Thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng ngân hàng không thể “đơn thương độc mã”

Đến nay, mặc dù ngành Ngân hàng đã có nhi ều chính sách thúc đẩy thanh toán qua ngân hàng đối với các dịch vụ công, nhưng trong quá trình tri ển khai vẫn còn không ít khó khăn, vư ớng mắ

Thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng - Ngân hàng không th ể “đơn

thương độc mã”

Tiết kiệm được thời gian, chi phí xã h ội, giảm tình tr ạng quá t ải tại bệnh viện là những cái lợi trước tiên nếu thanh toán vi ện phí qua ngân hàng Đến nay, mặc dù ngành Ngân hàng đã có nhi ều chính sách thúc đẩy thanh toán qua ngân hàng đối với các dịch vụ công, nhưng trong quá trình tri ển khai vẫn còn không ít khó khăn, vư ớng mắc, trong đó

có băn khoăn về chi phí từ phía một số bệnh viện và thói quen sử dụng tiền mặt còn rất lớn, đặc biệt là trong lĩnh v ực y tế, giáo dục Do đó, đ ể

có thể đạt mục tiêu t ại Đề án Đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đ ối với các dịch vụ công, r ất cần sự đồng thuận phối hợp triển khai quyết liệt giữa các Bộ, ngành và vai trò c ủa truyền thông

Tại Quyết định số 241/QĐ-TTg ngày 23/2/2018 c ủa Thủ tướng Chính ph ủ phê duyệt Đề án Đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đ ối với các d ịch vụ công đã đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2020: 50% bệnh viện tại các

thành phố lớn chấp nhận thanh toán vi ện phí qua ngân hàng Bên c ạnh đó, Nghị quyết số 02/NQ-CP yêu cầu 100% trư ờng học, bệnh viện trên đ ịa bàn

đô thị phối hợp với các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán đ ể thu học phí, viện phí b ằng phương thức thanh toán không dùng ti ền mặt

(TTKDTM) hoàn thành trước tháng 12/2019 Ngày 31/8/2019, Văn phòng Chính phủ cũng có Công văn s ố 7846/VPCP -KTTH nêu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam về các giao dịch cần đẩy mạnh TTKDTM

trong lĩnh vực y tế, giáo dục

Nhiều chính sách khuy ến khích thanh toán d ịch vụ công qua ngân hàng

Thời gian qua, TTKDTM trong khu v ực công không ng ừng được thúc đẩy

và mở rộng NHNN ti ếp tục theo dõi, đôn đ ốc việc thực hiện Đề án Đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đ ối với việc thu phí các dịch vụ công: thuế, điện, nước, học phí, viện phí và chi trả các chương trình an sinh xã h ội (Quyết định số 241/QĐ -TTg ngày 23/02/2018 ) và Nghị quyết 02/NQ -CP ngày 01/01/2019 c ủa Chính phủ về tiếp tục thực hiện những nhi ệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng l ực cạnh tranh quốc gia năm 2019 và đ ịnh hướng đến năm 2021

NHNN đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đẩy mạnh thanh toán đi ện tử trong lĩnh vực dịch vụ công với các yêu cầu triển khai cụ thể như: xây dựng hạ tầng kỹ thuật, chương trình ph ần mềm phục

vụ thanh toán đi ện tử; nghiên c ứu, áp dụng chính sách ưu đãi v ề phí dịch

vụ thanh toán trong th ời gian đầu để khuyến khích và t ạo lập thói quen cho khách hàng TTKDTM đối với dịch vụ công

Đặc biệt, trong lĩnh vực y tế, giáo dục, NHNN đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo NHNN chi nhánh t ỉnh, thành phố và các TCTD đẩy mạnh phối hợp với các trường học, bệnh viện triển khai các giải pháp như: Thông báo s ố tài khoản mở tại ngân hàng đ ể tổ chức, cá nhân chuyển tiền thanh toán d ịch

vụ công (qua Mobile, Internet, ) ; Lắp đặt thiết bị chấp nhận thẻ, thanh toán ứng dụng mã QR cho phép ph ụ huynh, h ọc sinh, ngư ời bệnh sử dụng các thiết bị di động, thẻ ngân hàng để thanh toán; Xây d ựng hệ thống công nghệ thông tin cho phép ghi nh ận hóa đơn học phí/viện phí để người sử dụng truy c ập các ứng dụng trên Internet, Mobile và th ực hiện trả tiền học phí, viện phí thông qua các s ản phẩm dịch vụ thanh toán ti ện ích của ngân hàng (thanh toán th ẻ, ví điện tử, thanh toán hóa đơn, thanh toán qua mã QR, ); Nghiên cứu, áp dụng chính sác h ưu đãi v ề phí;

