TÀI LIỆU Y HỌC 123DOC TÀI LIỆU Y HỌC 123DOC CÁC DẤU HIỆU SIÊU ÂM CA BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THỊ XÃ TÂN UYÊN TỪ 01042022 ĐẾN 30092022 Hồ Minh Tuấn, Đặng T. Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân điều trị Sốt xuất huyết Dengue tại TTYT TX Tân Uyên từ 01042022 đến 30092022. Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả có phân tích. Phương pháp thu thập số liệu: dựa trên mẫu bệnh án, số liệu báo cáo của Khoa XN CĐHA TTYT TX. Tân Uyên. Phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu thực tế là 320 bệnh nhân điều trị Sốt xuất huyết Dengue nội trú tại Trung tâm y tế TX Tân Uyên. Cách chọn cỡ mẫu: Chọn mẫu thực tế, thuận tiện. Tiêu chuẩn chọn vào mẫu : Bệnh nhân được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue theo tiêu chuẩn của “QUYẾT ĐỊNH 3705QĐBYT CỦA BỘ Y TẾ VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE ngày 22082019,Test NS1AGIgGIgM (+) đồng ý và người giám hộ đồng ý tham gia. Tiêu chuẩn loại trừ: Các bệnh nhân có các bệnh lý kèm theo như dịch ổ bụng vàhoặc màng phổi như suy tim, xơ gan, viêm gan mãn, viêm túi mật, sỏi túi mật, sỏi đường mật. hội chứng thận hư, nhiễm khuẩn huyết và thương hàn. Phương pháp thu thập số liệu: Dựa trên mẫu bệnh án. Xét nghiệm công thức máu và và Test NS1AgIgGIgM (+). Siêu âm bụng được thực hiện tại Khoa XN CĐHA TTYT TX Tân Uyên. Xử lý kết quả: Bằng phần mềm Microsoft Excel.
Trang 1CÁC DẤU HIỆU SIÊU ÂM CA BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THỊ XÃ TÂN UYÊN TỪ 01/04/2022 ĐẾN 30/09/2022
Hồ Minh Tuấn, Đặng Thanh Điền, Lê Thị Hồng Kiều.
Trung Tâm Y Tế Thị xã Tân Uyên
TÓM TẮT:
Đặt vấn đề: Sốt xuất huyết – Dengue (SXH-D) đang là vấn đề y tế trầm trọng ở các tỉnh Đông
Nam Bộ, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu SXH-D và chưa có phương pháp nào hữu hiệu
để ngăn ngừa vào sốc, do đó ngoài trị số dung tích hồng cầu (DTHC) và tiểu cầu (TC), cần bổ sung các trị số cận lâm sàng khác trong đó có giá trị của siêu âm(SA) để tiên đoán sốc trong SXH-D
Mục tiêu nghiên cứu: Xác định các dấu hiệu “dày thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch ổ
bụng”, “dịch màng phổi” trên siêu âm và tìm sự liên hệ giữa siêu âm và tiên lượng sốc trong sốt xuất huyết Dengue
Phương pháp nghiên cứu: Một nghiên cúu cắt ngang được thực hiện trên 320 bệnh nhân sốt
xuất huyết Dengue điều trị nội trú TTYT TX Tân Uyên
Kết quả nghiên cứu: Tỷ lệ các dấu hiệu “dầy thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch trong ổ
bụng” và “dịch màng phổi” là 80 %; 72 %; 72 %; 52 % trong nhóm SXH Dengue nặng (sốc SXH-D) Tỷ lệ % Dấu hiệu “dầy thành túi mật” có độ nhạy cao nhưng độ đặc hiệu chưa cao trong tiên lượng vào sốc SXH-D Và 4 dấu hiệu: “dầy thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch trong ổ bụng” và “dịch màng phổi” xuất hiện nhiều cùng lúc giúp tiên đoán vào sốc trong bệnh nhân SXH-D cần được khảo sát sớm
Kết luận: 4 Dấu hiệu trên siêu âm: “dầy thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch trong ổ
bụng” và “dịch màng phổi” xuất hiện nhiều cùng lúc giúp tiên đoán vào sốc trong bệnh nhân SXH-D cần được khảo sát sớm
Từ khóa: Sốt xuất huyết – Dengue(SXH-D); sốc trong sốt xuất huyết Dengue; siêu âm.
