PHÂN TÍCH lý LUẬN của PHÉP BIỆN CHỨNG DUY vật về CÁCH THỨC vận ĐỘNG, PHÁT TRIỂN của các sự vật, HIỆN TƯỢNG TRONG THẾ GIỚI ANH (CHỊ) hãy vận DỤNG lý LUẬN này

Kiến thức cơ bản của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới: Phép biện chứng duy vật là nội dung có tầm quan trọng đặc biệt,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN

(ĐỀ TÀI)

PHÂN TÍCH LÝ LUẬN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT VỀ CÁCH THỨC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN CỦA CÁC SỰ VẬT, HIỆN TƯỢNG TRONG THẾ GIỚI ANH (CHỊ) HÃY VẬN DỤNG

LÝ LUẬN NÀY VÀO HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC VÀ THỰC

TIỄN CỦA BẢN THÂN

Giảng viên: Phạm Thị Kiên

Mã lớp học phần: 22C1PHI51002328

Sinh viên: Thiều Hữu Vũ

Khóa – Lớp:K48 – LM002

MSSV: 31221026237

TP.HCM, ngày 10 tháng 1 năm 2022

1 Kiến thức cơ bản của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới:

Phép biện chứng duy vật là nội dung có tầm quan trọng đặc biệt, mang tính quyết định tới sức sống bất diệt của triết học Mác – Lênin nói riêng, chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung bởi chức năng phương pháp luận phổ biến của nó cho mọi hoạt động của chủ thể Trong phép biện chứng duy vật, nếu quy luật thống nhất và đấu tranh các mặt đối lập (gọi tắt là quy luật mâu thuẫn) chỉ ra nguyên nhân, động lực của sự phát triển; quy luật phủ định của phủ định chỉ ra xu hướng, hình thức và kết quả của sự phát triển; thì quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại (gọi tắt là quy luật lượng – chất) chỉ ra tính chất và cách thức của sự phát triển

Quy luật lượng – chất chỉ ra cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển: sự thay đổi về chất chỉ xảy ra khi sự vật đã tích lũy những thay đổi về lượng đạt đến ngưỡng nhất định Để hiểu rõ hơn về quy luật trên, bài tiểu luận này sẽ đi vào tìm hiểu khái niệm chất, lượng, độ, điểm nút, bước nhảy, mối liên hệ giữa các khái niệm và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật

1.1 Khái niệm chất, lượng

Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật,

hiện tượng; là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng, nói lên sự vật, hiện tượng đó là gì, phân biệt nó với các sự vật, hiện tượng khác Mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có những chất vốn có, làm nên chính chúng Nhờ đó chúng mới khác với các sự vật, hiện tượng khác

Chất của sự vật là khách quan, nó do thuộc tính của sự vật quy định Thuộc tính về chất là một khía cạnh nào đó về chất của sự vật được bộc lộ ra thông qua sự tác động qua lại với các sự vật, hiện tượng khác Đó có thể là tính chất, trạng thái, yếu tố,…của

sự vật Ví dụ như: chất của bạc chỉ bộc lộ ra khi bạc tác động qua lại với nhiệt độ, không khí, điện,…

Mỗi sự vật có nhiều thuộc tính Tổng hợp những thuộc tính cơ bản tạo thành chất cơ bản của sự vật Như vậy, mỗi sự vật, hiện tượng không phải có một chất mà có nhiều chất Chất của sự vật được biểu hiện qua những thuộc tính của nó Chỉ những thuộc tính cơ bản mới tạo thành chất của sự vật Tuy nhiên, sự phân chia thuộc tính thành thuộc tính cơ bản và thuộc tính không cơ bản cũng chỉ mang tính tương đối

Mỗi sự vật có vô vàn chất: vì sự phân biệt giữa chất và thuộc tính chỉ có ý nghĩa tương đối, song sự vật có vô vàn thuộc tính nên có vô vàn chất Chất và sự vật không tách rời nhau: chất là chất của sự vật, còn sự vật tồn tại với tính quy định về chất của nó Chất biểu hiện trạng thái tương đối ổn định của sự vật, là sự kết hợp tương đối trọn vẹn, hoàn

chỉnh, bền vững các thuộc tính của sự vật, làm cho sự vật này không hòa lẫn với sự vật khác mà tách biệt cái này với cái khác Chất luôn gắn liền với lượng của sự vật

