Hoàn thiện pháp lý về quản lý, chia sẻ dữ liệu để nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng số

Đồng thời, tại Quyết định 810 cũng đề ra giải pháp: Nghiên cứu và triển khai hạ tầng tập trung để cho phép k ết nối, khai thác, chia s ẻ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân

HOÀN THI ỆN PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ, CHIA S Ẻ DỮ LIỆU ĐỂ NÂNG

CAO CH ẤT LƯỢNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG SỐ

Dữ liệu ngày càng tr ở nên quan trọng trong vi ệc phát tri ển các dịch vụ hướng đến Chính phủ số, nền kinh tế số, xã hội số Chia sẻ dữ liệu là điều kiện tiên quyết để cung c ấp dịch vụ số, đơn gi ản hóa quy trình, thay đ ổi mô hình tổ chức, cách thức cung c ấp dịch vụ Để xây dựng và phát tri ển kinh tế số, thì một trong những ngành đóng vai trò r ất quan tr ọng, đó là ngành Ngân hàng, được coi là huyết mạch của nền kinh tế quốc dân, đây là ngành phải tiên phong trong th ực hiện chuyển đổi số Tuy nhiên, th ực tế, hệ

thống, quy trình c ủa một số ngành, lĩnh vực chưa sẵn sàng đ ể tích hợp kết nối với hạ tầng ngành Ngân hàng cũng như ứng dụng các hình th ức thanh toán mới, hiện đại; dữ liệu chưa được chuẩn hóa, chưa có cơ s ở dữ liệu tập trung dẫn đến khó khăn trong vi ệc kết nối, chia s ẻ thông tin giữa các đơn

vị với ngân hàng

Xây dựng hệ sinh thái dịch vụ tài chính, ngân hàng đ ể thúc đẩy phổ cập tài chính quốc gia

Tại Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 c ủa Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách ch ủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghi ệp lần thứ tư (CMCN 4.0) và Ngh ị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII xác định mục tiêu và định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 là phát triển kinh tế số trên nền tảng khoa h ọc và công ngh ệ, đổi mới sáng t ạo, đẩy

mạnh chuyển đổi số quốc gia

Tại Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 c ủa Thủ tướng Chính ph ủ phê duyệt "Chương trình Chuy ển đổi số quốc gia đến năm 2025, đ ịnh

hướng đến năm 2030”, ngân hàng đư ợc xác định là lĩnh vực có tác động xã hội, liên quan h ằng ngày t ới người dân, thay đổi nhận thức nhanh nhất, mang lại hiệu quả, giúp ti ết kiệm chi phí cần ưu tiên chuy ển đổi số trước Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) được giao nhiệm vụ về chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng nh ằm hư ớng tới việc cung c ấp dịch vụ ngân hàng số, xây dựng hệ sinh thái d ịch vụ tài chính, ngân hàng đ ể thúc đẩy phổ cập tài chính qu ốc gia; ban hành cơ ch ế, chính sách đ ể các doanh

nghiệp thực hiện chuyển đổi số được tiếp cận tín dụng một cách thuận lợi; xây dựng, phát triển Chính phủ điện tử, hướng tới Chính ph ủ số

Nhằm phát huy những kết quả đã đạt được thời gian qua và đ ồng hành cùng công cuộc chuyển đổi số quốc gia, ngày 11/5/2021, Th ống đốc NHNN đã

ký Quyết định số 810/QĐ-NHNN phê duyệt "Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" (Quyết định 810) Một trong những mục tiêu tổng quát tại Kế hoạch là: Phát tri ển các mô hình ngân hàng s ố, gia tăng tiện ích, tr ải nghi ệm khách hàng và th ực hiện mục tiêu tài chính toàn di ện, phát tri ển bền vững trên cơ s ở thúc đẩy ứng dụng công ngh ệ mới, tiên ti ến trong qu ản trị điều hành và cung ứng sản phẩm, dịch vụ theo hướng tự động hóa quy trình, t ối ưu hó a hoạt động nghiệp vụ

Đồng thời, tại Quyết định 810 cũng đề ra giải pháp: Nghiên cứu và triển khai hạ tầng tập trung để cho phép k ết nối, khai thác, chia s ẻ dữ liệu với

Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp, các ngành, lĩnh vực để khai thác, tổng hợp dữ liệu phục vụ xác minh thông tin, phân loại, đánh giá khách hàng

