Báo cáo " Liên hợp quốc và quá trình pháp điển hoá luật pháp quốc tế " pdf

Vai trò quan trọng của Liên hợp quốc trong việc phát triển và pháp điển hoá luật pháp quốc tế được minh chứng qua hàng trăm các điều ước quốc tế đa phương được xây dựng trong khuôn khổ c

khuÊt Duy Lª Minh * hành lập sau Chiến tranh thế giới thứ II,

Liên hợp quốc mang theo tôn chỉ duy trì

hoà bình và an ninh quốc tế, thúc đẩy hợp

tác quốc tế trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội,

văn hoá và khuyến khích phát triển sự tôn

trọng các quyền cơ bản của con người…

Việc phát triển và pháp điển hoá luật pháp

quốc tế là hoạt động có ý nghĩa vô cùng

quan trọng nhằm xây dựng cơ sở pháp lí phát

triển quan hệ giữa các quốc gia, thiết lập

những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ quốc

tế, qua đó thực hiện các mục tiêu, tôn chỉ của

Liên hợp quốc

Vai trò quan trọng của Liên hợp quốc

trong việc phát triển và pháp điển hoá luật

pháp quốc tế được minh chứng qua hàng

trăm các điều ước quốc tế đa phương được

xây dựng trong khuôn khổ của tổ chức này

trên nhiều lĩnh vực khác nhau như nhân

quyền, môi trường, bảo vệ xã hội, luật kinh

tế, luật hàng hải, luật hàng không, luật quốc

tế về chống khủng bố, chống tội phạm,

chống buôn bán ma tuý, buôn bán phụ nữ và

trẻ em… Đặc biệt đáng chú ý là hai công

ước về quyền con người năm 1966, Công

ước Viên về Luật điều ước quốc tế năm

1969, Công ước Liên hợp quốc về Luật biển

năm 1982, Công ước về quan hệ ngoại giao

năm 1961, Quy chế Toà án hình sự quốc tế

năm 1998, 13 công ước về chống khủng bố

Đây là những công ước quốc tế toàn diện,

tổng thể, điều chỉnh bao quát những lĩnh vực

hết sức quan trọng trong đời sống quốc tế

Sau 60 năm tồn tại và phát triển, hiện nay Liên hợp quốc đã thực sự trở thành cơ quan trung tâm trong quan hệ quốc tế với bộ máy các cơ quan, các tổ chức quốc tế liên chính phủ đảm trách hầu như tất cả các lĩnh vực trong đời sống quốc tế, từ việc xây dựng các quan hệ chính trị - kinh tế quốc tế công bằng, giải trừ quân bị, kiểm soát vũ trang, hợp tác phát triển bền vững, nâng cao mức sống mọi người dân, tôn trọng các quyền cơ bản của con người đến việc giải quyết các vấn đề toàn cầu như ô nhiễm môi trường, phòng chống tội phạm, ma tuý…

Liên hợp quốc có 6 cơ quan chính là Đại hội đồng, Hội đồng bảo an, Hội đồng kinh tế

và xã hội (ECOSOC), Toà án quốc tế, Ban thư kí và Hội đồng quản thác.(1) Ngoài ra, theo Hiến chương Liên hợp quốc, các cơ quan này cũng có thể thành lập các cơ quan trực thuộc, phụ trợ nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình

1 Đại hội đồng Liên hợp quốc, cơ quan đóng vai trò quan trọng nhất trong việc pháp điển hoá luật pháp quốc tế

Đại hội đồng là cơ quan cao nhất của Liên hợp quốc, gồm đại diện các quốc gia thành viên Đại hội đồng hoạt động theo nguyên tắc bỏ phiếu thông qua nghị quyết trong đó mỗi nước thành viên có một lá

