Bài viết Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Lý luận chính trị ở các trường đại học theo tinh thần Đại hội lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam trình bày tầm quan trọng của việc giáo dục và học tập các môn Lý luận chính trị theo tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn khoa học này ở các trường đại trong thời gian tới. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT ƯỢNG GIẢNG DẠY
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO TINH THẦN ĐẠI HỘI LẦN THỨ XIII CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
Trần Thị Thủy 1
1 Email: thuytt@tdmu.edu.vn
TÓM TẮT
Các môn Lý luận chính trị trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học, từ đó xây dựng mục tiêu lý tưởng, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, rèn luyện nhận thức và hành động cho sinh viên Vì vậy, các môn Lý luận chính trị có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục đại học nói riêng Giảng dạy lý luận chính trị là một
bộ phận trong công tác lý luận của Đảng, có vai trò to lớn và đóng góp quan trọng đối với nhiệm
vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Trên cơ sở trình bày tầm quan trọng của việc giáo dục và học tập các môn Lý luận chính trị theo tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, bài viết đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn khoa học này ở các trường đại trong thời gian tới
Từ khóa: Lý luận chính trị, giảng dạy, Đại hội XIII
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay, công tác tư tưởng, lý luận được Đảng Cộng sản Việt Nam đặc biệt quan tâm và coi trọng, nhất là việc giáo dục chính trị, tư tưởng đối với thế
hệ trẻ là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (4/2001 đã chỉ rõ): “Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên Cải tiến việc giảng dạy và học tập các bộ môn khoa học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2001) Hiện nay, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng đang diễn ra gay gắt và phức tạp Những thế lực thù địch đang dùng mọi thủ đoạn
và âm mưu “diễn biến hoà bình” tác động vào xã hội nước ta, nhất là vào thanh niên, sinh viên, trí thức nhằm làm tan rã hệ tư tưởng, làm mất niềm tin vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Bên cạnh đó, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế
đã đặt ra yêu cầu mới đối với công tác giáo dục - đào tạo sinh viên, lực lượng cơ bản, chính yếu của nước nhà là phải xây dựng nhân cách, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị vững vàng, nâng cao trình
độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực công tác cho họ Vì vậy, việc vận dụng các Nghị quyết của Đảng vào giảng dạy các môn Lý luận chính trị theo tinh thần đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống giữ vai trò đặc biệt quan trọng
2 NỘI DUNG
3.1 Tầm quan trọng của việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập các môn Lý luận chính trị ở trường đại học
3.1.1 Khái quát chung về các môn Lý luận chính trị
Trang 2Lý luận chính trị là các môn học thuộc ngành khoa học Xã hội và khoa học Nhân văn
Nội dung cốt lõi của lý luận chính trị là các quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Phương pháp nghiên cứu của các môn Lý luận chính trị là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Ngày 19/07/2019, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành
công văn số3056 /BGDĐT-GDĐH, Hướng dẫn thực hiện chương trình, giáo trình các môn Lý luận chính trị, trong đó xác định:
Triết học Mác - Lênin là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và
tư duy, nó đem lại cho con người thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn để nhận thức và cải tạo thế giới
Kinh tế chính trị Mác - Lênin nghiên cứu phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, vạch rõ
sự bóc lột của nhà tư bản với giai cấp công nhân lao động, chỉ rõ những quy luật kinh tế chủ yếu đưa chủ nghĩa tư bản tới chỗ diệt vong, nêu những tiền đề kinh tế, xã hội của chế độ mới được hình thành trong lòng chế độ xã hội cũ, quá trình xây dựng và phát triển kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu những quy luật chuyển biến từ xã hội tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội và phương hướng xây dựng xã hội mới Quá trình xã hội hoá lao động dưới chủ nghĩa tư bản đã tạo ra cơ sở vật chất chủ yếu cho sự ra đời có tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội Động lực trí tuệ và tinh thần của sự chuyển biến này là chủ nghĩa Mác - Lênin Lực lượng xã hội thực hiện sự chuyển biến là giai cấp công nhân và nhân dân lao động