Thời gian qua, ngành Ngân hàng đã thu đư ợc nhiều kết quả đáng ghi nhận trong quá trình chuy ển đổi số, trong đó có s ự đóng góp tích c ực từ các ngân hàng thương mại, cũng như các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ

chuyển đổi số

Để triển khai chương trình Chuyển đổi số quốc gia, NHNN đã nghiên cứu, ban hành theo th ẩm quyền hoặc trình c ấp có thẩm quyền ban hành m ột số chính sách, Đề án, quy định tạo thuận lợi cho việc phát triển các dịch vụ

ngân hàng s ố, thanh toán s ố và đã đạt được những kết quả tích cực Các công nghệ thành tựu của CMCN 4.0 đã đư ợc ứng dụng mạnh mẽ và rộng rãi vào các dịch vụ ngân hàng cốt lõi (thanh toán, tín d ụng, nhận tiền gửi), thanh toán trên thi ết bị di động tăng trưởng mạnh hằng năm (90% về số lượng và 150% về giá trị)

Hệ sinh thái s ố, thanh toán s ố đã đư ợc thiết lập với việc kết nối dịch vụ ngân hàng s ố với nhiều dịch vụ số khác trong n ền kinh t ế mang lại các trải nghiệm liền mạch và l ợi ích to lớn cho ngư ời sử dụng dịch vụ trên không gian số Ngành Ngân hàng đã đáp ứng tốt nhu cầu giao dịch thanh toán c ủa người dân tăng cao trong bối cảnh giãn cách xã hội do dịch Covid-19, hàng chục triệu ngư ời đã sử dụng dịch vụ thanh toán trên môi trư ờng số Theo khảo sát của tổ chức thẻ Visa, 87% ngư ời tiêu dùng Vi ệt Nam mua s ắm trực tuyến, tăng gấp 20 lần so với thời điểm trước đại dịch

Các dịch vụ cơ bản đã đư ợc thực hiện hoàn toàn trên kênh s ố (mở tài

khoản, thanh toán, chuy ển tiền, tiền gửi tiết kiệm ); nhi ều ngân hàng đạt

tỷ lệ trên 90% giao d ịch thực hiện trên kênh số; các ngân hàng Vi ệt Nam được đánh giá có mức độ ứng dụng ngân hàng số với tốc độ nhanh nhất trong khu vực (theo đánh giá tháng 9/2021 c ủa Hãng tư vấn McKinsey)

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng, NHNN đã ch ỉ đạo toàn Ngành nâng c ấp hạ tầng công ngh ệ, quy trình cung ứng sản phẩm, dịch

vụ trên kênh s ố phục vụ cho việc kết nối, tích h ợp với các ngành, lĩnh v ực khác để cung ứng sản phẩm, dịch vụ tới khách hàng

Hiện nay, các ngân hàng t ại Việt Nam khá “m ở” trong chia s ẻ dữ liệu với Fintech và nhiều đơn v ị cung ứng dịch vụ khác như đi ện, nước, viễn

thông… thông qua các cổng giao diện lập trình ứng dụng (API) Có thể hình dung, người dùng Fintech thông qua ứng dụng Fintech yêu cầu truy cập dữ liệu ngân hàng, sau khi xác th ực, ngân hàng đ ồng ý cho ngư ời dùng truy cập, xác thực tài khoản và thực hiện các dịch vụ thanh toán Th ực tế đã có rất nhiều ngân hàng đang ứng dụng công nghệ ngân hàng mở Có thể

kể tên một số ngân hàng như: VietinBank, OCB, Agribank, Bac A Bank, BIDV, VPBank, Vietcombank đều đã có những bước đi tiên phong trong việc mở API Cụ thể, VietinBank đã có hơn 127 API đư ợc cung cấp trên th ị trường với hơn 73 đối tác (nền tảng iConnect); OCB đã triển khai hơn 30 API mở; BIDV triển khai nền tảng BIDV Paygate; ứng dụng ngân hàng s ố

Timo kết hợp với VPBank, Viet Capital Bank…

Tuy nhiên, trong quá trình ph ối hợp triển khai k ết nối giữa các ngành, lĩnh vực để thiết lập hệ sinh thái s ố, cho th ấy một số thách thức như: (i) Hệ thống, quy trình c ủa một số ngành, lĩnh vực chưa sẵn sàng đ ể tích hợp kết nối với hạ tầng ngành Ngân hàng cũng như ứng dụng các hình th ức thanh toán mới, hiện đại; dữ liệu chưa được chuẩn hóa, chưa có cơ s ở dữ liệu tập trung… dẫn đến khó khăn trong việc kết nối, chia sẻ thông tin giữa các đơn

vị với ngân hàng; (ii) Khó khăn, thách th ức trong việc đảm bảo an ninh an toàn và b ảo mật dữ liệu khách hàng

