Chuyển đổi số hướng đi chiến lược giúp ngân hàng cạnh tranh hiệu quả và phát triển bền vững trong kỷ nguyên 4 0

Việc xây dựng và ban hành Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng có ý nghĩa h ết sức quan trọng, vừa là để Ngân hàng Nhà nư ớc Việt Nam NHNN cụ thể hóa và triển khai các Ngh ị quyết của

Chuyển đổi số - Hướng đi chiến lược giúp ngân hàng c ạnh tranh hiệu quả

và phát triển bền vững trong kỷ nguyên 4.0

Trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), xu hư ớng

số hóa tác đ ộng sâu rộng tới hầu hết các ngành ngh ề, lĩnh vực và b ối cảnh dịch Covid-19 đặt ra yêu c ầu người dân, doanh nghi ệp, ngân hàng ph ải chuyển dịch mạnh sang giao ti ếp qua kênh s ố, do đó, các ngân hàng Vi ệt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức lớn từ bối cảnh mới này

Chuyển đổi số đối với ngành Ngân hàng không còn là s ự lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc, là hư ớng đi chi ến lư ợc nhằm giúp Ngành c ạnh tranh hiệu quả và phát triển bền vững trong k ỷ nguyên 4.0 Việc xây dựng và ban hành Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng có ý nghĩa h ết sức quan trọng, vừa là để Ngân hàng Nhà nư ớc Việt Nam (NHNN) cụ thể hóa và triển khai các Ngh ị quyết của Đảng, nhiệm vụ Chính ph ủ, Thủ tướng Chính phủ giao, song cũng là đ ể xác định rõ định hư ớng, kế hoạch triển khai của ngành Ngân hàng trong xu th ế chuyển đổi số, giúp ngành Ngân hàng n ắm bắt thời cơ, vượt qua thách th ức từ tác động của cuộc CMCN 4.0; qua đó, góp phần thực hiện thắng lợi Chương trình chuy ển đổi số quốc gia, hỗ trợ phát triển kinh tế số tại Việt Nam

Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 c ủa Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc CMCN 4.0 và Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đảng xác định mục tiêu và định hư ớng phát triển đất nư ớc giai đo ạn 2021 - 2030 là phát triển kinh t ế số trên nền tảng khoa h ọc và công ngh ệ, đổi mới sáng t ạo, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia Tại Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 c ủa Thủ tướng Chính phủ phê duy ệt “Chương trình Chuy ển đổi số quốc gia đ ến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, ngân hàng là một trong những lĩnh vực có tác động xã hội, liên quan hằng ngày tới người dân, thay đổi nhận thức nhanh nhất, mang lại hiệu quả, giúp tiết kiệm chi phí, cần ưu tiên chuyển đổi số trước

Chuyển đổi số ngành Ngân hàng đã đ ạt được những kết quả tích cực

Trên cơ sở các chủ trương, chỉ đạo của Chính phủ, NHNN đã nghiên cứu, ban hành theo th ẩm quyền hoặc trình c ấp có thẩm quyền ban hành m ột số chính sách, hành lang pháp lý t ạo thuận lợi cho việc phát tri ển các dịch vụ ngân hàng s ố, thanh toán số NHNN đã chủ động nghiên cứu, ban hành Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đ ến năm 2025, đ ịnh hư ớng đến năm

2030 (theo Quyết định số 810/QĐ-NHNN ngày 11/5/2021 c ủa Thống đốc NHNN) Ti ếp theo đó, ngày 28/6/2022, Th ống đốc NHNN đã ký Quy ết định

số 1097/QĐ-NHNN ban hành K ế hoạch chuy ển đổi số của NHNN năm

2022 Theo đó, mục tiêu của Kế hoạch bao gồm các nội dung: (i) Phát triển Chính phủ số: Cung cấp 100% d ịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 của NHNN đáp ứng yêu cầu trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 phát sinh h ồ sơ đạt 80%; tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính xử lý trực tuyến đạt 100%; tỷ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải

quyết thủ tục hành chính đ ạt 100% (đ ối với thủ tục hành chính ti ếp nhận tại

Bộ phận một cửa của NHNN); tỷ lệ báo cáo định kỳ của NHNN được thực hiện trực tuyến đạt 50%; tỷ lệ đơn vị thuộc NHNN cung c ấp dữ liệu mở đầy

