Nghiên cứu tỷ lệ và một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da ở bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình

Bài viết Nghiên cứu tỷ lệ và một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da ở bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình trình bày mô tả thực trạng bệnh nấm da ở bệnh nhân tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình năm 2021; Xác định một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da ở bệnh nhân tại địa điểm nghiên cứu.

NGHIÊN CỨU TỶ LỆ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN BỆNH NẤM DA

Ở BỆNH NHÂN ĐẾN KHÁM TẠI BỆNH VIỆN DA LIỄU THÁI BÌNH

Nguyễn Thị Huyền Sương 1 , Võ Thị Thanh Hiền 1 , Đinh Thị Thanh Mai 1 ,

Vũ Văn Thái 1 , Trịnh Văn Khương 1 , Đỗ Thị Huỳnh 2 TÓM TẮT 29

Nấm da là một trong những bệnh phổ biến

nhất ở người và phân bố ở khắp nơi nhất là các

nước nhiệt đới và cận nhiệt đới Trong nghiên

cứu tỷ lệ nhiễm và một số yếu tố liên quan đến

nhiễm nấm da ở bệnh nhân đến khám tại bệnh

viện Da liễu Thái Bình cho thấy tỷ lệ nhiễm nấm

da chiếm 56,5%, trong đó lứa tuổi 20 – 39 chiếm

tỷ lệ 42%, chủ yếu là học sinh sinh viên chiếm tỷ

lệ 25,3% Và mặc quần áo ẩm có nguy cơ mắc

bệnh cao gấp 3,3 lần so với những bệnh nhân

khác Có mối liên quan giữa cơ địa ra mồ hôi

nhiều với tình trạng nhiễm nấm da Những người

có cơ địa ra mồ hôi nhiều có nguy cơ mắc bệnh

nấm da cao gấp 2,6 lần những người khác có ý

nghĩa thống kê với p = 0,001

Từ khóa: nấm da, yếu tố liên quan, Bệnh viện

Da liễu Thái Bình

SUMMARY

RESEARCH RATE AND SOME

FACTORS RELATED TO

DERMATOPHYTOSIS IN PATIENTS

VISITING THAI BINH

DERMATOLOGY HOSPITAL

1 Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

2 Bệnh viện Da liễu Thái Bình

Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thị Huyền Sương

Email: nthsuong@hpmu.edu.vn

Ngày nhận bài: 11.2.2022

Ngày phản biện khoa học: 16.3.2022

Dermatophytosis one of the most common diseases in humans and is widely distributed, especially in tropical and subtropical countries

In a study on the infection rate and some factors related to dermatophytosis in patients visiting Thai Binh Dermatology Hospital, the rate of dermatophytosis accounted for 56.5%, of which the age group 20 - 39 accounting for 42%, mainly students for 25.3% And wearing damp clothes was 3.3 times more likely to get sick than other patients There is a relationship between excessive sweating and dermatophytosis People who tend to sweat a lot have a 2.6 times higher risk of vitiligo than others, statistically significant with p = 0.001

Keywords: Dermatophytosis, factorsn related,

Thai Binh Dermatology Hospital

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh nấm da (Dermatophytosis) là một trong các bệnh phổ biến nhất ở người và phân bố ở khắp nơi nhất là các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới Tác nhân gây bệnh nấm

da được chia làm hai nhóm chính là vi nấm dạng sợi và vi nấm hạt men Trên thế giới, theo ước tính có ít nhất từ 10 – 20 % dân số

có thể mắc bệnh nấm da [8] Trong nấm ngoại biên thì nấm da chiếm tỷ lệ cao hơn so với nấm ở các vị trí khác và chủ yếu gặp ở những người trẻ tuổi hay vận động Các yếu

tố môi trường tự nhiên liên quan tới bệnh nấm da cũng được nhiều tác giả đề cập tới, nhất là yếu tố về thời tiết và khí hậu, ngoài ra còn một số yếu tố liên quan như tuổi, giới

