MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA RẦY NÂU NUÔI TRÊN LÚA THƯỜNG VÀ LÚA NHIỄM BỆNH VÀNG LÙN & LÙN XOẮN LÁ guyễn hư Cường, Đàm Hữu Trác, Phạm Văn Sơn, Đặng Thị Lan Anh, Đỗ Trà Hồng, Phùng Sinh
Trang 1MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA RẦY NÂU NUÔI TRÊN LÚA THƯỜNG VÀ LÚA NHIỄM BỆNH VÀNG LÙN & LÙN XOẮN LÁ
guyễn hư Cường, Đàm Hữu Trác, Phạm Văn Sơn, Đặng Thị Lan Anh,
Đỗ Trà Hồng, Phùng Sinh Hoạt, gô Vĩnh Viễn
SUMMARY
Some biological characteristics of brown planthopper (ilaparvata lugens) rearing
on healthy rice and rice infected by virus (RRSV & RGSV)
The brown planthopper - BPH (ilaparvata lugens Stall) is the most dangerous pest
on rice not only the directly harmful by sucking but also is the vector of virus disease (RGSV - rice grassy stunt virus & RRSV - rice ragged stunt virus) The adult phase of BPH was rearing on rice infected by RGSV & RRSV in first generation and continuous in second generation shorter than BPH was rearing on healthy rice in turn are 5.91 ± 0.35 days and 4.73 ± 0.74 days In concurrent, the adult phase of BPH in the first generation was rearing by infected by RGSV & RRSV and rearing by healthy rice in second generation were shorter than BPH was rearing running by infected rice On the other hand, the number of BPH’egg laying in first generation by healthy rice is 78.25 ± 40.16 of eggs more than BPH was rearing by infected rice is 69.36 ± 10.94 of eggs Moreover, the egg laying of BPH was rearing on infected rice in first generation and rejoin rearing by healthy rice in second generation is 56.06 ± 9.43 of eggs more than egg laying of BPH was rearing running by infected rice is 25.62 ± 0.45 of eggs
Keywords: Biology characteristics, ilaparvata lugens, rice, RGSV, RRSV
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Rầy nâu (ilaparvata lugens Stal.) là
đối tượng gây hại hàng đầu ở các vùng
trồng lúa nước trên thế giới trong đó có
Việt Nam, ngoài tác hại trực tiếp chúng
còn là môi giới truyền một số bệnh virus
lúa như bệnh virus vàng lùn và lùn xoắn lá
lúa Trong những năm 1977-1978 hơn 1
triệu ha lúa tại đồng bằng sông Cửu Long
bị rầy nâu gây hại và thất thu khoảng hơn 1
triệu tấn thóc (Cục BVTV, 1980) Mặt khác, chúng còn là môi giới truyền bệnh lúa lùn xoắn lá tại các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre và Đồng Nai với diện tích hại lên tới 40000ha Gần đây, vào những năm 2006-2008, dịch rầy nâu và bệnh virus lúa
cỏ và lúa lùn xoắn lá đã gây hại trên diện rộng tại 22 tỉnh thành phố thuộc đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam bộ với diện tích bị hại năm 2007 lên tới 239,266 ha bị nhiễm rầy nâu và 174,283 ha bị nhiễm
Trang 2bệnh vàng lùn và lúa lùn xoắn lá trong đó
