9 NGUYỄN THỊ MINH NGỌC QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

TR NG I H C TH NG M I KHOA QU N TR NHÂN L C

t p, khó l ng ng, Nhà n c và toàn dân ta c n sáng su t nhìn ra đ c th i c , thu n l i đ n m b t, phát huy đ ng th i c i t o toàn di n các l nh v c đ s n sàng đ i

m t v i nhi u khó kh n, thách th c tìm hi u rõ h n v v th c a Vi t Nam trong

th i bu i h i nh p kinh t qu c t qua l nh v c lao đ ng tôi đã th c hi n chuyên đ

“H i nh p qu c t trong l nh v c lao đ ng Vi t Nam” sau d i s gi ng d y, g i ý các ph ng pháp nghiên c u t Ti n s Ph m Th Thu Lan - Vi n phó Vi n Công nhân

và Công đoàn Vi t Nam cùng s th o lu n đóng góp c a toàn th thành viên l p Cao

h c 28A Tr ng i h c Th ng M i

Xin g i l i c m n chân thành sâu s c đ n Ti n s Ph m Th Thu Lan và các b n đã giúp tôi có nh ng ki n th c th c t và b ích!

M c l c

L I M U 1

I/ B i c nh h i nh p qu c t đ i v i l nh v c lao đ ng Vi t Nam 3

1 Th c tr ng lao đ ng Vi t Nam hi n nay 3

2 Tiêu chu n lao đ ng qu c t 4

3 Chu i cung ng toàn c u 7

3.1 Th c tr ng 7

3.2 Các c ch kh c ph c tình tr ng chu i cung ng toàn c u 9

4 Chuy n đ i s 13

5 N n kinh t Gig 15

II/ Phân tích SWOT v h i nh p qu c t trong l nh v c lao đ ng Vi t Nam 18

1 V các th m nh và h n ch trong l nh v c lao đ ng Vi t Nam hi n nay 18

1.1 V th m nh 18

1.2 V h n ch 19

2 C h i và thách th c đ i v i ngu n nhân l c hi n nay Vi t Nam 20

2.1 V c h i 20

2.2 V thách th c 22

III/ Gi i pháp, khuy n ngh đ i v i các bên liên quan đ n m b t đ c c h i, v t qua thách th c trong l nh v c lao đ ng trong h i nh p qu c t 23

1 i v i c quan nhà n c có th m quy n 23

2 i v i h th ng giáo d c đào t o 25

3 i v i doanh nghi p, khu ch xu t, khu công nghi p: 27

4 i v i các t ch c đ i di n ng i lao đ ng và t ch c đ i di n ng i s d ng lao đ ng 28

5 i v i ng i lao đ ng 29

K T LU N 29

I/ B i c nh h i nh p qu c t đ i v i l nh v c lao đ ng Vi t Nam

Th c tr ng l c l ng lao đ ng Vi t Nam tính đ n n m 2022 có kho ng 52tr ng i trong đ tu i lao đ ng và t l tham gia l c l ng lao đ ng là kho ng 60% Trong s

đó có kho ng 68% lao đ ng tích c c cùng v i t l th t nghi p d i 3% Hi n lao đ ng

t i Vi t Nam g m các nhóm lao đ ng chân tay và lao đ ng trí óc Nhóm lao đ ng trí

óc, sáng t o là nhóm lao đ ng quan tr ng, theo xu h ng đáp ng chuy n đ i công ngh s 4.0 Theo đó, thì lao đ ng th công chân tay d n d n b thay th b i các dây chuy n s n xu t t đ ng, các công ngh hi n đ i hay trí tu nhân t o Và lao đ ng trí

óc, sáng t o là nh ng giá tr mà công ngh t đ ng khó có th thay th đ c

Các nhóm lao đ ng: công nhân (tay chân), công ch c viên ch c (hành chính s nghi p), lao đ ng (nói chung) Các nhóm ngành lao đ ng: ngành công nghi p, nông nghi p, d ch v (kho ng 30% m i ngành, tuy nhiên d ch v cao nh t) Hi n c c u kinh t d ch chuy n t nông nghi p sang công ngh , d ch v

Trong đó các ngành công nghi p công nghi p phát tri n t i Vi t Nam là: d t may, da giày, đi n t , c khí, th y s n… ây là nh ng ngành thâm d ng lao đ ng có chi phí lao

đ ng th p, giá tr gia t ng th p, n ng su t th p, ph thu c nguyên li u đ u vào, thi t b

l c h u, trình đ qu n lý th p, trình đ lao đ ng th p, h n ch v v n và trình đ công ngh , thâm d ng tài nguyên, ô nhi m môi tr ng

