Báo cáo "Hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế nhằm đảm bảo tính thống nhất trong điều chỉnh các quan hệ hợp đồng " doc

Những quy định cụ thể, chi tiết đó của BLDS là căn cứ pháp lí cho việc kí kết các hợp đồng kinh tế đặc biệt là trong điều kiện mà pháp luật về hợp đồng kinh tế không có quy định.. Nhưng

TS nguyễn viết tý *

ợp đồng là hình thức pháp lí thích hợp

nhất thể hiện bản chất của các quan hệ

tài sản Quan hệ kinh tế và quan hệ dân sự có

chung hình thức pháp lí là hợp đồng Hợp

đồng dù thể hiện dưới hình thức nào cũng

phản ánh bản chất là sự thỏa thuận, sự thống

nhất ý chí của các bên nhằm làm phát sinh,

thay đổi và chấm dứt các quyền và nghĩa vụ

pháp lí Vì vậy, ở nhiều nước trên thế giới đ<

ban hành đạo luật về hợp đồng, trong đó xác

định rõ các nguyên tắc, điều kiện, thủ tục

chung cho các loại hợp đồng và xây dựng

điều lệ cụ thể cho từng loại hợp đồng trên cơ

sở luật hợp đồng chung

ở Việt Nam, hợp đồng dân sự được quy

định trong Bộ luật dân sự (BLDS) còn hợp

đồng kinh tế lại được quy định trong Pháp

lệnh hợp đồng kinh tế Hai văn bản này được

áp dụng đối với hai loại hợp đồng khác nhau:

Một cho hợp đồng dân sự và một cho hợp

đồng kinh tế Tuy nhiên, trong nền kinh tế

thị trường rất khó phân biệt giữa hợp đồng

kinh tế và hợp đồng dân sự Bởi lẽ, cả hai

loại hợp đồng này có nhiều điểm giống nhau

về bản chất, tức là đều phản ánh các quan hệ

tài sản mang tính chất hàng hóa - tiền tệ; nội

dung đều là những hành vi mua bán và trao

đổi các lợi ích vật chất; chủ thể của chúng

đều là pháp nhân, cá nhân và các chủ thể

khác Do đó, theo chúng tôi những quy định

về hợp đồng dân sự trong BLDS hoàn toàn có

thể là căn cứ chung, mang tính nguyên tắc cho hợp đồng kinh tế Trong đó, có những quy định đáng quan tâm nghiên cứu và giải quyết như:

Thứ nhất, những quy định về các nguyên tắc giao kết hợp đồng dân sự (Điều 395 BLDS) Bản chất của hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các chủ thể Sự thỏa thuận có thể đạt

được khi nó dựa trên các nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng Yếu tố tự nguyện khi kí kết hợp đồng là sự thống nhất của hai phạm trù ý chí và sự bày tỏ ý chí Các bên khi có

sự thống nhất ý chí cần phải được bày tỏ ra bên ngoài dưới hình thức hợp đồng Hợp

đồng đó phải phản ánh một cách trung thực, khách quan những mong muốn của các bên tham gia giao kết mới được gọi là tự nguyện Trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, kí kết hợp đồng kinh tế là kỉ luật nhà nước, việc

kí kết hợp đồng kinh tế không dựa trên sự tự nguyện của các bên mà dựa trên kế hoạch của Nhà nước

Trong cơ chế thị trường, việc kí kết hợp

đồng kinh tế là quyền của các chủ thể Kinh

tế thị trường đ< trả lại cho các đơn vị kinh tế quyền tự chủ trong kinh doanh và trả lại cho hợp đồng nguyên tắc tự nguyện của nó Các chủ thể tự mình lựa chọn bạn hàng, lựa chọn