Nhằm đẩy mạnh thanh toán đi ện tử và cung c ấp dịch vụ công trực tuyến theo chủ trương của Chính ph ủ, NHNN đã ch ỉ đạo các TCTD tăng cư ờng kết nối với các cơ quan cung c ấp dịch vụ công như Thuế, Hải quan, Kho bạc, điện lực, viễn thông, bảo hiểm xã hội, bệnh viện, trư ờng học… cung cấp nhiều sản phẩm, dịch vụ thanh toán linh ho ạt, phù h ợp

Nhờ có sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và sự vào cuộc tích cực của Bộ

Y tế, đến nay nhiều ngân hàng đã hoàn thành tri ển khai kết nối để cung ứng dịch vụ thanh toán viện phí đi ện tử Theo Vụ Thanh toán (NHNN), đ ến nay,

đã có hơn 30 bệnh viện triển khai thanh toán viện phí điện tử

Đối với các dịch vụ công khác, hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng

đã kết nối với 64 Kho bạc Nhà nước và tất cả các TCTD trên cả nước; xử lý hơn 500 nghìn giao dịch/ngày và gần 300 nghìn tỷ đồng/ngày Đến nay, có khoảng 50 ngân hàng đã th ỏa thuận phối hợp thu ngân sách, trong đó 95%

số thu Hải quan đư ợc thực hiện qua ngân hàng; 99% doanh nghi ệp đăng ký nộp thuế điện tử; 27 ngân hàng và 10 t ổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (TGTT) ph ối hợp thu ti ền điện, doanh thu ti ền điện của Tập

đoàn Điện lực Việt Nam thanh toán qua ngân hàng lên t ới gần 90%

Mặc dù có những chuyển biến tích cực trong vi ệc thúc đ ẩy TTKDTM đối với các dịch vụ công nhưng quá trình tri ển khai còn nhiều khó khăn, vư ớng mắc Một trong những nguyên nhân là nhi ều bệnh viện, trường học chưa có chuẩn kỹ thuật, phần mềm và dữ liệu tập trung, chuẩn hóa nên các b ệnh viện, trường học khó k ết nối với ngân hàng để thanh toán điện tử Một số

bộ phận trong bệnh vi ện chưa sẵn sàng áp d ụng thanh toán vi ện phí KDTM thậm chí còn cho r ằng chi phí tốn kém vì ph ải chi thêm m ức phí chấp nhận thanh toán (Merchant discount rate - MDR) nên các ngân hàng khó khăn trong việc tiếp cận, triển khai Ngoài ra còn do thói quen thanh toán b ằng tiền mặt của ngư ời dân

Về mức phí dịch vụ thanh toán thẻ đối với bệnh viện

Theo thống kê c ủa Vụ Thanh toán, NHNN, hi ện nay, mức phí MDR ngân hàng áp d ụng đối với bệnh viện khoảng 0,2% giá trị giao dịch áp d ụng đối với thanh toán bằng th ẻ ghi nợ nội địa và 0,8% áp dụng đối với thanh toán qua mã QR (chưa bao gồm VAT) Tương quan chung, mức phí này thấp hơn

so với các ngành, lĩnh v ực cũng như hình th ức thanh toán khác t ại Việt Nam cũng như các nư ớc có mức độ phát triển thanh toán thẻ tương đ ồng Việt Nam, c ụ thể:

Tại Việt Nam: đối với thẻ quốc tế (không phân biệt thẻ ghi nợ hay thẻ tín

dụng) mức phí là từ 1,5% - 2% giá trị giao dịch đối với giao d ịch tại quầy (giao dịch POS) và 2,2% - 2,5% đối với giao dịch mua hàng hóa, d ịch vụ trực tuyến; đối với thẻ ghi nợ nội địa, mức phí dao động từ 0,2% - 0,5% giá trị giao dịch