diện tích tiêu hủy là 35,982 ha (Cục
BVTV, 2007) Chính vì tác hại của rày nâu
như vậy nên các nghiên cứu về rầy nâu
như giống chống chịu, khả năng kháng
thuốc và một số đặc điểm sinh học sinh
thái… làm cơ sở cho phòng chống được
nghiên cứu khá đầy đủ Tuy nhiên, nghiên
cứu về ảnh hưởng của các loại thức ăn
nhiễm bệnh vàng lùn, lúa lùn xoắn lá tới
một số đặc điểm sinh học sinh thái của rầy
nâu còn ít được nghiên cứu
II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
1 Vật liệu nghiên cứu
- Cây rau mác (Monochoria vaginalis)
- Giống lúa TN1
- Nguồn lúa bệnh vàng lùn và lùn xoắn
lá trong các lồng lưới cách ly
- Cốc nhựa, ống mica thủng hai đầu
dùng nuôi cá thể rầy
2 Phương pháp nghiên cứu
Nguồn rầy ban đầu dùng cho các thí
nghiệm nuôi sinh học: Rầy được bắt ngoài
ruộng đưa về và cho đẻ trứng trên cây cỏ
mác (Monochoria vaginalis) Khi trứng nở,
tách rầy tuổi 1, tiến hành nuôi cá thể trên
các loại thức ăn khác nhau ở các cốc nhựa
(7x15 cm) có trồng 1 cây lúa TN1 15-20
ngày tuổi sạch bệnh, nhiễm bệnh vàng lùn
hoặc nhiễm bệnh lùn xoắn lá được chụp
bằng ống mica cứng (5x30 cm) và đầu trên
được bịt bằng vải màn, 5 ngày thay thức ăn
+ Nguồn thức ăn sạch: Lúa TN1 được gieo 2-3 cây/cốc sau 10 ngày tiến hành loại bớt chỉ giữ lại 1 cây
+ Nguồn thức ăn bệnh vàng lùn: Lúa TN1 được gieo 2-3 cây/cốc, sau khi cây lúa được 10 ngày tuổi tiến hành đưa vào các lồng lưu giữ rầy bệnh vàng lùn, cho tiếp xúc 48 giờ sau đó chuyển ra và giữ trong các lồng lưới cách ly đợi khi cây nào có triệu chứng bệnh điển hình sẽ được dùng làm nguồn thức ăn nuôi rầy (tiến hành tỉa bớt chỉ giữ 1 cây/cốc)
+ Nguồn thức ăn bệnh lùn xoắn lá: Lúa TN1 được gieo 2-3 cây/cốc, sau khi cây lúa được 10 ngày tuổi tiến hành đưa vào các lồng lưu giữ rầy bệnh lúa lùn xoắn lá cho tiếp xúc 48 giờ sau đó chuyển ra và giữ trong các lồng lưới cách ly đợi khi cây nào
có triệu chứng bệnh điển hình sẽ được dùng làm nguồn thức ăn nuôi rầy (tiến hành tỉa bớt chỉ giữ 1 cây/cốc)
- Khả năng đẻ trứng: Rầy nâu được ghép đôi và nuôi trong các cốc chụp giấy bóng cứng như mô tả ở trên, với các loại thức ăn riêng rẽ, mỗi cốc thả 1 cặp, theo từng dạng cánh dài hoặc ngắn Hàng ngày thay cây lúa 1 lần và cây lúa đó được kiểm tra số trứng đẻ trong ngày
- Tỷ lệ trứng nở: Tiến hành đếm số trứng nở, trứng không nở của mỗi cặp rầy nâu theo dõi
- Số cá thể/công thức theo dõi: 50 rầy
3 Địa điểm, thời gian nghiên cứu
- Địa điểm: Xã Mỹ Phú, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An
Trang 3- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1 đến
tháng 12 năm 2008
III KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
1 Một số đặc diểm sinh học của rầy nâu
thế hệ thứ nhất nuôi trên một số thức ăn