H

* Giảng viên chính Khoa pháp luật kinh tế Trường đại học luật Hà Nội

thời điểm kí kết và tự do bày tỏ ý chí, thống

nhất ý chí để xác lập các điều khoản của hợp

đồng phù hợp với mong muốn của mình

Mặt khác, trong cơ chế thị trường, các

đơn vị kinh tế thuộc thành phần kinh tế đều

có quyền bình đẳng trong quan hệ hợp đồng

kinh tế Họ hoàn toàn bình đẳng với nhau

trong đàm phán, mỗi bên đều có quyền đưa

ra yêu cầu của mình, chấp nhận hay không

chấp nhận yêu cầu của phía bên kia

Như vậy, nguyên tắc tự nguyện, bình

đẳng không phải là nguyên tắc riêng của hợp

đồng dân sự mà nó cũng là nguyên tắc kí kết

hợp đồng kinh tế

Ngoài nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng,

BLDS còn quy định nguyên tắc mà khi kí kết

hợp đồng các chủ thể nhất định phải tuân

theo Đó là nguyên tắc không trái với pháp

luật và đạo đức x< hội

Thứ hai, những quy định về vấn đề thời

điểm giao kết hợp đồng

Nếu như trong Pháp lệnh hợp đồng kinh

tế (1989), về thời điểm giao kết hợp đồng

còn quy định chung chung thì BLDS đ< quy

định rõ ràng các thời điểm giao kết hợp đồng

cho từng loại hợp đồng, từng hình thức kí kết

hợp đồng cụ thể (Điều 403 BLDS) Những

quy định cụ thể, chi tiết đó của BLDS là căn

cứ pháp lí cho việc kí kết các hợp đồng kinh

tế đặc biệt là trong điều kiện mà pháp luật về

hợp đồng kinh tế không có quy định Các

chủ thể của hợp đồng kinh tế có thể áp dụng

các quy định của BLDS về đề nghị giao kết,

thời hạn trả lời chấp nhận giao kết hợp đồng

chấm dứt, đề nghị giao kết hợp đồng cũng

như trong quy định về thời điểm giao kết hợp

đồng khi kí hợp đồng kinh tế Có như vậy,

mới đảm bảo cho việc kí kết hợp đồng kinh

tế được thực hiện ổn định trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, bảo vệ được lợi ích các bên

Thứ ba, những quy định về các biện pháp

đảm bảo thực hiện hợp đồng

Về các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp

đồng, pháp luật về hợp đồng kinh tế cũng đ<

có những quy định, tuy nhiên chưa đầy đủ, chưa chuẩn xác (Điều 5 Pháp lệnh hợp đồng kinh tế; Điều 2, 3 Nghị định số 17/HĐBT ngày 16/1/1990) BLDS quy định về vấn đề này đầy đủ và rõ ràng hơn BLDS không chỉ quy định quyền và nghĩa vụ đối với người thế chấp, cầm cố thậm chí đối với người thứ ba giữ tài sản cầm cố, thế chấp mà còn quy định

rõ ràng về việc thế chấp, cầm cố tài sản để

đảm bảo thực hiện nghĩa vụ cũng như thứ tự

ưu tiên thanh toán trong trường hợp này Mặt khác, BLDS còn quy định một cách phong phú hơn các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng Ngoài biện pháp thế chấp, cầm cố, bảo l<nh tài sản còn có các biện pháp khác như đặt cọc, kí cược, kí quỹ Các chủ thể của hợp đồng kinh tế có thể áp dụng các biện pháp này để bảo đảm cho việc thực hiện hợp đồng, đặc biệt là biện pháp kí quỹ Chúng tôi cho rằng những quy định của BLDS về các biện pháp đảm bảo thực hiện hợp đồng hoàn toàn có thể là căn cứ pháp lí tin cậy cho các chủ thể hợp đồng kinh tế áp dụng

Thứ tư, những quy định của BLDS về hợp

đồng vô hiệu

Pháp lệnh hợp đồng kinh tế chỉ quy định các trường hợp hợp đồng kinh tế vô hiệu (Điều 8 Pháp lệnh hợp đồng kinh tế) Pháp luật về hợp đồng kinh tế quy định hình thức của hợp đồng kinh tế bắt buộc phải bằng văn bản nhưng lại không quy định hợp đồng sẽ bị

vô hiệu nếu không tuân thủ hình thức văn

bản Một điều thiếu cơ bản nữa là pháp luật

kinh tế chưa quy định những yếu tố làm trái

với bản chất của hợp đồng (bản thỏa thuận

trên cơ sở tự nguyện, tự do và bình đẳng) sẽ

làm cho hợp đồng vô hiệu

Khác với pháp luật về hợp đồng kinh tế,

có thể nói: “BLDS là văn bản chứa đựng các

quy định chặt chẽ nhất về hợp đồng vô

hiệu”.(1)