Tại các nước khác trên thế giới: phí MDR có sự phân biệt giữa thẻ ghi nợ

với thẻ tín dụng và có sự khác biệt trên cơ s ở mức độ phát tri ển của thị trường Tại một số nước có mức độ phát triển thị trường thẻ tương đồng Việt Nam, mức phí MDR dao đ ộng từ 0,5%- 1,5% đối với thẻ ghi nợ Cụ thể: Argentina, Lu ật số 26.010 quy đ ịnh phí MDR không vư ợt quá 3% đ ối với thẻ tín dụng và 1,5% đối với thẻ ghi nợ; Hàn Quốc, Ủy ban Dịch vụ tài chính (FSC) quy định mức phí MDR cho các đại lý thanh toán thẻ nhỏ và vừa là 2,5% đối với thẻ tín dụng và 0,5% đối với thẻ nội địa Ấn Độ, mức phí do NHTW quy định không vượt quá 0,4% - 0,9% đối với giao dịch tại POS, thanh toán tr ực tuyến và không vư ợt quá 0,3 - 0,8% đối với giao dịch thanh toán qua QR; Thái Lan, m ức phí MDR đối với các khoản thanh toán Chính phủ không vượt quá 0,55%; Malaysia, phí MDR đ ối với thẻ ghi nợ nội địa từ 1% - 1,2%, đối với thẻ ghi nợ quốc tế là 1,8% - 2%;

Về chính sách hỗ trợ phí đối với bệnh viện, thời gian qua, triển khai Nghị quyết số 02/NQ-CP của Chính ph ủ, NHNN đã có nhi ều văn bản chỉ đạo các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán nghiên c ứu, có chính sách ưu đãi, miễn/giảm phí đối với thanh toán viện phí không dùng tiền mặt Qua theo dõi, n ắm bắt thông tin cho th ấy một số ngân hàng, trung gian thanh toán đã có chính sách ưu đãi phí đ ối với thanh toán dịch vụ công (trong đó có lĩnh vực y tế) như: Vietcombank đang triển khai chương trình miễn giảm phí thanh toán đ ến năm 2020 đối với thanh toán d ịch vụ công, trong đó có lĩnh vực y tế; Napas đã nhiều lần giảm phí chuyển mạch,

bù trừ thẻ trong đó đối với dịch vụ công Napas không hư ởng phí

Có thể thấy, khi tri ển khai TTKDTM đ ối với các dịch vụ công như trong lĩnh vực y tế thì cần xem xét, đánh giá tòa diện về những lợi ích lớn hơn thay vì cho rằng bệnh viện tốn kém thêm chi phí khi tri ển khai TTKDTM Bởi TTKDTM s ẽ tiết kiệm thời gian, chi phí cho b ệnh viện và bệnh nhân khi triển khai thu viện phí không dùng ti ền mặt như: tiết kiệm thời gian, nhân lực (giảm chi phí nhân s ự kiểm đếm, giao nh ận tiền mặt, ki ểm soát, đối chiếu, ), thuận tiện cho công tác quản lý, giảm rủi ro thu tiền mặt (thừa thiếu, mất mát, ) và đơn gi ản hóa quy trình, tăng hi ệu suất phục vụ

và sự hài lòng của ngư ời bệnh Thực tế cho thấy, một số bệnh vi ện tư nhân (tự cân đối thu chi) ho ặc các ngành lĩnh v ực khác (điện, viễn thông,

nước, ) đã chủ động triển khai TTKDTM và cũng đã có sự ghi nhận, đánh giá về lợi ích, hi ệu quả tổng thể hơn sau khi chuy ển đổi thanh toán từ tiền mặt sang không dùng ti ền mặt

Thúc đẩy TTKDTM trong lĩnh vực y tế, giáo dục - Chỉ ngân hàng thôi chưa đủ

Thời gian t ới, NHNN cho bi ết sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng, ph ối hợp chặt chẽ với các bên liên quan

và chỉ đạo kịp thời các ngân hàng đ ẩy mạnh TTKDTM đối với các dịch vụ công Cơ quan quản lý cũng sẽ vận động các ngân hàng thương mại giảm phí thanh toán, đặc biệt là phí thanh toán trong lĩnh vực y tế giáo dục; đồng thời tiếp tục có văn bản yêu cầu các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán áp dụng chính sách mi ễn, giảm phí đối với dịch vụ công để hỗ trợ các bệnh viện trong thời gian đ ầu triển khai

Nghiên cứu kinh nghiệm các nước cho thấy, việc quy định các mức phí trao đổi, chia sẻ giữa các bên trong cung ứng dịch vụ thẻ (phí MDR, phí trao đổi, ) là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy TTKDTM Do