khác nhau
Theo dõi các pha phát dục của rầy nâu
trên các loại thức ăn: lúa sạch bệnh, lúa nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá cho thấy
ở thế hệ thứ nhất pha trứng không có sự sai khác đáng kể Tuy nhiên, pha rầy non, tiền
đẻ trứng và vòng đời của rầy nâu nuôi trên thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá
có xu hướng ngắn hơn so với rầy non được nuôi trên thức ăn là lúa sạch bệnh
Bảng 1 Kết quả nuôi rầy nâu ở thế hệ thứ nhất trên các loại thức ăn khác nhau
tại Thủ Thừa, Long An 2008
Các pha phát dục Thức ăn sạch Thức ăn nhiễm
bệnh vàng lùn
Thức ăn nhiễm bệnh lùn xoắn lá
Nhiệt độ trung bình ( 0 C): 27,62; Ẩm độ trung bình (%): 62,02
Từ bảng 1 cho thấy, thời gian pha
trưởng thành có sự sai khác rõ rệt giữa rầy
nuôi bằng thức ăn sạch bệnh so với rầy nâu
nuôi trên thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn và
lùn xoắn lá Rầy nâu nuôi trên thức ăn là
lúa sạch bệnh có pha trưởng thành dài hơn
4,52 ± 2,92 ngày so với rầy nuôi bằng thức
ăn nhiễm bệnh vàng lùn và 4,88 ± 1,92
ngày so với rầy nuôi trên lúa nhiễm bệnh
lùn xoắn lá trong cùng điều kiện nhiệt độ và
Nm độ
2 Một số đặc điểm sinh học của rầy nâu thế hệ thứ hai nuôi trên một số loại thức
ăn khác nhau
Kết quả theo dõi một số đặc điểm sinh học của rầy nâu thế hệ thứ 2 nuôi trên một
số loại thức ăn khác nhau từ nguồn rầy nâu thế hệ thứ nhất được nuôi trên một số loại thức ăn: Lúa sạch bệnh, lúa nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá thể hiện tại bảng 2
Trang 4Pha trứng, rầy non và vòng đời của thế
hệ thứ 2 được nuôi trên tất cả các loại thức
ăn từ thế hệ thứ nhất đều không có sự khác
biệt về thời gian phát dục Trong khi đó rầy
thế hệ 1 được nuôi bằng thức ăn sạch và tiếp
tục được nuôi bằng thức ăn sạch ở thế hệ thứ
2 có thời gian phát dục pha trưởng thành
tương đương với rầy thế hệ 1 nuôi bằng thức
ăn nhiễm bệnh lùn xoắn lá nhưng thế hệ thứ
2 được nuôi bằng thức ăn sạch Tuy nhiên,
nếu rầy nâu thế hệ thứ 1 được nuôi bằng
thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn
lá và thế hệ thứ 2 tiếp tục được nuôi bằng
thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá như thế hệ 1 thì thời gian phát dục pha trưởng thành ngắn hơn đáng kể so với rầy được nuôi bằng thức ăn sạch ở cả 2 thế hệ tương ứng là 5,91 ± 0,35 ngày và 4,73 ± 0,74 ngày Mặt khác, nếu rầy thế hệ 1 được nuôi trên thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn nhưng thế hệ 2 được nuôi bằng thức ăn sạch vẫn có thời gian phát dục pha trưởng thành ngắn hơn 2 ngày so với rầy cả hai thế hệ được nuôi bằng thức ăn sạch hoặc rầy thế hệ
1 nuôi bằng thức ăn nhiễm bệnh xoắn lùn và
thế hệ 2 nuôi bằng thức ăn sạch
Bảng 2 Kết quả nuổi rầy nâu ở thế hệ thứ hai trên các loại thức ăn khác nhau