Lý do hi n Vi t Nam đang giai đo n chuy n d ch c c u kinh t , chuy n d n t lao

đ ng nông nghi p sang công nghi p và d ch v c thù c a lao đ ng nông nghi p là lao đ ng trình đ th p cho nên ch a th đáp ng các mô hình s n xu t công ngh hi n

đ i yêu c u trình đ k thu t cao Mà c n có l trình chuy n đ i d n t mô hình s n

xu t trình đ th p, thâm d ng lao đ ng sang mô hình s n xu t công ngh cao, t p trung

đ u t v n, trình đ cao

V n đ đ t ra, hi n th gi i đã chuy n đ i sang công ngh 4.0, 5.0 Vi t Nam c ng c n

u tiên phát tri n các mô hình công ngh hi n đ i ng th i áp d ng mô hình phát

tri n b n v ng, phát tri n cân b ng gi a kinh t - lao đ ng - môi tr ng nh xu h ng

đang di n ra trên toàn th gi i thay vì mô hình ch phát tri n t p trung kinh t Chúng

ta c n đ nh h ng đào t o, phát tri n các th h k c n nâng cao trình đ qu n lý, k thu t, làm ch công ngh Bên c nh đó, Nhà n c c n đ ra các chính sách t p trung

v ti n l ng, lao đ ng, đãi ng thay vì chính sách u tiên kinh t đ đ m b o s phát tri n cân b ng, b n v ng

Ví d v i chính sách v l ng, c n d a vào b i c nh hi n t i đ đ a ra chính sách phù

h p N u đ t n c đang giai đo n phát tri n, lao đ ng ph thu c ph n l n vào máy móc, thi t b công ngh thì s th c hi n chính sách t ng n ng su t đ t ng l ng

n ng su t cao, giá tr t o ra l n đ c chia s l i cho ng i lao đ ng Nh ng v i đ t

n c đang trong giai đo n kém phát tri n ho c đang phát tri n nh Vi t Nam thì nên

s d ng chính sách t ng l ng đ t ng n ng su t do n n kinh t ph thu c vào các lao

đ ng th công, thâm d ng lao đ ng Cho nên chính sách này s đóng góp đ c vào

vi c xây d ng mô hình phát tri n b n v ng khi thúc đ y đ c vi c đ m b o đ i s ng

cho ng i lao đ ng và sau đó là t ng d n n ng su t, trình đ lao đ ng c a h Tuy nhiên, do s h n ch v ngu n v n nên c n c i thi n b ng cách thu hút đ u t v n

n c ngoài, v n t nhân, c i ti n các quy trình n i b , c i thi n quy đ nh, quy ch , chính sách pháp lu t đ h n ch tham nh ng, b o v quy n l i c a ng i lao đ ng, lu t hóa n i dung trách nhi m xã h i c a doanh nghi p: s đóng góp và tác đ ng c a doanh nghi p đ i v i xã h i; xu t kh u lao đ ng; nâng cao n ng l c ngu n nhân l c, qua đó nâng cao n ng su t; vay v n đ đ u t vào con ng i, sau đó đ n các c s h

t ng…

th c hi n đ c mô hình phát tri n b n v ng, cân b ng thì m t trong các bi n pháp

quan tr ng là th c hi n tiêu chu n lao đ ng C th là tiêu chu n lao đ ng qu c t c a ILO Tiêu chu n lao đ ng qu c t c a ILO là nh ng tiêu chu n lao đ ng đ c qu c t công nh n, đ c ban hành d i hình th c các công c và khuy n ngh c a ILO do chính các qu c gia thành viên ILO bao g m các đ i tác ba bên là Chính ph , t ch c

đ i di n c a gi i ch và t ch c đ i di n c a ng i lao đ ng tham gia xây d ng t i H i ngh ILO (ILC) th ng niên t i Gi - ne - v , Th y S T ch c ILO ra đ i n m 1919 sau Hi p c Versailles và là thành viên c a H i Qu c Liên Sau Chi n tranh th gi i

l n th 2 k t thúc và H i Qu c Liên gi i tán, T ch c Lao đ ng Qu c t ILO tr thành

m t c quan chuyên môn v lao đ ng c a Liên H p Qu c vào n m 1946

Ngu n g c ra đ i c a tiêu chu n lao đ ng qu c t ILO t th c t lao đ ng c ng b c trên th gi i, lao đ ng b coi là hàng hóa, b h th p giá tr ây là t duy c a nh ng

ng i làm kinh t đ t l i nhu n lên trên h t Tuy nhiên, không nên t duy theo nhà kinh t mà c n t duy theo nhà phát tri n là đ m b o s phát tri n b n v ng, cân b ng

