Mối tương quan giữa đặc điểm thiếu máu và một số chỉ số viêm của bệnh nhân thiếu máu do bệnh lý mạn tính (ACD) tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Bài viết Mối tương quan giữa đặc điểm thiếu máu và một số chỉ số viêm của bệnh nhân thiếu máu do bệnh lý mạn tính (ACD) tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội mô tả mối tương quan giữa đặc điểm thiếu máu với một số chỉ số đánh giá tình trạng viêm của bệnh nhân thiếu máu do viêm mạn tính tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội từ tháng 5 năm 2020 đến tháng 9 năm 2021.

MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA ĐẶC ĐIỂM THIẾU MÁU VÀ MỘT SỐ CHỈ SỐ VIÊM CỦA BỆNH NHÂN THIẾU MÁU DO BỆNH LÝ MẠN TÍNH (ACD) TẠI

BỆNH VIỆN ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI Nguyễn Chí Thành 1 , Nguyễn Thị Lết 1 , Phạm Thị Thanh Nga 1

TÓM TẮT 63

Mục tiêu: Mô tả mối tương quan giữa đặc

điểm thiếu máu với một số chỉ số đánh giá tình

trạng viêm của bệnh nhân thiếu máu do viêm

mạn tính tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội từ

tháng 5 năm 2020 đến tháng 9 năm 2021 Đối

tượng và phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu

mô tả cắt ngang, hồi cứu, gồm 122 bệnh nhân

chẩn đoán thiếu máu do viêm mạn tính theo tiêu

chuẩn của Weiss Guenter (2005) Kết quả: trong

nhóm bệnh nhân ACD nói chung, các chỉ số

viêm càng tăng thì số lượng hồng cầu và nồng độ

hemoglobin càng giảm, tương quan ở mức độ

thấp Trong nhóm bệnh nhân ACD có khối u và

bệnh lý ác tính, mức độ các chỉ số viêm càng

tăng thì số lượng hồng cầu và nồng độ

hemoglobin càng giảm, tương quan mức độ thấp

và vừa Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh

chính là suy tim sung huyết, nồng độ CRP tương

quan nghịch ở mức vừa với số lượng hồng cầu và

nồng độ hemoglobin Kết luận: Số lượng hồng

cầu và nống đồ huyết sắc tố có tương quan

nghịch tùy mức độ với một số chỉ số đánh giá

tình trạng viêm ở bệnh nhân thiếu máu do viêm

mạn tính

1

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Chí Thành

SĐT: 0968.460.593

Email: dr.chithanhnguyen@gmail.com

Ngày nhận bài: 02/8/2022

Ngày phản biện khoa học: 02/8/2022

Từ khóa: Thiếu máu do viêm mạn tính, chỉ

số viêm

SUMMARY

Study objective: describing hematological

test of Anemia of chronic disease patients at Ha Noi Medical university hospital from May 2020

to September 2021 Subjects and method: A

descriptive cross-sectional, prospective study with 122 ACD patients were diagnosed by Weiss

Guenter criteria Research results: in the general

group of ACD patients, the higher the level of inflammation, the lower the red blood cell count and hemoglobin concentration, the correlation is low In the group of ACD patients with tumors and malignancies, the higher the degree of inflammation, the lower the red blood cell count and hemoglobin concentration, the low and moderate correlation In the group of ACD patients whose main disease was congestive heart failure, CRP levels were moderately inversely correlated with red blood cell count and

hemoglobin concentration Conclusion: The

number of red blood cells and the hemoglobin level are negatively correlated with some indicators of inflammation in patients with anemia due to chronic inflammation

Keywords: Anemia of chronic disease,

inflammation indices

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Thiếu máu do viêm mạn tính, còn được gọi là thiếu máu do bệnh mạn tính (ACD -

biến thứ hai sau thiếu máu thiếu sắt và

thường được quan sát thấy trong các bệnh

viêm mạn tính như: nhiễm trùng, ung thư,

bệnh lý tự miễn, bệnh thận mạn tính, suy tim

sung huyết…

Thiếu máu do viêm mạn tính là thiếu

máu không đặc hiệu nên gây khó khăn trong

chẩn đoán xác định Hiện nay khó có thể xác

định tỷ lệ lưu hành của thiếu máu do viêm

mạn tính Theo một vài nghiên cứu trên thế

giới cho thấy trong tổng số các trường hợp

thiếu máu ước tính có khoảng 42% là thiếu

máu do viêm mạn tính1, thiếu máu ở bệnh

thận mạn tính là 47,7%2, thiếu máu ở bệnh

suy tim sung huyết là 37,2%3 Một vài

nghiên cứu trên thế giới cho thấy tỷ lệ thiếu

máu ở bệnh nhân có khối u là 53,9%, tỷ lệ

thiếu máu ở bệnh nhân HIV là 34,8%4,5

Trên lâm sàng, thiếu máu do viêm mạn

tính thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm

với thiếu máu thiếu sắt (IDA- Iron deficiency

anemia) Đặc biệt trong các trường hợp thiếu

máu do viêm mạn tính kèm thiếu sắt

(ACD/ID)

