Tài liệu học tập Pháp luật đại cương - Trường Cao đẳng Duyên Hải

Tài liệu học tập Pháp luật đại cương cung cấp cho người học những kiến thức như: đại cương về nhà nước; đại cương về pháp luật; hệ thống các ngành luật Việt Nam; pháp luật về phòng chống tham nhũng. Mời các bạn cùng tham khảo!

TR ƯỜ NG CAO Đ NG DUYÊN H I Ẳ Ả

CHƯƠNG I: Đ I CẠ ƯƠNG V  NHÀ NỀ ƯỚC

1.1 NGU N G C C A NHÀ NỒ Ố Ủ ƯỚC

Mu n hi u rõ ngu n g c và b n ch t c a pháp lu t cũng nh  s  phát tri n c a chúng , tìm hi u ố ể ồ ố ả ấ ủ ậ ư ự ể ủ ể

nh ng nguyên nhân d n đ n s  hình thành và phát tri n c a nhà nữ ẫ ế ự ể ủ ước. Nhà nước và pháp lu t là m t ậ ộ

ph m trù ch  xu t hi n khi xã h i loài ngạ ỉ ấ ệ ộ ười phát tri n đ n m t giai đo n nh t đ nh, chúng luôn v n ể ế ộ ạ ấ ị ậ

đ ng, phát tri n và s  tiêu vong khi nh ng đi u ki n khách quan v  s  t n t i và phát tri n c a chúng ộ ể ẽ ữ ề ệ ề ự ồ ạ ể ủkhông còn n a.ữ

1.1.1 S  ra đ i c a nhà nự ờ ủ ước

a) Ch  đ  c ng s n nguyên th y và t  ch c th  t c, b  l c.ế ộ ộ ả ủ ổ ứ ị ộ ộ ạ

Ch  đ  c ng s n nguyên th y là hình thái kinh t  xã h i đ u tiên trong l ch s , đó là m t xã h i khôngế ộ ộ ả ủ ế ộ ầ ị ử ộ ộ  

có giai c p, ch a có nhà nấ ư ước và pháp lu t.ậ

 xã h i c ng s n nguyên th y do trình đ  phát tri n c a l c l ng s n xu t còn th p d n đ n năng 

r t đ n gi n. Đ  t  ch c và qu n lí  th  t c , đã xu t hi n hình th c H i đ ng th  t c, đây là t  ch c ấ ơ ả ể ổ ứ ả ị ộ ấ ệ ứ ộ ồ ị ộ ổ ứ

có quy n l c cao nh t c a th  t c th  hi n ý chí chung c a t t c  m i thành viên trong vi c quy t ề ự ấ ủ ị ộ ể ệ ủ ấ ả ọ ệ ế

đ nh các v n đ  có liên quan. H i đ ng th  b u ra nh ng ngị ấ ề ộ ồ ị ầ ữ ườ ứi đ ng đ u th  nh  tù trầ ị ư ưởng, th  lĩnh ủquân s , đ  th c hi n quy n l c và qu n lý các công vi c chung c a th  t c.Nh ng ngư ể ự ệ ề ự ả ệ ủ ị ộ ữ ười này có quy n l c r t l n nh ng quy n l c đó không d a vào b  máy cề ự ấ ớ ư ề ự ự ộ ưỡng ch  mà d a vào s  uy tín đế ự ự ược 

s   ng h  c a các thành viên trong th  t c. H  cũng có th  b  bãi mi n b t c  lúc nào n u uy tín c a ự ủ ộ ủ ị ộ ọ ể ị ễ ấ ứ ế ủ

Tóm l i, trong x  h i c ng s n nguyên th y đã có quy n l c nh ng đó là quy n l c xu t phát t  xã ạ ẫ ộ ộ ả ủ ề ự ư ề ự ấ ừ

h i và ph c v  l i ích chung c a c ng đ ng. Các quy t c  ng x  s  c a con ngộ ụ ụ ợ ủ ộ ồ ắ ứ ử ự ủ ười là các t p quán và ậcác tín đi u tôn giáo, đó là các chu n m c tuy t đ i mà m i ngề ẩ ự ệ ố ọ ười tuân theo m t cách t  nguy n.ộ ự ệ

b) S  tan rã c a các t  ch c th  t c và s  xu t hi n c a nhà nự ủ ổ ứ ị ộ ự ấ ệ ủ ướ c

L ch s  đã tr i qua 3 l n phân công lao đ ng xã h i l n mà m i l n xã h i l i có bị ử ả ầ ộ ộ ớ ỗ ầ ộ ạ ước ti n m i t ng ế ớ ừ

bước làm tăng nhanh quá trình tan rã c a ch  đ  c ng s n nguy n th y.ủ ế ộ ộ ả ể ủ

* L n phân công lao đ ng xã h i l n th  nh t ầ ộ ộ ầ ứ ấ

Đó là con người thu n dầ ưỡng được đ ng v t t o ra ngh  chăn nuôi gia súc phát tri n m nh m , xu t ộ ậ ạ ề ể ạ ẽ ấ

hi n càng nhi u gia đình chuyên làm ngh  chăn nuôi, d n d n chăn nuôi đã tr  thành m t ngành kinh ệ ề ề ầ ầ ở ộ

t  đ c l p tách kh i ngành tr ng tr t.ế ộ ậ ỏ ồ ọ

Sau l n phân công xã h i đ u tiên, xã h i đã có nh ng bi n đ i sâu s c: chăn nuôi, tr ng tr t phát ầ ộ ầ ộ ữ ế ổ ắ ồ ọtri n t o ra s n ph m lao đ ng d  th a và phát sinh kh  năng chi m đo t s n ph m d  th a đó. Xã ể ạ ả ẩ ộ ư ừ ả ế ạ ả ẩ ư ừ