T

* Vụ pháp luật và điều ước quốc tế

Bộ ngoại giao

phiếu Đại hội đồng họp thường kì mỗi năm

một lần vào tháng 9

Theo Hiến chương Liên hợp quốc, một

trong những nhiệm vụ chính của Đại hội

đồng là thúc đẩy việc pháp điển hoá luật

pháp quốc tế Điều 11, 13 Hiến chương quy

định: “Đại hội đồng có thể thảo luận tất cả

Hi ến chương đồng thời Đại hội đồng có

nhi ệm vụ tổ chức nghiên cứu và thông qua

ki ến nghị nhằm phát triển sự hợp tác quốc tế

trong l ĩnh vực chính trị, thúc đẩy việc pháp

điển hoá và sự phát triển của luật pháp quốc

t ế theo hướng tiến bộ”

Đại hội đồng thực hiện nhiệm vụ thúc

đẩy quá trình pháp điển hoá luật pháp quốc

tế thông qua các cơ quan chính sau:

- Uỷ ban luật pháp quốc tế (ILC), Uỷ ban

luật thương mại quốc tế (UNCITRAL) là 2

cơ quan chuyên môn giúp Đại hội đồng

nghiên cứu việc pháp điển hoá luật pháp

quốc tế;

- Các uỷ ban ad hoc;

- Các hội nghị thành viên;

a U ỷ ban luật pháp quốc tế và Uỷ ban

lu ật thương mại quốc tế

Uỷ ban luật pháp quốc tế và Uỷ ban luật

thương mại quốc tế là hai cơ quan chuyên

môn của Liên hợp quốc gồm những chuyên

gia luật pháp quốc tế có nhiệm vụ giúp Liên

hợp quốc xây dựng và soạn thảo những điều

ước quốc tế đa phương

+ Uỷ ban Luật pháp quốc tế (ILC) được

thành lập theo Nghị quyết số 174 năm 1947

của Đại hội đồng Liên hợp quốc Uỷ ban

gồm 34 thành viên được lựa chọn theo tiêu

chuẩn năng lực chuyên môn, đại diện các

khu vực địa lí, hệ thống chính trị và pháp luật… với nhiệm vụ thúc đẩy việc phát triển tiến bộ luật pháp quốc tế và pháp điển hoá luật pháp quốc tế thông qua việc xây dựng những dự thảo công ước quốc tế đa phương

Uỷ ban luật pháp quốc tế có nghĩa vụ hàng năm báo cáo công việc lên Đại hội đồng Liên hợp quốc

Uỷ ban Luật pháp quốc tế đóng một vai trò quan trọng trong việc pháp điển hoá luật pháp quốc tế Uỷ ban đã xây dựng và hoàn thiện nhiều dự thảo tuyên bố, công ước như

Dự thảo Luật về tội phạm chống lại hoà bình

và an ninh của nhân loại năm 1954, 1996,

Dự thảo Quy chế Toà án hình sự quốc tế, Công ước về việc giảm tình trạng không quốc tịch năm 1961, Quy định về thủ tục trọng tài năm 1958, Công ước về quyền miễn trừ tài phán quốc gia và tài sản quốc gia, Công ước Viên về quan hệ ngoại giao, Công ước Viên về quan hệ lãnh sự, Công ước Viên về Luật điều ước, Công ước về bảo

vệ và trừng trị những tội phạm chống lại những người được bảo vệ quốc tế trong đó

có cơ quan đại diện ngoại giao(2)… Những

nỗ lực pháp điển hóa của Uỷ ban luật pháp quốc tế đã góp phần, thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia trong việc giải quyết các vấn đề

mà cộng đồng quốc tế cùng quan tâm

Uỷ ban luật thương mại quốc tế (UNCITRAL) được Đại hội đồng Liên hợp quốc thành lập năm 1966 bằng Nghị quyết

số 2205 Uỷ ban gồm 36 thành viên được lựa chọn theo năng lực, tiêu chuẩn với mục tiêu thúc đẩy việc hài hoà và thống nhất luật thương mại quốc tế, thông qua việc xây dựng các công ước, luật mẫu trong lĩnh vực