Tư tưởng Hồ Chí Minh “là một hệ thống quan điểm lý luận chính trị toàn diện và sâu sắc
về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể ở nước ta; kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2001)
Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam cung cấp những tri thức có tính hệ thống, cơ bản về sự
ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (1920-1930), sự lãnh đạo của Đảng đối với cách mạng Việt Nam trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền (1930-1945), trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975), trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ
Tổ quốc thời kỳ cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội tiến hành công cuộc đổi mới (1976 - 2018) Các môn Lý luận chính trị tuy có đối tượng, phương pháp và nội dung nghiên cứu riêng, song đều có các đặc trưng sau:
Một là, tính trừu tượng hóa và khái quát hóa cao, được thể hiện bằng khái niệm, phạm trù,
các nguyên lý, quy luật, đem lại cho con người sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính quy luật của các mối liên hệ tất nhiên trong sự vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng Đây là một
hệ thống tri thức lý luận khoa học, đúng đắn cả trong lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy Hệ thống
lý luận này trở thành kim chỉ nam cho con người nhận thức và cải tạo thế giới
Hai là, tính hệ thống, lôgíc, chính xác và chặt chẽ Mỗi khái niệm, phạm trù, nguyên lý
phản ánh những khía cạnh khác nhau của sự vật, hiện tượng, song lại có quan hệ chặt chẽ với nhau, mang lại cho con người tri thức về sự vật hiện tượng trong tính chỉnh thể, toàn vẹn của
Trang 3nó, giúp con người có cái nhìn toàn diện, chính xác về sự vật, hiện tượng, trên cơ sở đó, có thể
dự báo được xu hướng vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng trong tương lai
Ba là, tính gắn bó, liên hệ, thống nhất với thực tiễn Chủ nghĩa Mác là hệ thống lý luận
“mở”, phát triển, luôn bắt nguồn từ thực tiễn và luôn được bổ sung, phát triển bằng hiện thực cách mạng, xã hội Lý luận trước hết và chủ yếu là kết quả của sự khái quát hóa, trừu tượng hóa thực tiễn, trên cơ sở tổng kết những kinh nghiệm được lặp đi lặp lại có tính quy luật, phản ánh những vấn đề có tính bản chất của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan Thực tiễn là cơ sở chủ yếu và trực tiếp nhất của nhận thức, lý luận; thực tiễn là động lực và mục đích của lý luận; thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý, là căn cứ để chứng minh tính đúng đắn của lý luận “Trong khi kiểm nghiệm và áp dụng sự đúng đắn của những phản ánh ấy vào thực tiễn của mình và trong
kỹ thuật, con người đạt tới chân lý khách quan” (V.I.Lênin, 2006)
Bốn là, thống nhất giữa tính khoa học và tính Đảng Lý luận chính trị có mục đích cao cả
là thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng xã hội chủ nghĩa nên nhiệm vụ quan trọng của nó là định hướng cho con người nhận thức đúng thế giới để có thể cải tạo được thế giới Khi đó tính khoa học là tiền đề, cơ sở và tính Đảng giữ vai trò định hướng để loại trừ cái cũ, cái đã lỗi thời, lạc hậu, xây dựng cái mới tiến bộ, hợp quy luật
3.1.2 Tầm quan trong của các môn Lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục ở nước ta hiện nay
Trong chương trình đạo tạo đại học, các môn Lý luận chính trị thuộc khối kiến thức đại cương, là môn học bắt buộc đối với sinh viên Giảng dạy và học tập các môn Lý luận chính trị
có tầm quan trọng đặc biệt, điều đó được thể hiện:
Một là, các môn Lý luận chính trị nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh, góp phần xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa và phương pháp luận khoa học cho sinh viên
Các môn Lý luận chính trị trang bị cho sinh viên thế giới quan khoa học (thế giới quan duy vật biện chứng), phương pháp luận cách mạng (phương pháp biện chứng duy vật); cung cấp cho sinh viên hệ thống tri thức lý luận cách mạng và khoa học, giúp sinh viên phát triển năng lực tư duy lý luận, có cách nhìn khoa học đối với hiện thực khách quan và khẳng định vai trò, vị trí của con người trong việc nhận thức và cải tạo thế giới Đồng thời, giúp sinh viên nhận thức, nắm bắt được bản chất, tính tất yếu, quy luật vận động khách quan của xã hội, quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội Trên cơ sở