Không những thế, việc chia sẻ dữ liệu với ngân hàng v ẫn khá r ủi ro vì chưa

có hành lang pháp lý liên quan đ ến vấn đề này Hơn nữa, vấn đề an ninh, bảo mật cũng là thách th ức với các ngân hàng Qua công tác đ ấu tranh phòng, ch ống tội phạm, Cục An ninh mạng và phòng, ch ống tội phạm sử dụng công ngh ệ cao nh ận định có nhiều phương th ức tấn công mạng, gián điệp mạng đánh cắp thông tin dữ liệu khách hàng tại ngân hàng, truy cập trái phép vào dữ liệu khách hàng Riêng trong năm 2020, có kho ảng 5.000 cuộc tấn công vào các cơ quan Nhà nư ớc, tập đoàn kinh t ế, các doanh

nghiệp, ngân hàng… truy c ập trái phé p vào thông tin d ữ liệu quan trọng của các đơn vị này Tội phạm ngày càng gia tăng và di ễn biến tinh vi, đ ặc biệt trong bối cảnh giãn cách xã h ội vì dịch Covid-19 Nhi ều đối tượng lắp đặt thiết bị để đánh cắp thông tin khách hàng từ cây ATM, sử dụng thông tin khách hàng để chiếm đoạt, thanh toán khống dịch vụ hàng hóa qua máy POS; giả mạo tin nhắn của ngân hàng, lập giả mạo các web c ủa ngân hàng, gửi link đánh c ắp thông tin…

Xây dựng khung pháp lý v ề quản lý, chia sẻ, bảo vệ dữ liệu và tăng cường an ninh bảo mật

Quyết định số 942/QĐ -TTg ngày 15/6/2021 c ủa Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lư ợc phát triển Chính ph ủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030 đã xác định rõ quan điểm phát triển dữ liệu trong Chính ph ủ số, đó là: “Dữ liệu là tài nguyên m ới Cơ quan Nhà nước mở dữ liệu và cung cấp dữ liệu mở phục vụ phát triển

Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số Các cơ quan Nhà nư ớc kết nối, chia s ẻ

dữ liệu để người dân chỉ phải khai báo, cung c ấp dữ liệu một lần cho các

cơ quan Nhà nư ớc và các đơn vị cung ứng dịch vụ công thiết yếu”

Việc kết nối, tích h ợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan Nhà nư ớc, đặc biệt

là dữ liệu từ các Cơ s ở dữ liệu quốc gia, các hệ thống thông tin có quy mô, phạm vi từ Trung ương đến địa phương sẽ giúp tối đa hóa giá tr ị dữ liệu; nâng cao chất lượng dịch vụ công cung c ấp cho người dân và doanh nghi ệp theo hướng lấy người dùng làm trung tâm, ngư ời dân và doanh nghiệp

không phải cung cấp thông tin thủ công, nhiều lần cho cơ quan Nhà nư ớc, đơn vị cung cấp dịch vụ; tránh đầu tư trùng lặp, gây lãng phí

Ngày 01/3/2022, Th ống đốc NHNN đã ban hành Quy ết định số 297/QĐ-NHNN về Kế hoạch triển khai và công b ố danh mục dữ liệu mở của 297/QĐ-NHNN Theo đó, mục đích của Kế hoạch này nhằm xác định danh mục dữ liệu mở của NHNN, là cơ s ở để triển khai các nhi ệm vụ tiếp theo trong K ế hoạch của NHNN triển khai Nghị định số 47/2020/NĐ-CP ngày 09/4/2020 c ủa Chính phủ về quản lý, k ết nối và chia s ẻ dữ liệu số của cơ quan Nhà nư ớc; thực hiện quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu số của NHNN, tạo lập nền tảng cho việc xây dựng Chính phủ điện tử và hư ớng tới xây dựng Chính ph ủ số tại NHNN; xác đ ịnh trách nhiệm của các đơn vị thuộc NHNN trong vi ệc tổ chức quản lý, k ết nối và chia s ẻ dữ liệu số của NHNN

Về vấn đề đảm bảo bí mật thông tin khách hàng c ủa ngân hàng, chia s ẻ thông tin cho bên thứ ba đư ợc điều chỉnh theo m ột số quy định của luật chuyên ngành (Lu ật NHNN, Luật Các tổ chức tín dụng)…; đồng thời, chịu

sự điều chỉnh bởi một số quy định trong các lu ật liên quan khác như: B ộ luật Dân sự, Luật Bảo vệ quyền lợi ngư ời tiêu dùng, Luật Công nghệ thông tin, Luật An toàn thông tin m ạng, Luật An ninh m ạng,