đủ theo danh mục đạt 50%; (ii) Phát triển kinh tế số và xã hội số: Tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc các

tổ chức được phép khác đạt từ 65 - 70%

Trước đó, ngày 13/01/2022, Th ống đốc NHNN đã ký ban hành Chỉ thị số 02/CT-NHNN về việc đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong ho ạt động ngân hàng Ch ỉ thị được ban hành nh ằm yêu cầu các đơn vị ngành Ngân hàng tiếp tục triển khai mạnh mẽ hơn nữa hoạt động chuyển đổi số phù hợp với yêu cầu cuộc sống và đảm bảo an ninh, an toàn thông tin trong ho ạt động, trong đó, đã xác đ ịnh các nhiệm vụ cụ thể đối

với các đơn v ị thuộc NHNN và t ổ chức tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán

Để thúc đẩy thanh toán không tiền mặt, phổ cập tài chính, NHNN cũng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 316/QĐ-TTg ngày

09/3/2021 v ề việc phê duyệt triển khai thí điểm dùng tài khoản viễn thông thanh toán cho các hàng hóa, d ịch vụ có giá trị nhỏ (Mobile-Money); đ ồng thời, hư ớng dẫn các ngân hàng m ở tài khoản thanh toán, th ẻ ngân hàng cho khách hàng bằng phương thức điện tử (eKYC), qua đó cho phép ngư ời dân

mở tài khoản, thẻ mà không cần đến trực tiếp ngân hàng; ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật thanh toán như mã QR Code, th ẻ chíp nội địa tạo thuận lợi cho kết nối thanh toán liên thông, gi ảm chi phí chấp nhận thanh toán

Hiện nay, NHNN đang ti ếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan hoàn thiện Nghị định thay thế Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 của Chính phủ về thanh toán không dùng ti ền mặt (TTKDTM), d ự thảo Nghị định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với hoạt động công nghệ tài chính (Fintech) trong lĩnh vực ngân hàng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thử nghiệm, thúc đ ẩy đổi mới sáng t ạo trong vi ệc cung ứng các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng nói chung, ho ạt động thanh toán nói

riêng

Các hạ tầng dùng chung như H ệ thống thanh toán đi ện tử liên ngân hàng,

Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù tr ừ điện tử, Hệ thống thông tin tín dụng quốc gia liên tục đư ợc đầu tư, nâng cấp theo hư ớng đẩy mạnh ứng dụng công ngh ệ mới, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế để tăng khả năng liên thông kết nối, đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành Ngân hàng, cũng như các lĩnh vực khác trong bối cảnh mới Ngành Ngân hàng cũng đang ph ối hợp với Bộ Công an nghiên c ứu các phương án k ết nối, khai thác thông tin công dân tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Căn cư ớc công dân g ắn chíp phục vụ xác thực, làm sạch dữ liệu khách hàng t ại các tổ chức cung ứng dịch vụ ngân hàng

Các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, t ổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán không ng ừng đầu tư hạ tầng công nghệ, cung ứng nhiều sản phẩm, dịch vụ mới trên nền tảng công nghệ 4.0 nhằm gia tăng tiện ích, tr ải nghiệm và đảm bảo an toàn cho khách hàng khi s ử dụng dịch vụ

Nhờ đó, quá trình chuy ển đổi số ngành Ngân hàng đã đ ạt được những kết quả tích cực, như: Công ngh ệ 4.0 đã được ứng dụng mạnh mẽ và rộng rãi

vào các dịch vụ ngân hàng cốt lõi (thanh toán, tín d ụng, nhận tiền gửi), thanh toán trên thi ết bị di động tăng trưởng mạnh hằng năm (90% về số lượng và 150% về giá trị) Hệ sinh thái số, thanh toán số đã được thiết lập với việc kết nối dịch vụ ngân hàng số với nhiều dịch vụ số khác trong n ền kinh tế mang lại các trải nghiệm liền mạch và lợi ích to l ớn cho ngư ời sử dụng dịch vụ trên không gian s ố Ngành Ngân hàng đã đáp ứng tốt nhu cầu giao dịch thanh toán c ủa người dân tăng cao trong b ối cảnh giãn cách xã hội do dịch Covid-19, hàng ch ục triệu ngư ời đã sử dụng dịch vụ thanh toán trên môi trường số (theo khảo sát của Tổ chức thẻ Visa, 87% người tiêu dùng Việt Nam mua sắm trực tuyến, tăng g ấp 20 lần so với thời điểm trước đại dịch) Các dịch vụ cơ bản đã được thực hiện hoàn toàn trên kênh số (mở tài khoản, thanh toán, chuy ển tiền, tiền gửi tiết kiệm ); nhi ều ngân hàng đạt tỷ lệ trên 90% giao dịch thực hiện trên kênh số; các ngân hàng Việt Nam được đánh giá có m ức độ ứng dụng ngân hàng s ố với tốc độ