T duy c a ILO th hi n qua hi n ch ng ILO (1919): “Xét r ng vi c c i thi n đi u

ki n lao đ ng là c n kíp, v i yêu c u r ng nguyên t c t do liên k t đ c công nh n”

và tuyên b Philadelphia (1944): “H i ngh kh ng đ nh r ng t do liên k t là quan

tr ng đ đ m b o duy trì ti n b ” Sau đó ILO xây d ng và đ a ra b các tiêu chu n lao đ ng qu c t nh m m c tiêu thúc đ y công b ng xã h i và b o v các quy n lao

đ ng và quy n con ng i

Trong t ng s 190 tiêu chu n lao đ ng c a ILO, có 10 Tiêu chu n lao đ ng qu c t c

b n/ c t lõi b t bu c các n c thành viên tuân th M i tiêu chu n lao đ ng c t lõi

c a ILO đ c thông qua d i d ng 08 công c c b n c a ILO thu c 05 nhóm v n

đ : (i) Nhóm các công c v t do l p h i và th ng l ng t p th : Công c s 87

v t do hi p h i và vi c b o v quy n đ c t ch c (Công c s 87), Công c s

98 v áp d ng nh ng nguyên t c c a quy n t ch c và th ng l ng t p th (Công

c s 98); (ii) Nhóm các công c v xóa b các hình th c lao đ ng c ng b c: Công c s 29 v lao đ ng c ng b c và b t bu c (Công c s 29), Công c s

105 v xóa b lao đ ng c ng b c (Công c s 105); (iii) Nhóm các công c v ti n

l ng công b ng và ch ng phân bi t đ i x : Công c s 100 v tr công bình đ ng

gi a lao đ ng nam và n cho m t công vi c có giá tr ngang nhau (Công c s 100), Công c s 111 v ch ng phân bi t đ i x v vi c làm và ngh nghi p (Công c s 111); (iv) Nhóm các công c v tu i t i thi u đ c đi làm vi c và xóa b nh ng hình

th c lao đ ng t i t đ i v i tr em: Công c s 138 v tu i t i thi u đ c đi làm vi c (Công c s 138), Công c s 182 v nghiêm c m và hành đ ng kh n c p xóa b các hình th c lao đ ng tr em t i t nh t (Công c s 182); (v) Nhóm các công c

v môi tr ng làm vi c An toàn và S c kh e: Công c s 155 v an toàn lao đ ng, v sinh lao đ ng và môi tr ng lao đ ng (Công c s 155), Công c s 187 v c ch

t ng c ng công tác an toàn, v sinh lao đ ng (Công c s 187)

Trong đó, hai công c quan tr ng c i thi n các tiêu chu n lao đ ng rõ r t là Công c

s 1 (1919): quy đ nh th i gian làm vi c là 8 gi làm vi c/ngày – t ng ng 48

gi /tu n; và Công c 47 (1935): quy đ nh th i gian làm vi c t i đa là 40 gi /tu n

V các 10 công c c t lõi, nguyên nhân ra đ i nhóm các công c v xóa b các hình

th c lao đ ng c ng b c t th c t ng i lao đ ng th ng y u th và th ng b bóc

l t, nô l (th ng tr - b tr ), lao đ ng tù nhân, môi tr ng c nh tranh không bình đ ng (chi phí ti t ki m h ng l i t lao đ ng c ng b c so v i m t môi tr ng mang tính

tuân th cao) Nhóm công c v tu i t i thi u đ c đi làm vi c và xóa b nh ng hình

th c lao đ ng t i t đ i v i tr em ra đ i t yêu c u xây d ng th h t ng lai m nh

kh e c v th ch t, tinh th n, h c th c, xóa b hi n th c c ng ép và bóc l t lao đ ng

tr em V nhóm các công c v t do l p h i và th ng l ng t p th : Công c s

87 v t do hi p h i và vi c b o v quy n đ c t ch c đ a ra do ng i lao đ ng

th ng là bên y u th v i vai trò cá nhân, nh ng n u v i vai trò t p th thì h có th lên ti ng Các nhóm công c còn l i đ a ra cùng nh m c i thi n th c t và thúc đ y công b ng xã h i

V th c hi n Công c 87 và Công c 98 t i Vi t Nam, hi n nay Vi t Nam m i phê chu n Công c 98 ngay sau khi tham gia đàm phán Hi p đ nh th ng m i EVFTA

n m 2019 Tuy nhiên m c đ t ng thích v pháp lu t c a Vi t Nam và th c t v áp

d ng nh ng nguyên t c c a quy n t ch c và th ng l ng t p th ch a có s t ng thích, đ m b o th c hi n D n ch ng là 100% các cu c đình công di n ra t i Vi t Nam

