở rộng phạm vi tri thức lĩnh hội thông qua tự tìm tòi, tự đàosâu suy nghĩ…

Nhưng đáng chú ý là có 28% sinh viên được hỏi đã lựa chọn học theokiểu đọc và học thuộc lòng những kiến thức trong phạm vi bài giảng, cáchhọc này có ưu điểm ở chỗ có thể giúp sinh viên nắm được một hệ thống kiếnthức cơ bản nhất định, nội dung tri thức đã được giảng viên khái quát, chọnlọc và trình bày lôgíc theo vấn đề, tuy nhiên nếu chỉ học thuộc lòng một cáchmáy móc mà không có sự suy nghĩ, liên hệ với thực tế, không có sự liên kếtvới những thông tin thu được qua các nguồn tài liệu khác thì ưu điểm này sẽtrở thành khiếm khuyết vì những nội dung giảng viên trình bày và phân tíchchỉ là cơ bản, còn để hiểu rộng và sâu sắc hơn thì người học phải tìm tòi đọc,nghiên cứu các tài liệu tham khảo, có như vậy lượng tri thức thu được quamỗi chương, tiết thầy giảng mới phong phú và sâu rộng được

Để làm được việc trên, nhiệm vụ của giảng viên phải thực hiện tốtkhâu hướng dẫn tự học, khi hướng dẫn sinh viên tự học, tự nghiên cứungười giảng viên cần giúp cho sinh viên biết sử dụng phối hợp nhuần nhiễncác phương pháp tự học khác nhau ví dụ: Cách tóm tắt nội dung tài liệu đãđọc, cách tìm ý chính trong một nội dung, phương pháp phân tích, so sánh,tổng hợp vấn đề…có như vậy thì chất lượng tự học các môn nói chung vàhọc phần triết học Mác - Lênin nói riêng mới đạt hiệu quả tốt được

Tóm lại qua việc tìm hiểu thực trạng tự học môn triết học Mác Lênin của sinh viên trường Đại học Tây Bắc, chúng ta nhận thấy rằng: Đa

-số sinh viên chưa nhận thức sâu sắc về vai trò, ý nghĩa của môn học đối vớibản thân, các em chưa biết hoặc chưa được hướng dẫn cách thức tổ chức tựhọc, tự nghiên cứu môn học một cách khoa học

* Những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng tự học môn triết học

Mác – Lênin của sinh viên trường Đại học Tây Bắc

Để có các phương cách cụ thể giúp cho việc tự học môn triết họcMác – Lênin của sinh viên được tốt hơn, một trong những điều kiện quantrọng là phải nắm được nguyên nhân đã ảnh hưởng đến chất lượng tự học

bộ môn này của các em Tác giả đã tiến hành phát phiếu điều tra những

nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng tự học bộ môn này của sinh viêntrường Đại học Tây Bắc (200 sinh viên) qua một số chỉ số và thấy kết quảnhư sau:

Bảng 1.5: Các nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng tự học không

1 Không có sự hướng dẫn tự học của giảng viên 3 1,5

2 Giảng viên có hướng dẫn tự học nhưng không phù

Thiếu giáo trình, tài liệu tham khảo 5 2,5

3 Chưa có phương pháp tự học phù hợp với môn học 84 42

4 Do sinh viên chưa ý thức được vai trò của môn học 40 20

5 Không có sự kiểm tra thường xuyên của giảng viên

6 Hình thức dạy học còn đơn điệu, nhàm chán 15 7,5

7 Nội dung môn học trừu tượng, khó học 21 10,5

Qua kết quả thu được chúng ta nhận thấy rằng nguyên nhân có ảnhhưởng lớn nhất đến kết quả tự học không hiệu quả môn triết học Mác –Lênin của sinh viên theo ý kiến các em là do chưa có phương pháp tự họcphù hợp với môn học (42%); thứ hai là do sinh viên chưa ý thức được vaitrò của môn học (20%), các em thẳng thắn cho rằng cố học để thi cho qua;thứ ba là nội dung môn học trừu tượng, khó học (10,5%) hầu hết sinh viênkhi được hỏi đều trả lời môn triết học là môn khoa học xã hội khó nhất, vìtính khái quát lý luận rất cao nên đọc khó hiểu và khó nhớ ; thứ tư là không