luật thương mại quốc tế, cung cấp các

hướng dẫn pháp lí, cập nhật thông tin về

luật án lệ và những văn bản thống nhất về

luật thương mại

UNCITRAL đã xây dựng Luật mẫu về

bán hàng hóa, xây dựng và dịch vụ, Luật

mẫu về chuyển giao quỹ, Luật mẫu về

thương mại điện tử, Luật mẫu về vỡ nợ; xây

dựng Dự thảo Công ước về trách nhiệm của

pháp nhân thực hiện cuối cùng trong thương

mại quốc tế, Dự thảo Công ước về bảo lãnh

độc lập, những quy định về tổ chức trọng tài,

hướng dẫn pháp lí về những dự án hạ tầng cơ

sở do tư nhân đầu tư Việc pháp điển hoá

luật thương mại quốc tế trong khuôn khổ

UNCITRAL đã góp phần loại bỏ những rào

cản thương mại do những khác biệt trong hệ

thống luật quốc gia gây ra, đóng góp tích cực

vào quá trình cải cách luật thương mại trên

toàn thế giới

+ Quá trình soạn thảo một công ước

quốc tế trong Đại hội đồng thường bắt đầu

thông qua việc thảo luận tại Ủy ban luật

pháp quốc tế, Ủy ban luật thương mại quốc

tế Theo yêu cầu của Đại hội đồng, các uỷ

ban sẽ nghiên cứu xây dựng dự thảo điều

ước quốc tế đa phương và báo cáo công việc

lên Đại hội đồng tại phiên họp thường kì

hàng năm Tại đây, các quốc gia thành viên

Liên hợp quốc sẽ cho ý kiến về những vấn

đề chính, những vấn đề đang gây tranh cãi

và những định hướng để uỷ ban tiếp tục

hoàn chỉnh dự thảo điều ước quốc tế Khi

quá trình soạn thảo ở ILC và UNCITRAL đã

hoàn thành, Đại hội đồng Liên hợp quốc

thường thành lập một uy ban ad hoc để cho

các quốc gia, các tổ chức chuyên môn của

Liên hợp quốc có thể trực tiếp tham gia đàm phán nhằm hoàn thiện dự thảo điều ước Sau

đó, dự thảo điều ước sẽ được thông qua tại phiên họp toàn thể của Đại hội đồng và được

mở ra để các nước thành viên kí, phê chuẩn hoặc gia nhập; dự thảo công ước cũng có thể được thông qua tại một hội nghị quốc tế do Liên hợp quốc triệu tập Đây là trường hợp soạn thảo Công ước miễn trừ tài phán quốc gia và tài sản quốc gia, Quy chế Toà án hình

sự quốc tế và rất nhiều công ước quốc tế đa phương khác

Dự thảo Quy chế Toà án hình sự quốc tế

là một trong những thành quả quan trọng của

Ủy ban luật pháp quốc tế Uỷ ban đã tiến hành xây dựng văn kiện này từ năm 1947 song song với việc soạn thảo Bộ luật về các tội chống hoà bình và an ninh nhân loại theo yêu cầu của Đại hội đồng Tuy nhiên, hai dự thảo đầu tiên (đưa ra vào năm 1951 và 1953)

đã không có được sự ủng hộ chung và quá trình xây dựng Quy chế bị đình chỉ Năm

1989, quá trình soạn thảo được khôi phục trở lại tại Uỷ ban luật pháp quốc tế và đến năm

1994, Uỷ ban đã hoàn thành việc xây dựng

Dự thảo Quy chế Toà án hình sự quốc tế Dự thảo đã thu hút được sự quan tâm chú ý của tất cả các nước trên thế giới Đại hội đồng đã quyết định thành lập Uỷ ban ad hoc (mở cho tất cả các quốc gia thành viên)(3) để xem xét các vấn đề liên quan đến Toà án hình sự quốc tế Hơn 60 nước đã cử chuyên gia tham

dự phiên họp này Trên cơ sở các ý kiến tại phiên họp, Uỷ ban ad hoc đã kiến nghị Đại hội đồng triệu tập hội nghị gồm đại diện các quốc gia nhằm thảo luận thêm về dự thảo Quy chế Toà án hình sự quốc tế Một Uỷ ban