nhanh nhất trong khu v ực (theo đánh giá tháng 9/2021 c ủa Hãng tư v ấn McKinsey)

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng, NHNN đã ch ỉ đạo toàn Ngành nâng c ấp hạ tầng công ngh ệ, quy trình cung ứng sản phẩm, dịch

vụ trên kênh s ố phục vụ cho việc kết nối, tích h ợp với các ngành, lĩnh vực khác để cung ứng sản phẩm, dịch vụ tới khách hàng Tuy nhiên, trong quá trình phối hợp triển khai k ết nối giữa các ngành, lĩnh v ực để thiết lập hệ sinh thái s ố cho thấy một số thách thức, bao g ồm: Hệ thống, quy trình c ủa một số ngành, lĩnh vực chưa sẵn sàng để tích hợp kết nối với hạ tầng ngành Ngân hàng cũng như ứng dụng các hình thức thanh toán mới, hiện đại; dữ liệu chưa được chuẩn hóa, chưa có cơ s ở dữ liệu tập trung,… dẫn đến khó khăn trong việc kết nối, chia sẻ thông tin giữa các đơn vị với ngân hàng Bên cạnh đó là những khó khăn, thách th ức trong việc đảm bảo an ninh, an toàn và b ảo mật dữ liệu khách hàng; nh ững thách thức về sự đồng bộ và phù hợp của các quy đ ịnh pháp lý hiện hành liên quan v ề giao dịch điện tử, chữ ký, chứng từ điện tử, việc định danh và xác th ực khách hàng đi ện tử, việc chia sẻ dữ liệu và b ảo mật thông tin khách hàng, quy trình nghi ệp vụ với thực tiễn ứng dụng công nghệ số trong hoạt động ngân hàng; thách th ức

từ thay đổi nhận thức, thói quen, hành vi ngư ời tiêu dùng; vi ệc đảm bảo an ninh, an toàn và huy động, bố trí nguồn lực phục vụ chuyển đổi số…

Đồng bộ các giải pháp để hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số ngành Ngân hàng

Về phía Chính phủ

Thời gian t ới, để thúc đẩy quá trình chuy ển đổi số ngành Ngân hà ng, về phía Chính ph ủ, cần đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu xây dựng Lu ật Giao dịch điện tử thay thế hoặc sửa đổi, bổ sung Luật Giao dịch điện tử năm 2005 để tạo cơ sở pháp lý cho các bộ, ngành hoàn thi ện các quy định pháp luật có liên quan, giúp đẩy mạnh số hóa, ứng dụng kỹ thuật số, tạo môi trường giao dịch thuận lợi cho ngư ời dân, doanh nghi ệp qua kênh số, phương thức điện tử; cần ban hành Nghị định về định danh và xác thực điện tử và xây dựng hành lang pháp lý v ề bảo vệ dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu người dùng trên môi trường mạng Bên cạnh đó, cần sớm hoàn thành cơ chế cho phép ngành Ngân hàng đư ợc kết nối và khai thác, chia sẻ thông tin trực tuyến từ cơ sở dữ liệu này để phục vụ việc đối chiếu, xác minh thông tin nhận biết khách hàng b ằng phương th ức điện tử

Về phía NHNN

(i) Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ ch ế, chính sách tạo thuận lợi cho sự phát triển các sản phẩm, dịch vụ thanh toán số và quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng, trong đó t ập trung vào: Trình Chính phủ ban hành Nghị định về TTKDTM nhằm hỗ trợ, tạo điều kiện cho việc phát triển thanh toán đi ện tử; trình Chính ph ủ Nghị định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) trong lĩnh v ực ngân hàng và t ổ chức triển khai sau ban hành; ti ếp tục rà soát, sửa đổi, hoặc ban hành mới các văn bản nhằm tạo thuận lợi chuyển đổi số; nghiên cứu, rà soát ban hành quy định về thu thập, khai thác, xử lý và chia sẻ dữ liệu thanh toán để triển khai giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) trong thanh toán, hư ớng tới việc tạo lập hệ sinh thái chuy ển đổi số