tại Thủ Thừa, Long An 2008
Các pha
phát dục
Từ thức ăn sạch thế hệ thứ nhất
Từ thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn
thế hệ thứ nhất
Từ thức ăn nhiễm bệnh lùn xoắn lá thế hệ thứ nhất
Thức ăn sạch Thức ăn nhiễm
bệnh vàng lùn Thức ăn sạch
Thức ăn nhiễm bệnh lùn xoắn lá Thức ăn sạch
Trứng 7,55 ± 0,49 7,27 ± 0,45 7,27 ± 0,45 7,18 ± 0,38 7,23 ± 0,42 Rầy non 13,99 ± 0,47 13,96 ± 0,44 13,58 ± 0,45 13,69 ± 0,42 13,62 ± 0,49 Tuổi 1 3,32 ± 0,46 3,18 ± 0,38 3,18 ± 0,38 3,23 ± 0,42 3,36 ± 0,48 Tuổi 2 2,27 ± 0,44 2,14 ± 0,34 2,18 ± 0,38 2,05 ± 0,21 2,18 ± 0,38 Tuổi 3 2,27 ± 0,45 2,41 ± 0,49 2,36 ± 0,48 2,5 ± 0,5 2,45 ± 0,58 Tuổi 4 2,55 ± 0,5 2,64 ± 0,48 2,41 ± 0,49 2,55 ± 0,49 2,36 ± 0,48 Tuổi 5 3,58 ± 0,49 3,59 ± 0,49 3,45 ± 0,5 3,36 ± 0,48 3,27 ± 0,53 Tiền đẻ trứng 2,92 ± 0,75 3,67 ± 0,94 3,7 ± 0,64 2,92 ± 0,83 3,25 ± 1,01 Trưởng thành 21,68 ± 4,16 15,77 ± 3,81 19,5 ± 2,87 16,95 ± 3,42 21,68 ± 3,18 Vòng đời 24,47 ± 3,58 24,9 ± 3,57 24,55 ± 3,32 23,79 ± 3,31 24,1 ± 3,88
Nhiệt độ trung bình (0C): 28,74; Ẩm độ trung bình (%): 67,47
Trang 53 Khả năng đẻ và tỷ lệ nở của trứng rầy
nâu nuôi trên một số loại thức ăn khác
nhau qua 2 thế hệ liên tiếp
Khả năng đẻ trứng của rầy nâu thế hệ
thứ nhất nuôi trên thức ăn là lúa sạch bệnh,
lúa nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá có
sự khác biệt rõ rệt Số trứng trung bình của
1 cá thể cái của rầy nuôi bằng lúa sạch
bệnh cao hơn so với rầy nuôi bằng lúa nhiễm bệnh vàng lùn là 78,25 ± 40,16 trứng và rầy nuôi bằng lúa nhiễm bệnh lùn xoắn lá là 69,36 ± 10,94 trứng Tuy nhiên,
tỷ lệ trứng nở của rầy nâu nuôi trên các loại thức ăn trên là không có sự khác biệt đáng kể (bảng 3)
Bảng 3 Khả năng đẻ và tỷ lệ nở trứng của rầy nâu nuôi trên lúa nhiễm bệnh
và lúa sạch bệnh ở thế hệ thứ nhất
Thức ăn Tổng số trứng/rầy cái (quả) Số trứng nở (quả) Tỷ lệ nở (%)
Lúa nhiễm bệnh vàng lùn 201,55 ± 43,81 187,73 ± 43,65 92,82 ± 2,7 Lúa nhiễm bệnh lùn xoắn lá 210,44 ± 73,03 200,11 ± 70,51 94,85 ± 1,18
Nhiệt độ trung bình (0C): 28,99; Ẩm độ trung bình (%): 63,49
Bảng 4 Khả năng đẻ và tỷ lệ nở trứng của rầy nâu nuôi trên lúa nhiễm bệnh
và lúa sạch bệnh ở thế hệ thứ hai
bình/cá thể (quả)
Số trứng nở trung bình/cá thể (quả)
Tỷ lệ nở (%)
Thế hệ 1 Thế hệ 2
Nhiễm LXL Nhiễm LXL 134,78 ± 20,23 121,11 ± 19,49 89,74 ± 2,64
Nhiệt độ trung bình (0C): 28,99; Ẩm độ trung bình (%): 63,49
Trang 6T¹p chÝ khoa häc vµ c«ng nghÖ n«ng nghiÖp ViÖt Nam