có sự kiểm tra thường xuyên của giảng viên bộ môn (10%), hiện tượng nàydiễn ra khá phổ biến ở các môn khoa học Mác – Lênin vì lý do thực hiệngiảm thời gian lên lớp nên giảng viên chỉ giao bài tập mà không có thờigian kiểm tra thường xuyên; thứ năm các em cho rằng hình thức dạy họccủa giảng viên bộ môn này còn đơn điệu, nhàm chán; thứ sáu là có giảng

viên bộ môn hướng dẫn tự học nhưng không phù hợp và cuối cùng làkhông có sự hướng dẫn tự học của giảng viên

Từ kết quả trên ta thấy, nguyên nhân lớn nhất ảnh hưởng đến chấtlượng tự học môn triết học Mác – Lênin của sinh viên trường Đại học TâyBắc là do các em chưa có phương pháp tự học học phần triết học Mác -Lênin Trong lý luận dạy học, nói đến quá trình dạy học thì đặc điểm nổibật của quá trình là dạy phương pháp tiếp cận, khám phá tri thức cho ngườihọc Nhưng thực tế sinh viên ở trường Đại học Tây Bắc lại đang gặp khókhăn ở việc tìm một cách học, một phương pháp học tập bộ môn hợp lý,hiệu quả

Xác định được nguyên nhân cơ bản này sẽ là nhân tố quan trong giúpcho cán bộ, giảng viên giảng dạy môn triết học Mác – Lênin tìm ra các biệnpháp nâng cao chất lượng học tập của sinh viên đối với bộ môn này

Bên cạnh đó nguyên nhân có ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng tựhọc của sinh viên là do các hình thức dạy học chưa phong phú Đây cũng làmột vấn đề đang được các thầy cô giáo quan tâm đến rất nhiều Trong thực

tế, đôi khi do những điều kiện nhất định, các hình thức tổ chức dạy học bộmôn của giáo viên chưa thực sự phong phú, chưa cuốn hút được lòng say

mê, tìm tòi tri thức môn học cho học sinh

Một nguyên nhân khác tác động đến chất lượng tự học môn triết họcMác - Lênin cho sinh viên là do không có sự hướng dẫn tự học Việc mongmuốn có một hướng dẫn cụ thể để tự học bộ môn triết học Mác – Lênin làmột nhu cầu chính đáng của các em Trong quá trình dạy học bộ môn triếthọc Mác – Lênin, nhiều giảng viên cũng quan tâm đến việc trao đổi vớisinh viên về một số phương pháp tự học, tự nghiên cứu, tuy nhiên tôi nghĩrằng điều mà các em cần nhất là một sự hướng dẫn cụ thể, thường xuyên vàphù hợp với môn học Ở đại học, cao đẳng, điều quan trọng có ảnh hưởngquyết định đến chất lượng dạy – học chính là do chất lượng tự học của mỗibản thân sinh viên Vì vậy việc giúp đỡ cho sinh viên có được phương pháp

tự học hợp lý, tiện lợi để các em có thể học tập môn học thường xuyên, tựgiác, tràn đầy hứng thú đang là một vấn đề rất cấp bách.