đ u là b t h p pháp, ch a th c hi n đ c đúng quy đ nh, các hình th c trao đ i thông tin, th ng l ng ch a đ c th c hi n dù đã quy đ nh trong pháp lu t, công đoàn ch a

ho t đ ng tách b ch và khách quan

Tuy ý ngh a c a các tiêu chu n lao đ ng c a ILO là r t thi t th c nh ng lý thuy t phát tri n c a t ch c ILO là không tr ng ph t, không áp đ t th c hi n, mà các thành viên tham gia hoàn toàn t nguy n th c hi n cho nên đ tiêu chu n lao đ ng qu c t đ c

th c hi n thì c n g n li n các n i dung tiêu chu n lao đ ng này trong các hi p đ nh

th ng m i FTA ràng bu c v i s tr ng ph t kinh t Hi p đ nh đ u tiên đ a tiêu chu n lao đ ng vào FTA là NAFTA ký k t n m 1994: M và Canada ép Mexico áp

d ng các tiêu chu n lao đ ng đ th c hi n c nh tranh kinh t bình đ ng khi quan h

th ng m i Sau này, khi các qu c gia nh n ra đ c t m quan tr ng c a vi c b o v các quy n lao đ ng và quy n con ng i thì các tiêu chu n lao đ ng ho c các n i dung

th a thu n liên quan đ n lao đ ng có m t h u h t các hi p đ nh th ng m i

Hi n nay, t i Vi t Nam có các FTA quan tr ng là UKFTA, EVFTA, CPTPP ây là

nh ng hi p đ nh đóng vai trò quan tr ng trong vi c h tr t ng tr ng kinh t c a Vi t Nam Bên c nh đó còn giúp Vi t Nam tuân th các tiêu chu n lao đ ng đ ng th i hi n

đ i hóa lu t lao đ ng và h th ng quan h lao đ ng M c dù chính ph s liên t c c n

th c hi n các c i cách, nh ng vi c tham gia vào các th a thu n nh v y s t o đ ng

l c l n h n cho c i cách trong n c

M t trong nh ng c i cách mang tính l ch s là vi c ban hành Ngh quy t 27 v ti n

l ng đ phê chu n th c hi n Công c 98: Ngh quy t ch ra vai trò c a t ch c công đoàn trong th ng l ng t p th còn h n ch trong b i c nh Vi t Nam hi n nay và ghi

nh n r ng “Nhà n c không can thi p tr c ti p vào chính sách ti n l ng c a doanh nghi p” Ngh quy t nh n m nh “th ng l ng, th a thu n gi a ng i s d ng lao

đ ng v i ng i lao đ ng và đ i di n t p th ng i lao đ ng” là c s đ xác đ nh ti n

l ng t i c p doanh nghi p Ngh quy t kh c ph c h n ch tr c đó Vi t Nam theo

nh n đ nh c a ILO và qu c t là: “T i sao ngân sách t thu c a dân mà ng i dân l i không quy t đ nh đ c bao nhiêu ph n trong ngân sách chia cho l ng?” Nh v y, cho th y Vi t Nam đã s n sàng s a đ i B Lu t Lao đ ng theo h ng phù h p v i Tuyên b n m 1998 c a ILO v các nguyên t c và quy n c b n trong lao đ ng, và s n sàng đ phê chu n Công c s 98 c a ILO v Quy n t ch c và th ng l ng t p th trong t ng lai g n

M t c i cách quan tr ng khác là vi c Qu c h i Vi t Nam đã chính th c thông qua đi u kho n cho phép ng i lao đ ng thành l p các t ch c đ i di n cho mình t i doanh nghi p t ngày 1/1/2021 t i i u 174 Ch ng 13 B Lu t Lao đ ng s a đ i n m

2019 T ch c này ho t đ ng song song và bình đ ng v i t ch c Công đoàn và ng i lao đ ng có quy n l a ch n tham gia m t t ch c đ i di n cho mình Nh v y quy

đ nh này c ng nh m thúc đ y vi c th c hi n Công c s 98 Tuy nhiên, th c t cho

th y các t ch c đ i di n c p doanh nghi p ho t đ ng ch a hi u qu , mà t c p ngành,

đ a ph ng m i có s c m nh do nh ng n i dung th ng l ng c p cao m i có th thay đ i đ c lu t pháp C ng nh v y, các n c phát tri n, vi c th ng l ng đ c

th c hi n m nh m và các tác đ ng m nh h n lu t do th ng l ng s thay đ i đ c

lu t pháp

3.1 Th c tr ng

Chu i cung ng toàn c u bao g m t t c các ho t đ ng liên quan đ n vi c cung c p,

s n xu t và phân ph i m t s n ph m ho c d ch v t nhà cung c p đ u tiên đ n ng i tiêu dùng cu i cùng trên ph m vi toàn c u