h i n y sinh nhu c u v  s c lao đ ng, cho nên các tù binh trong chi n tranh thay vì b  gi t đã độ ả ầ ề ứ ộ ế ị ế ược giữ 

l i b  bóc l t s c lao đ ng làm nô l ạ ị ộ ứ ộ ệ

Nh  v y, ch  d  t  h u xu t hi n, xã h i phân chia thành k  giàu ngư ậ ế ộ ư ữ ấ ệ ộ ẻ ười nghèo, thi t l p nên các gia ế ậđình cá th  v i đ a v  đ c tôn c u ngể ớ ị ị ộ ả ười ch ng tr  thành nh ng y u t  đe d a s  t n t i c a t  ch c ồ ở ữ ế ố ọ ự ồ ạ ủ ổ ứ

th  t c.ị ộ

* L n phân công lao đ ng xã h i th  hai ầ ộ ộ ứ

Vi c con ngệ ười tìm ra kim loa  c i ti n các công c  s n xu t và ch  bi n nh ng s n ph m c a tr ng ị ả ế ụ ả ấ ế ế ữ ả ẩ ủ ồ

tr t, chăn nuôi t o ra m t ngành ngh  m i tách kh i nông nghi p, đó là th  công nghi p. Sau l n phân ọ ạ ộ ề ớ ỏ ệ ủ ệ ầcông xã h i này thì nô l  tr  thành m t b  ph n ph n ch  y u c u thành c a xã h i. Xã h i b  phân ộ ệ ở ộ ộ ậ ậ ủ ế ấ ủ ộ ộ ịhóa sâu s c, s  phân bi t giũa k  giàu và ngắ ự ệ ẻ ười nghèo, gi a ch  nô và nô l  ngày càng rõ nét, m u ữ ủ ệ ẫthu n giai c p hình thành và ngày càng gia tăng.ấ ấ

* L n phân công lao đ ng xã h i th  ba ầ ộ ộ ứ

Khi các ngành s n xu t đã tách bi t thì xu t hi n nhu c u trao đ i hàng hóa và d n đ n s  ra đ i c a ả ấ ệ ấ ệ ầ ổ ẫ ế ự ờ ủ

thương nghi p. S  phân công này n y sinh ra m t nhóm ngệ ự ả ộ ười không tham gia vào s n xu t n a, đó ả ấ ữ

g i là thọ ương nhân.Thương nghi p ra đ i kéo theo s  xu t hi n c a đ ng ti n, ch  đ  c m c  và cho ệ ờ ự ấ ệ ủ ồ ề ế ọ ầ ốvay n ng lãi,…d n đ n s  b n cùng hóa c a đ i đa s  và t p trung c a c i trong tay thi u s  ngặ ẫ ế ự ầ ủ ạ ố ậ ủ ả ể ố ười

Nh  v y qua ba l n phân công lao đ ng xã h i đã làm xã h i th  t c t  m t xã h i thu n nh t thành ư ậ ầ ộ ộ ộ ị ộ ừ ộ ộ ầ ấ

m t xã h i có phân chia giai c p.ộ ộ ấ

Khi s  ra đ i ch  nô ­ nô lê, xu t hi n c a đ ng ti n, s  phân bi t k  giàu ­ ngự ờ ủ ấ ệ ủ ồ ề ự ệ ẻ ười nghèo t o ra xã h iạ ộ  

th  t c mâu thu n không th  đi u hòa đị ộ ẫ ể ề ược. Đ ng trứ ước hoàn c nh m i ­ m t xã h i do toàn b  ả ớ ộ ộ ộ

nh ng đi u ki n kinh t  quy t đ nh s  t n t i c a nó đã phân chia thành các giai c p  đ i l p, đ u ữ ề ệ ế ế ị ự ồ ạ ủ ấ ố ậ ấtranh gay g t v i nhau, t  ch c th  t c tr  thành b t l c không còn phù h p v i xã h i đó đòi h i ph i ắ ớ ổ ứ ị ộ ở ấ ự ợ ớ ộ ỏ ả

có m t t  ch c m i đ  s c tr n áp độ ổ ứ ớ ủ ứ ấ ược các xung đ t giai c p. T  ch c đó chính là nhà nộ ấ ổ ứ ước và s  ự

xu t hi n c a nhà nấ ệ ủ ước là yêu c u khách quan. Nhà nầ ước là l c lự ượng n y sinh t  xã h i, có nhi m ả ừ ộ ệ

v  làm d u b t s  xung đ t và gi  cho s  xung đ t đó n m trong vòng tr t t ụ ị ớ ự ộ ữ ự ộ ằ ậ ự

So v i th  t c thì nhà nớ ị ộ ước có hai đ c tr ng c  b n là phân chia dan c  theo lãnh th  và thi t l p ặ ư ơ ả ư ổ ế ậ

Nhà nước bao gi  cũng mang tính giai c pờ ấ

­ Nhà nước ch  ra đ i và t n t i trong xã h i có giai c p và là s  bi u hi n không đi u hòa đỉ ờ ồ ạ ộ ấ ự ể ệ ề ượ ủc c a các mâu thu n giai c p đ i kháng. Nhà nẫ ấ ố ước là t  ch c quy n l c chính tr  đ c bi t.ổ ứ ề ự ị ặ ệ

