Để thị trường ví điện tử việt nam phát triển ổn định, bền vững

Ví điện tử mở rộng liên kết ngân hàng: Tăng tiện ích cho khách hàng Thực tế, Fintech công ngh ệ tài chính là m ột mảng hoạt động trải rộng trên nhiều ngành, lĩnh v ực thuộc dịch vụ tài

ĐỂ THỊ TRƯỜNG VÍ ĐIỆN TỬ VIỆT NAM PHÁT TRIỂN ỔN ĐỊNH, BỀN

VỮNG

Những năm gần đây, số lượng người sử dụng ví đi ện tử và các ứng dụng thanh toán không dùng ti ền mặt (TTKDTM) tăng m ạnh, nh ất là từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát

Việc ngày càng nhi ều ví điện tử có mặt trên thị trường với những ưu đãi để thu hút khách hàng làm cu ộc đua ví đi ện tử trở nên sôi động Thay vì thu hút càng nhiều ngư ời dùng càng tốt, thị trường ví đi ện tử Việt Nam th ời gian tới sẽ là cuộc cạnh tranh thông qua ti ện ích, tr ải nghiệm thanh toán của người dùng và ưu th ế sẽ thuộc về ví điện tử nào giữ chân đư ợc nhiều người dùng Do đó, thị trường cần những yếu tố hỗ trợ như nền tảng pháp

lý, các gi ải pháp t ổng thể khác để phát triển ổn định, an toàn và b ền vững

Hơn 16 triệu ví điện tử đang hoạt động

Bên cạnh các ví đi ện tử phổ biến đang được ngư ời dùng sử dụng nhiều như MoMo, Moca, ZaloPay, ViettelPay, Payoo, ShopeePay (trư ớc đây là

Airpay) mới đây, thị trường lại xuất hiện “tân binh” ví đi ện tử

MobiFonePay Vi ệc ngày càng nhi ều ví đi ện tử có mặt trên th ị trường với những ưu đãi để thu hút khách hàng làm cu ộc đua ví đi ện tử trở nên sôi động Trong bối cảnh hạn chế đi lại do dịch bệnh Covid-19 đã khiến nhiều người dùng chuyển từ hình thức mua sắm trực tiếp qua các kênh online Các cổng thanh toán, ví điện tử cũng nắm bắt cơ hội đưa ra nhi ều chương trình ưu đãi khi thanh toán online khi ến cho tỷ lệ thanh toán hình thức này tăng cao

Hiện nay, các ví đi ện tử đang hoạt động đều cung cấp đầy đủ các tiện ích

cơ bản như thanh toán điện thoại, điện, nước, internet, thanh toán các

khoản vay, phí b ảo hiểm, phí d ịch vụ chung cư, d ịch vụ công, h ọc phí, mua

vé (tàu, xe, máy bay) Ngoài vi ệc xây dựng cho mình các trò chơi, chương trình ưu đãi riêng, các ví còn liên k ết với ngân hàng, công ty tài chính, các sàn thương mại điện tử như Lazada, Tiki, Shopee, Sendo, Zalora đ ể gia tăng trải nghiệm, tiện ích cho khách hàng Ví đi ện tử nào có nhiều tiện ích, phù hợp với tập khách hàng c ủa mình sẽ có đư ợc lợi thế trong cu ộc đua thu hút khách hàng

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nư ớc Việt Nam (NHNN), tính đ ến ngày 30/6/2021, tại Việt Nam, có 43 t ổ chức không ph ải là ngân hàng đã đư ợc NHNN cấp Giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán; trong đó có 37 tổ chức đã cung ứng dịch vụ ví điện tử ra thị trường, với tổng số ví điện tử đang hoạt động là khoảng 16,39 tri ệu ví (tăng kho ảng 2,75 triệu ví so v ới thời điểm cuối năm 2020) Ví đi ện tử đang hoạt động là

ví có ít nhất một giao dịch phát sinh giá tr ị tiền tệ trong vòng 12 tháng tính

đến ngày báo cáo

Theo báo cáo c ủa các tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử, trong 6 tháng đầu năm 2021, tổng số lượng giao dịch bằng ví điện tử được xử lý thành công đạt xấp xỉ 802,56 triệu món, với tổng giá trị giao dịch đạt khoảng 302,16 nghìn tỷ đồng (tăng lần lư ợt là 85 ,38% về số lượng giao dịch và 91,57% về giá trị giao d ịch so với cùng k ỳ năm 2020)