M t chu i cung ng hoàn ch nh đ c c u t o t 5 thành ph n c b n sau: (i) nhà cung

ng nguyên v t li u và các y u t đ u vào; (ii) nhà s n xu t thành ph m; (iii) nhà phân

ph i và logistics; (iv) đ i lý bán l ; (v) khách hàng Chu i cung ng toàn c u hình thành và đang phát tri n theo h ng chuyên môn hóa, ti t ki m các chi phí Các n c phát tri n nh M , Nh t B n, EU và m t s n c khác l a ch n đ m nh n các công

đo n c t lõi (core) nh các công đo n R&D, thi t k , bán hàng ho c các ngành g n v i công ngh cao nh thi t b đi n t , vi n thông, n ng l ng, y t , d c ph m…Theo

đó, các công đo n đ n gi n nh s n xu t gia công, l p ráp, có giá tr gia t ng th p

th ng đ c d ch chuy n ra nhi u n c đang phát tri n nh m phân tán r i ro và t i u hóa chi phí s n xu t Các ngành, l nh v c đang có nhi u công đo n theo h ng này bao g m: d t may, ph tùng, linh ki n ô tô, hàng hóa, b t đ ng s n n c nh , m t

s t p đoàn trong l nh v c công ngh , máy tính, đi n t , đi n tho i, nh Foxconn, Winstron, Pegatron, Inventec, Apple, Intel… đã và đang xúc ti n k ho ch đ u t ho c

m r ng s n xu t t i nhi u n c nh Trung Qu c, n , Mexico, m t s n c ông Nam Á…

Ta có đ th “ ng cong n c i” là phát ki n c a Ch t ch hãng Acer, ông Stan Shih, vào n m 1992 Tr c ngang c a đ th th hi n “quá trình s n xu t s n ph m”,

đ c c u thành t ba ph n Ph n trái là nghiên c u, phát tri n, thi t k , th ng hi u,

b n quy n Ph n gi a là ph n gia công và l p ráp Ph n ph i là phân ph i, ti p th , bán hàng, d ch v , h u mãi Tr c đ ng c a đ th th hi n “l i nhu n” Có th th y, các

n c đang phát tri n trong đó có Vi t Nam đang đáy c a đ ng cong t c v trí

gi a đ th là v trí đ t l i nhu n th p nh t N u mu n gia t ng l i nhu n thì c n tránh

ch t p trung gia công và l p ráp, mà ph i không ng ng đ y m nh ho t đ ng v hai phía đ th (các ho t đ ng c t lõi - core)

th “đ ng cong n c i”

V th c tr ng chu i cung ng toàn c u: bên c nh nh ng yêu c u v n ng su t và ch t

l ng, các đ i tác n c ngoài đang ngày càng có xu h ng đ t ra thêm nh ng yêu c u liên quan đ n xã h i, môi tr ng trong quá trình l a ch n nhà cung c p y s c nh tranh gi a các qu c gia cung ng không ch c nh tranh v n ng su t, ch t l ng hàng hóa, ti n đ giao hàng mà còn c n c nh tranh v vi c th c hi n các tiêu chu n lao đ ng

qu c t Xu h ng này đang đ c đ y m nh b i các quy đ nh v trách nhi m tra soát liên quan đ n phát tri n b n v ng đã đ c ban hành m t s qu c gia phát tri n T i đây, nh ng ng i tiêu dùng yêu c u truy xu t ngu n g c hàng hóa, đ m b o s n ph m

ph i s ch (c v môi tr ng, lao đ ng, ) có c n c truy xu t, h d a vào các

ch ng nh n tiêu chu n qu c t nh nh ISO, SA8000, BSCI…

Hình minh h a ví d v chu i cung ng s n ph m g t i Vi t Nam

Tuy nhiên, có nhi u ý ki n phê phán r ng ch ng nh n tiêu chu n qu c t v trách nhi m xã h i ch mang tính hình th c (mang tính brand naming - t o th ng hi u), do

vi c phê chu n và rà soát sau ch ng nh n r t khó ki m soát M c dù các t ch c qu c

t thúc đ y trách nhi m xã h i xu ng t ng cu i cùng c a chu i cung ng, tuy nhiên,

m i ch đ n đ c khu v c chính th c, ch a xu ng đ n khu v c bán chính th c và phi chính th c (hình minh h a)

Ngoài ra, v n đ ô nhi m môi tr ng, đi u ki n làm vi c không đ m b o an toàn v sinh lao đ ng, thu nh p th p t i các n c đang phát tri n, t ng d i c a chu i cung

ng c ng là m t bài toán v lao đ ng mà các qu c gia đã và đang t o ra nhi u bi n pháp đ gi i quy t

3.2 Các c ch kh c ph c tình tr ng chu i cung ng toàn c u

Có s thay đ i t ng d n v c ch b t bu c th c thi các đi u kho n v lao đ ng theo quá trình phát tri n c a các hi p đ nh th ng m i qu c t V i hi p đ nh đ u tiên là NAFTA th c hi n theo quy đ nh c a pháp lu t qu c gia thành viên; v i th h hi p