ABSTRACT
ULTRASONIC DIAGNOSIS OF DENGUE HEMORRHAGIC FEVER
AT TAN UYEN MEDICAL CENTER, FROM APRIL 1, 2022 TO SEPTEMBER 30, 2022.
Ho Minh Tuan, Dang Thanh Dien, Le Thi Hong Kieu
Background: Dengue hemorrhagic fever (DHF) has increased in the Southeast region Anti DHF
virus drugs and effective methods preventing DHF shock are not available at the present time Beside hematocrite and platelet, ultrasonic features could also be used to predict DHF shock
Objectives: To identify the relationship between ultrasonic signs of thickened gall bladder wall,
pericholecystic fluid, pleural effusion and ascites and DHF shock
Trang 2Method: This is a cross sectional study of 320 inpatient treatment with DHF in of Tan Uyen
Medical Center
Results: The proportion of “thickened gall bladder wall”, “pericholecystic fluid”, “ascites” and
“pleural effusion” were 80 %, 72 %, 72%, 52%, The sign of “thickening of the gallbladder wall” has a high sensitivity but low specificity in the prognosis of DHF shock Ultrasound features of ultrasonic signs: “gall bladder wall”, “pericholecystic fluid”, “ascites” and “pleural effusion” can help to predict DHF shock
Conclusion: Ultrasound features of 4 ultrasonic signs “gall bladder wall”, “pericholecystic
fluid”, “ascites” and “pleural effusion” can help to predict DHF shock
Key words: Dengue hemorrhagic fever (DHF); Dengue hemorrhagic fever shock; ultrasonic ĐẶT VẤN ĐỀ:
Sốt xuất huyết Dengue (SXH-D) là bệnh truyền nhiễm gây dịch do virus Dengue gây nên, bệnh
do muỗi Aedes truyền virus từ người bệnh sang người lành [1], [2], bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn, đặc điểm lâm sàng của sốt xuất huyết Dengue là sốt, xuất huyết và thoát huyết tương,
có thể dẫn đến sốc giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn đông máu, suy tạng, nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời dễ dẫn đến tử vong [3]
Tại Bình Dương, tần suất mắc bệnh SXH-D có khuynh hướng tăng trong những năm gần đây Bình Dương(BD) đầu năm ghi nhận 4.200 ca mắc sốt xuất huyết, tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm 2021, trong đó có 8 trường hợp tử vong.Đáng chú ý, có đến 1.800 trẻ em tại Bình Dương mắc sốt xuất huyết, chiếm gần 44% tổng số ca mắc của toàn tỉnh [4].Đến 01/11/2021, toàn tỉnh
BD ghi nhận 13.581 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 107,5% so với cùng kỳ năm 2021; trong đó có
20 trường hợp tử vong Các địa phương có số ca mắc cao là Thị xã Tân Uyên 2.745 ca, Thành phố Dĩ An 2.204 ca, Thị xã Bến Cát 2.035, Thành phố Thủ Dầu Một là 1.837 ca [4]
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh SXH-D và chưa có phương pháp nào hữu hiệu
để ngăn ngừa vào sốc Do đó, vấn đề đặt ra là làm thế nào dự đoán được những trường hợp có thể rơi vào sốc trong khi đó dấu hiệu tiền sốc trên lâm sàng thường không phát hiện, đôi khi không phản ảnh trung thực tăng tính thấm mao mạch đang xảy ra trong cơ thể, do đó ngoài trị số dung tích hồng cầu(DTHC) và tiểu cầu(TC), cần bổ sung các trị số cận lâm sàng khác trong đó
có giá trị của siêu âm để tiên đoán sốc trong SXH-D Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm mục tiêu : Xác định các dấu hiệu “dày thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch ổ bụng”
và “dịch màng phổi” trên siêu âm và tìm sự liên hệ giữa các dấu hiệu siêu âm và tiên lượng tiền sốc trong sốt xuất huyết Dengue
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:
- Xác định các dấu hiệu siêu âm “dày thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch ổ bụng”, “dịch màng phổi”, tìm mối liên hệ kết quả siêu âm với tình trạng bệnh SXH-D điều trị nội trú nói chung và trong giá trị tiên lượng sốc SXH-D nói riêng
Trang 3Đối tượng nghiên cứu:
Bệnh nhân điều trị Sốt xuất huyết Dengue tại TTYT TX Tân Uyên từ 01/04/2022 đến 30/09/2022
Phương pháp nghiên cứu:
- Nghiên cứu cắt ngang mô tả có phân tích Phương pháp thu thập số liệu: dựa trên mẫu bệnh án,
số liệu báo cáo của Khoa XN & CĐHA TTYT TX Tân Uyên
Phương pháp chọn mẫu:
- Cỡ mẫu thực tế là 320 bệnh nhân điều trị Sốt xuất huyết Dengue nội trú tại Trung tâm y tế TX Tân Uyên
- Cách chọn cỡ mẫu: Chọn mẫu thực tế, thuận tiện.