­ Nhà nước là công c  c  b n c a quy n l c chính tr  trong xã h i có giai c p b i nó t n t i đ  b o ụ ơ ả ủ ề ự ị ộ ấ ớ ồ ạ ể ả

v  l i ích ch  y u c a giai c p th ng tr  trong xã h i.ệ ợ ủ ế ủ ấ ố ị ộ

­ Trong xã h i có giai c p, th ng tr  ph i độ ấ ố ị ả ược th  hi n   ba m t kinh t , chính tr , t  tể ệ ở ặ ế ị ư ưởng trong đó quy n l c kinh t  đóng vai trò quy t đ nh vì nó t o cho con ngề ự ế ế ị ạ ười ch  s  h u có kh  năng b t nh ng ủ ở ữ ả ắ ữ

ngườ ịi b  bóc l t ph  thu c vào mình v  m t kinh t Nh ng b n thân quy n l c kinh t  không th  duyộ ụ ộ ề ặ ế ư ả ề ự ế ể  trì được quan h  bóc l t. Vì v y , c n ph i có nhà nệ ộ ậ ầ ả ước , nh  có nhà nờ ước, giai c p th ng tr  t  th ng ấ ố ị ừ ố

tr  v  kinh t  đã tr  thành giai c p th ng tr  v  chính tr  Quy n l c chính tr  là b o l c có t  ch c c a ị ề ế ở ấ ố ị ề ị ề ự ị ạ ự ổ ứ ủ

m t giai c p đ  tr n áp giai c p khác. Nhà nộ ấ ể ấ ấ ước là m t b  máy b o l c do giai c p th ng tr  t  ch c ộ ộ ạ ự ấ ố ị ổ ứ

đ  tr n áp các giai c p đ i đ ch. Thông qua nhà nể ấ ấ ố ị ước, giai c p th ng tr  t  ch c quy n l c chính tr  ấ ố ị ổ ứ ề ự ị

c a mình , h p pháp hóa ý chí c a mình thành ý chí c a Nhà nủ ợ ủ ủ ước. Nh  v y,Nhà nư ậ ước là công c  s c ụ ắ

bén nh t cho giai c p th ng tr  th c hi n các quy n l c c a mình. Nó là công c  s c bén nh t đ  th c ấ ấ ố ị ự ệ ề ự ủ ụ ắ ấ ể ự

hi n và th c hi n ý chí giai c p cũng nh  c ng c  đ i v  cho giai câp th ng tr  trong xã h i. Do đó ệ ự ệ ấ ư ủ ố ạ ị ố ị ộ

Nhà n ướ c bao gi  cũng mang b n ch t giai c p sâu s c ờ ả ấ ấ ắ

1.2.2 B n ch t xã h iả ấ ộ

Nhà nước không ch  ph c v  l i ích cho giai c p th ng tr  mà nó còn ph i ph c v  l i ích cho c ng ỉ ụ ụ ợ ấ ố ị ả ụ ụ ợ ộ

đ ng .ồ Nhà n ướ c còn là t  ch c quy n l c công, là ph ổ ứ ề ự ươ ng th c t  ch c đ m b o l i ích chung c a xã ứ ổ ứ ả ả ợ ủ  

ki u nhà nể ước th  hi n b n ch t giai câp r t rõ nét( nh  Nhà nể ệ ả ấ ấ ư ước ch  nô và Nhà nủ ước phong ki n).ế

­ B n ch t c a nhà nả ấ ủ ước XHCN Vi t Nam ệ : đó là Nhà nướ ủc c a giai c p công nhân, nông dân và ấcác t ng l p  tri th c trong xã h i. M c dù mang b n ch t giai c p nh ng l i th c hi n tr n áp v i ầ ớ ứ ộ ặ ả ấ ấ ư ạ ự ệ ấ ớ

m t b  ph n ph n t  t i ph m và ph n cách m ng. Ngoài b n ch t giai c p thì Nhà nộ ộ ậ ầ ử ộ ạ ả ạ ả ấ ấ ước XHCN 

Vi t Nam còn th c hi n t t ch c năng xã h i, phát tri n m i m t kinh t , chính tr  c a đ t nệ ự ệ ố ứ ộ ể ọ ặ ế ị ủ ấ ước, chăm lo toàn di n đ n đ i s ng c a m i dân c  trong xã h i, đ m b o xây d ng m t xã h i công ệ ế ờ ố ủ ọ ư ộ ả ả ự ộ ộ

b ng dân ch , văn minh.ằ ủ

1.2.3 Các đ c đi m c a Nhà nặ ể ủ ước

­ Nhà nước thi t l p m t quy n l c công c ng đ c bi tế ậ ộ ề ự ộ ặ ệ , quy n l c này không hòa nh p v i dân ề ự ậ ớ

c  Ch  th  c a quy n l c này là giai c p th ng tr  v  kinh t , chính tr  và t  tư ủ ể ủ ề ự ấ ố ị ề ế ị ư ưởng. Đ  th c hi n ể ự ệquy n l c đó giai c p th ng tr  t  ch c ra các l p ngề ự ấ ố ị ổ ứ ớ ườ ặi đ c bi t chuyên làm nhi m v  qu n lý, hình ệ ệ ụ ảthành nên m t b  máy cộ ộ ưỡng ch  đ  duy trì đ a v  c a giai c p th ng tr , b t các giai c p khác ph i ế ể ị ị ủ ấ ố ị ắ ấ ả

ph c tùng mình.ụ

­ Nhà nước qu n lý dân c  theo lãnh thả ư ổ b ng cách phân chia lãnh th  ra thành các đ n v  hành ằ ổ ơ ịchính nh  t nh, huy n, xã,  không ph  thu c vào huy t th ng, ngh  nghi p, gi i tính. Vi c phân chia ư ỉ ệ ụ ộ ế ố ề ệ ớ ệnày d n đ n hình thành các c  quan trung ẫ ế ơ ương và c  quan đ a phơ ị ương

­ Nhà nước ban hành pháp lu t và th c hi n s  qu n lý b t bu c đ i v i m i công dân ậ ự ệ ự ả ắ ộ ố ớ ọ v i t  ớ ưcách ngườ ại đ i di n chính th c cho toàn xã h i, Nhà nệ ứ ộ ước là m t t  ch c duy nh t có quy n ban hành ộ ổ ứ ấ ềpháp lu t và m i công dân đ u ph i có nghĩa v  tôn tr ng pháp lu t.ậ ọ ề ả ụ ọ ậ