Để đóng góp thêm vào những hiểu biết

về đặc điểm huyết học của thiếu máu trong

bệnh viêm mạn tính, chúng tôi tiến hành

nghiên cứu này nhằm mục tiêu: Mô tả mối

tương quan giữa đặc điểm thiếu máu và chỉ

số viêm của bệnh nhân thiếu máu do bệnh lý

mạn tính tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: 122 bệnh nhân

thiếu máu do viêm mạn tính tại Bệnh viện

Đại học Y Hà Nội từ tháng 05/2020 đến

tháng 09/2021

- Bệnh nhân được chẩn đoán là thiếu máu do viêm mạn tính theo tác giả Weiss Guenter (2005)6:

✓ Được chẩn đoán mắc một trong các bệnh mạn tính: viêm và nhiễm trùng mạn tính, khối u và bệnh lý ác tính, bệnh lý tự miễn, suy tim sung huyết, suy thận mạn tính

✓ Có thiếu máu

✓ Độ bão hòa transferrin <16%

✓ Ferritin huyết thanh > 100 ng/mL (không kèm thiếu sắt);

hoặc ferritin huyết thanh 30-100 ng/mL

và chỉ số sTfR/logFerritin >2 (có kèm thiếu sắt)

- Tiêu chuẩn loại trừ: Thiếu máu do tan

máu hoặc ức chế tủy (dùng thuốc), do mất máu cấp tính, ung thư di căn xâm lấn tủy, bệnh gan, bệnh hemoglobin, Thalassemia; Phụ nữ mang thai và cho con bú

Phương pháp nghiên cứu: mô tả cắt

ngang, hồi cứu

Chọn mẫu và cỡ mẫu nghiên cứu:

Chọn mẫu thuận tiện, cỡ mẫu 122 bệnh nhân

Xử lí số liệu: bằng phầm mềm SPSS 20.0

Đạo đức nghiên cứu: Các thông tin khai

thác trong bệnh án hoàn toàn giữ bí mật và được sự đồng ý của Ban lãnh đạo Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tìm hiểu mối tương quan giữa đặc điểm thiếu máu và tình trạng viêm ở bệnh nhân có bệnh mạn tính lần lượt qua mối tương quan giữa RBC, HGB với nồng độ CRP và fibrinogen, kết quả được trình bày ở các đồ thị dưới đây

3.1 Mối tương quan ở bệnh nhân thiếu máu do viêm mạn tính

Biểu đồ 1 Mối tương quan giữa RBC và HGB với CRP, Fibrinogen ở bệnh nhân ACD (n=122) Nhận xét: Ở bệnh nhân ACD, nồng độ CRP có mối tương quan nghịch ở mức thấp với

RBC (R= -0,312; p <0,01) và tương quan nghịch ở mức thấp với HGB (R= -0,309; p <0,01) Nồng độ fibrinogen có mối tương quan nghịch ở mức thấp với RBC (R= -0,241; p <0,01) và tương quan nghịch ở mức thấp với HGB (R= -0,339; p <0,01)

3.2 Mối tương quan ở bệnh nhân có khối u và bệnh lý ác tính

Biểu đồ 2 Mối tương quan giữa RBC với CRP, Fibrinogen

ở bệnh nhân có khối u và bệnh lý ác tính (n=19) Nhận xét: Ở bệnh nhân ACD có bệnh chính là khối u và bệnh lý ác tính, nồng độ CRP có

mối tương quan nghịch ở mức vừa với RBC (R= -0,621; p <0,01) và không có mối tương quan với HGB (p>0,05) Nồng độ fibrinogen có mối tương quan nghịch ở mức vừa với RBC

(R= -0,510; p <0,05) và ở mức thấp với HGB (R= -0,463; p <0,05)

3.3 Mối tương quan ở bệnh nhân suy tim sung huyết

Biểu đồ 3 Mối tương quan giữa RBC, HGB với CRP, Fibrinogen

ở bệnh nhân suy tim sung huyết (n=19) Nhận xét: Ở bệnh nhân ACD có bệnh chính là suy tim sung huyết, nồng độ CRP có mối

tương quan nghịch ở mức vừa với RBC (R= 0,556; p <0,05); ở mức độ vừa với HGB (R=