tính và nghề nghiệp, thói quen, vệ sinh cá

nhân,… cũng ảnh hưởng đến bệnh nấm da

Việt Nam là khu vực có khí hậu nhiệt đới,

điều kiện môi trường nóng ẩm thường xuyên

cũng là điều kiện thuận lợi cho nấm ngoại

biên phát triển, đặc biệt là nấm da Ở nước

ta, theo ý kiến nhận xét của tác giả Nguyễn

Thái Dũng và cộng sự (2017) có kết quả tiếp

xúc với đất, động vật, sống tập tập thể, mặc

chung quần áo và dùng chung khăn tắm tăng

nguy cơ nhiễm bệnh nấm da [4] Xuất phát từ

thực, trên chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu

đề tài: “Nghiên cứu tỷ lệ và một số yếu tố

liên quan đến bệnh nấm da ở bệnh nhân đến

khám tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình” với

hai mục tiêu sau:

1 Mô tả thực trạng bệnh nấm da ở bệnh

nhân tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình năm

2021

2 Xác định một số yếu tố liên quan đến

bệnh nấm da ở bệnh nhân tại địa điểm

nghiên cứu

II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Tất cả bệnh nhân đến khám tại phòng

khám nấm Bệnh viện Da liễu Thái Bình

* Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu:

- Đồng ý tham gia nghiên cứu

- Không sử dụng thuốc kháng nấm trước

đó

- Đối với điều tra KAP: đối tượng nghiên

cứu ≥11 tuổi

* Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh nấm:

- Lâm sàng: là các dát đỏ, hồng hoặc thẫm

màu, có hình tròn hoặc bầu dục, ranh giới rõ,

có bờ viền rõ rệt, trên bờ viền có mụn nước,

vảy khô, bờ đa cung, có xu hướng lành giữa

Ngứa tại tổn thương và tăng lên khi ra mồ

hôi

- Xét nghiệm: soi tươi từ vảy da tại tổn thương có sợi nấm, bào tử nấm hoặc nấm men

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm khám, phỏng vấn, lấy mẫu bệnh phẩm, xét nghiệm nấm trực tiếp được thực hiện tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình -Thời gian nghiên cứu từ tháng 01/2021 đến tháng 09/2021

2.3 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp mô tả cắt ngang

- Phương pháp nghiên cứu thực trạng bệnh nấm da: Mô tả tỷ lệ mắc bệnh qua điều tra cắt ngang

- Phương pháp nghiên cứu một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da: Mô tả có phân tích qua điều tra KAP của đối tượng nghiên cứu về bệnh nấm da

2.4 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu

- Cỡ mẫu cho nghiên cứu thực trạng nấm da: Chọn mẫu thuận tiện, chọn các bệnh nhân đến khám tại phòng khám nấm của Bệnh viện Da liễu Thái Bình trong thời gian từ 01/01/2021 đến 30/09/2021 có đủ tiêu chuẩn theo nghiên cứu Thực tế chúng tôi đã lựa chọn được 308 bệnh nhân đưa vào nghiên cứu thực trạng nhiễm nấm da

- Cỡ mẫu cho nghiên cứu một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da: chúng tôi đã phỏng vấn kiến thức thực hành của đối tượng nghiên cứu ≥ 11 tuổi Thực tế chúng tôi đã lựa chọn được 235 bệnh nhân đưa vào nghiên cứu

2.5 Nội dung nghiên cứu

- Mô tả tỷ lệ bệnh nấm da

- Mô tả tỷ lệ bệnh nấm da theo tuổi, nghề nghiệp

- Phân tích một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da của bệnh nhân

2.6 Phương pháp thu thập số liệu và kỹ

thuật sử dụng trong nghiên cứu

* Kỹ thuật xét nghiệm nấm trực tiếp

Được thực hiện đánh giá bởi cán bộ

phòng xét nghiệm Bệnh viện Da liễu Thái

Bình

- Ghi tên, mã số bệnh nhân lên lam kính

sạch

- Lấy bệnh phẩm vào giữa lam kính

- Nhỏ dung dịch KOH vào bệnh phẩm

- Để ở nhiệt độ phòng 30 phút

- Soi kính hiển vi tìm nấm

- Nhận định kết quả:

+ Dương tính: khi thấy sợi nấm hay đoạn

sợi nấm có dáng dấp mềm, thành tế bào sợi

hơi đậm, bào tương đục hơn, ngoài ra còn có

thể thấy bào tử nấm hoặc thấy tế bào nấm

men hình tròn hoặc hình bầu dục

+ Âm tính: khi soi ít nhất 30 vi trường mà

không thấy sợi nấm hay bào tử nấm hay tế

bào nấm men

* Phỏng vấn kiến thức thực hành:

Phỏng vấn kiến thức thực hành của bệnh nhân ≥ 11 tuổi về bệnh nấm da theo phiếu điều tra đã được thiết kế sẵn

2.7 Phương pháp xử lý số liệu

- Số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm thống kê y sinh học SPSS 20.0

2.8 Đạo đức trong nghiên cứu

Nghiên cứu đã được Hội đồng khoa học thông qua

Nghiên cứu được tiến hành khi có sự cam kết giữa người nghiên cứu và cơ quan chủ quản là Bệnh viện Da liễu tỉnh Thái Bình Những bệnh nhân tự nguyện tham gia nghiên cứu mới đưa vào danh sách sau khi đã được giải thích rõ về mục đích và yêu cầu của nghiên cứu Các bệnh nhân từ chối tham gia nghiên cứu vẫn được khám tư vấn, điều trị chu đáo, không có phân biệt đối xử

Các thông tin cá nhân của bệnh nhân được giữ bí mật và mọi số liệu thu được chỉ nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu và không

sử dụng cho mục đích nào khác

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Thực trạng nhiễm nấm da

3.1 Thực trạng nhiễm nấm da

Hình 3.1 Tỷ lệ bệnh nấm da của đối tượng nghiên cứu (n = 308) Nhận xét: Kết quả trên cho thấy có 174 đối tượng chiếm 56,5% có kết quả xét nghiệm

nấm dương tính

Bảng 3.1 Phân bố bệnh nấm da theo nhóm tuổi (n = 174)

Nhận xét: Kết quả bảng trên cho thấy nhóm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất trong số những

người bị bệnh là 20 - 39 tuổi với 42,0%; tiếp đến nhóm tuổi 40 - 59 chiếm 27,0%; là nhóm tuổi dưới 10 tuổi với 13,8%; nhóm tuổi 10 - 19 chiếm 8,0%; nhóm tuổi ≥ 60 chiếm 9,2%

Bảng 3.2 Phân bố bệnh nấm da theo nghề nghiệp (n = 174)

Nhận xét: Kết quả bảng trên cho thấy phân bố nghề nghiệp của đối tượng, chiếm tỷ lệ cao

nhất là học sinh, sinh viên với 25,3%; công nhân chiếm 24,6%; nông dân chiếm 21,3% và cán

bộ viên chức chiếm 14,6% Ngoài ra còn có 14,4% là nghề khác

3.2 Một số yếu tố liên quan đến bệnh nấm da ở đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.3 Mối liên quan giữa bệnh nấm da và giới tính (n = 308)

Bệnh

OR = 1,5; 95%CI = 0,9 - 2,3; p > 0,05

Nhận xét: Kết quả bảng trên cho thấy nam giới có nguy cơ nhiễm nấm cao hơn gấp 1,5 lần

so với nữ giới, tuy nhiên sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê với p > 0,05

Bảng 3.4 Mối liên quan giữa yếu tố cơ địa với bệnh nấm da của đối tượng nghiên cứu (n = 235)

Bệnh

Cơ địa ra

mồ hôi nhiều

OR = 2,6 ; CI95% = 1,5 - 4,5 ; p = 0,001

Nhận xét: Có mối liên quan giữa cơ địa ra mồ hôi nhiều với tình trạng nhiễm nấm ngoại

biên Những người có cơ địa ra mồ hôi nhiều có nguy cơ mắc bệnh nấm ngoại biên cao gấp 2,6 lần những người khác có ý nghĩa thống kê với p = 0,001 (CI95% = 1,5 - 4,5)