­ Nhà nước có ch  quy n qu c gia ủ ề ố nó th  hi n quy n đ c l p t  quy t c a nhà nể ệ ề ộ ậ ự ế ủ ước v  chính sách ề

đ i n i và đ i ngo i không ph  thu c vào các nố ộ ố ạ ụ ộ ước bên ngoài. Ch  quy n qu c gia là m t thu c tính ủ ề ố ộ ộkhông th  tách r i nhà nể ờ ước, có tính t i cao v i đ t nố ớ ấ ước, các t  ch c và dân c  Đi u đó th  hi n s  ổ ứ ư ề ể ệ ựbình đ ng gi a các qu c gia dù l n hay nh Chính vì có ch  quy n nên các qu c gia đẳ ữ ố ớ ỏ ủ ề ố ược hưởng quy n mi n tr  t  pháp trề ễ ừ ư ước qu c gia khác và nh ng ngố ữ ười th c hi n các ch c danh đ i di n ngo i ự ệ ứ ạ ệ ạgiao cho m t qu c gia cũng độ ố ươc hưởng quy n này trề ước qu c gia nố ướ ở ạc s  t i. D u hi u ch  quy n ấ ệ ủ ề

qu c gia làm xu t hi n quan h  v  qu c t ch.ố ấ ệ ệ ề ố ị

­ Nhà nước đ t ra các lo i thu  và th c hi n vi c thu thu  ặ ạ ế ụ ệ ệ ế Thi u thu  nhà nế ế ước không th  t n ể ồ

t i đạ ược nó là ngu n tài chính ch  y u đ  l p qu  ngân sách Nhà nồ ủ ế ể ậ ỹ ước, giúp Nhà nước th c hi n ự ệ

ch c năng c a mình cũng nh  nuôi dứ ủ ư ưỡng m t l p ngộ ớ ười tách kh i lao đ ng s n xu t đ  th c hi n ỏ ộ ả ấ ể ự ệ

ch c năng qu n lý. M t khác ch  có Nhà nứ ả ặ ỉ ước m i quy n đ t ra các lo i thu  và thu thu  vì Nhà nớ ề ặ ạ ế ế ướ  c

là t  ch c duy nh t có t  cách đ i di n chính th c cho toàn xã h i.ổ ứ ấ ư ạ ệ ứ ộ

1.2.4 Khái ni m Nhà nệ ước

Nhà nước là t  ch c đ c bi t c a quy n l c chính tr  , có b  máy chuyên làm nhi m v  cổ ứ ặ ệ ủ ề ự ị ộ ệ ụ ưỡng ch  và ế

th c hi n ch c năng qu n lý nh m duy trì tr t t  xã h i, b o v  đ a v  và l i ích c a giai c p th ng trự ệ ứ ả ằ ậ ự ộ ả ệ ị ị ợ ủ ấ ố ị trong xã h i có giai c p.ộ ấ

1.3 HÌNH TH C NHÀ NỨ ƯỚC

Hình th c nhà nứ ước g m hình th c chính th , hình th c c u trúc và ch  đ  chính ch ồ ứ ể ứ ấ ế ộ ị

1.3.1 Hình th c chính thứ ể

Hình th c chính th  bao g m: hình th c chính th  quân ch  và hình th c chính th  c ng hòa.ứ ể ồ ứ ể ủ ứ ể ộ

a) Chính th  quân chể ủ:là hình th c quy n l c t i cao c a Nhà nứ ề ự ố ủ ước thu c v  m t ngộ ề ộ ườ ứi đ ng đ u ầtheo hình th c cha truy n con n iứ ề ố

Trong hình th c quân ch  có 2 bi n th :ứ ủ ế ể

­ Hình th c quân ch  chuyên ch ( tuy t đ i): quy n l c t i cao thuocj v  duy nh t m t ngứ ủ ế ệ ố ề ự ố ề ấ ộ ườ ứi đ ng 

đ u( vua, qu c vầ ố ương, hoàng thượng, ) theo ch  đ  cha truy n con n i. M c dù cũng có b  máy ế ộ ề ố ặ ộquan l i giúp vi c nh ng m i quy n l c đ u thu c v  vua, pháp lu t cũng do vua ban hành.ạ ệ ư ọ ề ự ề ộ ề ậ

­ Hình th c quân ch  ngh  vi n ( h n ch ): M c dù đ ng đ u nhà nứ ủ ị ệ ạ ế ặ ứ ầ ước v n là vua theo hình th c cha ẫ ứtruy n con n i nh ng quy n l c c a nhà vua đã đề ố ư ề ự ủ ược phân chia cho m t c  quan khác là ngh  viên ộ ơ ị

do nhân dân b u ra theo m t nhi m kì nh t đ nh. Nhà vua ít tham gia vào công vi c c a đ t nầ ộ ệ ấ ị ệ ủ ấ ước mà 

ch  mang tính ch t đ i di n cho các nghi th c tôn giáo ngo i giao. Hi n nay, trên th  gi i đỉ ấ ạ ệ ứ ạ ệ ế ớ ượ ổc t  

ch c theo nghi th c này nh : Anh, Tây Ban Nha, Th y Đi n, Thái Lan, Đan M ch, ứ ứ ư ụ ể ạ

b) Hình th c chính th  c ng hòa ứ ể ộ là hình th c quy n l c nhà nứ ề ự ước thu c v  m t s  c  quan do nhânộ ề ộ ố ơ  dân b u ra theo m t nhi m kì nh t đ nh.ầ ộ ệ ấ ị