đó, theo một số chuyên gia, thời gian tới, các cơ quan liên quan c ần cân nhắc sự cần thiết quy định cơ ch ế thu, tr ả phí liên ngân hàng gi ữa tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và đơn vị chấp nhận thanh toán Từ đó có chính sách áp dụng mức phí trần, là căn cứ để cơ quan qu ản lý ban hành quy đ ịnh về các mức phí thanh toán, trong đó có thể điều tiết chính sách phí ưu đãi đối với các dịch vụ công (trong đó có lĩnh vực y tế, giáo dục)

Đối với vấn đề thanh toán viện phí có tính xã hội cao và việc kết nối thanh toán viện phí đang trong bư ớc đầu triển khai dưới sự chỉ đạo quy ết liệt của Chính phủ và triển khai của Bộ Y tế nên để việc triển khai đư ợc thuận lợi, cần tạo đư ợc sự đồng thuận giữa các bên Đ ồng thời, các Bộ, ngành cũng đẩy mạnh truyền thông về những lợi ích của thanh toán qua ngân hàng đ ối với các dịch vụ công, trong đó có lĩnh v ực y tế, giáo dục, nâng cao kiến thức cho người dân trong sử dụng sản phẩm, dịch vụ tài chính ngân hàng, thúc đẩy thanh toán điện tử

Bên cạnh đó, dịch vụ thu hộ được coi là m ột trong những gói giải pháp linh hoạt từ các ngân hàng giúp ti ết kiệm chi phí, thời gian và tăng tính an toàn

sẽ góp phần đẩy mạnh hoạt động TTKDTM trong ngành giáo d ục theo chủ trương của Chính phủ

Dịch vụ thu hộ là dịch vụ thanh toán không qua tài kho ản thanh toán c ủa khách hàng, theo đó1, dịch vụ thu hộ là việc tổ chức cung ứng dịch vụ

thanh toán thực hiện ủy nhiệm của bên th ụ hưởng thu tiền của bên tr ả tiền trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản giữa tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và bên th ụ hưởng

Trong lĩnh vực giáo dục, các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã phối hợp với trường học để thu học phí bằng phương thức TTKDTM v ới nhi ều gói giải pháp thanh toán linh ho ạt cho khách

hàng, phù h ợp với đặc thù, điều kiện hạ tầng kỹ thuật, công ngh ệ thông tin của các trư ờng học Cụ thể như: (i) với các trư ờng mà đi ều kiện kỹ thuật đã cho phép kết nối chia sẻ dữ liệu giữa trường học với ngân hàng thì ngân hàng có thể cung cấp dịch vụ thanh toán hóa đơn tr ực tuyến để nộp học phí qua ứng dụng Mobile banking, Internet banking , vi ệc đối chiếu, xác nhận thanh toán hoàn toàn đư ợc xử lý tự động, nhanh chóng, chính xác, phụ huynh chỉ được thanh toán m ột lần đối với một khoản học phí phát sinh (tương tự như việc thanh toán hóa đơn điện, nước hiện nay); (ii) với các trường mà điều kiện kỹ thuật chưa cho phép, ngân hàng có thể cung cấp các gói giải pháp thu h ộ dựa trên nền tảng cung ứng dịch vụ thanh toán c ủa ngân hàng như phụ huynh sử dụng kênh thanh toán trực tuyến của ngân hàng (Mobile banking, Internet banking, Smart banking ) đ ể chuyển

khoản đến tài khoản của trường học2 hoặc sử dụng các thiết bị chấp nhận thẻ (POS) để nộp học phí

Bởi những ưu đi ểm như giúp tiết kiệm chi phí, th ời gian và tăng tính an toàn, hoạt động thanh toán đi ện tử trong ngành giáo d ục với những gói giải pháp linh hoạt như trên sẽ góp phần đẩy mạnh TTKDTM theo ch ủ trương của Chính phủ

1 Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 v ề thanh toán khô ng dùng tiền mặt, Thông tư 46/2014/TT -NHNN hư ớng dẫn về dịch vụ thanh toán không dùng ti ền mặt

2 Theo cú pháp đư ợc ngân hàng hư ớng dẫn để thuận tiện cho việc đối chiếu, tra soát Ví d ụ: họ tên học sinh, lớp, tháng đóng h ọc phí