Theo khảo sát của Visa, trong b ối cảnh dịch bệnh Covid -19, ngư ời tiêu dùng Việt Nam đang d ần ưu tiên lựa chọn sử dụng ví điện tử cũng như thanh toán không ti ếp xúc và thanh toán b ằng mã QR Khảo sát cũng cho thấy, 57% người tiêu dùng có t ới ba ứng dụng ví điện tử trên đi ện thoại, 55% người tiêu dùng ưa thích ứng dụng có thể thực hiện tất cả các giao dịch

Ví điện tử mở rộng liên kết ngân hàng: Tăng tiện ích cho khách hàng

Thực tế, Fintech (công ngh ệ tài chính) là m ột mảng hoạt động trải rộng trên nhiều ngành, lĩnh v ực thuộc dịch vụ tài chính như thanh toán, ch ứng khoán, bảo hiểm, quản lý tài s ản, chấm điểm tín dụng (credit scoring) Ở một chừng mực nào đó, có th ể coi các tổ chức trung gian thanh toán cung ứng dịch vụ ví điện tử được cấp phép chính là hiện thân sinh động của Fintech trong lĩnh vực thanh toán ở Việt Nam

Để đẩy nhanh chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng, các tổ chức tín dụng tại Việt Nam th ời gian qua cũng đã ch ủ động lựa chọn hợp tác, sử dụng sản phẩm, giải pháp công ngh ệ, mạng lư ới phân phối của nhiều công ty Fintech nói chung và tổ chức trung gian thanh toán nói riêng đ ể thực hiện số hóa quy trình nghiệp vụ, tích hợp sâu vào h ệ sinh thái số, cung ứng sản phẩm, dịch vụ qua kênh s ố an toàn, thu ận tiện, phù hợp, mọi lúc, m ọi nơi cho khách hàng Việc hợp tác này mang đến sức mạnh cộng hưởng, đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho nhiều bên như nâng cao hi ệu quả hoạt động (giảm chi phí, tăng doanh thu), mở rộng cơ s ở khách hàng, ti ếp cận đư ợc tập khách hàng mới, gia tăng tương tác, m ức độ sử dụng dịch vụ, tăng

cường cơ hội bán chéo sản phẩm, dịch vụ, nâng cao trải nghiệm giao dịch

và sự hài lòng của khách hàng, góp ph ần thúc đ ẩy TTKDTM và ph ổ cập tài

chính

Hiện nay, các đơn v ị vận hành ví điện tử tăng cư ờng liên kết với các ngân hàng để mở rộng phạm vi chuyển tiền thanh toán cho người dùng Ngược lại, các ngân hàng cũng có l ợi thế mở rộng khách hàng và t ận dụng đư ợc một hệ sinh thái thanh toán s ẵn có kết nối với các sàn thương m ại điện tử, cửa hàng tiện lợi…, nh ất là trong b ối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, thanh toán không ti ếp xúc lên ngôi

Chẳng hạn, MoMo đang k ết nối trực tiếp với 28 ngân hàng trong nư ớc và quốc tế lớn nhất tại Việt Nam, cùng v ới hệ thống điểm nạp/rút tiền phủ khắp toàn quốc, nổi bật là Circle K, Ministop, FPT Shop giúp vi ệc nạp và rút tiền trở nên đơn gi ản, nhanh chóng