trù bị đã được thành lập theo Nghị quyết số

50/46 của Đại hội đồng để thảo luận chi tiết

dự thảo Quy chế Toà án hình sự quốc tế

nhằm xây dựng văn bản pháp lí hoàn chỉnh,

được chấp nhận rộng rãi Uỷ ban trù bị đã

họp 5 phiên trong các năm từ năm

1996-1998 Toàn bộ dự thảo Quy chế đã được

hoàn thiện trong phiên họp cuối cùng của

Uỷ ban trù bị tháng 3/1998 và trở thành văn

kiện chính thức tại Hội nghị ngoại giao

tháng 7/1998

Công ước về miễn trừ tài phán quốc gia

và tài sản quốc gia là sản phẩm quan trọng

của Ủy ban Việc soạn thảo Công ước này đã

được Đại hội đồng quyết định đưa vào

chương trình thảo luận của Uỷ ban luật pháp

quốc tế từ năm 1977 Sau 27 năm, quá trình

soạn thảo trong Uỷ ban luật pháp quốc tế

mới hoàn thành và ngày 12/12/2000, Đại

hội đồng đã thông qua Nghị quyết số

55/150 thành lập Uỷ ban ad hoc mở cho các

quốc gia, các tổ chức chuyên môn trực tiếp

tham gia đàm phán trên cơ sở Dự thảo Công

ước do Uỷ ban luật pháp quốc tế chuẩn bị

Uỷ ban ad hoc đã họp 3 phiên và vào tháng

3/2004, Uỷ ban ad hoc đã thông qua Dự

thảo điều ước Tháng 12/2004, Công ước đã

được Đại hội đồng thông qua bằng Nghị

quyết số 59/38 và được mở cho các nước kí

và phê chuẩn

+ Ngoài ra, do chương trình nghị sự của

Đại hội đồng gồm rất nhiều các đề mục khác

nhau nên có 6 uỷ ban giúp việc cho Đại hội

đồng được phân công thảo luận một số đề

mục trong chương trình nghị sự của Đại hội

đồng đồng thời chuẩn bị kiến nghị và nghị

quyết của Đại hội đồng về các vấn đề tương

ứng để trình lên phiên họp toàn thể Trong 6

uỷ ban thì Uỷ ban 6 là cơ quan phụ trách các vấn đề pháp lí, có nhiệm vụ giúp Đại hội đồng thảo luận và dự thảo nghị quyết về các

đề mục pháp lí trong đó có đề mục Báo cáo của Uỷ ban luật pháp quốc tế, Báo cáo của

Uỷ ban luật thương mại quốc tế Cũng giống như Đại hội đồng, Uỷ ban 6 gồm đại diện của các nước thành viên Liên hợp quốc Về thực chất, việc thảo luận, xây dựng nghị quyết chủ yếu diễn ra ở các uỷ ban

b Vai trò c ủa các uỷ ban ad hoc

Uỷ ban ad hoc được Liên hợp quốc thành lập nhằm tạo ra diễn đàn cho đại diện các quốc gia, các cơ quan chuyên môn của Liên hợp quốc tham gia thảo luận, xây dựng điều ước quốc tế Uỷ ban ad hoc hoạt động mang tính chất tạm thời; thẩm quyền của Uỷ ban thường được gia hạn, bổ sung trên cơ sở nghị quyết hàng năm của Đại hội đồng Thông thường, việc thảo luận, đàm phán xây dựng một công ước quốc tế đa phương được thực hiện trên cơ sở một dự thảo tương đối hoàn chỉnh do Uỷ ban luật pháp quốc tế xây dựng như đã đề cập trên

Tuy nhiên, uỷ ban ad hoc cũng được thành lập để soạn thảo điều ước quốc tế mà không qua thảo luận tại Uỷ ban luật pháp quốc tế Việc thành lập những uỷ ban ad hoc này thường do nhu cầu phải có một khuôn khổ pháp lí nhằm điều chỉnh một vấn đề phức tạp, cấp bách Khi quá trình soạn thảo trong uỷ ban ad hoc đã hoàn thành, dự thảo công ước sẽ được đệ trình lên Đại hội đồng Liên hợp quốc để thông qua