Việc nắm bắt được các nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng tự họcmôn triết học Mác – Lênin có ý nghĩa hết sức quan trọng, đó sẽ là cơ sở đểchúng ta có những biện pháp tác động cần thiết giúp cho việc tự học của sinhviên đạt được mục tiêu Nói cách khác, khi không có sự am hiểu sâu sắc vềnhững nguyên nhân gây ra thực trạng hiện tại, không tận tâm đi vào tìm hiểunhững băn khoăn, trăn trở, những khó khăn mà sinh viên của chúng ta đanggặp phải thì chúng ta không thể có được những biện pháp thiết thực để nângcao chất lượng dạy học bộ môn này trong nhà trường cao đẳng

Thực tế qua trao đổi với các giảng viên giảng dạy bộ môn Giáo dụcchính trị nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng cho thấy, hầu hết cácgiảng viên đều có nhận định về các nguyên nhân lớn nhất ảnh hưởng tới chấtlượng tự học môn triết học Mác – Lênin của sinh viên do các em chưa ý thứcđược vai trò của môn học; thứ hai là nguyên nhân do sinh viên chưa cóphương pháp tự học; thứ ba là do nội dung môn học trừu tượng, khó học Vấn đề đặt ra là, cần phải có giải pháp giúp đỡ hữu hiệu để hoạt động

tự học của các em, có chất lượng hiệu quả, mỗi giảng viên bộ môn phải xácđịnh vấn đề tự học của sinh viên có ý nghĩa quyết định đến chất lượngchung của hoạt động dạy học bộ môn này

Vậy thực trạng giảng dạy và hướng dẫn phương pháp tự học họcphần triết học Mác - Lênin ở trường Đại học Tây Bắc như thế nào? Cácgiảng viên thường gặp khó khăn gì khi hướng dẫn phương pháp tự họctriết học Mác - Lênin?

Để tìm hiểu những vấn đề này, chúng tôi đã tiến hành điều tra quaphiếu phản ánh cho cán bộ giảng dạy môn triết học Mác - Lênin ở trườngĐại học Tây Bắc Qua điều tra trên 7 giảng viên hiện đang giảng dạy bộmôn này kết quả thu được là 100% (7/7) giảng viên cho rằng việc hướngdẫn sinh viên tự học, tự nghiên cứu là rất quan trọng, công việc này không

chỉ thực hiện đúng tinh thần công văn số 11381/BGDĐT-ĐH & SĐH vềviệc hướng dẫn giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng HồChí Minh của Bộ Giáo dục và Đào tạo mà còn đáp ứng được yêu cầu của

xu hướng giáo dục – đào tạo trên thế giới, với sự bùng nổ của khoa học công nghệ như hiện nay thì việc giảng viên cố gắng truyền đạt tất cả sựhiểu biết của mình chỉ là một phần trong mục tiêu đào tạo, cái quan trọnghơn cả là người thầy phải giúp và định hình cho sinh viên một phươngpháp tư duy khoa học, một kỹ năng độc lập và sáng tạo trong việc chủđộng tìm tòi khám phá tri thức Làm được như vậy, thế hệ sinh viên củachúng ta mới theo kịp và không bị lạc hậu trước kho tàng tri thức nhânloại ngày càng gia tăng, như A.Đixtervec đã nhận định: “Người giáo viêntồi cung cấp chân lý, còn người giáo viên tốt thì dạy người ta cách tìm rachân lý ” [21, Tr.158]

-Như vậy từ kết quả thu được như trên, ta nhận thấy rằng nhữngnguyên nhân có ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng tự học môn triết họcMác – Lênin của sinh viên trường Đại học Tây Bắc phần lớn thuộc vềnguyên nhân chủ quan ở phía người dạy và người học, do sinh viên chưa ýthức được vai trò của môn học, do các em chưa có phương pháp tự học phùhợp với môn học, do phương pháp dạy và hướng dẫn tự học cho sinh viêncủa giảng viên chưa được quan tâm đúng mức, do các hình thức dạy họcchưa phong phú…

Việc xác định được các nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng đến chấtlượng học tập bộ môn xuất phát từ chính bản thân người dạy và người học– đó chính là những cơ sở lý luận và thực tiễn để chúng ta có những địnhhướng khoa học, đúng đắn từ đó đề ra các giải pháp quy trình nhằm nângcao chất lượng hướng dẫn tự học cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