­ Hình th c chính th  c ng hòa t ng th ng ứ ể ộ ổ ố : Quy n l c đề ự ượ ổc t  ch c theo nguyên t c “ tam quy n ứ ắ ềphân l p” trong đó quy n l p pháp trao cho qu c h i, quy n hành pháp trao cho chính ph  và t  pháp ậ ề ậ ố ộ ề ủ ưtrao cho tòa án nh ng cán cân quy n l c nghiêng v  phía hành phápư ề ự ề

­ Chính th  c ng hòa ngh  viên:  ể ộ ị Cán cân quy n l c   hình th c này nghiêng v  phía l p pháp.ề ự ở ứ ề ậ

­ Chính th  c ng hòa h n h p:  ể ộ ỗ ợ Cán quân quy n l c cân b ng gi a l p pháp và hành pháp.ề ự ằ ữ ậ

­ Chính th  c ng hòa dân ch  nhân dân ể ộ ủ  đượ ổc t  ch c theo nguyên t c t p trung quy n l c. Toàn b  ứ ắ ậ ề ự ộquy n l c nhà nề ự ước đượ ậc t p trung trong tay nhân dân mà đ i di n đó là Qu c h i đ  tránh mâu thu nạ ệ ố ộ ể ẫ  

ch ng ch t thì qu c h i đã có s  phân công lao đ ng h p lý, ch  gi  l i quy n l p pháp và chao quy nồ ấ ố ộ ự ộ ợ ỉ ữ ạ ề ậ ề  hành pháp cho chính ph , trao quy n t  pháp  cho tòa án và vi n ki m sát. Quy n l c nhà nủ ề ư ệ ể ề ự ước được thi t l p theo nguyên t c : đ ng lãnh đ o, nhà nế ậ ắ ả ạ ước qu n lý, nhân dân làm ch ả ủ

­ Nhà nước có ch  quy n chungủ ề

­ Có lãnh th  toàn v n, các b  ph n h p thành Nhà nổ ẹ ộ ậ ợ ước là các đ n v  hành chính không có ch  quy n ơ ị ủ ềriêng

­ Có m t h  th ng c  quan th ng nh t t  trung ộ ệ ố ơ ố ấ ừ ương xu ng đ a phố ị ương

­ Có m t h  th ng pháp lu t và công dân có m t qu c t chộ ệ ố ậ ộ ố ị

b) Hình th c Nhà nứ ước liên bang

­  Có ch  quy n chung đ ng th i cũng có ch  quy n riêng c a t ng nủ ề ồ ờ ủ ề ủ ừ ước thành viên. Bên c nh h  ạ ệ

th ng các c  quan qu n lý chung c a toàn bang thì m i thành viên có m t h  th ng c  quan qu n lý ố ơ ả ủ ỗ ộ ệ ố ơ ảriêng

­ Có hai h  th ng pháp lu t: h  th ng pháp lu t c a các bang thành viên và h  th ng pháp lu t chung ệ ố ậ ệ ố ậ ủ ệ ố ậ

c a toàn bang.ủ

1.3.3 Ch  đ  chính trế ộ ị

Là toàn b  các phộ ương pháp, th  đo n, cách th c mà giai c p th ng tr  dùng đ  th c hi n quy n l c ủ ạ ứ ấ ố ị ể ự ệ ề ựNhà nước

Hai phương pháp chính : là phương pháp dân ch  và phủ ương pháp ph n dân ch ả ủ

­ Phương pháp dân ch :g m dân ch  tr c ti p ( là tham gia tr c ti p c a nhân dân vào gi i quy t các ủ ồ ủ ự ế ự ế ủ ả ế

v n đ  c a Nhà nấ ề ủ ước) và dân ch  đ i di n ( là s  tham gia c a nhân dân thông qua các c  quan đ i ủ ạ ệ ự ủ ơ ạ

di n nh  qu c h i, ngh  vi n, ).ệ ư ố ộ ị ệ

­ Phương pháp ph n dân ch : th  hi n tính đ c tài, c c quy n và có nhi u d ng, đáng chú ý   phả ủ ể ệ ộ ự ề ề ạ ở ươ  ngpháp này phát tri n đ n m c đ  cao tr  thành phể ế ứ ộ ở ương pháp tàn b o, quân phi t và phát xít.ạ ệ

1.4  CH C NĂNG C A NHÀ NỨ Ủ ƯỚC

Ch c năng Nhà nứ ước là nh ng phữ ương hướng, phương di n, ho c m t ho t đ ng ch  y u c a Nhà ệ ặ ặ ạ ộ ủ ế ủ

nước nh m th c hi n các nhi m v  c  b n c a Nhà nằ ự ệ ệ ụ ơ ả ủ ước

Ch c năng c  b n c a Nhà nứ ơ ả ủ ước CHXHCN Vi t Nam đệ ược th  hi n ch  y u các lĩnh v c sau đây:ể ệ ủ ế ự

Ch c năng đ i n i  ứ ố ộ

Th c hi n t t ch c năng t  ch c và qu n lý kinh t : đã chuy n t  n n kinh t  t p trung bao c p sang ự ệ ố ứ ổ ứ ả ế ể ừ ề ế ậ ấ

n n kinh t  hàng hóa nhi u thành ph n v n hành theo c  ch  th  trề ế ề ầ ậ ơ ế ị ường có s  đi u ti t c a Nhà nự ề ế ủ ướ  c.Nhà nước không can thi p sâu vào n n kinh t  mà ch  qu n lý b ng chính sách và pháp lu t. S  thay ệ ề ế ỉ ả ằ ậ ự

đ i c  b n trong nh n th c đã t o s  phát tri n m i v  ch t và lổ ơ ả ậ ứ ạ ự ể ớ ề ấ ượng cho n n kinh t  Vi t Nam.ề ế ệ

Ch c năng gi  v ng an ninh chính tr , tr t t  an toàn xã h i, tr n áp s  ph n kháng c a giai c p bóc ứ ữ ữ ị ậ ự ộ ấ ự ả ủ ấ

l t đã b  l t đ  và âm m u ph n cách m ng khác.ộ ị ậ ổ ư ả ạ

Ch c năng t  ch c và qu n lý văn hóa, giáo d c khoa h c và công ngh  Nhà nứ ổ ứ ả ụ ọ ệ ước CHXHCN Vi t ệNam đang c  g ng xây d ng m t n n văn hóa, giáo d c tiên ti n, đ m đà b n s c dân t c. Coi công ố ắ ự ộ ề ụ ế ạ ả ắ ộngh  là m t lĩnh v c mũi nh n đ   t o s  đ t phá cho n n kinh t  Vi t Nam.ệ ộ ự ọ ể ạ ự ộ ề ế ệ

Ch c năng b o v  tr t t  pháp lu t xã h i ch  nghĩa, b o v  các quy n và l i ích c  b n c a công ứ ả ệ ậ ự ậ ộ ủ ả ệ ề ợ ơ ả ủdân

Ch c năng đ i ngo i  ứ ố ạ          

Ch c năng b o v  T  qu c xã h i ch  nghĩa: Nhà nứ ả ệ ổ ố ộ ủ ước luôn nêu cao tinh th n c nh giác trầ ả ước nh ng ữ

âm m u và hành đ ng ch ng phá chính quy n Vi t Nam c a các th  l c ph n đ ng và thù đ ch.ư ộ ố ề ệ ủ ế ự ả ộ ị

Ch c năng m  r ng quan h  v i các nứ ở ộ ệ ớ ước, các t  ch c qu c t  và khu v c trên c  s  tôn tr ng đ c ổ ứ ố ế ự ơ ở ọ ộ

l p ch  quy n và toàn v n lãnh th , không can thi p vào công vi c n i b  c a nhau, bình đ ng và ậ ủ ề ẹ ổ ệ ệ ộ ộ ủ ẳcùng có l i,  ng h  và góp ph n tích c c vào phong trào đ u tranh c a nhân dân trên th  gi i vì hòa ợ ủ ộ ầ ự ấ ủ ế ớbình, đ c l p dân ch  và ti n b  xã h i.ộ ậ ủ ế ộ ộ

1.5 B  MÁY NHÀ NỘ ƯỚC CHXHCN VI T NAMỆ

1.5.1 . Qu c h iố ộ

“ Qu c h i là c  quan đ i bi u cao nh t c a  ố ộ ơ ạ ể ấ ủ Nhân dân, c  quan quy n l c nhà n c cao nh t c a  ơ ề ự ướ ấ ủ

n ướ c C ng hòa xã h i ch  nghĩa Vi t Nam” ( đi u 69 Hi n pháp 2013) ộ ộ ủ ệ ề ế

Qu c h i là c  quan nhà nố ộ ơ ước duy nh t   nấ ở ước ta do c  tri c  nử ả ước b u ra theo nguyên t c ph  thông,ầ ắ ổ  bình đ ng, tr c ti p, b  phi u kín. Quy n h n c a Qu c h i bao g m:ẳ ự ế ỏ ế ề ạ ủ ố ộ ồ

­ Quy n l p hi n và l p phápề ậ ế ậ

­ Quy n quy t đ nh nh ng công vi c quan tr ng c a đ t nề ế ị ữ ệ ọ ủ ấ ước

­ Quy n giám sát t i cao đ i v i toàn b  ho t đ ng c a nhà nề ố ố ớ ộ ạ ộ ủ ước

C  c u t  ch c c a Qu c h i bao g m:  y ban thơ ấ ổ ứ ủ ố ộ ồ Ủ ường v  Qu c h i, H i đ ng nhân dân t c c a ụ ố ộ ộ ồ ộ ủ

Qu c h i, các  y ban c a Qu c h i(  y ban pháp lu t,  y ban kinh t  và ngân sách,  y ban qu c ố ộ Ủ ủ ố ộ Ủ ậ Ủ ế Ủ ốphòng và an ninh,  y ban văn hóa và giáo d c… ) và đ i bi u Qu c h i.Ủ ụ ạ ể ố ộ

Ho t đ ng ch  y u c a Qu c h i thông qua các kì h p thạ ộ ủ ế ủ ố ộ ọ ường xuyên, m i năm hai l n do  y ban ỗ ầ Ủ

thường v  Qu c h i tri u t p. Nhi m kì c a Qu c h i là 5 năm.ụ ố ộ ệ ậ ệ ủ ố ộ

1.5.2.  Ch  t ch nủ ị ước

“ Ch  t ch n ủ ị ướ c là ng ườ ứ i đ ng đ u nhà n ầ ướ c, thay m t n ặ ướ c C ng hòa xã h i ch  nghĩa Vi t Nam  ộ ộ ủ ệ

v  đ i n i và đ i ngo i” ( đi u 86 Hi n pháp 2013) ề ố ộ ố ạ ề ế  Quy n h n và nhi m v  c a Ch  t ch nề ạ ệ ụ ủ ủ ị ước bao 

Chính ph  , trủ ước h t là c  quan ch p hành c a Qu c h i,do Qu c h i thành l p, có nhi m v  t  ế ơ ấ ủ ố ộ ố ộ ậ ệ ụ ổ

ch c th c hi n Hi n pháp, Lu t, Pháp l nh, Ngh  quy t c a Qu c h i. Là c  quan đ ng đ u h  th ngứ ự ệ ế ậ ệ ị ế ủ ố ộ ơ ứ ầ ệ ố  các c  quan hành chính c a nhà nơ ủ ước, Chính Ph  có nhi m v  qu n lí, đi u hành toàn b  m i m t đ iủ ệ ụ ả ề ộ ọ ặ ờ  

s ng c a đ t nố ủ ấ ước

T  ch c c a Chính ph   g m có Th  tổ ứ ủ ủ ồ ủ ướng, các phó Th  tủ ướng, các b  Trộ ưởng và các thành viên khác c a chính ph  không nh t thi t là đ i bi u Qu c h i.ủ ủ ấ ế ạ ể ố ộ