BLDS đ< quy định những trường hợp

dẫn đến vô hiệu của hợp đồng cả về nội

dung, năng lực chủ thể và hình thức của hợp

đồng Hơn nữa, BLDS còn quy định các

trường hợp vô hiệu do nhầm lẫn, do bị đe dọa

hoặc giao dịch giả tạo Điều đó bảo đảm yếu

tố cơ bản của hợp đồng là thể hiện ý muốn

đích thực của các bên Chúng tôi cho rằng

những quy định đó của BLDS về hợp đồng

vô hiệu cũng là cơ sở để bổ sung, hoàn thiện

các văn bản pháp luật về hợp đồng kinh tế

Thứ năm, những quy định hiện hành về

hợp đồng kinh tế chỉ mới đề cập những vấn

đề chung của hợp đồng kinh tế mà chưa đi

vào quy định những vấn đề cụ thể cho từng

loại hợp đồng kinh tế Vì vậy, việc áp dụng

các quy định về hợp đồng kinh tế gặp rất

nhiều khó khăn Trong khi đó, BLDS quy

định khá chi tiết về 13 loại hợp đồng dân sự

thông dụng, phổ biến nhất trong giao lưu dân

sự, trong đó có các loại hợp đồng có liên

quan đến kinh doanh Do đó, các chủ thể của

hợp đồng kinh tế chắc chắn sẽ phải áp dụng

những quy định của BLDS khi kí kết hợp

đồng kinh tế

Như vậy, hợp đồng kinh tế và hợp đồng

dân sự có chung bản chất, do đó, những quy

định về hợp đồng trong BLDS cũng có thể áp

dụng đối với hợp đồng kinh tế Pháp luật

nhiều nước cũng có quan điểm như vậy Chẳng hạn, theo Bộ luật dân sự và thương mại Thái Lan (quyển 3), những hợp đồng sau

là hợp đồng đặc trưng cho cả quan hệ kinh doanh và quan hệ dân sự: Hợp đồng mua bán, hợp đồng cho thuê mướn tài sản, hợp

đồng thuê mướn, mua bán, hợp đồng thuê mướn dịch vụ, hợp đồng thuê thầu khoán, hợp đồng vận tải, hợp đồng kí gửi, hợp đồng bảo hiểm

Tóm lại, có thể nói, những quy định của BLDS về hợp đồng là căn cứ chung mang tính nguyên tắc cho hoạt động kinh tế Những quy định đó có thể áp dụng cho cả hợp đồng kinh tế Đó sẽ là bước tiến quan trọng để hoàn thiện pháp luật hợp đồng, tạo

điều kiện cho các quan hệ kinh doanh được thực hiện một cách ổn định, vững chắc Khi BLDS ra đời, ở nước ta, pháp luật hợp đồng kinh tế đ< đạt đến trình độ phát triển nhất định Pháp luật hợp đồng kinh tế

mà vị trí trung tâm là Pháp lệnh hợp đồng kinh tế (1989) đ< có đóng góp quan trọng trong việc tạo môi trường pháp lí thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, đảm bảo quyền tự do hợp đồng của các chủ thể kinh doanh Nhưng cũng chính

do sự tồn tại và phát triển của pháp luật hợp

đồng kinh tế, cho nên cùng với chế định

"nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự" trong BLDS đ< tạo nên hai hệ thống pháp luật thực

định về hợp đồng độc lập với nhau nhưng cùng điều chỉnh các quan hệ tài sản cơ bản giống nhau về bản chất Đồng thời, cũng do

đó hình thành hai thủ tục tố tụng (thủ tục tố tụng dân sự và thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế), hình thành hai hệ thống cơ quan tòa