Từ việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động hướng dẫnphương pháp tự học cho sinh viên nói chung và sinh viên trường Đại họcTây Bắc nói riêng, chúng ta nhận thức được rằng, hướng dẫn phương pháp

tự học chính là một cách thức dạy học, một quy trình quan trọng trong giáodục và đào tạo ở bậc đại học, trong đó người học đóng vai trò chủ động tíchcực, tự giác và độc lập chiếm lĩnh, khám phá tri thức bằng hoạt động củachính bản thân mình, còn người thầy đóng vai trò chủ đạo giúp đỡ, hướngdẫn nhằm định hình cho người học có một phương pháp tự học, tự nghiêncứu đúng đắn, khoa học và hiệu quả

Qua thực trạng tự học và hướng dẫn phương pháp tự học phần triếthọc Mác – Lênin ở trường Đại học Tây Bắc cho thấy: Đa số sinh viên chưanhận thức sâu sắc được vai trò, ý nghĩa của môn học, chưa có cách thức,phương pháp tự học đúng đắn; giảng viên thì nhận thức được vai trò tự học

và cho rằng chỉ bằng cách hướng dẫn cho sinh viên phương pháp tự họcmột cách hợp lý, khoa học thì sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy học, tuynhiên mức độ quan tâm, đầu tư vào công việc này còn ít, các hình thức dạyhọc của người thầy chưa phong phú…

Trong các nguyên nhân cơ bản được xác định, thì nguyên nhân có ảnhhưởng lớn và trực tiếp đến kết quả chất lượng tự học môn triết học Mác –Lênin là các em chưa có phương pháp tự học khoa học, đúng quy trình,chưa được hướng dẫn và kiểm tra một cách cụ thể, kỹ lưỡng về tự học;giảng viên chưa có nhiều hình thức dạy học phong phú, chưa có sự hướngdẫn cụ thể cách thức tiếp cận vấn đề và giải quyết vấn đề trong quá trình tựhọc Như nhà giáo dục học S.Raxech đã từng nói: Một giáo viên sáng tạo làngười biết giúp đỡ học sinh tiến bộ nhanh chóng trên con đường tự học.Giáo viên phải là người hướng dẫn, người cố vấn hơn là chỉ đóng vai tròcông cụ truyền đạt tri thức

Vì vậy, vấn đề cấp bách đặt ra là cần phải nâng cao chất lượng hướngdẫn phương pháp tự học phần triết học Mác – Lênin cho sinh viên củatrường Đại học Tây Bắc góp phần đưa sự nghiệp giáo dục - đào tạo của bộmôn, của Trường vươn lên tầm cao mới, đáp ứng được yêu cầu trình độgiáo dục của thời đại

CHƯƠNG 2 THỰC NGHIỆM HƯỚNG DẪN PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN CHO SINH VIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

2.1 Kế hoạch thực nghiệm

2.1.1 Mục đích thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành nhằm mục đích đánh giá, thẩmđịnh về hiệu quả của việc hướng dẫn phương pháp tự học học phần triếthọc Mác – Lênin cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

2.1.2 Đối tượng thực nghiệm

Tác giả lựa chọn đối tượng thực nghiệm 02 lớp sinh viên năm thứ 2khoa Văn và khoa Toán trường Đại học Tây Bắc (Lớp thực nghiệm 70 sinhviên; lớp đối chứng 70 sinh viên), với nội dung bài giảng chương VI (Hainguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật) và chuơng IX (Lý luậnnhận thức)

2.1.3 Giả thuyết thực nghiệm

Hướng dẫn phương pháp tự học học phần triết học Mác – Lênin khitiến hành sẽ hình thành một phương pháp tự học và phát huy được tính tíchcực học tập của sinh viên, kết quả đạt được là sinh viên lớp thực nghiệmđược hướng dẫn phương pháp tự học sẽ đạt hiệu quả học tập cao hơn sinhviên lớp đối chứng