đó, sinh viên có thái độ đúng đắn, khoa học đối với hiện thực, có lập trường chính trị vững vàng,
ý thức chính trị, có khả năng nhận biết, phân tích, xử lý các tình huống xảy ra trong thực tiễn, các vấn đề mới nảy sinh trên tinh thần thế giới quan của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh một cách hiệu quả, tránh vấp váp, sai lầm, mù quáng dẫn đến những thất bại đáng tiếc Mặt khác, đối với sinh viên, nắm được hệ thống kiến thức các môn Lý luận chính trị - đó chính là nền tảng, cơ sở, công cụ giúp sinh viên tiếp thu các môn khoa học khác có hiệu quả hơn, đồng thời, vận dụng kiến thức chuyên ngành vào thực tiễn hoạt động, công tác sau này
Hai là, các môn Lý luận chính trị góp phần định hướng các giá trị, chuẩn mực đạo đức,
tư tưởng, lối sống mới cho sinh viên
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình có nghĩa như thế Từ khi có Đảng ta lãnh đạo và giáo dục, tình nghĩa ấy càng cao đẹp hơn, trở thành tình
Trang 4nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin
là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được” (Hồ Chí Minh, 2000) Vì vậy, giảng dạy các môn Lý luận chính trị hướng vào mục tiêu nhằm hình thành cho sinh viên phẩm chất chính trị là có lòng yêu nước nồng nàn, trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, phấn đấu vì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, có ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức đoàn kết, có tinh thần tập thể Đặc biệt, trong điều kiện đổi mới đất nước và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay, đòi hỏi việc giảng dạy các môn Lý luận chính trị trong trường đại học là góp phần tạo ra các thế hệ sinh viên có tri thức, có đạo đức trong sáng, ý thức được trách nhiệm của bản thân mình đối với việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Ba là, các môn Lý luận chính trị góp phần hình thành nhân cách con người mới xã hội
chủ nghĩa cho sinh viên
Mỗi môn khoa học được trong chương trình đào tạo ở trường đại học đều có vai trò nhất định trong việc giáo dục và phát triển nhân cách cho sinh viên Trong đó, giảng dạy các môn Lý luận chính trị đóng vai trò nền tảng, là cơ sở quan trọng hình thành nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa ở sinh viên, để họ có một bản lĩnh chính trị vững vàng, có ý thức tự lập, tự chủ, năng động và sáng tạo
Thông qua các môn Lý luận chính trị, sinh viên sẽ được trang bị những tri thức xã hội và nhân văn cơ bản, giúp họ nâng cao tình cảm, ý chí và đạo đức cách mạng; có ý thức tự giác tham gia các phong trào chính trị - xã hội do Đoàn thanh niên và Hội sinh viên phát động; tự giác rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức, sống có niềm tin và hoài bão và lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đồng thời, xác định được trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp cách mạng của đất nước
Do yêu cầu của thực tiễn hiện nay đòi hỏi, sinh viên vừa có kiến thức chuyên môn nghiệp
vụ tốt, còn phải có kiến thức hiểu biết xã hội để tham gia giải quyết tốt các mối quan hệ xã hội Do
đó, các môn Lý luận chính trị với các quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cung cấp cho sinh viên phương pháp tư duy biện chứng, nhìn nhận và giải quyết các vấn
đề xã hội theo quan điểm khách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể và phát triển; thấy được mối quan
hệ biện chứng, quy luật vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng, các vấn đề trong học tập, cuộc sống, từ đó xác định phương pháp học tập, hoạt động thực tiễn phù hợp; củng cố lập trường, quan điểm, động cơ, thái độ, bản lĩnh chính trị vững vàng, niềm tin khoa học Đồng thời, việc học tập các môn Lý luận chính trị giúp sinh viên có tư duy lý luận khoa học để học tập, chiếm lĩnh những tri thức các môn chuyên ngành
Trong điều kiện đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đòi hỏi cán bộ, viên chức, công chức và người lao động ngoài việc nắm vững kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, có năng lực hoạt động tốt, còn phải có năng lực tư duy lý luận để quán triệt, vận dụng đúng đắn,
có hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động của bản thân; phục vụ mục tiêu, lý tưởng của Đảng, đồng thời, có năng lực đóng góp vào việc xây dựng, phát triển đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về các vấn đề kinh tế - xã hội Trong tương lai khi ra trường sinh viên sẽ trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực tiễn, vì vậy, ở trường đại học việc học tập tốt, nắm vững luận chính trị sẽ giúp sinh viên tích lũy được vốn lý luận cần thiết cho việc vận dụng vào giải quyết công việc do yêu cầu thực tiễn đặt ra
Trang 53.2 Quan điểm của Đảng về đổi mới dạy học các môn Lý luận chính trị
Khác với các môn khoa học khác, việc giảng dạy các môn Lý luận chính trị đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý trực tiếp và rất sát sao bởi Ban Bí thư Trung ương Đảng, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo Giảng dạy lý luận chính trị là một bộ phận của công tác tuyên giáo của Đảng nhằm thống nhất nhận thức và chỉ đạo hành động đối với toàn xã hội, góp phần tạo ra động lực tăng trưởng kinh tế, phát triển bền vững đất nước
Trong quá trình giảng dạy các môn Lý luận chính trị, việc nghiên cứu những quan điểm của Đảng ở các kỳ Đại hội, nhằm cập nhật, bổ sung kiến thức mới trong từng nội dung của bài giảng là vấn đề có ý nghĩa quan trọng nhằm góp phần đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống và giúp sinh viên có tư duy lý luận khoa học để nhận thức đúng đắn tầm quan trọng, mục tiêu, yêu cầu, xu hướng phát triển của khoa học chuyên ngành trong mối quan hệ tổng thể với những ngành khoa học khác, lĩnh vực khác của đời sống xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII (6/1991) chỉ rõ: “… nhiệm vụ chủ yếu của các ngành khoa học xã hội là vận dụng sáng tạo và phát triển học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh…” (Đảng cộng sản Việt Nam, 1991) Trước bối cảnh lịch sử mới và những yêu cầu, đòi hỏi của sự phát triển đất nước trong những năm đầu của thế kỷ XXI, xác định phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản quyết định đối với sự phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên Cải tiến việc giảng dạy và học tập các bộ môn khoa học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2001) Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (Khóa IX) bàn về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới đã chỉ ra phải “đề cao và coi trọng giáo dục đạo đức công dân đặc biệt là trong các trường học, trong thanh thiếu niên” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2002) Thực tế việc quán triệt và thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, công tác nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị ở các trường đại học đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần “Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2016) Nội dung giảng dạy lý luận chính trị đã góp phần quan trọng để hình thành thế giới quan, phương pháp luận và nhân sinh quan cho người học Tuy nhiên, công tác giảng dạy lý luận chính trị vẫn bộc lộ những yếu kém, bất cập, “Chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng, lý luận chưa cao Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chưa đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới Hệ thống, chương trình đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị còn nhiều bất hợp lý Phương pháp giảng dạy, học tập lý luận chính trị còn lạc hậu” Do vậy, việc đẩy mạnh tuyên truyền, học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phù hợp với từng đối tượng theo hướng cụ thể, thiết thực, hiệu quả là hết sức cần thiết Qua 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới, 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đất nước đứng trước nhiều thời cơ và thách thức mới, đặc biệt đại dịch Covid-19 đã lan rộng ở các nước trên thế giới và ở nước ta, việc quán triệt một
Trang 6cách nhất quán và sâu sắc tinh thần khoa học và nội dung cách mạng, sáng tạo trong Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vào công tác giảng dạy lý luận chính trị, giúp cho sinh viên hiểu được những thành tựu to lớn của đất nước qua 35 năm đổi mới là công sức phấn đấu của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta Từ đó, rút ra và quán triệt được những bài học quý báu của cách mạng nước ta trong thời gian tiếp theo là vấn đề quan trọng và cần thiết Vì vậy, để thực hiện tốt quan điểm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển con người, cần “Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc,
ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ Gắn giáo dục tri thức, đạo đức, thẩm mỹ, kỹ năng sống với giáo dục thể chất, nâng cao tầm vóc con người Việt Nam Đào tạo con người theo hướng có đạo đức, kỷ luật, kỷ cương, ý thức trách nhiệm công dân, xã hội; có