Tiêu chuẩn chọn vào mẫu :
Bệnh nhân được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue theo tiêu chuẩn của “QUYẾT ĐỊNH
3705/QĐ-BYT CỦA BỘ Y TẾ VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE ngày 22/08/2019,Test NS1AG/IgGIgM (+) đồng ý và người giám hộ đồng ý tham gia
Tiêu chuẩn loại trừ: Các bệnh nhân có các bệnh lý kèm theo như dịch ổ bụng và/hoặc màng
phổi như suy tim, xơ gan, viêm gan mãn, viêm túi mật, sỏi túi mật, sỏi đường mật hội chứng thận hư, nhiễm khuẩn huyết và thương hàn
Phương pháp thu thập số liệu: Dựa trên mẫu bệnh án.
- Xét nghiệm công thức máu và và Test NS1Ag/IgGIgM (+)
- Siêu âm bụng được thực hiện tại Khoa XN & CĐHA TTYT TX Tân Uyên
Xử lý kết quả: Bằng phần mềm Microsoft Excel.
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN:
Bảng 1: Kết quả khảo sát siêu âm trên 320 ca sốt xuất huyết Dengue:
Trang 4Tụ dịch dưới bao gan Có 164 51,2
48,7
Nhận xét: Các dấu hiệu “dày thành túi mật” có tỷ lệ cao lần lượt là: 78,1%, hay nói cách khác có
độ nhạy cao trên siêu âm bệnh nhân SXH-D Các ấu hiệu, “dịch dưới bao gan” “dịch màng phổi”, “dịch ổ bụng” có tỷ lệ thấp hơn 51,2 % 50,3%, 31,6 %
Biểu đồ 1: Biểu đồ thời điểm vào sốc sốt xuất huyết Dengue:
Nhận xét: Trong 320 trường hợp khảo sát có 50 trường hợp vào sốc SXH- D cao nhất vào ngày
thứ 4, ngày thứ 5 của quá trình diễn tiến bệnh (chiếm 76 %) Tỷ lệ vào sốc vào ngày thứ 5 cao 46%
Trang 5Bảng 2: Kết quả khảo sát dấu hiệu siêu âm “dày thành túi mật” trên 50 ca Sốc sốt xuất huyết Dengue
Số bệnh nhân
sốc SXH-D
Nhận xét: Tỷ lệ Bệnh nhân SXH-D có sốc, có dày thành túi mật chiếm tỷ lệ rất cao 80% và
ngược lại tỷ lệ SXH-D không sốc có dày thành túi mật chiếm tỷ lệ thấp 20% Nên dấu hiệu “dầy thành túi mật” có độ nhạy cao trong tiên lượng vào sốc SXH-D
Dấu hiệu dịch dưới bao gan
Bảng 3: Kết quả khảo sát dấu hiệu siêu âm “dịch dưới bao gan” trên 50 ca Sốc sốt xuất huyết Dengue
Trang 6Có không
Số bệnh nhân
sốc SXH-D
Nhận xét: Tỷ lệ Bệnh nhân SXH-D có sốc, có dịch dưới bao gan chiếm tỷ lệ rất cao 72% và
ngược lại tỷ lệ SXH-D không sốc có dày thành túi mật chiếm tỷ lệ thấp 28% Nên dấu hiệu “dịch dưới bao gan” có độ nhạy cao trong tiên lượng vào sốc SXH-D
Dấu hiệu dịch ổ bụng
Bảng 4: Kết quả khảo sát dấu hiêu siêu âm “dịch ổ bụng” trên 50 ca Sốc sốt xuất huyết Dengue
Số bệnh nhân
sốc SXH-D
Nhận xét: Tỷ lệ Bệnh nhân SXH-D có sốc, có dịch ổ bụng chiếm tỷ lệ rất cao 72% và ngược lại
tỷ lệ SXH-D không sốc có dày thành túi mật chiếm tỷ lệ thấp 28% Nên dấu hiệu “dịch ổ bụng”