Thời gian thực nghiệm được tiến hành trong 04 tuần Tác giả tiến hànhthực nghiệm song song, trong đó tác giả thực hiện lớp thực nghiệm, còn lớpđối chứng không có hướng dẫn phương pháp tự học – do một giáo viêncùng bộ môn tiến hành soạn, giảng và lên lớp

Kết thúc thời gian thực nghiệm, chúng tôi tổ chức kiểm tra ở cả hainhóm thực nghiệm và đối chứng cùng một đề bài, trong cùng một thời gian,kết quả các bài kiểm tra được phân tích và xử lý để tăng thêm tính khách

quan của quá trình thực nghiệm sư phạm, chúng tôi còn lấy kết quả thi kếtthúc học phần môn triết học Mác - Lênin năm học 2007 – 2008 của sinh viênlớp thực nghiệm và lớp đối chứng làm cứ liệu để xác định tính hiệu quả củaphương án thực nghiệm Sau giai đoạn thực nghiệm, tác giả có tổ chức lấy ýkiến đóng góp của sinh viên và giảng viên bộ môn để rút kinh nghiệm.

Chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm theo quy trình bao gồm bagiai đoạn sau:

1- Giai đoạn chuẩn bị thực nghiệm

- Xây dựng giáo án hướng dẫn phương pháp tự học học phần triết họcMác – Lênin (Chương VI, IX)

- Lựa chọn lớp đối chứng và lớp thực nghiệm

2- Giai đoạn triển khai thực nghiệm

- Khảo sát kết quả học tập ban đầu của hai lớp thực nghiệm và đốichứng

- Tiến hành thực nghiệm : Chúng tôi tiến hành thực nghiệm bằng cáchdạy học và hướng dẫn cho sinh viên tự học theo giáo án đã xây dựng

- Kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm: Kiểm tra đầu ra được tiếnhành ngay sau khi thực nghiệm nhằm xác định kết quả học tập của sinhviên ở cả hai lớp thực nghiệm và đối chứng

3- Giai đoạn xử lý kết quả thực nghiệm

- Xây dựng tiêu chí và thang định giá, bao gồm: Kết quả học tập củasinh viên: thể hiện ở điểm số của bài kiểm tra sau khi tiến hành học tậptheo cách dạy học hướng dẫn phương pháp tự học phần chủ nghĩa duy vậtbiện chứng môn triết học Mác – Lênin

Chúng tôi đánh giá kết quả học tập của các em bằng cách dùng thangchấm điểm Thang chấm điểm chia thành bốn mức từ cao xuống thấp,tương đương bốn loại: Xuất sắc, giỏi, khá, trung bình, yếu (Xuất sắc từ 9đến 10 điểm; Giỏi từ 8 đến cận 9; Khá từ 7 đến cận 8 điểm; Trung bình từ 5đến cận 7 điểm; Yếu là dưới 5 điểm)

- Đo sự hứng thú và tính tích cực của sinh viên: Đây là một lĩnh vựcnghiên cứu hết sức trừu tượng nên chúng tôi đo hứng thú và tích cực củasinh viên với hướng dẫn phương pháp tự học bằng cách xây dựng phiếutrưng cầu ý kiến sinh viên để qua đó biết được hứng thú cũng như là tínhtích cực của các em với phương án thực nghiệm đó như thế nào.