Bảng 3.5 Mối liên quan giữa một số yếu tố hành vi với nhiễm nấm da của đối tượng nghiên cứu (n=235)

Bệnh Hành vi

Bệnh nấm da

Tổng

Tắm ngay

OR = 1,4 ; CI95% = 0,8 - 2,4 ; p > 0,05

Dùng xà

phòng

OR = 0,55 ; CI95% = 0,3 - 0,9 ; p < 0,05 Thay giặt

quần áo sinh

hoạt hàng

ngày

OR = 1,0 ; CI95% = 0,5 - 2,1 ; p > 0,05 Thay giặt

quần áo đi

làm hàng

ngày

OR = 0,48 ; CI95% = 0,5 - 2,1 ; p > 0,05

Mặc quần áo

ẩm

OR = 3,3 ; CI95% = 1,9 - 5,8 ; p = 0,0001

Nhà ở ẩm

thấp

OR = 1,7 ; CI95% = 0,9 - 3,2 ; p > 0,05

Nhận xét: Mặc quần áo ẩm có mối liên quan đến bệnh nấm da Bệnh nhân mặc quần áo

ẩm có nguy cơ mắc bệnh nấm da cao gấp 3,3 lần so với bệnh nhân khác có ý nghĩa thống kê với p < 0,0001

IV BÀN LUẬN

4.1 Thực trạng nhiễm nấm da

Nghiên cứu tỷ lệ bệnh nấm da của chúng

tôi dựa trên các trường hợp có triệu chứng

lâm sàng nghi nhiễm nấm và có kết quả xét

nghiệm nấm Chúng tôi không tính trên tổng

số những người đến khám vì có nhiều trường

hợp nhiễm nấm không có triệu chứng

Chúng tôi thu thập thông tin trên 308 bệnh

nhân, kết quả xét nghiệm nấm trực tiếp xác

định được 174 trường hợp dương tính chiếm

tỷ lệ 56,5% chủ yếu là nấm da

Kết quả nghiên cứu này thấp hơn kết quả

nghiên cứu của tác giả Nguyễn Quý Thái cho

thấy tỷ lệ nhiễm nấm da là 66,4% Điều này

có thể giải thích do đặc điểm đối tượng

nghiên cứu của tác giả là các công nhân khai

thác than, có môi trường làm việc đặc thù là

yếu tố nguy cơ cao của bệnh nấm da [3]

Tuy nhiên, tỷ lệ nhiễm nấm này của

chúng tôi lại cao hơn rất nhiều nghiên cứu

của tác giả Nguyễn Hoàng Ân được thực

hiện ở người bệnh khám tại Bệnh viện

Phong-Da liễu Trung ương Quy Hòa, khi

đánh giá một số đặc điểm nhiễm nấm da ở

người bệnh đồng thời xác định tỷ lệ các loài

nấm da gây bệnh nấm da trên 300 người

bệnh, kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm nấm da ở người bệnh là 6,27% [2]

Nấm da gặp ở mọi lứa tuổi Trong nghiên cứu của chúng tôi, nhóm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất trong số những người bị bệnh là 20 - 39 tuổi với 42,0%; tiếp đến nhóm tuổi 40 - 59 chiếm 27,0%; là nhóm tuổi dưới 10 tuổi với 13,8%; nhóm tuổi 10 - 19 chiếm 8,0%; nhóm tuổi ≥ 60 chiếm 9,2% Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cũng tương đồng với nghiên cứu của tác giả Khodadadi khi đánh giá tỷ lệ nhiễm nấm trên da ở Shiraz, Iran kéo dài 5 năm (2015–2019) cũng cho kết quả nhóm tuổi cao nhất là 21–40 tuổi với 786 người (43,5%) và thấp nhất là trên 60 tuổi với 196 người (10,8%) [6] Nghiên cứu của tác giả Huỳnh Quốc Tuấn về thực trạng nhiễm nấm trên da-niêm mạc và một số yếu tố liên quan