Việc xây dựng các công ước quốc tế về chống khủng bố trong thời gian gần đây là

một ví dụ Năm 1996, trước nguy cơ khủng

bố quốc tế ngày càng gia tăng, Đại hội đồng

đã thông qua Nghị quyết số 51/201 ngày

17/12 thành lập Ủy ban ad hoc về chống

khủng bố nhằm soạn thảo Công ước quốc tế

về trừng trị khủng bố bằng bom Sau đó

thẩm quyền của Uỷ ban được gia hạn nhằm

soạn thảo Công ước quốc tế về trừng trị

những hành vi khủng bố hạt nhân nhằm bổ

sung cho các khung pháp lí hiện có về

chống khủng bố Tháng 4/2005, Công ước

quốc tế này đã được Đại hội đồng thông qua

và hiện nay, Uỷ ban được trao nhiệm vụ

soạn thảo Công ước toàn diện về chống

khủng bố quốc tế

Tương tự như vậy, trước bối cảnh tội

phạm đang ngày càng gia tăng và cần phải có

cơ sở pháp lí toàn cầu cho sự hợp tác giữa các

quốc gia, Đại hội đồng đã quyết định thành lập

Uỷ ban ad hoc nhằm soạn thảo Công ước về

chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia

(Nghị quyết số 53/111 ngày 9/12/1998) Sau

khi Uỷ ban hoàn thành việc soạn thảo Công

ước, dự thảo Công ước được đệ trình lên khoá

họp thường kì của Đại hội đồng Liên hợp quốc

để thông qua và sau đó được mở cho các nước

tham gia kí kết, phê chuẩn Công ước của Liên

hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên

quốc gia được thông qua tại Đại hội đồng vào

tháng 12/2000

thành viên

Đây là trường hợp Liên hợp quốc triệu

tập một hội nghị quốc tế để các quốc gia có

thể trực tiếp tham gia vào quá trình đàm

phán, xây dựng một công ước đa phương

Việc soạn thảo Công ước Luật biển,

Công ước lớn nhất trong khuôn khổ Liên hợp quốc kể từ khi thành lập năm 1945 là một điển hình của nỗ lực pháp điển hoá luật pháp quốc tế Sau Chiến tranh thế giới thứ II, ngày càng có nhiều tranh cãi, tranh chấp liên quan đến việc sử dụng nguồn lợi biển.(4) Trước những khác biệt liên quan đến yêu sách chủ quyền đối với biển và đại dương, cộng đồng quốc tế đã có những nỗ lực nhằm pháp điển hoá luật pháp quốc tế về biển, thể hiện thông qua 3 hội nghị về Luật biển do Liên hợp quốc triệu tập

Hội nghị Liên hợp quốc về Luật biển đầu tiên được triệu tập năm 1956 sau khi vấn đề này đã được thảo luận tại Đại hội đồng Đến năm 1958, hội nghị đầu tiên đã thông qua 4 Công ước Luật biển trên cơ sở dự thảo do

Uỷ ban luật pháp quốc tế xây dựng (4 Công ước này thường được gọi là 4 Công ước Ge-ne-vơ, điều chỉnh những quy định về lãnh hải, vùng tiếp giáp, biển cả, thềm lục địa và việc đánh cá, bảo vệ các nguồn tài nguyên sinh vật tại biển cả) Tuy nhiên, Hội nghị LHQ về luật biển lần thứ nhất đã không đưa

ra thoả thuận cả gói Hội nghị luật biển lần thứ 2 được triệu tập nhưng các quốc gia không đạt được bất kì thoả thuận nào Hội nghị LHQ về luật biển lần thứ 3 được triệu tập trong năm 1973 Sau 9 năm đàm phán, đến năm 1982 Hội nghị đã đạt được một thoả thuận cả gói là Công ước Luật biển năm

1982 Hội nghị này là nơi đại diện các quốc gia trên thế giới trực tiếp đàm phán về những quy định liên quan đến luật biển