- Xử lý kết quả thực nghiệm: Chúng tôi tiến hành xử lý thực nghiệmbằng cách so sánh, đối chiếu kết quả học tập của lớp thực nghiệm và lớpđối chứng dựa trên tiêu chí và thang định giá đã xây dựng

Cuối cùng là phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm

2.2 Nội dung thực nghiệm và xử lý các kết quả thực nghiệm

Trước khi tiến hành tác động sư phạm theo mục đích thực nghiệm,chúng tôi tiến hành khảo sát trình độ ban đầu của hai nhóm lớp thựcnghiệm và lớp đối chứng, thông qua tiến hành kiểm tra trắc nghiệm 45 phútnhững nội dung kiến thức cơ bản của môn triết học Mác – Lênin (xem phụlục 1) Trong bài kiểm tra đó, sau khi xử lý kết quả chúng tôi thu được kếtquả học tập môn triết học Mác – Lênin của lớp thực nghiệm và lớp đốichứng (mỗi lớp 70 sinh viên) như sau:

Bảng 2.1 Kết quả học tập của hai lớp thực nghiệm và đối chứng

Tác giả tiến hành tác động sư phạm bằng cách giảng và tổ chức hướngdẫn cho sinh viên lớp thực nghiệm theo giáo án có hướng dẫn phương pháp

tự học đã được xây dựng Các em sẽ tiến hành học tập, tự nghiên cứu theophương án thực nghiệm này Còn sinh viên lớp đối chứng sẽ học tập theocách thông thường, tức là học theo bài giảng thuần tuý không có hướng dẫn

tự học của giảng viên

Sau bốn tuần tiến hành tác động sư phạm, để có được kết quả thựcnghiệm, chúng tôi đã cho sinh viên lớp thực nghiệm và lớp đối chứng làmbài kiểm tra, sau đó chấm bài và đánh giá theo các thang đo đã xây dựng

Đề bài kiểm tra không đơn thuần chỉ dừng lại ở việc nắm vững và phân tíchđược những tri thức triết học Mác – Lênin đã học theo trí nhớ mà còn giảiquyết được các vấn đề đặt ra đòi hỏi các em phải có sự tổng hợp, khái quáthoá và vận dụng sáng tạo những tri thức lý luận vào hoạt động nhận thức

và thực tiễn theo yêu cầu nội dung từng chương

2.2.1 Nội dung thực nghiệm

* Nghiên cứu nội dung thực nghiệm và lựa chọn đơn vị kiến thức

Nội dung chương trình triết học Mác - Lênin trong giáo trình triết học

Mác - Lênin dùng cho các trường đại học, cao đẳng hiện nay (Tái bản lần

thứ hai – 2006 có sửa chữa, bổ sung) theo qui định của Bộ giáo dục và đào

tạo bao gồm có hai phần, mười bốn chương:

Phần I: Khái lược về triết học và lịch sử triết học, bao gồm cácchương: chương I: Khái lược về triết học; chương II: Khái lược về lịch sửtriết học trước Mác; chương III: Sự ra đời và phát triển của triết học Mác –Lênin; chương IV: Một số trào lưu triết học phương tây hiện đại

Phần II: Những nguyên lý cơ bản của triết học Mác – Lênin, bao gồmcác chương: Chương V: Vật chất và ý thức; chương VI: Hai nguyên lý củaphép biện chứng duy vật; chương VII: Những cặp phạm trù cơ bản củaphép biện chứng duy vật; chương VIII: Những quy luật cơ bản của phépbiện chứng duy vật; chương IX: Lý luận nhận thức; chương X: Hình tháikinh tế - xã hội; chương XI: Giai cấp và dân tộc; chương XII: Nhà nước và

cách mạng xã hội; chương XIII: Ý thức xã hội; chươngIIX: Vấn đề conngười trong triết học Mác - Lênin

Về việc xác định phương pháp dạy học bao giờ cũng căn cứ vào nộidung kiến thức của môn học và từng chương cũng như đối tượng người học.Trong đề tài, phạm vi nội dung bài giảng được xác định là chương VI và IX ,đối tượng người học là sinh viên hệ đại học không chuyên năm thứ hai Từcăn cứ trên, tác giả đã xây dựng những phương pháp dạy học cụ thể là:phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp đàm thoại,phương pháp đặt câu hỏi, phương pháp đọc giáo trình, phương pháp so sánh,đối chiếu, phương pháp gắn lý luận với thực tiễn,…