-0,639; p <0,01) Nồng độ fibrinogen không có mối tương quan với RBC và HGB

3.4 Mối tương quan ở bệnh nhân có bệnh lý tự miễn

Biểu đồ 4 Mối tương quan giữa RBC, HGB với fibrinogen

ở bệnh nhân có bệnh lý tự miễn (n=22) Nhận xét: Ở bệnh nhân ACD có bệnh chính là bệnh lý tự miễn, nồng độ fibrinogen có

mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với RBC (R= -0,474; p <0,05) và ở mức độ vừa với

3.5 Mối tương quan ở bệnh nhân suy thận mạn tính

Biểu đồ 5 Mối tương quan RBC, HGB với nồng độ fibrinogen

ở bệnh nhân suy thận mạn tính (n=32) Nhận xét: Ở bệnh nhân ACD có bệnh chính là suy thận mạn tính, nồng độ fibrinogen có

mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với RBC (R= -0,400; p <0,05) và ở mức độ vừa với HGB (R= -0,598; p <0,001)

3.6 Mối tương quan ở bệnh nhân có viêm và nhiễm trùng mạn tính

Biểu đồ 6 Mối tương quan giữa HGB với nồng độ CRP, Fibrinogen

ở bệnh nhân có viêm và nhiễm trùng mạn tính (n=30) Nhận xét: Ở bệnh nhân ACD có bệnh chính là viêm và nhiễm trùng mạn tính, nồng độ

CRP có mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với nồng độ HGB (R= -0,312; p <0,05) và không có mối tương quan với RBC Nồng độ fibrinogen có mối tương quan nghịch ở mức độ

IV BÀN LUẬN

Trong nhóm bệnh nhân ACD được

nghiên cứu, nồng độ CRP có mối tương quan

nghịch ở mức thấp với số lượng hồng cầu

(R= -0,312; p <0,01) và tương quan nghịch ở

mức thấp với nồng độ hemoglobin (R=

-0,309; p <0,01) Bên cạnh đó, nồng độ

fibrinogen có mối tương quan nghịch ở mức

thấp với số lượng hồng cầu (R= -0,241; p

<0,01) và tương quan nghịch ở mức thấp với

nồng độ hemoglobin (R= -0,339; p <0,01)

Như vậy trong nhóm bệnh nhân thiếu máu do

viêm mạn tính nói chung, mức độ viêm càng

tăng thì số lượng hồng cầu và nồng độ

hemoglobin càng giảm, tương quan ở mức độ

thấp

Trong nhóm bệnh nhân ACD có khối u

và bệnh lý ác tính được nghiên cứu, nồng độ

CRP có mối tương quan nghịch ở mức vừa

với số lượng hồng cầu (R= -0,621; p <0,01);

nồng độ fibrinogen có mối tương quan

nghịch ở mức vừa với số lượng hồng cầu (R=

-0,510; p <0,05) và ở mức thấp với nồng độ

hemoglobin (R= -0,463; p <0,05) Như vậy,

trong nhóm bệnh nhân này, mức độ viêm

càng tăng thì số lượng hồng cầu và nồng độ

hemoglobin càng giảm, tương quan mức độ

thấp và vừa

Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh

chính là suy tim sung huyết được nghiên cứu,

nồng độ CRP có mối tương quan nghịch ở

mức vừa với số lượng hồng cầu (R= -0,556;

p <0,05); ở mức độ vừa với nồng độ

hemoglobin (R= -0,639; p <0,01) Fibrinogen

không có sự tương quan với số lượng hồng

cầu và nồng độ hemoglobin Còn trong nhóm

bệnh nhân ACD có bệnh chính là bệnh lý tự

miễn, nồng độ fibrinogen có mối tương quan

nghịch ở mức độ thấp với số lượng hồng cầu

(R= -0,474; p <0,05) và ở mức độ vừa với

Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh chính

là suy thận mạn tính, nồng độ fibrinogen có

mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với số lượng hồng cầu (R= -0,400; p <0,05) và ở mức độ vừa với nồng độ hemoglobin (R= -0,598; p <0,001)

Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh

chính là viêm và nhiễm trùng mạn tính, nồng

độ CRP có mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với nồng độ nồng độ hemoglobin (R= -0,312; p <0,05) và nồng độ fibrinogen có mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với nồng độ hemoglobin (R= -0,431; p <0,05) Nghiên cứu của tác giả Christina M Huang và cộng sự trên bệnh nhân viêm túi lệ mạn tính năm 20197 cũng cho thấy kết quả tương tự của chúng tôi: nồng độ hemoglobin

có tương quan nghịch với nồng độ CRP (R= -0,88; p <0,001 ở nam giới và R= -0,66; p

<0,05 ở nữ giới)

Nghiên cứu của tác giả Dolores Pancirov

và cộng sự trên bệnh nhân phổi tắc nghẽn mạn tính năm 20098 cũng cho thấy kết quả tương tự của chúng tôi: nồng độ CRP có mối tương quan nghịch với nồng độ hemoglobin (R= -0,60; p <0,001)

Nghiên cứu của tác giả Ewelina Lukaszyk và cộng sự trên bệnh nhân suy thận mạn tính năm 20159 cho thấy kết quả tương tự của chúng tôi: nồng độ hemoglobin

có mối tương quan nghịch với nồng độ CRP (R= -0,48; p <0,05) và fibrinogen (R= -0,67;

p <0,05)

V KẾT LUẬN

- Trong nhóm bệnh nhân ACD nói chung, các chỉ số viêm càng tăng thì số lượng hồng cầu và nồng độ hemoglobin càng giảm, tương quan ở mức độ thấp

- Trong nhóm bệnh nhân ACD có khối u

số lượng hồng cầu và nồng độ hemoglobin

càng giảm, tương quan mức độ thấp và vừa

- Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh

chính là suy tim sung huyết, nồng độ CRP

tương quan nghịch ở mức vừa với số lượng

hồng cầu và nồng độ hemoglobin

- Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh

chính là bệnh lý tự miễn, nồng độ fibrinogen

có mối tương quan nghịch ở mức độ thấp với

số lượng hồng cầu và ở mức độ vừa với nồng

độ hemoglobin Trong nhóm bệnh nhân ACD

có bệnh chính là suy thận mạn tính, nồng độ

fibrinogen có mối tương quan nghịch ở mức

độ thấp với số lượng hồng cầu và ở mức độ

vừa với nồng độ hemoglobin

- Trong nhóm bệnh nhân ACD có bệnh

chính là viêm và nhiễm trùng mạn tính, nồng

độ CRP và Fibrinogen có mối tương quan

nghịch ở mức độ thấp với nồng độ

hemoglobin

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Steinbicker A, Muckenthaler M Out of

Balance-Systemic Iron Homeostasis in

Iron-Related Disorders Nutrients

2013;5(8):3034-3061

doi:10.3390/nu5083034

2 McClellan W, Aronoff SL, Bolton WK, et

al The prevalence of anemia in patients with

chronic kidney disease Curr Med Res Opin

2004;20(9):1501-1510

doi:10.1185/030079904X2763

3 Groenveld HF, Januzzi JL, Damman K, et

al Anemia and mortality in heart failure

patients a systematic review and

meta-analysis J Am Coll Cardiol

2008;52(10):818-827

doi:10.1016/j.jacc.2008.04.061

4 Alemu Zenebe W, Tesfaye Anbese A, Tesfaye TS Anemia And Associated Factors

Among Adult People Living With HIV/AIDS Receiving Anti-Retroviral Therapy At Gedeo Zone, SNNPR, Ethiopia,

2018 HIV 2019;Volume 11:351-356 doi:10.2147/HIV.S220461

5 Cheng Z, Yan M, Lu Y, Pan XT

Expression of serum BMP6 and hepcidin in cancer-related anemia Hematology 2020;25(1):134-138

doi:10.1080/16078454.2020.1738098

6 Weiss G Anemia of Chronic Disease The

New England Journal of Medicine Published online 2005:13

7 Huang CM, Lowes MA, Cserti C, Alavi A

Hemoglobin Levels and Serum C-Reactive Protein in Patients With Moderate to Severe Hidradenitis Suppurativa J Cutan Med Surg 2019;23(5):501-506

doi:10.1177/1203475419858963

8 Pancirov D, Biljak VR, Stjepanović G, Čepelak I Hematological markers of anemia

and C-reactive protein in patients with stable chronic obstructive pulmonary disease Biochem Med 2009;19(3):266-276 doi:10.11613/BM.2009.025

9 Łukaszyk E, Łukaszyk M, Koc-Żórawska

E, Tobolczyk J, Bodzenta-Łukaszyk A, Małyszko J Iron Status and Inflammation in

Early Stages of Chronic Kidney Disease Kidney Blood Press Res

2015;40(4):366-373 doi:10.1159/000368512