án (tòa kinh tế và tòa dân sự) Trên thực tế, các

cơ quan tố tụng hầu như không sử dụng BLDS

để xử lí các quan hệ hợp đồng kinh tế

Pháp luật hợp đồng kinh tế, cụ thể hơn là

Pháp lệnh hợp đồng kinh tế được ban hành từ

những năm đầu của công cuộc đổi mới cơ

chế quản lí kinh tế, cho đến nay chưa một lần

được sửa đổi, bổ sung, cho nên, bộc lộ rất

nhiều bất cập Bỏ qua những hạn chế trong

mối quan hệ nội tại của pháp luật hợp đồng

kinh tế, ở đây, chúng tôi muốn nhấn mạnh

rằng do pháp luật về hợp đồng kinh tế ra đời

trước BLDS, cho nên nhiều quy định trong

pháp luật hợp đồng kinh tế không được xây

dựng trên cơ sở những nguyên tắc pháp lí

chung của BLDS Điều đó đ< tạo ra sự khác

biệt không cần thiết giữa các quy định pháp

luật về hợp đồng kinh tế với các quy định

pháp luật về hợp đồng dân sự mà hệ quả của

nó là tạo ra hai lĩnh vực pháp luật hoàn toàn

biệt lập với nhau và ngày càng xa cách nhau

là pháp luật về hợp đồng dân sự và pháp luật

về hợp đồng kinh tế, với nhiều nội dung trùng

lặp, mâu thuẫn với nhau Ví dụ: Quan niệm về

pháp nhân theo Nghị định số 17/HĐBT ngày

16/01/1990 và quan niệm về pháp nhân theo

Điều 94 BLDS là không thống nhất với nhau

Hoặc, quy định về những tài sản có thể được

thế chấp bảo đảm cho việc thực hiện hợp đồng

kinh tế (Điều 2 Nghị định số 17/HĐBT) cũng

khác những loại tài sản có thể được thế chấp

bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ dân sự

(Điều 346 BLDS); các hình thức bảo l<nh,

nghĩa vụ của người bảo l<nh cũng có nhiều

khác biệt trong quan hệ hợp đồng kinh tế và

quan hệ hợp đồng dân sự v.v

Trong lúc đó, pháp luật lại không xác

định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật trong

trường hợp vẫn còn tồn tại hai hệ thống pháp

luật thực định về một vấn đề (hợp đồng), dẫn

đến tình trạng pháp luật về hợp đồng thừa mà thiếu, thiếu mà thừa Trên thực tế đ< từng có những vụ việc mà dựa vào pháp luật hiện hành mỗi cơ quan có thẩm quyền xử lí theo mỗi cách

Thực tế đó đòi hỏi phải gấp rút tiến hành việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực hợp đồng nhằm đảm bảo tính thống nhất trong điều chỉnh bằng pháp luật các quan hệ hợp đồng

Vấn đề hoàn thiện pháp luật hợp đồng nói chung, cũng như pháp luật hợp đồng kinh

tế nói riêng đ< được giới khoa học tập trung nghiên cứu ngay từ khi ở Việt Nam bắt tay xây dựng nền kinh tế thị trường (từ đầu những năm 90 thế kỉ XX) Hiện tại, có một

số quan điểm chính về việc hoàn thiện pháp luật hợp đồng nói chung và hợp đồng kinh tế nói riêng như sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng cần: "Xác

định rõ giới hạn của hợp đồng kinh tế với hợp đồng dân sự, sự không đồng nhất hợp

đồng kinh tế với hợp đồng dân sự mặc dù giữa chúng cũng có những nét chung" và

"Phải ban hành luật hợp đồng, trong đó xác

định rõ các nguyên tắc, các điều kiện thủ tục chung nhất cho việc kí kết và thực hiện các loại hợp đồng"(2)

Quan điểm này còn nhận

được sự ủng hộ của một số nhà nghiên cứu ngay cả sau khi BLDS đ< được ban hành.(3)

Chúng tôi đồng tình với quan điểm này ở chỗ cần xác định đúng đắn mối quan hệ giữa hợp

đồng kinh tế và hợp đồng dân sự cũng như cần có văn bản luật chung điều chỉnh thống nhất hai loại hợp đồng này Tuy nhiên, việc ban hành văn bản luật chung để điều chỉnh hai loại hợp đồng này chỉ có thể đúng ở thời

điểm quan điểm này xuất hiện (năm 1991)