Nhằm đưa lại nhiều dịch vụ tiện ích cho khách hàng, m ới đây, MoMo là Fintech đầu tiên phối hợp cùng ngân hàng TPBank cho ra mắt sản phẩm Ví trả sau MoMo V ới MoMo, ngư ời dùng có th ể đăng ký Ví trả sau MoMo chỉ trong vòng 1 phút v ới hạn mức lên tới 5 tri ệu đồng Khi thanh toán đúng hạn, khoản tiền chi tiêu trư ớc sẽ không bị tính lãi suất Sử dụng Ví tr ả sau MoMo, ngư ời dùng MoMo thanh toán đư ợc hàng trăm dịch vụ trên MoMo,

đó là những dịch vụ thiết yếu hàng ngày như: Nạp tiền, mua mã thẻ điện thoại, ăn uống tại nhà hàng, th ức ăn nhanh, cà phê, thanh toán t ất cả hóa đơn điện, nước, internet, điện thoại trả sau, tiền đi siêu thị, cửa hàng tiện lợi, mua sắm các dịch vụ giải trí, th ời trang, sức khỏe, thanh toán mua s ắm thương mại điện tử, vé máy bay, tàu, xe và cả thanh toán tại các cửa hàng điện tử

Không chỉ bắt tay v ới ngân hàng, các ví đi ện tử còn hợp tác với công ty tài chính để cung cấp dịch vụ ví trả sau Từ đầu tháng 8/2021, Công ty tài chính FeCredit và Ví điện tử ViettelPay triển khai hình thức ví trả sau, lãi suất 0%, cho phép ngư ời dùng nhận ngay hạn mức 2 triệu đồng để chi tiêu, miễn lãi 45 ngày k hi tải ứng dụng ViettelPay

Bên cạnh việc liên tục phát tri ển tính năng, h ợp tác với các đ ối tác thanh toán thì liên kết ngân hàng cũng là m ột trong những chiến lư ợc của Ví điện

tử ZaloPay Hi ện nay, ví điện tử này đã liên kết trực tiếp với 19 ngân hàn g

để nạp, rút tiền, liên kết với 20 ngân hàng hỗ trợ nạp tiền thông qua cổng

Napas Như vậy, hàng triệu người dùng ngân hàng có thể tiếp cận nền tảng thanh toán toàn di ện, khép kín và li ền mạch, bao g ồm: Chuyển tiền liên ngân hàng, chuyển tiền qua Zalo chat, thanh toán t ất cả nhu c ầu hàng ngày

từ di chuyển, mua s ắm, ăn uống đến hoạt động du lịch, giải trí

Trong khi đó, Moca đang có liên k ết trực tiếp với 25 ngân hàng và một ngân hàng s ố tại Việt Nam Ví đi ện tử Moca mang đ ến cho ngư ời dùng những trải nghiệm liền mạch và thuận tiện, qua việc cho phép ngư ời dùng thanh toán cho các d ịch vụ di chuyển, đặt đồ ăn, đi ch ợ hộ trên ứng dụng Grab Bên c ạnh đó, ngư ời dùng còn có th ể thanh toán cho các d ịch vụ ngoài ứng dụng Grab như thanh toán hóa đơn, n ạp tiền điện thoại, thanh toán tại cửa hàng, mua sắm trực tuyến

Có thể nói, việc doanh nghiệp Fintech (trong đó có các ví đi ện tử) liên kết với ngân hàng s ẽ tạo ra nhiều giá trị hơn cho nền tảng thanh toán s ố và nâng cao trải nghiệm ngư ời dùng Liên k ết này không làm thay đ ổi mô hình kinh doanh của ngân hàng, mà thay vào đó cùng v ới ngân hàng đưa ra m ột cách tiếp cận khách hàng m ới Mặt khác, ví điện tử sẽ trở thành “cánh tay nối dài” c ủa ngân hàng, mang d ịch vụ tài chính đến với người dân trên khắp mọi miền đất nước, nhất là ở những vùng sâu, vùng xa