ở người bệnh da liễu tại Bệnh viện Phong-Da liễu Trung ương Quy Hòa, cho thấy tỷ lệ nhiễm nấm da và niêm mạc cao nhất ở nhóm tuổi trẻ từ 16 - 25 tuổi với 32,5% [1] Có thể đây là lứa tuổi trưởng thành, hoạt động nhiều, tiếp xúc với nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau nên hay có tổn thương ở da nói chung và nhiễm nấm da nói riêng

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy về nghề nghiệp, chiếm cao nhất là học

sinh, sinh viên với 25,3%; công nhân chiếm

24,6%; nông dân chiếm 21,3% và cán bộ

viên chức chiếm 14,6% Ngoài ra còn có

14,4% là nghề khác như buôn bán, nghề tự

do Có thể thấy tình trạng này rất phổ biến ở

học sinh, sinh viên gây ra bệnh tật và làm

giảm chất lượng cuộc sống của trẻ, đặt ra

một vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn Các yếu

tố như vệ sinh cá nhân kém, thường xuyên

tiếp xúc với người khác, vệ sinh môi trường

kém, dân số quá đông và tình trạng kinh tế xã

hội thấp khiến trẻ em trong độ tuổi đi học dễ

bị nhiễm nấm Đồng thời sinh viên là đối

tượng mắc nấm da cao nhất do điều kiện sinh

hoạt còn thiếu thốn, sống tập thể, có thói

quen ngủ chung và dùng chung đồ của nhau,

đồng thời cũng chưa có ý thức phòng chống

bệnh tạo điều kiện thuận lợi cho nấm lây lan

và phát triển Các nghiên cứu từ các vùng

Đông và Nam của Châu Phi cho thấy tỷ lệ

nhiễm nấm da ở học sinh ở các nước đang

phát triển nằm trong khoảng từ 20% đến

90% [7]

4.2 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm

nấm da ở đối tượng nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho

thấy nam giới có nguy cơ nhiễm nấm cao

hơn gấp 1,5 lần so với nữ giới, tuy nhiên sự

khác biệt không có ý nghĩa thống kê với p >

0,05 Theo các tác giả thì tỷ lệ mắc nấm

ngoại biên cao hơn ở nam giới có thể liên

quan tới yếu tố hormon (progesteron có tác

dụng ức chế nấm ngoại biên) hay yếu tố hành

vi (nam giới hoạt động thể lực, ngoài trời hay

các hoạt động có tiếp xúc trực tiếp nhiều hơn

hay gặp ở nam giới hơn so với nữ giới

Ra mồ hôi nhiều cũng liên quan tới tỷ lệ mắc bệnh nấm da Làn da ẩm ướt với nhiều

mồ hôi và các chất bài tiết trên da là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, vi nấm sinh sôi phát triển gây ra các vấn đề về da như mụn nhọt, ban sẩn, mề đay và đặc biệt là nấm da Do đặc điểm các loại nấm đều ưa độ

ẩm nên ra mồi hôi nhiều được coi là yếu tố nguy cơ với hầu hết các thể bệnh nấm da Khi mồ hôi ra nhiều, sự bài tiết amoniac tăng, làm pH của da chuyển về hướng kiềm (đạt 6,5 - 7,5) tạo điều kiện cho hoạt động của các enzyme proteinase của nấm da Mặt khác, khi mồ hôi ra nhiều, hiệu quả diệt khuẩn của axit béo sẽ giảm và còn làm giảm sức đề kháng của da do đó đã làm tăng mức

độ bệnh Tác giả Krishnan và cộng sự trong nghiên cứu của họ phát hiện ra rằng ngứa chủ yếu xuất hiện khi đổ nhiều mồ hôi [5] Trong nghiên cứu của chúng tôi cũng đã chỉ

ra có mối liên quan giữa cơ địa ra mồ hôi nhiều với tình trạng nhiễm nấm da Những người có cơ địa ra mồ hôi nhiều có nguy cơ mắc bệnh nấm ngoại biên cao gấp 2,6 lần những người khác có ý nghĩa thống kê với p