có độ nhạy cao trong tiên lượng vào sốc SXH-D
Trang 7Dấu hiệu dịch màng phổi
Bảng 5: Kết quả khảo sát dấu hiêu siêu âm “dịch màng phổi” trên 50 ca Sốc sốt xuất huyết Dengue
Số bệnh nhân
sốc SXH-D
Nhận xét: Tỷ lệ Bệnh nhân SXH-D có sốc, có dịch màng phổi chiếm tỷ lệ rất cao 72% và ngược
lại tỷ lệ SXH-D không sốc có dày thành túi mật chiếm tỷ lệ thấp 28% Nên dấu hiệu “dịch màng phổi” có độ nhạy cao trong tiên lượng vào sốc SXH-D
Biểu đồ 2 Biểu đồ tần số - tần suất số dấu hiệu siêu âm thường gặp trong Sốc SXH-D xuất hiện trong tổng số Bệnh nhân Sốc SXH-D:
Trang 8Nhận xét: Trong 50 ca SXH-D, ta thấy tỷ lệ % bệnh nhân vào sốc SXH-D cao 28% và 40% tỷ lệ
thuận với số dấu hiệu siêu âm thường gặp trong sốc SXH-D lần lượt tương ứng là 3 và 4 dấu hiệu Ngược lại, tỷ lệ % bệnh nhân vào sốc thấp 8% ,16%, 8% lần lượt tương ứng với 00 có dấu hiệu, có 01 dấu hiệu, có 02 dấu hiệu siêu âm thường gặp trong SXH-D Số lượng bệnh nhân vào sốc SXH-D tỷ lệ thuận với số dấu hiệu thường gặp trên siêu âm trong SXH-D
Bảng 6: Tỷ lệ phần trăm các dấu hiệu 50 ca Sốc SXH-D và 270 ca không Sốc SXH-D.
Bảng tỷ lệ phần trăm các dấu hiệu 50 ca Sốc SXH-D
Các dấu hiệu siêu âm Dầy thành túi
mật
Dịch dưới bao gan
Dịch ổ bụng
Dịch màng phổi
Bảng tỷ lệ phần trăm các dấu hiệu 270 ca không Sốc SXH-D
Các dấu hiệu siêu âm Dầy thành túi
mật
Dịch dưới bao gan
Dịch ổ bụng
Dịch màng phổi
% số ca không
Nhận xét: Trong 50 ca sốc SXH-D, ta thấy tỷ lệ % bệnh nhân vào sốc SXH-D cao lần lượt là
80% ,72 %,72%,52% tương ứng với các dấu hiệu siêu âm thường gặp trong sốc SXH-D : “dầy thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch ổ bụng” và “dịch màng phổi” Ngược lại, Trong 270
ca không sốc SXH-D, ta thấy tỷ lệ % bệnh nhân vào không sốc SXH-D thấp lần lượt là 47% ,
Trang 946%,28 % tương ứng với các dấu hiệu siêu âm thường gặp trong sốc SXH-D : “dịch dưới bao gan”, “dịch ổ bụng” và “dịch màng phổi”
KẾT LUẬN
Bốn dấu hiệu trên siêu âm “dầy thành túi mật”, “dịch dưới bao gan”, “dịch ổ bụng” và “dịch màng phổi” là các dấu hiệu thường gặp trên bệnh nhân SXH Dengue Trong đó “dầy thành túi mật” có tỷ lệ % cao cả hai nhóm bệnh nhân có Sốc và không có Sốc SHX-D Các dấu hiệu”,