Sự sôi động trên th ị trường ví điện tử và sự lên ngôi c ủa thanh toán không tiếp xúc đang tạo đà cho phát tri ển TTKDTM t ại Việt Nam Tuy nhiên, m ột

bộ phận không nhỏ người dân vẫn còn e ngại về tính an toàn, b ảo mật khi tiếp cận các hình th ức thanh toán hiện đại, thói quen dùng ti ền mặt vẫn phổ biến Một số người dùng có thể sở hữu cùng lúc nhiều ví điện tử chủ yếu để

“săn” ưu đãi, khuyến mại, sau một thời gian thì rời bỏ Đa số khách hàng lựa chọn ví vì sự tiện ích, thực hiện được nhiều giao d ịch, dịch vụ trên hệ sinh thái s ố đa dạng

Tương lai không xa, nhiều hình thức và phương tiện thanh toán mới sẽ ra đời, thêm nhiều lựa chọn cho khách hàng Trong đó, phải kể đến Mobile Money (thanh toán hàng hóa, d ịch vụ có giá trị nhỏ), với sự khác biệt và lợi thế là không yêu c ầu phải có tài khoản ngân hàng m ới được sử dụng và thanh toán như ví điện tử Tiền dùng để giao dịch thanh toán của Mobile Money chính là số tiền trong tài kho ản di động của người sử dụng Dù h ạn mức giao dịch hàng tháng b ằng tiền di động chỉ 10 triệu đồng (trong khi hạn mức của ví điện tử gấp 10 lần con số này - 100 triệu đồng một tháng),

nhưng Mobile Money sẽ rất phù hợp với người dân ở những khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, đ ặc biệt là những nơi hệ thống tài chính ngân hàng chưa phát triển, người dân chưa hoặc không có khả năng tiếp cận dịch

vụ ngân hàng

Vậy, đâu là gi ải pháp để các ví điện tử có thể cạnh tranh lành m ạnh, “giữ chân” khách hàng, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong tương lai?

Đảm bảo cho thị trường ví điện tử phát triển ổn định, bền vững

Thực tế, thói quen sử dụng tiền mặt của ngư ời dân đã đư ợc hình thành từ rất lâu Đ ể thay đổi thói quen đó, c ần có thời gian, nguồn lực về công

nghệ, tài chính, pháp lý Khuy ến mãi giảm giá cũng là m ột cách khá hiệu quả để hấp dẫn ngư ời dùng, theo tâm lý t ự nhiên giúp h ọ có mong mu ốn trải nghiệm, từ đó dần dần thay đổi thói quen Tuy nhiên, vi ệc giữ được khách hàng lâu dài, thư ờng xuyên không phụ thuộc quá nhiều vào điều này

mà còn là sự trải nghiệm, tính ổn định và vấn đề an toàn, bảo mật

Để thị trường ví điện tử tại Việt Nam phát triển bền vững, xa hơn là thúc đẩy TTKDTM cũng như phổ cập tài chính tại Việt Nam, cần những giải pháp tổng thể sau:

Thứ nhất, về cơ chế chính sá ch và hành lang pháp lý, th ời gian qua, nh ằm

hiện thực hóa các mục tiêu của Chính ph ủ trong thúc đẩy TTKDTM và tài chính toàn diện, NHNN đã không ng ừng hoàn thi ện hành lang pháp lý cho hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán nói chung và d ịch vụ ví điện tử nói riêng Đặc biệt, ngày 22/11/2019, Thống đốc NHNN đã ban hành Thông tư số 23/2019/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 39/2014/TT-NHNN ngày 11/12/2014 của Thống đốc NHNN hướng dẫn về dịch vụ trung gian thanh toán, với nhiều điểm mới tạo thuận lợi cho các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán ví đi ện tử, tăng cường an ninh, an toàn và bảo vệ quyền lợi khách hàng sử dụng ví