(ii) Tiếp tục triển khai hiệu quả các nhiệm vụ và giải pháp tại Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đ ến năm 2025, đ ịnh hướng đến năm 2030; triển khai chuyển đổi số hoạt động của NHNN theo Kế hoạch ứng dụng công nghệ thông tin, phát tri ển Chính phủ số và bảo đảm an toàn thông tin mạng trong ho ạt động của NHNN năm 2022; ki ến trúc Chính ph ủ điện tử 2.0 của NHNN; triển khai Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng th ực hiện Chiến lược tài chính toàn di ện quốc gia đ ến năm 2025, đ ịnh hướng đến năm 2030

(iii) Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hạ tầng công ngh ệ phục vụ cho việc cung ứng các sản phẩm, dịch vụ trên nền tảng số thông qua việc nâng cấp

và hoàn thiện Hệ thống Thanh toán đi ện tử liên ngân hàng, H ệ thống thanh

toán bù trừ tự động ph ục vụ cho các giao dịch bán lẻ (ACH) ho ạt động 24x7, xử lý thanh toán t ức thời (real-time) và tăng cư ờng khả năng tích hợp, kết nối hạ tầng với các ngành, lĩnh v ực khác Đồng thời, tăng cư ờng công tác đảm bảo an ninh, bảo mật trong cung ứng dịch vụ ngân hàng

(iv) Ti ếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trong tri ển khai chuyển đổi số và kiến nghị, đề xuất Chính phủ xây dựng cơ chế chính sách nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động chuyển đổi số như ban hành Ngh ị định về định danh và xác thực điện tử, xây dựng hành lang pháp lý v ề bảo vệ dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu ngư ời dùng trên môi trư ờng mạng, đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu xây dựng Luật Giao dịch điện tử…

Bên cạnh đó, NHNN c ần tiếp tục các giải pháp đảm bảo an ninh, an toàn thông tin c ủa Ngân hàng Trung ương và c ủa hệ thống, qua đó thúc đ ẩy quá trình chuyển đổi số Cụ thể:

(i) Hoàn thi ện cơ chế chính sách, hành lang pháp lý v ề an toàn, an ninh mạng tuân thủ quy định của Nhà nước và theo thông l ệ quốc tế trong triển khai ứng dụng các kỹ thuật công nghệ mới của cuộc CMCN 4.0

(ii) Duy trì, nâng c ấp, hoàn thi ện hạ tầng an ninh bảo mật, đầu tư trang b ị các giải pháp an ninh b ảo mật hiện đại, chuyên sâu; ki ện toàn phương án bảo vệ an ninh mạng cho các hệ thống thông tin quan tr ọng nhằm tăng

cường đảm bảo an ninh, an toàn và hoạt động liên tục của các hệ thống thông tin quan tr ọng của NHNN

(iii) Tổ chức các đoàn ki ểm tra các tổ chức tín dụng, tổ chức cung ứng dịch

vụ trung gian thanh toán theo chuyên đ ề về kiểm tra, đánh giá an t oàn bảo mật các hệ thống thông tin quan tr ọng trong ngành Ngân hàng

(iv) Thúc đẩy hoạt động của Mạng lưới ứng cứu sự cố an toàn thông tin ngành Ngân hàng đi vào chuyên nghi ệp, đạt hiệu quả, hỗ trợ các đơn vị trong ngành ứng phó nhanh chóng v ới các sự cố an toàn thông tin x ảy ra

(v) Phối hợp với các cơ quan nhà nư ớc có chức năng v ề an toàn thông tin, các tập đoàn, công ty công ngh ệ thông tin đ ối tác để cảnh báo, ch ỉ đạo các

tổ chức trong toàn Ngành ki ểm tra, rà soát và tri ển khai k ịp thời các giải pháp phòng, tránh không đ ể xảy ra các r ủi ro mất an toàn công ngh ệ thông tin; liên kết và phối hợp hành đ ộng quốc tế trong các hoạt động diễn tập và

xử lý sự cố nhằm tăng cư ờng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ hoạt