“dịch dưới bao gan”, “dịch trong ổ bụng”, “dịch màng phổi” xuất hiện tỷ lệ % thấp trong nhóm không Sốc SXH-D và có tỷ lệ cao trong nhóm có Sốc SXH-D nên giá trị tiên lượng vào sốc ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue nhằm theo dõi bệnh sát hơn để có biện pháp chẩn đoán sớm sốc sốt xuất huyết Dengue và điều trị kịp thời Điều này cũng tương tự như những nghiên cứu khác trong và ngoài nước Theo y văn, các tác giả dựa trên độ “dầy vách túi mật”, mức độ “tràn dịch màng phổi”, “dịch ổ bụng”, “dịch tụ dưới bao gan” để đánh giá độ nặng và chuyển độ nặng vào sốc [7]
KIẾN NGHỊ:
Hiện nay, siêu âm là một phương tiện chẩn đoán hình ảnh khá phổ biến từ Cơ sở đến tuyến Trung Ương Vì vậy, khi đã chẩn đoán là sốt xuất huyết Dengue theo “QUYẾT ĐỊNH 3705/QĐ-BYT CỦA BỘ Y TẾ VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ SỐT
XUẤT HUYẾT DENGUE ngày 22/08/2019” nên siêu âm bụng (siêu âm tại giường nếu bệnh
nhân đã được chẩn đoán Sốc SXH-D) Kết quả, nếu phát hiện các dấu hiệu dầy thành túi mật, dịch dưới bao gan, dịch ổ bụng và dịch màng phổi thì đó là những dấu hiệu tiên lượng vào sốc sốt xuất huyết Dengue Liên hệ thực tế, kết quả nghiên cứu trên đã góp phần tăng hiệu quả trong công tác theo dõi điều trị bệnh nhân SXH-D và sớm nhận biết các dấu hiệu tiên đoán bệnh nhân vào sốc sốt xuất huyết Dengue giúp chẩn đoán - điều trị kịp thời - hiệu quả tại TTYT Tx Tân Uyên thời gian qua Trong năm 2023, TTYT Tân Uyên sẽ tiếp tục nghiên cứu ứng dụng cải tiến thêm và các TTYT, Bệnh Viện Đa Khoa khác trên địa bàn Tỉnh Bình Dương có thế áp dụng và nghiên cứu thêm
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
Trang 101 Bộ môn Truyền nhiễm - Học viện Quân y (2008), Bệnh học truyền nhiễm và nhiệt đới, NXB Y học, Hà Nội
2 Bộ Y tế, (2011), “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết Dengue người lớn” QĐ Số
458 ngày 16/2/2011
3 Bùi Đại, Nguyễn Văn Mùi, Nguyễn Hoàng Tuấn (2002), Bệnh Học Truyền Nhiễm, NXB Y học
4 Nguồn Thông Tấn Xã Việt Nam:
https://baotintuc.vn/y-te/so-ca-mac-sot-xuat-huyet-khu-vuc-phia-nam-tang-gan-gap-doi-so-voi-cung-ky-2021-20220613210605006.htm
https://vtv.vn/suc-khoe/binh-duong-tap-trung-xu-ly-hon-2730-o-dich-sot-xuat-huyet-20221101233514921.htm
5 QUYẾT ĐỊNH 3705/QĐ-BYT CỦA BỘ Y TẾ VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN
ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE ngày 22 tháng 08 năm 2019
6 KHẢO SÁT SIÊU ÂM CA BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT–DENGUE ĐỘ I, II Ở TRẺ TẠI BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG CẦN THƠ của Trần Thị Hữu Trí và Phạm Hùng Lực
7 Nguyễn Ngọc Rạng (1996), ״Siêu âm và giá trị tiên đoán vào sốc trong sốt xuất huyết״ Thời sự
Y Dược Tp Hồ Chí Minh Hội Y Dược Học Tp Hồ Chí Minh, tr 6-9