Mặt khác, khi nuôi tiếp ở thế hệ thứ hai, rầy được nuôi băng lúa sạch ở 2 thế hệ liên tiếp có số trứng trung bình/cá thể cái (193 ± 23,49 quả) cao hơn so với rầy thế hệ thứ 2 nuôi bằng thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn (145,38 ± 19,42 quả) và lùn xoắn lá (134,78 ± 20,23 quả), 2 thế hệ liên tiếp hoặc thế hệ thứ nhất nuôi bằng thức ăn nhiễm lùn xoắn lá và thế hệ thứ 2 nuôi bằng thức ăn sạch (160,4 ± 19,78 quả), ngoại trừ trường hợp rầy thế hệ thứ 1 nuôi bằng thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn và thế hệ thứ 2 nuôi bằng thức ăn sạch (bảng 4)
IV KẾT LUẬN
- Rầy nâu nuôi bằng cây lúa sạch bệnh có thời gian phát dục của pha trưởng thành dài hơn so với rầy nâu nuôi bằng thức ăn là cây lúa nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn lá (4,52 ± 2,92 ngày và 4,88 ± 1,92 ngày) trong cùng điều kiện nhiệt độ và Nm
độ
- Rầy nâu thế hệ thứ 1 được nuôi bằng thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn lá
và thế hệ thứ 2 tiếp tục được nuôi bằng thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn lá có thời gian phát dục pha trưởng thành ngắn hơn so với rầy được nuôi bằng thức ăn sạch ở
cả 2 thế hệ tương ứng là 5,91 ± 0,35 ngày và 4,73 ± 0,74 ngày
- Khả năng đẻ trứng trung bình của rầy nâu thế hệ thứ nhất nuôi trên thức ăn là lúa sạch bệnh, lúa nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn lá có sự sai khác (279,8 ± 83,97 quả
so với 201,55 ± 43,81 quả và 210,44 ± 73,03 quả) Tuy nhiên, tỷ lệ trứng nở trung bình giữa công thức có sự khác biệt không rõ ràng (97,12 ± 1,11% so với 92,82 ± 2,27% và 94,85 ±1,18%)
- Rầy nuôi bằng thức ăn nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn lá ở thế hệ thứ nhất nhưng ở thế hệ thứ 2 nuôi bằng thức ăn sạch bệnh có số trứng đẻ nhiều hơn so với rầy nuôi liên tiếp hai thế hệ bằng lúa nhiễm bệnh vàng lùn hoặc lùn xoắn lá tương ứng là 56,06 ± 9,43 trứng và 25,62 ± 0,45 trứng, nhưng tỷ lệ trứng nở trung bình cũng không có
sự sai khác đáng kể
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Cục Bảo vệ thực vật, 2007 Báo cáo tổng kết công tác BVTV năm 2006 Phương
hướng nhiệm vụ công tác BVTV 2007 Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác BVTV năm 2006, kế hoạch công tác năm 2007 Hà Nội, tháng 4/2007 tr 1-6
2 Hà Minh Trung, Phạm Văn Doãn, Đặng Vũ Thị Thanh, Trần Thị Thuần & gô Vĩnh
Viễn, 1980 Kết quả nghiên cứu bệnh lúa lùn xoắn lá ở các tỉnh phía Nam 1978-1979
Kết quả nghiên cứu khoa học kỹ thuật (1969-1979) NXB Nông nghiệp 1980 Trang 67-77
Trang 7T¹p chÝ khoa häc vµ c«ng nghÖ n«ng nghiÖp ViÖt Nam
3 Hà Minh Trung, 1982 Bệnh lúa lùn xoắn lá NXB Nông nghiệp, Hà Nội 96 tr
4 gô Vĩnh viễn và nnk, 2009 Nghiên cứu các giải pháp phòng trừ rầy nâu, bệnh vàng
lùn và xoắn lùn hại lúa Kết quả nghiên cứu Khoa học Công nghệ năm 2008 NXB Nông nghiệp, Hà Nội tr 276-289
5 Ling K.C., 1977 Transmission of rice grassy stunt by the brown planthopper See
Ref 89, pp 73-78
Egười phản biện: PGS.TS Eguyễn Văn Viết