Theo đó, Thông tư cho phép khách hàng đư ợc kết nối ví đã xác minh danh tính với nhiều tài khoản thanh toán, th ẻ ghi nợ của khách hàng, cho phép khách hàng duy trì nhi ều tài khoản ví V ề đảm bảo hoạt động ví điện tử an

toàn, lành mạnh, phòng, ch ống rửa tiền, phòng ngừa gian l ận và b ảo vệ quyền lợi khách hàng, Thông tư đã có nh ững quy định đối với tổ chức ví điện tử về mở và duy trì số dư tài khoản đảm bảo cho các ví điện tử tại ngân hàng thương mại; về cung cấp công cụ để phục vụ việc giám sát của NHNN, Thông tư có các quy định về định danh khách hàng mở ví, những hành vi không được phép, bị cấm khi cung ứng, sử dụng dịch vụ ví điện tử, quy định mục đích sử dụng ví chỉ cho các hàng hóa, dịch vụ hợp pháp, giới hạn phạm vi nạp, rút tiền vào/ra ví đã liên k ết tài khoản

Thời gian t ới, NHNN c ần tiếp tục phối hợp các bộ, ngành liên quan xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh v ực TTKDTM nói chung và Fintech nói riêng trên cơ s ở đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các công ty

Fintech, ngân hàng và quy ền lợi hợp pháp c ủa khách hàng, đ ồng thời đảm bảo các mục tiêu vĩ mô khác như an toàn tài chính ti ền tệ quốc gia Đích đến cuối cùng là đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng dịch vụ, thúc đẩy TTKDTM và tài chính toàn di ện tại Việt Nam

Theo đó, cơ quan ban hành chính sách c ần tiếp tục nắm bắt thực tiễn, tổng hợp khó khăn, vư ớng mắc từ thị trường và nghiên c ứu các xu hư ớng phát triển, thông l ệ quốc tế phù hợp về hoạt động ví đi ện tử để hoàn thiện hành lang pháp lý thu ận lợi, an toàn, lành m ạnh cho hoạt động trung gian thanh toán nói chung và ho ạt động cung ứng ví đi ện tử nói riêng tại Việt Nam

Bên cạnh đó, các chính sách c ần tập trung cho phát tri ển cơ s ở hạ tầng, xây dựng hệ sinh thái thanh toán s ố như nâng c ấp hệ thống thanh toán đi ện tử liên ngân hàng, phát tri ển hệ thống chuyển mạch, tích h ợp và đồng bộ hạ tầng kỹ thuật thanh toán, ứng dụng ngân hàng v ới các ngành, lĩnh v ực dịch

vụ khác Ngoài ra, các b ộ, ngành liên quan c ần nghiên cứu thêm quy định

về quản lý cạnh tranh trong lĩnh v ực ví điện tử, thương m ại điện tử để đảm bảo chính sách lành m ạnh, công b ằng trên th ị trường giữa các doanh

nghiệp

Đồng thời, các cơ quan Nhà nước cần phối hợp đẩy mạnh TTKDTM trong lĩnh vực công và hành chính công cả ở thành thị, nông thôn và gắn với triển khai thực hiện Chiến lược tài chính toàn di ện quốc gia

Thứ hai, về phía các t ổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức cung

ứng dịch vụ trung gian thanh toán: Thời gian tới, khi Đề án phát triển

thanh toán không dùng ti ền mặt giai đoạn 2021 - 2025 và Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox Regulatory) đ ối với Fintech trong lĩnh vực ngân hàng được ban hành, các ngân hàng và công ty Fintech c ần tập trung triển khai quy định mới về TTKDTM và s ẵn sàng các điều kiện,

hạ tầng công nghệ, sản phẩm và nhân l ực cho việc triển khai Sandbox

Regulatory

Để có hướng phát triển ổn định, bền vững, các công ty cung ứng dịch vụ ví điện tử cần xác định phát triển đáp ứng hai tiêu chí vừa tạo ra lợi ích cho

xã hội nhưng cũng c ần đảm bảo về tài chính cho doanh nghi ệp; tránh tình trạng “đốt tiền lấy ngư ời dùng” nhưng không có đư ợc sự trung thành c ủa khách hàng, hết khuyến mại khách hàng không ti ếp tục sử dụng dịch vụ để doanh nghiệp có thể tạo ra lợi nhuận