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật, hiện tượng về

mặt quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật, hiện tượng biểu hiện bằng con số các thuộc tính, các yếu tố cấu thành nó Lượng là cái khách quan, vốn có của sự vật, hiện tượng quy định sự vật, hiện tượng ấy

là nó

Một sự vật có thể tồn tại nhiều loại lượng khác nhau, được xác định bằng các phương thức khác nhau phù hợp với từng loại lượng cụ thể của sự vật Sự vật càng ở trình độ cao thông

số về lượng càng phức tạp Có những lượng có thể đo đếm bằng con số chính xác như vận tốc của ánh sáng là 342m trong một giây; nhưng có những lượng chỉ có thể cảm nhận bằng phương pháp trừu tượng hóa như trình độ nhận thức của một người

Đặc điểm cơ bản của lượng là tính thường xuyên biến đổi Bản thân lượng không nói lên sự vật đó là gì, các thông số về lượng không ổn định mà thường xuyên biến đổi cùng với sự vận động biến đổi của sự vật

1.2 Mối quan hệ giữa sự thay đổi về lượng và thay đổi về chất

Sự vật, hiện tượng bao giờ cũng là thể thống nhất của hai mặt đối lập lượng và chất Lượng nào chất ấy, chất nào lượng ấy Không có chất lượng tồn tại tách rời nhau Sự phân biệt giữa chất và lượng cũng chỉ có ý nghĩa tương đối; có cái trong mối quan hệ này đóng vai trò là chất nhưng trong mối quan hệ khác lại là lượng Ví dụ: số lượng học sinh giỏi của một lớp là 30% thì lớp đó được gọi là lớp tiên tiến Như vậy số lượng trên biểu trị chất lượng học tập của lớp đó Điều đó có nghĩa là dù số lượng cụ thể quy định thuần túy về lượng, song số lượng ấy cũng có tính quy định về chất của sự vật

Sự thống nhất giữa hai mặt chất và lượng diễn ra trong một khoảng giới hạn nhất định

Khoảng giới hạn này được gọi là độ Độ là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự

thống nhất giữa lượng và chất, là giới hạn mà trong đó sự thay đổi về lượng (tăng lên hoặc giảm đi) chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật, hiện tượng Trong giới hạn của độ, sự vật, hiện tượng vẫn còn là nó, chưa là cái khác Ví dụ như: nước khi ở điều kiện áp suất bình thường, có sự thay đổi nhiệt độ (tăng lên hoặc giảm đi) trong giới hạn từ 0oC đến 100oC thì nước vẫn ở trang thái lỏng Ở đây, giới hạn từ 0oC đến

100oC gọi là độ

Sự vật, hiện tượng biến đổi khi chất lượng biến đổi Nhưng chất là mặt tương đối ổn định còn lượng là mặt biến động mạnh hơn Lượng khi biến đổi trong giới hạn độ thì sự vật chưa biến đổi Đến khi lượng biến đổi vượt quá giới hạn độ của nó, đến một giới hạn nhất định, với những điều kiện nhất định, thì sẽ tất yếu dẫn đến sự thay đổi về chất, làm cho chất cũ mất đi, chất mới ra đời Tại thời điểm lượng đạt đến một giới hạn nhất định để vật

thay đổi về chất gọi là điểm nút Điểm nút là phạm trù triết học dùng để chỉ thời điểm mà

tại đó, sự thay đổi về lượng đã dẫn tới sự thay đổi về chất Ở ví dụ về độ trên, nếu nhiệt độ tăng lên hoặc giảm đi vượt quá giới hạn từ 0oC đến 100oC thì nước sẽ biến

đổi từ thể lỏng sang các thể khác như khí, rắn Chất cũ mất đi và chất mới sẽ thay thế nó

Khi có sự thay đổi về chất diễn ra gọi là bước nhảy Quay lại ví dụ với nước ở trên, quá trình nước chuyển từ trạng thái lỏng sang các trạng thái khác (rắn, khí) chính là

bước nhảy Bước nhảy là sự kết thúc một giai đoạn biến đổi về lượng, là sự đứt đoạn

trong liên tục, nó không chấm dứt sự vận động nói chung mà chỉ chấm dứt một dạng vận động cụ thể, tạo ra một bước ngoặt mới cho sự thống nhất biện chứng giữa chất và lượng trong một độ mới Bước nhảy để chuyển hoá về chất của sự vật hết sức đa dạng

và phong phú với nhiều hình thức bước nhảy khác nhau, được quyết định bởi mâu thuẫn, tính chất và điều kiện của mỗi sự vật