đ nh th ng m i qu c t th hai thì yêu c u tuân th các tiêu chu n lao đ ng t i thi u theo Tuyên b ILO 1998 Và v i th h FTA - th h m i thì phía bên EU yêu c u

ph i phê chu n công c, s a đ i pháp lu t, phía M yêu c u s a đ i pháp lu t v i s c

ép th c thi m nh m

Hình minh h a c ch th c hi n cam k t lao đ ng trong các FTA

Trong đó, c ch c a các hi p đ nh th ng m i t do th h m i đ c chia thành hai

lo i (hình minh h a) bao g m: C ch tr ng ph t các FTA liên quan đ n M (ví d

NAFTA) s d ng bi n pháp tr ng ph t kinh t và các l i ích th ng m i C ch th c

hi n theo ch ngh a hi n th c (Realism); C ch khuy n khích, theo quan ni m c a EU

th c hi n c ch khuy n khích, thúc đ y t nguy n, d a trên đ i tho i và h p tác C

ch này th c hi n theo ch ngh a t do (Liberalism) là h ng t i lý t ng, s t do Tuy v y, EU c ng đang nhìn nh n r ng c ch này đang không hi u qu do toàn xã h i

không t duy nh v y nên b t đ u áp d ng sang c ch tr ng ph t (ví d ph t “th

i v i v n đ th c hi n ki m soát tiêu chu n lao đ ng t i các t ng cu i cùng c a chu i cung ng thì còn g p r t nhi u khó kh n Do m ng l i s n xu t quá r ng, khó truy xu t ngu n g c c ng v i t t ng “race to the bottom: Ch y đua xu ng đáy” c a các n c đang phát tri n gi m thi u l i ích c a ng i lao đ ng, đi u ki n làm vi c t i tàn… đ c t gi m chi phí, thu hút đ u t c bi t là các n c trong chu i cung ng trong ngành d t may, da giày, đi n t , đang ch y đua trong vi c c t gi m chi phí lao

đ ng đ có đ n hàng Hi n nay, đ h n ch tình tr ng này, các qu c gia th c hi n đ a vào các đi u kho n ràng bu c th c hi n t i các hi p đ nh th ng m i k t h p vi c

ki m soát, ki m tra đ m b o duy trì th c hi n; và các khách hàng qu c t th c hi n

đi u tra, th m đ nh k l ng các khâu cung ng, s n xu t tr c khi th c hi n ký k t

đ n hàng

Ví d trong n i dung cam k t EVFTA, có các đi u kho n Duy trì ( i u 13.3) đ đ m

b o v m t ban hành và th c thi lu t; đ ng th i c các đi u kho n Thúc đ y ( i u 13.4) đ i v i t i thi u 10 công c c t lõi c a ILO

th c hi n các đi u kho n này trong EVFTA, Vi t Nam ph i thành l p 1 y ban

Th ng m i & Phát tri n b n v ng tham gia di n đàn chung Viet Nam – EU (h p 1

l n/n m) cùng DAG (Domestic Advisory Group) và các bên khác Trong đó, y ban

Th ng m i & Phát tri n b n v ng s c p nh t tình hình th c hi n, nêu quan đi m

ho c khuy n ngh v i các bên liên quan v th c hi n Ch ng 13 Th c hi n đ i tho i

v khía c nh phát tri n b n v ng c a quan h th ng m i gi a hai bên và nghe ý ki n các bên ph n h i v vi c th c hi n Ch ng 13 N u có nh ng n i dung không th ng

nh t đ c qua di n đàn thì hai bên th c hi n tham v n, trình bày lên Chính Ph hai bên, ho c trên n a là đ a lên H i đ ng chuyên gia là t v n n c c a bên th 3 không thu c các qu c gia thành viên đ làm tr ng tài phân x , và th ng nh t gi i pháp th c

hi n

V DAG Vi t Nam (Domestic Advisory Group) là thi t ch do Chính ph thành l p, bao g m t i đa 15 thành viên là các hi p h i, t ch c phi chính ph , phi l i nhu n c a

và phát tri n b n v ng DAG có ch c n ng t p h p, trình bày quan đi m, đ a ra các khuy n ngh , t v n và góp ý đ i v i vi c th c thi Ch ng Th ng m i và Phát tri n

b n v ng c a Hi p đ nh Th ng m i t do Vi t Nam – Châu Âu (EVFTA) Hi n t i DAG Vi t Nam v n ch a có đ 15 thành viên theo quy đ nh, còn DAG c a EU đã đ