2 Hội đồng bảo an (cơ quan xây dựng nghị quyết làm cơ sở cho các công ước)

Hội đồng bảo an là cơ quan có trách

nhiệm chính trong giữ gìn hoà bình và an

ninh quốc tế thông qua việc thúc đẩy các

biện pháp hoà bình giải quyết các xung đột

quốc tế và có hành động đối với các mối đe

dọa hoà bình, phá hoại hoà bình và hành

động xâm lược

Khi đã xác định mối đe dọa hoà bình, phá

hoại hoà bình hoặc hành động xâm lược, Hội

đồng bảo an có thể đưa ra kiến nghị hoặc

quyết định các biện pháp cần tiến hành để duy

trì hoà bình và an ninh quốc tế (được quy định

tại các chương VI, VII và XII Hiến chương

Liên hợp quốc) Những nghị quyết của Hội

đồng bảo an đều mang tính chất “ràng buộc”,

các nước thành viên Liên hợp quốc đều có

trách nhiệm tôn trọng và thi hành Tuy không

có chức năng trực tiếp phát triển và pháp điển

hóa luật pháp quốc tế nhưng ở một chừng mực

nào đó, các nghị quyết của Hội đồng bảo an

được coi là một trong những cơ sở quan trọng

để xây dựng các điều ước quốc tế có liên quan

Các nghị quyết về chống khủng bố của

Hội đồng bảo an gần đây được đánh giá là cơ

sở quan trọng trong việc xây dựng các điều

ước quốc tế về chống khủng bố Sau sự kiện

khủng bố ngày 11/9/2001, Hội đồng bảo an đã

ra Nghị quyết số 1373 ngày 28/9/2001, Nghị

quyết 1390 ngày 16/1/2002, Nghị quyết số

1452 ngày 20/12/2002, Nghị quyết số 1455

ngày 17/1/2003 yêu cầu tất cả các quốc gia

ngăn chặn và trừng trị việc tài trợ cho khủng

bố, hình sự hoá việc cung cấp và lập quỹ tài

trợ chống khủng bố, phong tỏa các quỹ của các

tổ chức, cá nhân tham gia vào khủng bố,

không tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân

khủng bố hoạt động trên lãnh thổ của mình

Trên cơ sở các nghị quyết này, cộng đồng

quốc tế quan tâm đến việc xây dựng Dự thảo Công ước toàn diện về chống khủng bố và các điều ước quốc tế có liên quan khác

3 Hội đồng kinh tế và xã hội Liên hợp quốc (ECOSOC) - cơ quan thúc đẩy việc xây dựng, pháp điển hoá luật quốc tế về nhân quyền, nhân đạo

Hội đồng kinh tế và xã hội Liên hợp quốc

là một trong 6 cơ quan chính của Liên hợp quốc có chức năng phối hợp các hoạt động kinh tế của các tổ chức trong Liên hợp quốc nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế về các mặt kinh tế và xã hội ECOSOC có 54 thành viên

do Đại hội đồng Liên hợp quốc bầu với nhiệm kì 3 năm

Theo Chương IX Hiến chương Liên hợp quốc, ECOSOC có mục tiêu nâng cao đời sống, việc làm, giải quyết các vấn đề thuộc lĩnh vực kinh tế, xã hội, sức khoẻ, văn hoá, giáo dục, thúc đẩy việc tôn trọng quyền con người và các quyền tự do cơ bản khác thông qua việc nghiên cứu, kiến nghị hành động gửi lên Đại hội đồng, chuẩn bị các dự thảo công ước quốc tế về các vấn đề liên quan

Để thực hiện nhiệm vụ của mình, ECOSOC đã thành lập nhiều uỷ ban trực thuộc, gồm Uỷ ban phát triển xã hội, Uỷ ban ngăn ngừa tội phạm và pháp lí hình sự, Uỷ ban nhân quyền, Uỷ ban ma tuý, Uỷ ban dân

số và phát triển, Uỷ ban khoa học công nghệ

vì phát triển, Uỷ ban về phát triển bền vững,

Uỷ ban về địa vị phụ nữ, Uỷ ban thống kê, các uỷ ban khu vực, các uỷ ban thường trực