Tương ứng với các phương pháp, tác giả lựa chọn một số đơn vị kiếnthức để vận dụng việc hướng lẫn phương pháp tự học cho sinh viên Sauđây là những đơn vị kiến thức mà chúng tôi lựa chọn

Bảng 2.2 Nội dung đơn vị kiến thức thực nghiệm

STT Nội dung đơn vị kiến thức Phương pháp Thời

gian

1

Chương VIHai nguyên lý cơ bản của phép biện

- Lập kế hoạch bài dạy lớp đối chứng

Trên cơ sở dung lượng kiến thức các chương, chúng tôi đã lập kếhoạch bài giảng theo cách thức truyền thống do một giảng viên khác trong

bộ môn đảm nhiệm giảng dạy Giảng viên này có nhiệm vụ thuyết trình,phân tích cho sinh viên hiểu những tri thức cơ bản đã có trong giáo trình.Trong quá trình lên lớp, giảng viên chỉ cần truyền đạt cho sinh viên mộtcách tuần tự những khái niệm, phạm trù, những vấn đề lý thuyết, giảngviên chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, diễn giảng

- Lập kế hoạch bài dạy cho lớp thực nghiệm

Thiết kế bài thực nghiệm 1:

CHƯƠNG II HAI NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau bài học, sinh viên cần đạt được những nội dung cơ bản sau:

1- Về kiến thức

- Khái niệm mối liên hệ, các tính chất của mối liên hệ

- Khái niệm phát triển, các tính chất của sự phát triển

- Giá trị khoa học và ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý về mốiliên hệ phổ biến và sự phát triển: Trong nhận thức và hoạt động thực tiễnchúng ta phải quán triệt quan điểm toàn diện, lịch sử - cụ thể và phát triển

2- Về kỹ năng

- Nêu được đầy đủ khái niệm, tính chất

- Phân tích được tính khách quan, tính phổ biến và tính đa dạngphong phú của mối liên hệ và sự phát triển

- Phân tích được ý nghĩa pháp luận của hai nguyên lý, phê phán cácquan điểm duy tâm, siêu hình về mối liên hệ và về sự phát triển

3- Về thái độ, hành vi

- Hiểu được sâu sắc nội hàm khái niệm mối liên hệ và sự phát triển.

- Có khả năng vận dụng được nội dung hai nguyên lý cơ bản củaphép biện chứng duy vật vào nhận thức và thực tiễn

- Có năng lực phê phán, bác bỏ được các quan điểm sai lầm đối lậpvới quan điểm duy vật biện chứng

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Phương tiện thực hiện bài giảng chủ yếu là sách giáo trình, bảng, phấn,tài liệu tham khảo, sử dụng máy chiếu phim tài liệu về sự cân bằng sinh thái,

về nguồn gốc của sự sống, mối liên hệ giữa thế giới vô cơ và hữu cơ…,bàikiểm tra nhận thức và phiếu điều tra trưng cầu ý kiến của sinh viên

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1- Cách mở đầu

Ỏ chương vật chất và ý thức chúng ta đã biết rằng, thế giới này tồn tạiduy nhất là thế giới vật chất, thế giới đó phản ánh vào trong đầu óc conngười hình thành thế giới tinh thần Một vấn đề được đặt ra là, thế giới vậtchất rất đa dạng phong phú và khác nhau, vậy giữa chúng có mối liên hệtác động qua lại hay chúng tồn tại biệt lập, tách rời? Chúng tồn tại bất biếnhay vận động biến đổi không ngừng? Ý nghĩa của những vấn đề này là gì?Tất cả sẽ được lý giải trong nội dung chưong VI, Hai nguyên lý cơ bản củaphép biện chứng duy vật