Due Diligence of Human Rights là m t ho t đ ng có ph m vi khá r ng, nó có th bao

g m t t c nh ng đi u sau đây: Phân tích t ng s nhân viên, bao g m v trí hi n t i, v trí tuy n d ng, th i gian ph c v ,…Phân tích m c l ng hi n t i, ti n th ng,…T t c các h p đ ng lao đ ng v i các đi u kho n không ti t l , không tr ng c u, không c nh tranh gi a công ty và nhân viên c a công ty Trong tr ng h p có m t vài b t th ng liên quan đ n các h p đ ng chung, b t k câu h i ho c v n đ nào c n đ c làm rõ Các chính sách nhân s liên quan đ n ngh phép h ng n m, ngh m và các hình th c ngh phép khác đ c xem xét Phân tích các v n đ c a nhân viên, ch ng h n nh cáo

bu c, tranh ch p, ki n t ng, phân bi t đ i x và b t k tr ng h p pháp lý nào đang

ch x lý v i nhân viên hi n t i ho c tr c đây Tác đ ng tài chính ti m n ng c a b t

k tranh ch p lao đ ng hi n t i, yêu c u tr ng tài hay th t c khi u n i đang ch x lý

k ho ch xây d ng thành ph thông minh v i n n t ng công ngh m i Do đó, xu

h ng chuy n đ i s sau đây hi n nay đang tr thành tâm đi m đ u t c a nhi u công

lý, x lý, phân tích và sao l u d li u b ng cách s d ng các máy ch d a trên internet Nh công ngh này, các công ty có th d dàng phân tích và v n hành các d

li u l n, chia s d li u d dàng qua các n n t ng nh Google Drive, Dropbox, Shutterstock … i u này cho phép các công ty h p lý hóa quy trình, t i u hóa chi phí

và c i thi n tr i nghi m khách hàng Xu h ng th hai, IOT – Internet v n v t: V c

b n nó có ngh a là m t m ng l i các đ i t ng v t lý đ c tích h p v i các c m bi n

và ph n m m cùng các công ngh khác, nh m m c đích k t n i các thi t b và h

th ng thông qua Internet và trao đ i d li u v i h Internet Do đó có nhi u u đi m,

IoT đ c coi là m t trong nh ng công ngh chuy n đ i s đ c nhi u công ty Vi t Nam s d ng chuy n đ i k thu t s trong công ty c a mình Công ngh này cung c p

kh n ng hi n th chi ti t và minh b ch v các s n ph m c a công ty và qu n lý ch t

ch các ho t đ ng c a h Xu h ng th ba là ng d ng robot vào l nh v c s n xu t:

Robotics c ng là m t trong nh ng công ngh hàng đ u đ chuy n đ i k thu t s vào

n m 2021 Theo kh o sát, c b n công ty thì có m t công ty s d ng robot thông minh trong ho t đ ng c a h Ng i ta c tính r ng t tr ng này s t ng lên m t ph n ba trong n m t i, cho th y m t t ng lai t i sáng cho công ngh này Vi c s d ng robot đã phát tri n theo th i gian, nhi u công ty Vi t Nam đã s d ng robot trong nhi u l nh v c nh h u c n, k thu t, y h c,… Vi c thay đ i s l ng b ng robot v

c b n s giúp các công ty gi m chi phí, nâng cao ch t l ng môi tr ng làm vi c Nó

đ m b o tính nh t quán và ch t l ng c a s n ph m, gi m thi u sai sót trong quá trình

s n xu t T đó giúp các công ty nào t ng tính linh ho t và nâng cao uy tín th ng

hi u trên th ng tr ng Xu h ng th t là công ngh th c t o VR: Công ngh VR

có th t o ra m t th gi i o do máy tính t o ra Công ngh này giúp ng i dùng xâm

nh p và tr thành m t ph n c a môi tr ng o Nó cung c p cho ng i dùng tr i nghi m hình nh o v i các tính n ng t ng tác thông qua các giác quan khác nh thính giác, kh u giác và xúc giác Công ngh này hi n đang đ c các công ty Vi t Nam áp d ng trong các l nh v c y t , du l ch, b t đ ng s n, k thu t, v.v

Quá trình th c hi n chuy n đ i s đ i v i các qu c gia trên th gi i là khách quan, t t

y u Theo quá trình phát tri n kinh t xã h i chung c a nhân lo i t xã h i nguyên

th y v i công c và ph ng th c lao đ ng thô s đ n xã h i nông nghi p và xã h i công nghi p theo hình th c s n xu t hàng ho t; hi n nay các qu c gia h u h t đang

th i k h u công nghi p và d n chuy n sang th i k xã h i Chuy n đ i s , th i đ i mà

nh ng d ng khoa h c công ngh cao thì các nhu c u con ng i càng đ c cá nhân hóa, thu h p kho ng cách đ a lý, máy móc d n thay th lao đ ng gi n đ n Khi đó, s

t n t i bài toán là gi i quy t lao đ ng d th a do máy móc đã th c hi n h u h t các công vi c chân tay c a con ng i ây là bài toán khó c n gi i quy t c a các n c đang phát tri n do ch y u lao đ ng là lao đ ng gi n đ n Trong đó có Vi t Nam Bài toán chuy n đ i s Vi t Nam g p nhi u thách th c do hi n t i l c l ng lao