Th  tủ ướng là ngườ ứi đ ng đ u Chính ph  , ch u trách nhi m trầ ủ ị ệ ước Qu c h i, và báo cáo công tác trố ộ ướ  c

Qu c h i,  y ban thố ộ Ủ ường v  Qu c h i, Ch  t ch nụ ố ộ ủ ị ước

B  trộ ưởng là ngườ ứi đ ng đ u m t ngành, m t lĩnh v c qu n lí, ch u trách nhi m qu n lí c a nhà nầ ộ ộ ự ả ị ệ ả ủ ướ  c

v  ngành, lĩnh v c mà B  ph  trách trên ph m vi c  nề ự ộ ụ ạ ả ước

1.5.4 Tòa án nhân dân và Vi n ki m soát nhân dân.ệ ể

“ Tòa án nhân dân là c  quan xét x  c a nơ ử ủ ước C ng hòa xã h i ch  nghĩa Vi t Nam, th c hi n quy n ộ ộ ủ ệ ự ệ ề

t  pháp” ( khoanr1, đi u 102, Hi n pháp 2013) trong các lĩnh v c hình s , dân s , kinh t , lao đ ng, ư ề ế ự ự ự ế ộhành chính. H  th ng Tòa án nệ ố ước ta bao g m: Tòa án nhân dân t i cao, các Tòa án nhân dân c p t nh, ồ ố ấ ỉthành ph  tr c thu c trung ố ự ộ ương; các tòa án nhân dân c p huy n, qu n , thành ph  thu c t nh, th  xã; ấ ệ ậ ố ộ ỉ ịcác tòa án quân s  Trong trự ường h p đ c bi t Qu c h i có th  quy t đ nh thành l p tòa án đ c bi t. ợ ặ ệ ố ộ ể ế ị ậ ặ ệTòa án nhân dân có nhi m v  b o v  công lý, b o v  quy n con ngệ ụ ả ệ ả ệ ề ười, quy n công dân, b o v  ch  ề ả ệ ế

đ  xã h i ch  nghĩa , b o v  l i ích c a Nhà nộ ộ ủ ả ệ ợ ủ ước, quy n và l i ích h p pháp c a t  ch c, cá nhân. ề ợ ợ ủ ổ ứ

Th m phán do Ch  t ch nẩ ủ ị ước b  nhi m theo đ  ngh  c a h i đ ng th m phán; H i th m nhân dân là ổ ệ ề ị ủ ộ ồ ẩ ộ ẩ

nh ng ngữ ười do H i đ ng nhân dân b u ra theo nhi m k  nh t đ nh. Trong quá trình xét x , các th m ộ ồ ầ ệ ỳ ấ ị ử ẩphán và h i th m có quy n bình đ ng ngang nhau, đ c l p và ch  tuân theo pháp lu t.ộ ẩ ề ẳ ộ ậ ỉ ậ

­ “ Vi n ki m sát nhân dân th c hành quy n công t , ki m sát ho t đ ng t  pháp” ( kho n 1, đi u 107 ệ ể ự ề ố ể ạ ộ ư ả ề

Hi n pháp 2013). H  th ng Vi n ki m sát nhân dân bao g m: Vi n ki m sát nhân dân t i cao, Vi n ế ệ ố ệ ể ồ ệ ể ố ệ

ki m sát nhân dân t nh, thành ph  tr c thu c trung ể ỉ ố ự ộ ương; Vi n ki m sát nhân dân huy n, qu n, thành ệ ể ệ ậ

ph  thu c t nh, th  xã; Vi n ki m sát quân s Vi n ki m sát nhân dân do Vi n trố ộ ỉ ị ệ ể ự ệ ể ệ ưởng lãnh đ o. Vi n ạ ệ

trưởng Vi n ki m sát nhân dân c p dệ ể ấ ưới ch u s  lãnh đ o c a Vi n trị ự ạ ủ ệ ưởng Vi n ki m sát nhân dân ệ ể

c p trên. Vi n trấ ệ ưởng Vi n ki m sát nhân dân đ a phệ ể ị ương và Vi n trệ ưởng Vi n ki m sát quân s  các ệ ể ự

c p ch u s  lãnh đ o th ng nh t c a Vi n trấ ị ự ạ ố ấ ủ ệ ưởng ki m sát nhân dân t i cao. Vi n ki m sát nhân dân ể ố ệ ế

có nhi m v  b o v  pháp lu t , b o v  quy n l i c a con ngệ ụ ả ệ ậ ả ệ ề ợ ủ ười, quy n công dân, b o v  ch  đ  xã ề ả ệ ế ộ

h i ch  nghĩa, b o v  l i ích c a Nhà nộ ủ ả ệ ợ ủ ước, quy n và l i ích h p pháp c a t  ch c , cá nhân góp ề ợ ợ ủ ổ ứ

ph n b o đ m pháp lu t đầ ả ả ậ ược ch p hành nghiêm ch nh và th ng nh t.ấ ỉ ố ấ

1.5.5 . H i đ ng nhân dân và  y ban nhân dânộ ồ Ủ

“H i đ ng nhân dân là c  quan quy n l c   đ a ph ộ ồ ơ ề ự ở ị ươ ng, đ i di n cho ý chí , nguy n v ng và quy n  ạ ệ ệ ọ ề làm ch  c a Nhân dân, do Nhân dân đ a ph ủ ủ ị ươ ng b u ra, ch u trách nhi m tr ầ ị ệ ướ c nhân dân đ a ph ị ươ ng 

và c  quan nhà n ơ ướ ấ c c p trên” ( đi u 113 Hi n Pháp 2013) ề ế  Nhi m v  và quy n h n c a H i đ ng ệ ụ ề ạ ủ ộ ồnhân dân được th  hi n :ể ệ