= 0,001 (CI95% = 1,5 - 4,5) Kết quả của chúng tôi tương đồng với nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thái Dũng cũng cho thấy người

cơ địa ra mồ hôi nhiều đều tăng nguy cơ mắc bệnh nấm mức độ vừa - nặng hơn so với người bình thường [4]

Quần áo ẩm mốc không những có mùi khó chịu, làm giảm đi sự tự tin của người

mốc có thể bám vào da, gây ra dị ứng, nhiễm

trùng da, nhất là những vùng da nhạy cảm

hoặc da của trẻ nhỏ Kết quả nghiên cứu của

chúng tôi cho thấy mặc quần áo ẩm có mối

liên quan đến nhiễm nấm Bệnh nhân mặc

quần áo ẩm có nguy cơ mắc bệnh nấm da cao

gấp 3,3 lần so với bệnh nhân khác có ý nghĩa

thống kê với p < 0,0001 Nghiên cứu của tác

giả Nguyễn Thái Dũng cũng cho thấy tỷ lệ

bệnh nhân hay mặc quần áo ẩm mắc bệnh

mức độ nhẹ thấp; mức độ vừa và nặng là chủ

yếu (50/68 = 73,5%); ngược lại tỷ lệ mắc

bệnh nhẹ ở bệnh nhân không hay mặc quần

áo ẩm (64/116 = 55,2%) [4]

V KẾT LUẬN

Tỷ lệ nhiễm nấm da tại Bệnh viện Da liễu

Thái Bình năm 2021 là 56,5% trong đó lứa

tuổi 20 – 39 chiếm tỷ lệ 42%, chủ yếu là học

sinh sinh viên chiếm tỷ lệ 25,3% Mặc quần

áo ẩm có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 3,3 lần

so với những bệnh nhân khác có ý nghĩa

thống kê với p < 0,0001 Có mối liên quan

giữa cơ địa ra mồ hôi nhiều với tình trạng

nhiễm nấm da Những người có cơ địa ra mồ

hôi nhiều có nguy cơ mắc bệnh nấm da cao

gấp 2,6 lần những người khác có ý nghĩa

thống kê với p = 0,001

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Huỳnh Quốc Tuấn (2017).Thực trạng nhiễm

nấm trên da-niêm mạc và một số yếu tố liên

quan ở người bệnh da liễu tại Bệnh viện Phong-Da liễu Trung ương Quy Hòa, năm

2016 – 2017, Tạp chí Y học dự phòng 27(9),

tr 45-56

2 Nguyễn Hoàng Ân (2019) Đặc điểm một số

loài nấm sợi gây bệnh nấm da ở bệnh nhân đến khám điều trị tại Bệnh viện Phong-Da liễu Trung ương Quy Hòa, Tạp chí Y học dự

phòng 29(6), tr 45-49

3 Nguyễn Quý Thái (2004) Đặc điểm dịch tễ

học, yếu tố nguy cơ và giải pháp can thiệp phòng bệnh nấm da cho công nhân khai thác than tại Thái Nguyên, Luận án tiến sĩ y học, Đại học Y Hà Nội

4 Nguyễn Thái Dũng (2017) Nghiên cứu một

số đặc điểm nhiễm nấm da và kết quả điều trị

ở bệnh nhân tại Trung tâm Chống Phong - Da liễu tỉnh Nghệ An 2015 - 2016, Luận án tiến

sĩ y học Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương

5 Ajaykrishnan and Thappa D.M (2003),

Morphological, and pigmentary variations of

tinea 48(2), pp 83-86

6 Khodadadi H and Zomorodian K (2021)

Prevalence of superficial‐cutaneous fungal infections in Shiraz, Iran: A five‐year retrospective study (2015–2019), Journal of

Clinical Laboratory Analysis 35(7), pp 2-6

7 Nweze E I and Eke I E (2018)

Dermatophytes and dermatophytosis in the eastern and southern parts of Africa, Medical

Mycology 56(1), pp 13-28

8 Gupta A, Simpson F (2012) Device-based

therapies for onychomycosis treatment, Skin

Therapy Lett;17(9):4-9