động đảm bảo an toàn, an ninh mạng của ngành Ngân hàng

Về phía các ngân hàng thương m ại

(i) Tiếp tục triển khai hi ệu quả các nhiệm vụ và giải pháp tại Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đ ến năm 2025, đ ịnh hướng đến năm 2030

(ii) Tiếp tục ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ của CMCN 4.0 để cải tiến, thiết kế các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trên n ền tảng số, tăng tính ti ện ích, trải nghiệm cho khách hàng; ti ến tới chuyển đổi mô hình ngân hàng truyền thống sang ngân hàng s ố dựa trên công ngh ệ mới và phân tích d ữ liệu

(iii) Tiếp tục triển khai các giải pháp hướng tới mục tiêu tài chính toàn diện, tăng cư ờng công tác truy ền thông tuyên truy ền, giáo dục tài chính, nâng cao nh ận thức, hiểu biết ngư ời dân v ề ứng dụng kỹ thuật số trong ho ạt động ngân hàng

(iv) Ch ủ động nghiên cứu và tri ển khai các giải pháp, công ngh ệ số (điện toán đám mây, phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo/học máy, xác thực sinh trắc học…) trong thiết kế, cung ứng sản phẩm, dịch vụ, quản trị rủi ro, tối ưu hóa quy trình nghi ệp vụ… phù hợp với định hư ớng của NHNN v ề chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng, đ ảm bảo thống nhất, đồng bộ, kết nối hệ thống trong các ứng dụng và sản phẩm kỹ thuật số, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cư ờng trải nghiệm và sự gắn bó với khách hàng

(v) Đẩy mạnh tích hợp, kết nối sản phẩm, dịch vụ, nền tảng với các ngành, lĩnh vực khác để thiết lập hệ sinh thái số và cung ứng sản phẩm, dịch vụ với trải nghiệm liền mạch, xuyên su ốt cho khách hàng, trong đó chú tr ọng đến các lĩnh vực: Y tế, giáo dục, giao thông, hành chính công…

(vi) Phối hợp với Bộ Công an k ết nối với hệ thống định danh và xác th ực điện tử, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phát triển và sử dụng các ứng dụng trên thẻ Căn cước công dân và ứng dụng VNEID trên nền tảng công nghệ sinh trắc học để cung cấp các dịch vụ định danh, xác thực điện tử trong thanh toán, m ở tài khoản… Ứng dụng VNEID được Bộ Công an chính thức đưa vào sử dụng nhằm hỗ trợ khai báo di chuy ển nội địa, di biến động dân cư và nhận mã QR để việc đi lại khi qua chốt kiểm dịch nhanh chóng hơn VNEID có khả năng kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để bảo đảm tính chính xác c ủa thông tin công dân

Để bảo đảm an ninh, an toàn thông tin - yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, các ngân hàng thương m ại cần: Áp d ụng các gi ải pháp, công nghệ tiên tiến và các t iêu chuẩn quốc tế về an ninh, an toàn b ảo mật cho các hệ thống thông tin Tri ển khai các giải pháp giám sát, phát hi ện, ngăn chặn kịp thời các giao dịch đáng ng ờ qua hệ thống dịch vụ ngân hàng điện

tử, ngân hàng số; tăng cư ờng công tác kiểm tra, ki ểm soát nội bộ về an ninh, an toàn thông tin để kịp thời phát hiện, cảnh báo và có biện pháp ngăn chặn những rủi ro phát sinh trong hoạt động nghiệp vụ và vận hành nội bộ; tổ chức tốt việc phối hợp với các đơn vị chức năng c ủa Bộ Công an,

Bộ Thông tin và Truy ền thông trong vi ệc điều tra, xử lý, đấu tranh với tội phạm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian m ạng

Tài liệu tham khảo:

1 Quyết định số 810/QĐ -NHNN ngày 11/5/2021 c ủa Thống đốc NHNN phê duyệt “Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đ ến năm 2025, đ ịnh

hướng đến năm 2030”

2 Chỉ thị số 02/CT-NHNN ngày 13/01/2022 c ủa Thống đốc NHNN về việc đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong ho ạt động ngân hàng

3 Quyết định số 1097/QĐ-NHNN ngày 28/6/2022 c ủa Thống đốc NHNN ban hành Kế hoạch chuyển đổi số của NHNN năm 2022

4 Cổng Thông tin đi ện tử NHNN: sbv.gov.vn