Dựa trên quy mô và nhịp điệu thực hiện bước nhảy của bản thân sự vật, có bước nhảy

toàn bộ, có bước nhảy cục bộ Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của toàn bộ các mặt, các yếu tố cấu thành sự vật Bước nhảy cục bộ là bước nhảy làm thay

đổi chất của từng mặt, những yếu tố riêng lẻ của sự vật Sự phân biệt bước nhảy toàn

bộ hay cục bộ chỉ có ý nghĩa tương đối, bởi chúng đều là kết quả của quá trình thay đổi

về lượng

Mặt khác, căn cứ vào thời gian của sự thay đổi về chất và dựa trên cơ chế của sự thay

đổi đó, có bước nhảy tức thời và bước nhảy dần dần Bước nhảy tức thời làm chất của

sự vật, hiện tượng biến đổi mau chóng ở tất cả các bộ phận của nó Khác với bước

nhảy tức thời, bước nhảy dần dần là bước nhảy được thực hiện từ từ, từng bước bằng

cách tích luỹ dần dần những nhân tố của chất mới và những nhân tố của chất cũ dần dần mất đi

Sự thay đổi về chất tác động trở lại đối với sự thay đổi về lượng Khi chất mới ra đời,

nó không tồn tại một cách thụ động, mà có sự tác động trở lại đối với lượng, được biểu hiện ở chỗ: chất mới sẽ tạo ra một lượng mới phù hợp với nó để có sự thống nhất mới giữa chất và lượng Chất mới ấy có thể làm thay đổi kết cấu, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Từ những điều trình bày trên đây, tóm lại: mọi đối tượng đều là sự thống nhất của

hai mặt đối lập chất và lượng, những sự thay đổi dần dần về lượng vượt quá giới hạn của độ sẽ dẫn đến sự thay đổi căn bản về chất của nó thông qua bước nhảy, chất mới ra đời tiếp tục tác động trở lại duy trì sự thay đổi của lượng Quá trình tác động biên chứng này diễn ra liên tục tạo thành các thực cơ bản, phổ biến của sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng trong thế giới

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Thứ nhất, vì sự vận động và phát triển của sự vật bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích

lũy dần dần về lượng đến một giới hạn nhất định thực hiện bước nhảy chuyển hóa về chất Nên trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn, tùy theo mục đích cụ thể, phải biết tích lũy về lượng để có biến đổi về chất, không được nôn nóng cũng như bảo

thủ Đồng thời, cần biết phát huy vai trò của chất mới trong việc làm thay đổi về lượng như mong muốn

Thứ hai, vì sự thay đổi về lượng chỉ có thể dẫn tới những biến đổi về chất của sự vật,

hiện tượng với điều kiện lượng phải được tích lũy tới giới hạn điểm nút Nên cần phải khắc phục tư tưởng nôn nóng tả khuynh, do tư tưởng này biểu hiện ở chỗ không chú ý thỏa đáng đến sự tích lũy về lượng mà cho rằng sự phát triển của sự vật, hiện tượng chỉ

là những bước nhảy liên tục; mặt khác, khi lượng đã đạt được đến điểm nút thì thực hiện bước nhảy là yêu cầu khách quan của sự vật, hiện tượng Do đó, cũng cần phải khắc phục tưởng bảo thủ, hữu khuynh biểu hiện ở việc không dám thực hiện bước nhảy mặc dù đã tích lũy về lượng cần thiết

Thứ ba, vì bước nhảy của sự vật, hiện tượng là hết sức đa dạng, phong phú, do vậy,

trong nhận thức và thực tiễn cần phải có sự vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy cho phù hợp với từng điều kiện, từng tĩnh vực cụ thể Đặc biệt, trong đời sống xã hội, quá trình phát triển không chỉ phụ thuộc vào điều kiện khách quan, mà còn phụ thuộc vào nhân tố chủ quan của con người Do đó, cần phải nâng cao tính tích cực, chủ động của chủ thể để thúc đẩy quá trình chuyển hóa từ lượng đến chất một cách có hiệu quả nhất

Thứ tư, vì bất kỳ sự vật nào cũng có phương diện chất và lượng tồn tại trong tính quy

định lẫn nhau, tác động và làm chuyển hóa lẫn nhau, cho nên trong nhận thức và thực tiễn cần phải coi trọng cả hai loại chỉ tiêu về phương tiện chất và lượng của sự vật, tạo nên sự nhận toàn diện về sự vật

2 Kiến thức vận dụng: vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới vào hoạt động nhận thức và thực tiễn của bản thân

6

8