kỹ năng sống, kỹ năng làm việc, ngoại ngữ, công nghệ thông tin, công nghệ số, tư duy sáng tạo và hội nhập quốc tế (công dân toàn cầu)” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2021) đáp ứng yêu cầu sự biến đổi của thực tiễn đất nước và thế giới
3.3 Một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Lý luận chính trị ở trường đại học theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng
Thứ nhất, nâng cao nhận thức và tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, Ban Giám
hiệu và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường đối với việc giảng dạy, học tập các môn Lý luận chính trị
Trong chương trình đào tạo trình độ đại học, các môn Lý luận chính trị thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương Giảng dạy các môn Lý luận chính trị chủ yếu cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng của Đảng, trang bị cho sinh viên những kiến thức về lý luận chính trị, hình thành cho sinh viên bản lĩnh chính trị vững vàng; xây dựng cho họ thế giới quan, phương pháp luận khoa học, nhân sinh quan, đạo đức cách mạng; hiểu và vận dụng đúng đắn chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn học tập và công tác sau này; đấu tranh chống các luận điệu xuyên tạc, những tiêu cực trong xã hội Từ đó, giúp sinh viên có một công
cụ nhận thức sắc bén để định hướng và hành động trong thực tiễn, củng cố lòng tin vào sức mạnh chân lý của hệ tư tưởng cách mạng và khoa học, vào con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Vì vậy, để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn Lý luận chính trị, đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng uỷ, Ban Giám hiệu nhà trường, các phòng, khoa trong việc chỉ đạo và quán triệt và thực hiện đầy đủ, có hiệu quả các chỉ thị, văn bản pháp luật của Đảng và Nhà nước về công tác giảng dạy lý luận chính trị cho sinh viên
Đối với các tổ chức như Đoàn thanh niên, Hội sinh viên có vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm
vụ khác nhau, song đều là nơi thu hút, tập hợp, vận động, giáo dục và tổ chức các hoạt động của sinh viên trong nhà trường Tính hiệu quả trong hoạt động của các tổ chức này có ảnh hưởng rất lớn đến việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Lý luận cho sinh viên Thông qua hoạt động, Đoàn thanh niên, Hội sinh viên có thể tuyên truyền, giáo dục đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nêu gương tốt, việc tốt; phê bình những tư tưởng lạc hậu, tiêu cực, những thói hư tật xấu trong học tập của sinh viên Tuy nhiên, để phát huy vai trò của Đoàn thanh niên, Hội sinh viên, Ban Giám hiệu nhà trường phải quan tâm xây dựng và thường xuyên kiện toàn các tổ chức này thật vững mạnh Đồng thời, Đoàn thanh niên, Hội sinh viên phải tích cực, chủ động tổ chức các hoạt động để thông qua đó định hướng cho sinh viên xây dựng,
Trang 7thực hiện tốt các giá trị, các chuẩn mực xã hội tiến bộ, tích cực đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực trong nhà trường và xã hội
Thứ hai, sử dụng và kết hợp các phương pháp, hình thức giảng dạy phù hợp với đối tượng
sinh viên
Trước yêu cầu của thực tiễn chuyển sang phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ, đặc biệt
là đại dịch Covid-19 đang diễn biến phức tạp, việc nâng cao chất lượng giảng dạy nói chung, giảng dạy các môn Lý luận chính trị nói riêng là một thách thức rất lớn Để thực sự nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn học, kích thích, khơi dậy được tính sáng tạo, say mê của sinh viên trong học tập lý luận chính trị, đòi hỏi cần quan tâm đến phương pháp giảng dạy, từng bước cải tiến phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại hoá
Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp giáo dục - đào tạo là phải “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” (Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2005), giúp học có khả năng thích ứng cao với sự biến đổi của thực tiễn, từ đó hình thành động lực tự học, để họ tự hoàn thiện bản thân, biết đề xuất những ý tưởng mới, có hoài bão và ý chí lập thân, lập nghiệp và ý thức được trách nhiệm, nghĩa vụ đối với xã hội Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật
và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2013) Thực hiện được điều đó, đòi hỏi các trường đại học phải thường xuyên tổ chức hội thảo