Ví điện tử có cơ hội để phát triển, bứt phá hay không phụ thuộc vào những lợi ích mang đến cho ngư ời dùng, đó là nh ững tiện ích đa dạng, sử dụng nhanh chóng, an toàn Trư ớc nhu c ầu cao của ngư ời dùng v ề tính tiện ích trong b ối cảnh xã h ội ngày càng phát tri ển nhanh và mạnh như hiện nay, các công ty Fintech c ần tiếp tục xây dựng một hệ sinh thái thanh toán qua

ví điện tử Ví điện tử nào sở hữu hệ sinh thái “hoàn hảo”, phục vụ đầy đủ các nhu cầu hàng ngày thì càng ghi đi ểm từ phía ngư ời dùng

Do đó, không chỉ thu hút khách hàng từ các chương trình khuyến mại hấp dẫn, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, t ổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (tr ong đó có các ví đi ện tử) cần nghiên cứu phát triển sản phẩm, dịch vụ, tăng cường hợp tác, hoàn thi ện hệ sinh thái số, song song với việc tăng cường công ngh ệ bảo mật nhằm mang lại giá tr ị hữu ích, thuận tiện và tạo được sự tin cậy cho khách hàng Bên c ạnh hệ sinh thái đa dạng, mỗi ví điện tử cần có “điểm nhấn riêng” mang tính chi ến lư ợc, tạo ra

xu thế trên thị trường Đơn cử như ví VnPay đang t ập trung vào phát tri ển tính năng ví của gia đình

Cùng với đó, các công ty Fintech c ần phối hợp với các ngân hàng đ ẩy mạnh công tác truyền thông để người dân (đ ặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn) hi ểu lợi ích của việc TTKDTM, tiện ích của các ví đi ện tử mang lại, nâng cao kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính, từ đó thay đ ổi thói quen dùng tiền mặt và kh ắc phục tâm lý e ng ại khi tiếp cận với công nghệ thanh

toán mới

Thứ ba, về phía người sử dụng dịch vụ, đảm bảo an toàn trong giao d ịch ví

điện tử, giao dịch ngân hàng trực tuyến, khách hàng/người sử dụng cần tuân thủ các nguyên t ắc về bảo mật theo đúng các hư ớng dẫn của ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (ví đi ện tử) nhằm đảm bảo thực hiện các giao dịch thanh toán chuyển tiền, các dịch vụ liên quan một cách an toàn, b ảo mật Khi gặp sự cố, khách hàng c ần bình tĩnh phối hợp với các ngân hàng, t ổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán ví điện tử để giải quyết Khách hàng/người sử dụng cần chủ động giữ kín các thông tin cá nhân/thông tin tài kho ản, không ti ết lộ cho bên thứ ba dưới mọi hình thức để tránh các trường hợp bị sơ hở, chủ quan bị lợi dụng gây mất tiền, tài sản; đặc biệt là, cần nâng cao cảnh giác v ới những thủ đoạn của tội phạm trên mạng, đối với các giao dịch thanh toán, chuyển tiền trực tuyến nên thực hiện giao d ịch với các doanh nghi ệp cung ứng dịch vụ

có uy tín trên th ị trường

Tài liệu tham khảo:

1 Cổng thông tin đi ện tử NHNN: sbv.gov.vn

2 Dự thảo Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đ ối với Fintech trong lĩnh vực ngân hàng

3 Thông tư số 23/2019/TT-NHNN ngày 22/11/2019 của Thống đốc NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 39/2014/TT-NHNN ngày 11/12/2014 của Thống đốc NHNN hướng dẫn về dịch vụ trung gian thanh toán

4 www.moca.vn

5 ww.zalopay.vn

6 www.momo.vn