Còn hiện nay, ban hành văn bản luật để quy

định những vấn đề chung của hợp đồng sẽ

không còn phù hợp Bởi vì, những vấn đề

chung về hợp đồng đ< được BLDS quy định

Nếu ban hành văn bản luật mới ghi nhận các

vấn đề chung của hợp đồng sẽ rất khó khăn

trong việc xử lí phần chung của đạo luật hợp

đồng với những quy định chung về hợp đồng

của BLDS, dẫn đến khó tránh khỏi những

mâu thuẫn chồng chéo giữa đạo luật này với

BLDS và sẽ xảy ra tình trạng thiếu thống

nhất trong việc điều chỉnh quan hệ hợp đồng

Quan điểm thứ hai cho rằng trong pháp

luật Việt Nam tồn tại nhiều loại hợp đồng mà

để phân biệt, định loại và xác định thẩm

quyền giải quyết tranh chấp đang gặp không

ít khó khăn Do đó, pháp luật về hợp đồng

của Việt Nam hiện nay cần được sửa đổi theo

hướng bỏ khái niệm "hợp đồng kinh tế", các

quy định chung về hợp đồng cần áp dụng

BLDS, trong trường hợp các luật chuyên

ngành như Luật thương mại, Luật đầu tư

nước ngoài có quy định về hợp đồng thì áp

dụng các quy định chuyên ngành đó Mối

quan hệ này cần được quy định rõ, cụ thể

trong quá trình sửa đổi, bổ sung các luật,

pháp lệnh chuyên ngành(4)

ở đây, chúng tôi đồng tình với tác giả

của quan điểm này về cách thức áp dụng văn

bản pháp luật để điều chỉnh quan hệ hợp

đồng hiện nay nhưng không thể đồng tình

với quan điểm vì sự khó khăn trong phân loại

hợp đồng, trong phân định thẩm quyền giải

quyết tranh chấp mà bỏ "khái niệm hợp đồng

kinh tế’’ Bởi vì, sự tồn tại của hợp đồng kinh

tế không phải do pháp luật quy định có hay

không mà do thực tế đời sống kinh tế x< hội

quyết định Nếu trong đời sống kinh tế x< hội hành vi kinh doanh vẫn còn tồn tại như là loại hành vi dân sự đặc thù thì không lí gì hợp đồng kinh tế với tư cách là hình thức của hành vi kinh doanh lại không tồn tại Đương nhiên, hợp đồng kinh tế vẫn tồn tại thì khái niệm hợp đồng kinh tế không thể bỏ

Ngoài ra, trong quá trình soạn thảo Pháp lệnh hợp đồng kinh tế (sửa đổi), xuất hiện hai ý kiến trái ngược nhau:

ý kiến thứ nhất cho rằng không cần thiết phải ban hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế (sửa đổi) với lí do là không nên phân biệt hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh tế nữa mà tất cả các loại hợp đồng đều do BLDS điều chỉnh Trong lĩnh vực cụ thể nếu đ< có văn bản pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ trong lĩnh vực đó mà trong đó có quy định về hợp đồng thì áp dụng văn bản pháp luật đó

ý kiến thứ hai cho rằng vẫn cần thiết phải ban hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế (sửa đổi) với lí do quan hệ dân sự và quan hệ trong kinh doanh hoàn toàn khác nhau, trong lúc đó Luật thương mại có phạm vi điều chỉnh quá hẹp Trên thực tế, vẫn còn nhiều quan hệ trong lĩnh vực kinh doanh không thuộc phạm vi điều chỉnh của các văn bản pháp luật cụ thể (Luật thương mại, Bộ luật hàng hải) mà thuộc phạm vi điều chỉnh của Pháp lệnh hợp đồng kinh tế Nhưng có thể nói, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế hiện hành không còn đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn sản xuất kinh doanh Do đó, cần thiết phải ban hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế (sửa đổi) để đáp ứng được các đòi hỏi của thực tiễn hiện nay

Như vậy, vấn đề hoàn thiện pháp luật hợp

đồng kinh tế ở nước ta đ< trở nên cấp thiết

ngay từ khi chúng ta bắt tay xây dựng nền

kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự điều

tiết của Nhà nước theo định hướng x< hội

chủ nghĩa Đặc biệt nó trở nên cấp bách hơn

sau khi BLDS ra đời Suy cho cùng, khi tiến

hành các bước nhằm hoàn thiện pháp luật

hợp đồng kinh tế, giới nghiên cứu lí luận

cũng như các cơ quan xây dựng văn bản

pháp luật chủ yếu tập trung giải quyết hai vấn

đề lớn, đó là xử lí mối quan hệ về nội dung

giữa BLDS với các văn bản pháp luật hợp đồng

kinh tế hiện hành và hình thức văn bản ghi

nhận các quy định pháp luật hợp đồng kinh tế

trong điều kiện có BLDS Như trên đ< trình

bày, hiện trong giới lí luận cũng như ở cơ

quan soạn thảo Pháp lệnh hợp đồng kinh tế

(sửa đổi) vẫn còn có những ý kiến trái ngược

Theo chúng tôi, trong điều kiện BLDS đ<

được ban hành và có hiệu lực hơn 5 năm mà

pháp luật hợp đồng kinh tế chưa có những

sửa đổi, bổ sung nào đáng kể, đó là sự chậm

trễ không đáng có Do đó, cần phải khẩn

trương tiến hành việc sửa đổi, bổ sung và

hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế để một

mặt, phúc đáp những yêu cầu của đời sống

kinh tế x< hội, mặt khác đảm bảo tính pháp

chế, tính thống nhất trong hệ thống pháp luật

nói chung và pháp luật hợp đồng nói riêng

Việc hoàn thiện pháp luật hợp đồng cần được

tiến hành theo hướng:

Thứ nhất, cần xác định rõ mối quan hệ

giữa hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh tế

Đây là mối quan hệ giữa cái chung và cái

riêng, trong đó, hợp đồng dân sự là cái chung

và hợp đồng kinh tế là cái riêng Với tư cách

là cái chung và cái riêng, hợp đồng dân sự và

hợp đồng kinh tế đều tồn tại khách quan và

độc lập tương đối với nhau; những thuộc tính

vốn có của hợp đồng dân sự được biểu hiện

cụ thể trong hợp đồng kinh tế đồng thời hợp

đồng kinh tế cũng có những đặc thù riêng của nó Nhìn chung, phần đông trong giới lí luận đ< nhìn nhận đúng đắn mối quan hệ này Tuy nhiên, trong các văn bản pháp luật mối quan hệ này được thể hiện như là mối quan hệ giữa hai cái riêng cùng loại Do đó, trên thực tế, đ< tồn tại hai hệ thống pháp luật hợp đồng với những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo nhau Chính vì vậy, việc xác định

rõ mối quan hệ giữa hợp đồng kinh tế và hợp

đồng dân sự không chỉ dừng lại trong nghiên cứu lí luận về hợp đồng mà mối quan hệ này cần được thể hiện một cách nhất quán trong khi hoàn thiện pháp luật hợp đồng

Thứ hai, phải xúc tiến sửa đổi BLDS nói chung và những quy định về hợp đồng trong BLDS nói riêng đồng thời tiến hành việc sửa

đổi, bổ sung và hoàn thiện các văn bản pháp luật về từng chủng loại hợp đồng cụ thể Với quan niệm quan hệ giữa hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh tế là mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, cũng như dựa trên cơ sở thực trạng pháp luật về hợp đồng hiện nay ở nước ta, chúng tôi cho rằng không cần thiết phải có văn bản pháp luật riêng (luật hoặc pháp lệnh) quy định những vấn đề chung về hợp đồng kinh tế Bởi vì, những quy định chung đó đ< được ghi nhận khá đầy

đủ trong BLDS Tuy nhiên, vấn đề còn thiếu

ở đây là quan điểm chính thống về việc áp dụng những quy định chung trong BLDS đối với quan hệ hợp đồng kinh tế Thực tế, trong BLDS hầu như không có quy định nào ghi nhận vấn đề hợp đồng kinh tế, các thuật ngữ