về đổi mới phương pháp giảng dạy, giảng viên phải nhận thức rõ về việc cần thiết và chủ động, sáng tạo, tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, sử dụng linh hoạt các phương pháp khác nhau và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các môn Lý luận chính trị, một mặt, nhằm khắc phục tính đơn điệu nhàm chán của môn học; mặt khác phù hợp với tình hình thực tiễn chuyển đổi số trong giáo dục hiện nay Ngoài ra, giảng viên cần bám sát đối tượng để có phương pháp, hình thức giảng dạy phù hợp, đồng thời quan tâm tới các phương pháp mang tính đặc thù, phù hợp với đối tượng môn học Chẳng hạn, khi giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam cần quan tâm phương pháp nêu gương,
sử dụng các phương tiện dạy học trực quan như sách, báo, phim tư liệu nhằm giúp sinh viên tiếp thu bài giảng thiết thực và sâu sắc hơn
Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên các môn Lý luận chính trị trước yêu cầu mới
Đảng Cộng sản Việt Nam đã định: “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của giáo dục và được xã hội tôn vinh” (Đảng cộng sản Việt Nam, 1997) Vì vậy, để giảng dạy các môn
Lý luận chính trị đạt hiệu quả cao, cần phải “Tăng cường đào tạo, đào tạo lại, nâng cao trình độ khoa học, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chú trọng phát hiện và bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia đối với các chuyên ngành nghiên cứu, giảng dạy lý luận” (Đảng cộng sản Việt Nam, 2007) Thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng hoặc tạo điều kiện cho giảng viên, nhất
là giảng viên trẻ tham gia các lớp bồi dưỡng những kiến thức cơ bản về lý luận dạy học, về phương pháp dạy học phù hợp với tình hình thực tiễn phát triển của khoa học và công nghệ,
Trang 8dịch bệnh bùng phát hiện nay Bởi vì, chỉ trên cơ sở nắm vững những phương pháp giảng dạy,
những nguyên tắc cơ bản trong giảng dạy lý luận chính trị, giảng viên mới có thể truyền đạt và giúp sinh viên hiểu sâu sắc nội dung bài giảng và có niềm say mê, hứng thú trong học tập Ngoài
ra, cần tăng cường bồi dưỡng vốn kinh nghiệm thực tiễn cho giảng viên Bởi lẽ, chỉ có trên cơ
sở có vốn kinh nghiệm thực tiễn phong phú, giảng viên mới có thể có được những bài giảng sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn sinh viên trong học tập có hiệu quả môn học
Thứ tư, khuyến khích sinh viên tích cực, chủ động, sáng tạo, tự tự học, tự nghiên cứu
Tự học, tự nghiên cứu, giúp sinh viên nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, không ngừng nâng cao hiệu quả và chất lượng học tập lý luận chính trị, đồng thời, giúp sinh viên hình thành niềm tin khoa học, rèn luyện ý chí phấn đấu, đức tính kiên trì, năng lực phê phán, bồi dưỡng lòng say mê, hứng thú trong học tập lý luận chính trị và các môn khoa học khác Tự học sẽ giúp sinh viên hình thành tính độc lập trong nghiên cứu và chủ động hoàn toàn trong quá trình học tập Chỉ có tích cực,
tự giác, chủ động học tập, sinh viên mới có thể nắm vững và hiểu biết một cách sâu sắc những vấn
đề lý luận đã học Tuy nhiên, để sinh viên thực hiện tốt việc tự học, tự rèn luyện, một mặt, sinh viên phải xác định rõ mục đích học tập, xây dựng động cơ học tập đúng đắn, có kế hoạch sắp xếp thời gian học tập và kiên trì thực hiện kế hoạch; mặt khác, giảng viên bộ môn cần chủ động giao bài tập
về nhà cho sinh viên, hướng dẫn sinh viên đọc tài liệu và nghiên cứu bài học trước khi lên lớp
Thứ năm, từng bước đổi mới, hiện đại hóa về cơ sở vật chất, phương tiện dạy học nhằm
nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và học tập nói chung, giảng dạy và học tập các môn
Lý luận chính trị nói riêng
Quá trình giảng dạy và học tập của giảng viên và sinh viên dù được tiến hành dưới bất
kỳ hình thức nào cũng đều được diễn ra trong những điều kiện vật chất nhất định Chính vì vậy,
cơ sở vật chất của nhà trường có ảnh hưởng nhất định và liên quan đến tổ chức, quản lý các quá trình giảng dạy và học tập, nghiên cứu khoa học và sinh hoạt của giảng viên và sinh viên Vì vậy, các nhà trường cần quan tâm khai thác có hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, sửa chữa, bổ sung, đầu tư mới cơ sở vật chất phục vụ tốt việc giảng dạy và học tập Đặc biệt, để thực hiện tốt việc chuyển đổi số trong giáo dục hiện nay, cần phải quan tâm đầu tư các phương tiện thiết
bị dạy học hiện đại; cập nhật giáo trình, sách tham khảo môn học, phát triển thư viện điện tử, xây dựng hệ thống mạng đồng bộ, thống nhất trong nhà trường