và các uỷ ban chuyên môn

Uỷ ban về nhân quyền (CHR) được ECOSOC thành lập năm 1946 nhằm chuẩn bị những kiến nghị, những báo cáo liên quan đến

những công ước quốc tế, những tuyên bố về

các quyền tự do về kinh tế, dân sự, quyền phụ

nữ, quyền tự do thông tin, việc bảo vệ những

dân tộc thiểu số, ngăn ngừa việc phân biệt dựa

trên cơ sở chủng tộc, giới tính, màu da, ngôn

ngữ, tôn giáo và những vấn đề liên quan đến

quyền con người khác

Uỷ ban nhân quyền đóng vai trò trung tâm

trong việc xây dựng những văn kiện quốc tế về

nhân quyền Thông thường, Uỷ ban thành lập

nhóm làm việc mở cho tất cả những chính phủ,

những tổ chức quốc tế có quy chế tư vấn cùng

tham gia nhằm xây dựng một văn kiện quốc tế

về nhân quyền Khi hoàn thành công việc,

nhóm làm việc này sẽ đệ trình dự thảo lên Uỷ

ban nhân quyền, sau đó lên Đại hội đồng Liên

hợp quốc để thông qua

Năm 1948, Uỷ ban đã soạn thảo Tuyên bố

toàn cầu về nhân quyền, một văn kiện quan

trọng liên quan đến việc bảo vệ quyền tự do cơ

bản của con người Uỷ ban cũng đã soạn thảo

và đệ trình Đại hội đồng Liên hợp quốc thông

qua Tuyên bố của Liên hợp quốc về quyền các

dân tộc thiểu số, Tuyên bố về quyền, trách

nhiệm của cá nhân, tổ chức xã hội trong việc

thúc đẩy và bảo vệ những quyền được công

nhận toàn cầu và những tự do cơ bản…

4 Vai trò của các cơ quan, các chương

trình khác thuộc Liên hợp quốc

Ngoài những cơ quan phụ trợ trực thuộc

các cơ quan chính của Liên hợp quốc, Liên

hợp quốc còn thành lập rất nhiều cơ quan với

các tên gọi khác nhau như uỷ ban, tiểu ban,

quỹ chương trình, cao uỷ… chuyên trách các

lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống hiện nay

Có thể kể một số cơ quan như: Cơ quan Cao

uỷ Liên hợp quốc về nhân quyền (UNHCHR),

cơ quan Cao uỷ Liên hợp quốc và người tị nạn (UNHCR), Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD), Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP), Chương trình kiểm soát ma tuý Liên hợp quốc (UNDCP), Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF)

Trong số những cơ quan này, Chương trình môi trường Liên hợp quốc UNEP đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng, pháp điển hoá luật pháp quốc tế trên lĩnh vực môi trường

UNEP thành lập năm 1972 theo quyết định của Đại hội đồng Liên hợp quốc nhằm đưa ra đường lối chỉ đạo và các chương trình hành động toàn cầu nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống mà không gây tổn hại cho các thế

hệ mai sau UNEP là cơ quan đi đầu về môi trường toàn cầu, thúc đẩy sự phát triển bền vững theo góc độ môi trường trong hệ thống Liên hợp quốc UNEP đóng vai trò tích cực trong việc xây dựng hệ thống pháp lí quốc tế trong lĩnh vực môi trường Trong khuôn khổ UNEP đã hình thành nhiều công ước, hiệp định quốc tế về môi trường như: Công ước Viên năm 1985 và Nghị định thư Montreal năm 1987 về bảo vệ tầng ôzôn; Công ước Paris năm 1989 về giám sát việc vận chuyển qua biên giới các chất thải độc hại; Công ước

về buôn bán quốc tế các loài động vật có nguy

cơ bị diệt vong; Công ước đa dạng sinh học, Công ước khung về biến đổi khí hậu năm