đ ng còn y u v trình đ Nhân l c chuy n đ i s thi u h t, t nhà qu n lý đ n chuyên gia, k s , công nhân công ngh s Ng i dân ch a có đ k n ng s c n thi t Nguy

c m t vi c làm khi ng i lao đ ng không đ c đào t o l i, đào t o nâng cao k p th i

đ b t k p các yêu c u v k n ng m i Gi i pháp Chính ph đ a ra là th c hi n toàn

di n các ngành, đ a ph ng đ ng th i đào t o, phát tri n các th h lao đ ng k c n

d n thay th lao đ ng c , chuy n d n t lao đ ng gi n đ n sang lao đ ng trí th c Tham kh o l trình chuy n đ i s t i m t s qu c gia đ c th c hi n c i thi n l c

l ng lao đ ng b ng các gi i pháp th nghi m (t i Hà Lan, Ph n Lan) s d ng ngân

Basic Income) cho ng i lao đ ng đ h yên tâm làm các công vi c sáng t o, th c

hi n chuy n đ i s và đã đem l i k t qu th nghi m thích c c…; đánh thu robot

h i; Employment Insurance (B o hi m vi c làm): t duy m i c a c S d ng qu

b o v vi c làm, quy đ c huy đ ng và tích l y d n trong su t cu c đ i con ng i

nh m h tr chi phí đ nâng cao tay ngh , đào t o k n ng đ không b m t đi vi c làm

hi n t i ho c chu n b cho công vi c m i; B o v vi c làm t xa: th c hi n áp d ng các

n n t ng phù h p v i đ c thù, yêu c u c a công vi c đ Nguy c ng t k t n i, không

đ c ph bi n thông tin, không lên ti ng b o v cá nhân đ c, l d li u cá nhân, b

ki m soát v trí… B i v y, th gi i đang có quy đ nh v quy n "ng t k t n i" kh i công vi c ngoài gi làm vi c, b o v d li u cá nhân, s d ng thu t toán phân tích people analytics đ đánh giá k t qu làm vi c Tuy nhiên, các thu t toán c ng thi u khách quan do d a vào d li u không hoàn toàn đáng tin c y (thu t toán đánh giá qua khách hàng) ho c là m t công c bóc l t s c lao đ ng, theo m t s quan đi m g i là

ch ngh a th c dân m i, ví d v trí tu nhân t o (Artificial intelligence – AI) hi n t i

là l nh v c khá m i m mà nhi u ng i không hi u rõ v b n ch t và b i v y n u ph i làm vi c theo đánh giá, yêu c u t AI thì có th là đang b ép làm v t quá s c, b

c ng ép lao đ ng mà không bi t

N n kinh t Gig, t m d ch là kinh t h p đ ng là m t hi n t ng m i trong th gi i

vi c làm toàn c u Không c n m t nhi u th i gian và công s c đ tìm ki m m t vi c làm c đ nh và lâu dài nh tr c kia, tham gia n n kinh t Gig, ng i lao đ ng có th nhanh chóng tìm đ c m t công vi c c th , có khi ch m t vài giây (qua các ng d ng

vi c làm đ c cài đ t trên smartphone) và nh n th c hi n công vi c đó, đ c nh n thù lao ngay l p t c sau khi hoàn thành công vi c và l i ti p t c l p l i quy trình tìm ki m

vi c làm đó ho c vi c làm khác v i quy trình t ng t T khóa chính trong n n kinh

t Gig là công vi c - work ch không ph i là vi c làm - job

B i c nh công ngh s đã là tác nhân thúc đ y s ra đ i và phát tri n nhanh chóng c a

n n kinh t Gig Có th k ra các n n t ng đi n hình đ c nhi u ng i bi t và ng

d ng nh Uber, Grab, Bee , hi n đang k t n i tài x v i ng i c n di chuy n, Upwork hay vlance.vn đang k t n i ng i lao đ ng có k n ng v công ngh thông tin hay d ch thu t v i nh ng ng i c n k n ng c a h , ho c Care.com hay jupviec.vn đang k t n i nhân viên ch m sóc v i các gia đình c n d ch v này Nh công ngh h tr mà th i gian đ các nhu c u có th tìm ki m và “g p g ” nhau m t cách d dàng, nhanh chóng,

t o đi u ki n đ n n kinh t Gig ngày càng “n r ” gia t ng m nh m l c l ng lao

đ ng tham gia các n c đang phát tri n trong đó có Vi t Nam