Hiện nay, Chính ph ủ đang giao B ộ Công an xây dựng Nghị định về bảo vệ

dữ liệu cá nhân hư ớng đến quản lý việc xử lý dữ liệu cá nhân của các pháp nhân hoặc thể nhân Ngh ị định quy đ ịnh chi tiết về các hoạt động xử lý dữ liệu (thu th ập, tiết lộ, phân tích, thay đ ổi, sử dụng, xóa, ), quy ền của chủ thể dữ liệu và các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân Mục tiêu c ủa Nghị định này là xây dựng được các quy định pháp luật phù hợp với tình hình thực tiễn, có tính d ự báo về dữ liệu cá nhân, chủ dữ liệu cá nhân, quy ền cơ bản của chủ dữ liệu cá nhân; đảm bảo tính thống nhất trong h ệ thống pháp luật Việt Nam; t ạo cơ ch ế, chính sách đồng bộ trong b ảo vệ dữ liệu cá

nhân

Thời gian t ới, Bộ Công an cần sớm hoàn thi ện, trình Chính ph ủ ban hành Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân; xây d ựng cơ chế, chính sách cho phép các ngành, d ịch vụ như ngân hàng, b ảo hiểm, viễn thông, khai thác d ữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư kết hợp yếu tố sinh tr ắc học nhằm thúc đẩy việc mở tài khoản từ xa thông qua phương thức điện tử thuận tiện,

an toàn và đảm bảo phòng, chống rủi ro Đồng thời, Bộ Công an sớm hoàn thiện, trình Chính ph ủ ban hành Ngh ị định về định danh và xác th ực điện

tử, tạo cơ sở pháp lý rõ ràn g và tạo thuận lợi cho việc thu thập, lưu trữ, chia sẻ, bảo vệ dữ liệu cá nhân Phạm vi Nghị định cần bao trùm toàn b ộ, đầy đủ hoạt động định danh và xác thực điện tử của cá nhân và tổ chức trong mọi giao dịch điện tử

Về phía ngành Ngân hàng, NHNN ti ếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, cơ quan liên quan trong vi ệc nghiên cứu, đề xuất và triển khai các

mô hình k ết nối, tích h ợp chia sẻ dữ liệu giữa ngành Ngân hàng v ới các ngành, lĩnh vực khác để mở rộng hệ sinh thái số, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân, khách hàng; quy định chuẩn hóa các nền tảng, tiêu chuẩn sản phẩm, dịch vụ, đảm bảo tính đồng bộ, chia s ẻ Tiếp tục

nghiên cứu, rà soát và đ ề xuất sửa đổi, bổ sung các vấn đề cần đư ợc luật hóa và các quy định pháp luật nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động chuyển đổi số ngân hàng, ưu tiên vào các n ội dung liên quan đ ến ứng dụng các công nghệ số như: Thu th ập, khai thác, x ử lý và chia s ẻ dữ liệu khách hàng; giao dịch điện tử; xây dựng và triển khai Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát hoạt động Fintech trong lĩnh v ực ngân hàng; ban hành các tiêu chu ẩn

dữ liệu, tiêu chu ẩn kỹ thuật phục vụ chuyển đổi số… Song song v ới đó, m ở rộng và phát tri ển hệ thống chuyển mạch và bù trừ điện tử cho các giao dịch thanh toán bán l ẻ hướng tới thiết lập hạ tầng thanh toán th ống nhất, đồng bộ, có khả năng tích hợp, kết nối các ngành, lĩnh vực khác, từ đó mở rộng hệ sinh thái số

NHNN tiếp tục phối hợp Bộ Công an và các b ộ, ngành liên quan nghiên cứu và triển khai h ạ tầng tập trung đ ể cho phép kết nối, khai t hác, chia s ẻ

dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư, Cơ s ở dữ liệu doanh nghi ệp, các ngành, lĩnh vực để khai thác, tổng hợp dữ liệu phục vụ xác minh thông tin, phân loại, đánh giá khách hàng C ần xây dựng các chính sách, cơ ch ế quản

lý phù hợp để thúc đẩy hoạt động quản lý và phân tích d ữ liệu được thực

hiện một cách bài b ản Đồng thời, xây dựng chính sách qu ản lý dữ liệu phù hợp với cơ chế chia sẻ thông tin rõ ràng g ắn với trách nhi ệm cung c ấp dữ liệu chính xác Từ đó, thông tin trong t ổ chức không chỉ dừng lại ở mức độ được sắp xếp, lưu trữ hợp lý mà được luân chuyển, tạo thành dòng chảy hiệu quả mang đến những giá tr ị mới giúp nâng cao hi ệu quả hoạt động