1992, Công ước chống sa mạc hoá năm 1994

Ngoài ra, cũng cần kể đến vai trò của Uỷ ban về việc sử dụng hoà bình khoảng không

vũ trụ (do Đại hội đồng thành lập) trong việc

xây dựng nhiều thoả thuận, công ước quốc tế

về khoảng không vũ trụ, trong đó có Công ước

về trách nhiệm pháp lí đối với thiệt hại do các

vật thể từ vũ trụ gây ra năm 1971, Công ước

về việc đăng kí các vật thể phóng lên vũ trụ

Với hàng trăm công ước quốc tế được

xây dựng, soạn thảo đã đóng một vai trò hết

sức quan trọng trong quan hệ quốc tế Có thể

nói, Liên hợp quốc đã thành công trong việc

thực hiện nhiệm vụ thúc đẩy quá trình pháp

điển hoá luật pháp quốc tế, qua đó, thúc đẩy

quan hệ của các quốc gia trong nhiều lĩnh

vực khác nhau của đời sống xã hội

5 Về việc các quốc gia tham gia trong

quá trình pháp điển hoá luật pháp quốc tế

Tất cả các hoạt động đàm phán, kí, phê

duyệt, phê chuẩn hay gia nhập một điều ước

quốc tế đều thể hiện ý chí, chủ quyền quốc

gia Đây là một trong những nguyên tắc cơ

bản của luật điều ước quốc tế Đối với một

điều ước quốc tế đa phương, việc xây dựng,

soạn thảo điều ước thường tốn rất nhiều

thời gian, công sức do phải thoả hiệp các

quan điểm khác nhau của các quốc gia

Nhiều khi, các quốc gia không thể tham gia

ngay từ đầu vào quá trình xây dựng công

ước mà chỉ tham gia vào giai đoạn gần cuối

Tuy nhiên, việc tham gia ngay từ đầu vào

quá trình đàm phán, xây dựng điều ước

quốc tế sẽ góp phần bảo vệ lợi ích và

quyền lợi quốc gia

Trong khuôn khổ Liên hợp quốc, quốc

gia có thể tham gia quá trình pháp điển hoá

luật pháp quốc tế thông qua việc đóng góp ý

kiến trong các phiên họp thường kì của Đại

hội đồng hoặc tham gia vào các uỷ ban ad

hoc của Đại hội đồng hay các nhóm làm

việc của ECOSOC

Đối với Việt Nam, việc tham gia xây dựng luật pháp quốc tế trong khuôn khổ Liên hợp quốc chủ yếu thông qua các thảo luận tại Đại hội đồng Với những vấn đề quan trọng, có ý nghĩa đối với các quốc gia, Việt Nam cũng cử đoàn đàm phán trực tiếp tham gia xây dựng các điều khoản cụ thể trong dự thảo công ước để bảo vệ lợi ích quốc gia Việt Nam cũng đã cử đoàn hoặc đại diện tham gia Uỷ ban xây dựng Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng, tham gia phiên họp cuối cùng Uỷ ban trù bị

về Quy chế Toà án hình sự quốc tế, các phiên họp cuối cùng Uỷ ban soạn thảo Công ước quốc tế về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia…

Trong bối cảnh hiện nay, việc chủ động tham gia xây dựng luật pháp quốc tế, đặc biệt trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của các quốc gia có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia và đóng góp vào quá trình pháp điển hoá luật pháp quốc tế./

(1) Việc thành lập Hội đồng quản thác chịu ảnh hưởng của các nước lớn như Mĩ, Anh, Pháp nhằm tranh giành ảnh hưởng Phong trào giải phóng dân tộc phát triển đã dẫn tới sự ra đời quốc gia dân tộc Hội đồng quản thác đã chấm dứt hoạt động năm 1994 (2).http://www.un.org/law/ilc/convents.htm#completed (3) Nghị quyết số 50/46 ngày 11/12/1995 của Đại hội đồng

(4) Năm 1945, Tổng thống Truman đã đơn phương kéo dài thẩm quyền quốc gia đối với những tài nguyên thiên nhiên trên thềm lục địa, sau đó, các quốc gia khác như Ác-hen-ti-na, Chi lê và Pê-ru cũng

có những yêu sách tưong tự, một số nước Nam Mĩ kéo dài chủ quyền đến 200 hải lí, nơi có những nguồn

cá dồi dào