Thứ sáu, giảng dạy các môn Lý luận chính trị cần gắn với kiến thức thực tiễn
Giảng dạy các môn Lý luận chính trị là một bộ phận của công tác tuyên giáo của Đảng nhằm thống nhất nhận thức, chỉ đạo hành động đối với toàn xã hội góp phần tạo ra động lực phát triển bền vững đất nước Vì vậy, để vận dụng các Nghị quyết của Đảng vào giảng dạy, nâng cao hiệu quả giảng dạy các môn Lý luận chính trị, trước hết, nội dung bài giảng phải bám sát giáo trình, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đồng thời, bám sát thực tiễn về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước Tuy nhiên, kiến thức thực tiễn rất phong phú, đa dạng và bài giảng các môn Lý luận chính trị thường có dung lượng kiến thức khá dài, do đó, để bảo đảm thời gian trong giờ dạy, giảng viên cần lưu ý những kiến thức thực tiễn đưa vào bài học cần có sự chọn lọc, mang tính nổi bật, điển hình, thời sự, trung thực và gắn với nội dung bài giảng, giúp sinh viên hiểu rõ những vấn đề lý luận cũng như góp phần làm sáng tỏ cơ sở khoa học của đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phục vụ và giải quyết các vấn đề của thực tiễn đặt ra
Trang 9Thứ bảy, đổi mới cách thức kiểm tra, thi đánh giá phù hợp môn học, đối tượng học
Để khuyến khích, kích thích tính tích cực, chủ động, sáng tạo của sinh viên trong học tập môn học, hiểu được bản chất của vấn đề và biết vận dụng lý luận vào thực tiễn, đòi hỏi cần phải có phương pháp, cách thức kiểm tra, thi đánh giá phù hợp, có hiệu quả đối với môn học, đối tượng học Đảm bảo sinh viên sau khi học xong có thể biến những lời dạy, những phương pháp lý luận có sẵn
và học thuộc lòng thành cái thực tế sinh động, vận dụng những tri thức đã được học vào cuộc sống
4 KẾT LUẬN
Xuất phát từ vị trí, vai trò của sinh viên đối với sự nghiệp phát triển của đất nước và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giáo dục và đào tạo nói chung, giảng dạy các môn Lý luận chính trị cho sinh viên nói riêng có tầm quan trọng đặc biệt Để xây dựng và thực hiện có hiệu quả chiến lược hợp tác và hội nhập quốc tế về giáo dục đào tạo ở nước ta bắt kịp với trình độ tiên tiến của thế giới, tham gia vào thị trường đào tạo nhân lực quốc tế, cần tích cực đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, xây dựng một nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp
là vấn đề cốt lõi Trong đó, nâng cao hiệu quả giảng dạy các môn Lý luận chính trị giữ vai trò quan trọng Song, để giảng dạy cho sinh viên có hiệu quả, việc quán triệt tinh thần Đại hội XIII của Đảng
để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn Lý luận chính trị ở trường đại học rất cần thiết, và cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ từ Đảng và Nhà nước, xã hội, nhà trường, đặc biệt quan trọng là tinh thần tự giác, chủ động, sáng tạo học tập tiếp thu, thấm nhuần các tri thức lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo cũng như xây dựng niềm tin, lý tưởng sống cao đẹp trong mỗi sinh viên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Hà Nội: Nxb Sự thật
2 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997) Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khoá
VIII Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia
3 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia
4 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002) Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá
IX Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia
5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2007) Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa X
Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia
6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2013) Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương
8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện
địa hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế
7 Đảng Cộng sản Việt Nam (2016) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung
ương Đảng, Hà Nội Nhà xuất bản chính trị quốc gia
8 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, II Hà Nội:
Nxb Chính trị quốc gia, Sự thật
9 Hồ Chí Minh (2000) Toàn tập, tập 1 Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia
10 V.I.Lênin (2006) Toàn tập, tập 29 Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia
11 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005) Luật Giáo dục Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia