LÊ MAI ANH * tụng gây ra vừa xâm phạm đến các hoạt động đúng đắn của các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án về việc này họ phải bị xử phạt theo luật hình sự lại vừa xâm hai
Trang 1NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI / ~ | 28 ee bis) s ì "Binh ii ad J
uaa red rhe Iie 6m - Ssnhiocc2 7ù
TIM HIEU TRACH NHIEM BOI THUGNG THIET HAI
DO NGƯỜI CÓ THẤM QUYỀN CỦA CƠ QUAN
He động của cơ quan tiến hành tố
tụng là một dạng hoạt động tư pháp
nhằm bảo vệ xã hội khỏi sự xâm hại của
tội phạm và các hành vi vi pham pháp
luật Hiện nay, những hành vi xâm phạm
các hoạt động tư pháp trở thành một hiện
tượng xã hội phức tạp Hành vi đó cùng
một lúc có thể xâm hại đến nhiều lợi ích
khác nhau Việc xử lí không nghiêm
mình những hành vi này sẽ gây ảnh
hưởng xấu đến hoạt động đúng pháp luật
của các cơ quan tiến hành tố tung, cần trở
việc giải quyết đúng đắn các vụ án hình
sự, dân sự, kinh tế làm giảm sút niềm
tin của nhân dân vào pháp luật
Trước tình hình đó, pháp luật đã quy
định áp dụng các biện pháp nghiêm khắc
cá về hình sự và dân sự để ngăn chặn,
khắc phục hậu quả nặng nề của nó Pháp
luật dân sự thông qua chế định bồi
thường thiệt hại ngoài hợp đồng buộc
người có thẩm quyển của cơ quan tiến
hành tố tụng khi thực hiện công vụ có
hành vi trái pháp luật gây thiệt hại phải
gánh chịu hậu quả mà họ gây ra cho
người khác Trong thực tiễn, hành vi trái
pháp luật gây thiệt hại của điều tra viên,
.kiểm sát viên, thẩm phán, hội thẩm nhân
dân, thư kí, giám định viên và cán bộ thi
hành án các cấp rất đa dạng như ra bản
án trái pháp luật, bắt giam người trái pháp
luật, bức cung, ép cung, dùng nhục hình
v.v Từ góc độ phẩp lí mà nhận xét, các
hành vi trái pháp luật nói trên do ngudi
có thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố
ThS LÊ MAI ANH *
tụng gây ra vừa xâm phạm đến các hoạt động đúng đắn của các cơ quan điều tra,
truy tố, xét xử, thi hành án (về việc này
họ phải bị xử phạt theo luật hình sự) lại
vừa xâm hai đến tài sản, sức khỏe, danh
dự, nhân phẩm, uy tín của công dân, pháp nhân (về việc này họ phải chịu trách
Theo quy định của pháp luật, moi
hành động của người có thẩm quyền của
cơ quan tiến hành tố tụng trong khi thực
hiện nhiệm vụ được giao, kể cả hành vi
có lỗi đều được coi là hành vi của cơ
quan tiến hành tố tụng Khi họ có hành vi
trái pháp luật gây thiệt hại thì trách
nhiệm bồi thường trước hết thuộc về cơ
quan tiến hành tố tụng
Điều 624 Bộ luật dân sự quy định:
"Cơ quan tiến hành tố tụng phải bồi
thường thiệt hại do người có thẩm quyền
cua minh gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ điêu tra, truy tố, xét xử, thi
hành án" Cùng với quy định ở Điều 624
Bộ luật dân sự, Nghị định số 47/CP ngày 3/5/1997 của Chính phủ đã hướng dẫn cụ thể về việc giải quyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người có thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng gây ra Nhìn chung, các nguyên tắc xác định
x
~ <xz thiệt hại, mức bồi thường và mức hoàn tra - tiền bồi thường thiệt hại cũng như việc miễn giảm được thực hiện theo quy định của Bộ luật dân sự Như vậy, việc bồi
* Giảng viên Khoa luật quốc tế
Trường Đại học luật Hà Nội
TẠP CHÍ LUẬT HỌC - 3
Trang 2
— ——ễtễzễz»suwgqwwnggwwwe1
' NGHIÊN CỮU - TRAO ĐỐI |
thường phải theo đúng những nguyên tắc |
đã quy định trong Bộ luật dân sự, trong
đó các khoản chỉ phí phải thanh toán hay
xác định mức bồi thường đều dựa theo
các Điều 609, 610, 612, 613, 615, 616 Bộ
luật dân sự Ngoài việc áp dụng các điều
quy định chung nêu tren, quá trình giải
quyết bồi thường còn được giải quyết
theo trình tự riêng, quy định tại Nghị
định số 47/CP ngày 3/5/1997 của Chính
phủ hướng dẫn thi hành Bộ luật dân sự
Để giải quyết việc bồi thường thiệt hại,
thủ trưởng cơ quan tiến hành tố tụng phải
quyết định cho thành lập hội đồng xét
giải quyết bồi thường thiệt hại với thành
phần gồm đại diện lãnh đạo cơ quan, đại
điện tổ chức công đoàn của người gây
thiệt hại, đại diện cơ quan tài chính - vật
giá, đại diện của cơ quan chuyên ngành,
khoa học kĩ thuật có liên quan, đại điện
cơ quan tư pháp cùng cấp và bên bị hại,
trong đó đại diện lãnh đạo cơ quan người
gây thiệt hại là chủ tịch hội đồng So với
các quy định trước đây, trình tự giải
quyết bồi thường thiệt hại do người có
thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố
tung gay ra theo tinh thân Nghị định số
luật dân sự các trường hợp này đều được
giải quyết ở phiên tòa xét xử bị cáo và
phần bồi thường thiệt hại có quyết định
dân sự riêng Còn hiện nay theo Nghị
định số 47/CP thì trong thời hạn 15 ngày
kể từ ngày người bị thiệt hại có yêu cầu
đòi bồi thường, thủ trưởng cơ quan của
người gây thiệt hại phải thành lập hội
đồng xét giải quyết bồi thường Hội đồng
này có nhiệm vụ xem xét, đánh giá mức
độ thiệt hại, xác định trách nhiệm dan su
của các bên để kiến nghị với thủ trưởng
cơ quan tố tụng quyết định mức bồi
thường cũng như phương thức bồi
4 - TẠP CHÍ LUẬT HỌC
thường Phiên họp của hội đồng này sẽ theo trình tự: Chủ tịch hội đồng công bố thành phần tham gia, nghe bên bị hại đưa yêu cầu bồi thường, rồi thảo luận và đi đến quyết định theo đa số Trên cơ sở văn bản họp tại hội đồng, thủ trưởng cơ quan
tố tụng của người gây thiệt hại sẽ giải quyết bồi thường cho người bị thiệt hại
Sau bước một này, thủ trưởng cơ quan
tố tụng thành lập tiếp hội đồng xét giải
quyết việc hoàn trả lại bồi thường của
người gây thiệt hại cho cơ quan tố tụng
gồm: Đại diện lãnh đạo, đại diện công đoàn cơ quan, thủ trưởng lãnh đạo trực tiếp của người gây thiệt hại, kế toán
trưởng cơ quan và một số chuyên gia Kĩ thuật, kinh tế, pháp lí có liên quan Trên
cơ sở các khoản bồi thường đã đền bù -_ cho người bị hại, hội đồng sẽ xem xét, đánh giá, xác định mức độ lỗi và khả năng kinh tế của người gây thiệt hại, từ
“đó quyết định mức hoàn trả cũng như phương thức hoàn trả lại số tiên mà cơ quan tố tụng đã phải trả trước cho người
bị thiệt hại Người gây thiệt hại có thể hoàn trả cho cơ quan mình theo các phương thức: Một lần bằng tài sản cá
nhân trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày
có quyết định hoàn trả hoặc trừ đần vào
thu nhập hàng tháng nhưng không dưới
10% và không vượt quá 30% tổng thu
nhập tiền lương và các khoản phụ cấp hàng tháng (nếu có) Nếu người gây thiệt hại không đồng ý với quyết định của thủ trưởng cơ quan về việc hoàn trả hoặc không chịu thực hiện nghĩa vụ hoàn trả thì các bên có quyển yêu cầu tòa án giải
quyết
Như vậy, có thể thấy rằng đây là một
dạng của bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây T4, cho nên tính chất của bồi thường thiệt hại không chi thuộc
Trang 3
về cá nhân người gây thiệt hại mà còn
phải thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng
Việc xác định trách nhiệm bồi thường do
người có thẩm quyền của cơ quan tiến
hành tố tụng gây ra không phải chỉ quy
cho một mình cá nhân người thiệt hại là
đủ Cơ quan tiến hành tố tụng với tư cách
là đơn vị quản lí và chịu trách nhiệm về
hành vi của cán bộ, viên chức của mình
phải đứng ra chịu trách nhiệm về những
hành vi của họ Đây là trách nhiệm dân
sự mà bất kì một pháp nhân hay cơ quan
tiến hành tố tụng nào cũng không có
quyền lấn tránh Xuất phát từ tính chất
của sự bồi thường này nên Nghị định số
47/CP của Chính phủ mới quy định vấn
đề thẩm quyền giải quyết việc bồi thường
thuộc về hội đồng xét giải quyết bồi
thường thiệt hại (do đại điện lãnh đạo cơ
quan người gây thiệt hại thành lập) Quy
định của Nghị định số 47/CP chính là
nhằm mục đích vừa đề cao trách nhiệm
của cơ quan tiến hành tố tụng với tư cách
là pháp nhân gây thiệt hại trước tổn thất
của người bị hại, vừa buộc cơ quan tiến
hành tố tụng phải thận trọng khi sử dụng
cán bộ tham gia các hoạt động tố tụng
Việc thành lập hội đồng xét giải quyết
bồi thường thiệt hại như vậy là hoàn toàn
cần thiết
Nhưng cũng cần phải lưu ý: Trong
nhiều trường hợp, đối với hành vi trái
pháp luật của người có thẩm quyền của
cơ quan tiến hành tố tụng có thể còn cấu
thành tội phạm và phải chịu trách nhiệm
hình sự Với những trường hợp đó, khi áp
dụng những quy định trong Nghị định số
47/CP thì có tách riêng phần trách nhiệm
bồi thường thiệt hại ra khỏi trình tự giải
quyết vụ án hình sự để giải quyết ở hội
đồng xét giải quyết bồi thường thiệt hại
hay không? Theo ý kiến chúng tôi, việc
tách riêng phần trách nhiệm bồi thường dân sự là cần thiết Vì rằng, đây là hai
loại quan hệ pháp luật hoàn toàn khác nhau, với những đặc trưng và dựa trên cơ
sở khoa học khác nhau Ngoài ra, việc tách riêng sẽ là điều hợp lí và có ý nghĩa
để bảo đảm tính kịp thời của việc thực hiện trách nhiệm bồi thường dân sự Cái khó chính là ở chỗ làm sao để hai quá trình giải quyết vụ án hình sự và giải
quyết trách nhiệm bồi thường có sự thống nhất trong cách đánh giá đúng tính chất của hành vi phạm pháp gây thiệt hại, từ
đó bảo đảm không xét xử oan và không
quy trách nhiệm sai cho người có hành vi trát pháp luật:
Trong trường hợp có sự đánh giá khác
nhaư về tính chất của vụ án làm cho việc xác định trách nhiệm bồi thường không phù hợp với tính chất của hành vi có lỗi gây thiệt hại, mà người gây thiệt hại phải
chịu trách nhiệm nặng hơn hoặc nhẹ hơn
dẫn đến việc quyết định của hội đồng xét giải quyết bồi thường thiệt hại đưa ra không thỏa mãn được mong muốn của các bên thì theo khoản 3 Điều 610 Bộ
luật đân sự các bên có quyền yêu cầu tòa
án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường cho phù
hợp Mặc dù vậy, chúng tôi vẫn thấy rằng những quy định của Nghị định số 47/CP còn nặng về mặt hình thức, trong khi đó khả năng thực thi trên thực tế chắc chắn
sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi tách việc giải quyết bồi thường ra thành 2 trình tự khác nhau Mặt khác, nếu giải quyết bồi
thường theo đúng hướng dẫn của Nghị định số 47/CP thì quá trình giải quyết bồi thường sẽ rất phức tạp trong trường hợp
hành vi gây thiệt hại do nhiều người ở nhiều cơ quan tiến hành tố tụng khác
nhau cùng gây ra./
TẠP CHÍ LUẬT HỌC - 5