NHNN cần sớm hoàn thi ện, trình Chính ph ủ ban hành Ngh ị định thay thế Nghị định số 101/2012/NĐ -CP ngày 22/11/2012 v ề thanh toán không dùng tiền mặt; tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi quy đ ịnh về thu thập, khai thác, x ử lý

dữ liệu trong ngành Ngân hàng; xây d ựng và ban hành Thông tư hư ớng dẫn về Open API trong lĩnh v ực thanh toán

Để thúc đẩy hoạt động chuyển đổi số ngân hàng, mở rộng hệ sinh thái về thanh toán số, ngành Ngân hàng ti ếp tục triển khai có hiệu quả Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng theo Quy ết định 810; đồng thời, đẩy mạnh triển khai các chương trình giáo d ục tài chính cho ngư ời dân, doanh nghiệp

để tăng cường kiến thức, kỹ năng quản lý tài chính, nâng cao hi ểu biết trong sử dụng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trên n ền tảng số một cách an toàn, hiệu quả

Bên cạnh đó, NHNN, B ộ Tài chính, B ộ Công Thương, B ộ Thông tin và Truyền thông, H ội bảo vệ người tiêu dùng c ần phối hợp xây dựng hành lang pháp lý nhằm tăng cư ờng các biện pháp b ảo vệ quyền lợi hợp pháp người tiêu dùng tài chính Để hoàn thiện khung pháp lý đối với bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ tài chính, cần quy định trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính trong v ấn đề bảo mật thông tin, tài s ản của người tiêu dùng dịch vụ tài chính; quy định cơ chế tiếp nhận, quản lý, giải quyết khiếu nại hiệu quả; chú ý đ ến các v ấn đề bảo vệ người tiêu dùng phát sinh từ các giao dịch quốc tế, tiếp thị và bán hàng xuyên biên gi ới; chú trọng bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong quá trình thu th ập và chia

sẻ thông tin giữa các bên sử dụng dịch vụ

Các ngân hàng thương mại cần tăng cường các giải pháp an ninh, bảo mật nhằm bảo vệ thông tin, dữ liệu của chính ngân hàng và khách hàng, chú trọng công tác phát tri ển nhân lực phục vụ chuyển đổi số Bên cạnh đó, cần tăng cường gia tăng đầu tư vào hệ thống Firewall (tường lửa), đặc biệt là thế hệ NextGen đ ể ngăn chặn truy c ập bất hợp pháp và các cuộc tấn công Các Firewall thế hệ cũ chỉ hoạt động ở tầng giao v ận (Layer 4 - OSI), tuy

nhiên, với thế hệ NextGen Firewall m ới, hệ thống hỗ trợ cho vi ệc hoạt động cả ở tầng ứng dụng (Layer 7 - OSI), cung cấp một giải pháp toàn diện cho người quản trị về đảm bảo an ninh và quản lý hệ thống Bên cạnh đó, các ngân hàng cần đầu tư vào các ph ần mềm phòng, chống mã đ ộc; có bi ện pháp chống thất thoát các d ữ liệu nhạy cảm qua các máy tr ạm và thi ết bị đầu cuối, mạng, email, truy cập Internet, giúp tăng cư ờng bảo mật cho máy tính người dùng; chủ động nhận biết và đánh giá những rủi ro tiềm ẩn, đưa

ra các giải pháp để giảm thiểu, loại trừ rủi ro; giám sát chi ti ết các giao dịch, các kết nối mạng, hiệu năng c ủa hệ thống, phát hiện các vấn đề bất thường…

Tài liệu tham khảo:

1 Quyết định số 810/QĐ -NHNN ngày 11/5/2021 c ủa Thống đốc NHNN phê duyệt "Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đ ến năm 2025, đ ịnh

hướng đến năm 2030"

2 Quyết định số 942/QĐ -TTg ngày 15/6/2021 c ủa Thủ tướng Chính ph ủ phê duyệt Chiến lược phát triển Chính ph ủ điện tử hướng tới Chính ph ủ số giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030

3 Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 c ủa Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia CMCN 4.0

4 Quyết định số 297/QĐ -NHNN ngày 01/3/2022 của Thống đốc NHNN về

Kế hoạch triển khai và công b ố danh mục dữ liệu mở của NHNN

5 Nghị định số 47/2020/NĐ-CP ngày 09/4/2020 c ủa Chính phủ về quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu số của cơ quan Nhà nư ớc