2- Dạy bài mới

NỘI DUNG BÀI HỌC HOẠT ĐỘNG CỦA GIẢNG VIÊN (GV) HOẠT ĐỘNG CỦA SINH VIÊN (SV) PHƯƠNGPHÁP

I Nguyên lý về mối liên hệ

phổ biến

1 Khái niệm mối liên hệ

Các sự vật, hiện tượng,

các quá trình khác nhau vừa

tồn tại độc lập, vừa quy định,

tác động qua lại, chuyển hóa

lẫn nhau

Từ quan niệm trên ta có

khái niệm về mối liên hệ

theo quan điểm duy vật biện

chứng: Mối liên hệ là phạm

trù triết học dùng để chỉ sự

quy định, sự tác động qua

lại, sự chuyển hóa lẫn nhau

giữa các sự vật, hiện tượng

hay giữa các mặt của một sự

vật, của một hiện tượng

trong thế giới.

GV: Để nghiên cứu mối liên hệ chúng

ta phải trả lời hai câu hỏi sau?

Một là: Các sự vật, các hiện

tượng và các quá trình khác nhau của thế giới có mối liên hệ qua lại, tác động, ảnh hưởng lẫn nhau hay chúng tồn tại biệt lập, tách rời nhau?

Hai là: Nếu chúng có mối liên

hệ qua lại thì cái gì quy định mối liên

hệ đó?

Trong lịch sử triết học, để trả lờinhững câu hỏi đó ta thấy có nhiềuquan điểm khác nhau: siêu hình, duytâm và duy vật biện chứng, các emhãy đọc tài liệu và cho biết:

GV: Vậy quan điểm siêu hình là gì?

Hãy nhận xét quan điểm đó?

Ví dụ: Trong thế giới, giới vô cơ

và hữu cơ không có mối liên hệ, giữađộng vật và thực vật không có mốiliên hệ, có chăng chỉ là ngẫu nhiên

SV: - Quan điểm siêu hình cho rằngcác sự vật, hiện tượng tồn tại biệtlập, tách rời nhau, cái này tồn tạibên cạnh cái kia Chúng không có

sự phụ thuộc, không có sự ràngbuộc và quy định lẫn nhau Nếugiữa chúng có sự quy định lẫn nhauthì cũng chỉ là những quy định bề

1 Phươngpháp cơ bản:phân tích; quynạp; so sánhđối chiếu; đặtcâu hỏi dẫndắt; liên hệ lýluận với thựctiễn

Đọc giáo trình,tài liệu tham khảo, thảo luận nhóm, liện hệ thực tiễn theo phương pháp quy nạp rút ra

GV: Quan điểm duy tâm là gì? Các

em hãy chỉ ra hạn chế của nó?

Ví dụ: Quan điểm của Hêghencho rằng mối liên hệ của các sự vậthiện tượng thực chất là do mối liên hệ

“ý niệm tuyệt đối” quyết định hayphái duy thực cho đó là mối liên hệcủa các khái niệm quy định…

ngoài, mang tính ngẫu nhiên

- Quan điểm siêu hình là sai vìtrong thế giới không có sự vật hiệntượng nào tồn tại một cách tách rờibiệt lập

Ví dụ: Giữa động vật và thực vật cóquá trình trao đổi chất làm cân bằng

hệ sinh thái

SV: - Thế giới các sự vật có mốiliên hệ, nhưng cái quyết định mốiliên hệ, sự chuyển hóa lẫn nhau giữacác sự vật, hiện tượng là một lựclượng siêu tự nhiên hay ở ý thức,cảm giác của con người

- Hạn chế của những người theoquan điểm duy tâm là họ đã xuấtphát từ việc giải quyết mặt thứ nhấtvấn đề cơ bản của triết học, ý thức,tinh thần quyết định vật chất

Ví dụ: Mối liên hệ của các kháiniệm thực chất là phản ánh mối liên

hệ của các sự vật, hiện tượng trongthế giới vật chất, do thế giới vật chấtquy định

kết luận chung

Đọc tài liệu, thảo luận đưa

ra những trích dấn minh họa