"giao lưu dân sự", "quan hệ dân sự" không

được giải thích một cách chính thống Điều

đó đ< dẫn đến quan niệm không thống nhất

về mối quan hệ giữa hợp đồng dân sự với hợp

đồng kinh tế và quan trọng hơn là đ< dẫn đến

tình trạng áp dụng pháp luật hợp đồng một

cách cát cứ như hiện nay (BLDS chỉ áp dụng

đối với hợp đồng dân sự, Pháp lệnh hợp đồng

kinh tế áp dụng đối với hợp đồng kinh tế) ở

các cơ quan, tổ chức hoạt động thực tiễn Do

đó, thay vì việc soạn thảo Pháp lệnh hợp

đồng kinh tế (sửa đổi), nên chăng xúc tiến

việc sửa đổi, bổ sung những quy định về hợp

đồng trong BLDS Chúng tôi cho rằng trong

BLDS cần có sự giải thích rõ ràng về các

thuật ngữ như "giao lưu dân sự", "quan hệ

dân sự" đồng thời phải có những quy định về

khái niệm hợp đồng kinh tế (hoặc hợp đồng

kinh doanh) với tư cách là hợp đồng dân sự

đặc thù và khá phổ biến Ngoài ra, trong

BLDS cần bổ sung một số vấn đề về hợp

đồng mà hiện nay trong BLDS cũng như

trong pháp luật hợp đồng kinh tế chưa đề

cập Chẳng hạn như vấn đề về điều kiện

chung của hợp đồng

Như vậy, khi BLDS đ< được sửa đổi, bổ

sung theo phương hướng trên, những vấn đề

chung giữa hợp đồng kinh tế và hợp đồng

dân sự sẽ được giải quyết Vấn đề còn lại cần

giải quyết là xây dựng, sửa đổi, bổ sung các

văn bản pháp luật về từng chủng loại hợp

đồng kinh tế cụ thể Theo chúng tôi, những

quy định về các loại hợp đồng kinh tế cụ thể

cần được thể hiện rõ trong các văn bản pháp

luật chuyên ngành Ví dụ: Hợp đồng vận

chuyển hàng hóa đường biển có thể ghi nhận

trong Bộ luật hàng hải; hợp đồng mua bán

hàng hóa - trong Luật thương mại; hợp đồng

xây dựng cơ bản - trong Luật xây dựng (dự

thảo) v.v Trong các văn bản pháp luật

chuyên ngành cần thể hiện một cách cụ thể nhất các chủng loại hợp đồng kinh tế Thậm chí, có những thể loại hợp đồng, ngoài văn bản pháp luật chuyên ngành, cần có những quy định riêng mới thể hiện được các đặc thù của chúng Chẳng hạn, hợp đồng mua bán doanh nghiệp hoặc hợp đồng trong lĩnh vực thương mại điện tử Đối với những hợp đồng này, ngoài Luật thương mại, cần có văn bản pháp luật riêng, dù chỉ ở mức độ nghị định của Chính phủ

Tóm lại, hiện còn một số quan điểm khác nhau về việc hoàn thiện pháp luật hợp đồng nói chung và hợp đồng kinh tế nói riêng Chúng tôi cho rằng trong điều kiện đ< có BLDS, việc hoàn thiện pháp luật hợp đồng cần tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung chế

định hợp đồng trong BLDS đồng thời tiến hành xây dựng, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật về các loại hợp đồng kinh tế cụ thể

Điều đó, đảm bảo được tính thống nhất của

hệ thống pháp luật về hợp đồng và thiết thực hơn đối với các chủ thể kinh doanh./

(1) Xem: PGS TS Lê Hồng Hạnh, “Bộ luật Dân sự nhìn dưới góc độ nền kinh tế thị trường định hướng XHCN’’, Tạp chí luật học số chuyên đề BLDS 1996,

tr 20- 28

(2) Xem: PGS TS Lê Hồng Hạnh, “Kinh tế thị trường

và sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật kinh tế’’, Tạp chí nhà nước và pháp luật, số 4, 1991, tr 9-12

(3) Xem: TS Nguyễn Am Hiểu, “Hoàn thiện luật kinh tế ở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN”, Luận án phó tiến sĩ khoa học luật, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, H.1996 (4) Xem: TS Hà Hùng Cường, “Tham gia quá trình toàn cầu hoá nền kinh tếvà những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam về phương diện pháp lí”, Hội thảo

“Những thách thức về phương diện pháp lí trước toàn cầu hóa”, H 2000