\­ Quy t đ nh các ch  trế ị ủ ương, bi n pháp quan tr ng đ  xây d ng và phát tri n đ a phệ ọ ể ự ể ị ương

­ B o đ m th c hi n các quy đ nh c a các c  quan nhà nả ả ự ệ ị ủ ơ ướ ấc c p trên

­ Giám sát ho t đ ng c a các c  quan nhà nạ ộ ủ ơ ước cùng c p, giám sát vi c tuân theo pháp lu t c a các cấ ệ ậ ủ ơ quan nhà nước, các t  ch c và công dân   đ a phổ ứ ở ị ương

“ y ban nhân dân   c p chính quy n đ a ph Ủ ở ấ ề ị ươ ng do H i đ ng nhân dân cùng c p b u là c  quan  ộ ồ ấ ầ ơ

ch p hành c a H i đ ng nhân dân và c  quan hành chính nhà n ấ ủ ộ ồ ơ ướ ấ c c p trên” ( kho n 1, đi u 114  ả ề

Nh ng nguyên nhân làm phát sinh ra nhà nữ ước cũng chính là nguyên nhân d n đ n s  ra đ i c a pháp ẫ ế ự ờ ủ

lu t. Trong xã h i c ng s n nguyên th y, nh ng t p quán và tín đi u tôn giáo đã là nh ng quy ph m ậ ộ ộ ả ủ ữ ậ ề ữ ạ

xã h i phù h p đ  đi u ch nh m i quan h  xã h i lúc đó,, vì chúng ph n ánh trình đ  phát tri n kinh tộ ợ ể ề ỉ ố ệ ộ ả ộ ể ế 

xã h i c a ch  đ  c ng s n nguyên th y.ộ ủ ế ộ ộ ả ủ

Khi ch  đ  t  h u xu t hi n và xã h i đã phân chia thành giai c p thì nh ng t p quán đó không còn ế ộ ư ữ ấ ệ ộ ấ ữ ậphù h p và c n thi t ph i có m t quy ph m m i đ  thi t l p cho xã h i m t “ tr t t ”.Quy ph m đó ợ ầ ế ả ộ ạ ớ ể ế ậ ộ ộ ậ ự ạ

ch  th  hi n ý chí và l i ích giai c p th ng tr , đó là quy ph m pháp lu t. H  th ng pháp lu t c a các ỉ ể ệ ợ ấ ố ị ạ ậ ệ ố ậ ủ

nước được hình thành t ng bừ ước ph  thu c vào đi u ki n và hoàn c nh c a m i nụ ộ ề ệ ả ủ ỗ ước . H  th ng ệ ốthay đ i n i dung và nâng chúng lên thành quy ph m pháp lu t, đó là các văn b n do các c  quan nhà ổ ộ ạ ậ ả ơ

nước ban hành nh m c ng c  ch  đ  chính tr  và quy đ nh đ c quy n cho giai c p th ng tr ằ ủ ố ế ộ ị ị ặ ề ấ ố ị

Nh  v y, pháp lu t là h  th ng các quy ph m do nhà nư ậ ậ ệ ố ạ ước ban hành th  hi n ý chí c a giai c p th ngể ệ ủ ấ ố  

tr , nó hoàn toàn khác v i các quy ph m xã h i (bao g m ch  y u là các t p quán) th  hi n ý chí c a ị ớ ạ ộ ồ ủ ế ậ ể ệ ủ

t t c  m i ngấ ả ọ ười. Pháp lu t ra đ i cùng v i nhà nậ ờ ớ ước, pháp lu t là công c  s c bén th c hi n quy n ậ ụ ắ ự ệ ề

l c nhà nự ước , duy trì đ a v  và b o v  l i íchc a giai c p th ng tr  Nhà nị ị ả ệ ợ ủ ấ ố ị ước ban hành ra pháp lu t vàậ  

đ m b o đả ả ươc th c hi n, c  hai đ u là s n ph m c a đ u tranh giai c p.ự ệ ả ề ả ẩ ủ ấ ấ

Tóm l i, nhà nạ ước và pháp lu t cùng xu t hi n   giai đo n phát tri n kinh t  nh t đ nh, giai đo n g n ậ ấ ệ ở ạ ể ế ấ ị ạ ắ

li n v i s  ra đ i c a ch  đ  t  h u v  t  li u s n xu t, phân chia xã h i thành giai c p. S  t n t i ề ớ ự ờ ủ ế ộ ư ữ ề ư ệ ả ấ ộ ấ ự ồ ạ

và phát tri n c a nhà nể ủ ước và pháp lu t g n li n s  t n t i và phát tri n c a giai c p và đ u tranh giaiậ ắ ề ự ồ ạ ể ủ ấ ấ  

c p. L ch s  đã tr i qua các ki u nhà nấ ị ử ả ể ước và pháp lu t : chi m h u nô l , phong ki n, t  s n và xã ậ ế ữ ệ ế ư ả

h i ch  nghĩa.S  thay th  ki u nhà nộ ủ ự ế ể ước và pháp lu t này b ng ki u nhà nậ ằ ể ước và pháp lu t khác ti n ậ ế

b  h n là m t quy lu t t t y u c a s  thay th  hình thái kinh t  xã h i này b ng hình thái kinh t  xã ộ ơ ộ ậ ấ ế ủ ự ế ế ộ ằ ế

Pháp lu t là nh ng quy t c x  s  chung b t bu c đ i v i m i ngậ ữ ắ ử ự ắ ộ ố ớ ọ ười, do nhà nước ban hành và được 

b o đ m th c hi n b ng s c m nh cả ả ự ệ ằ ứ ạ ưỡng ch  c a nhà nế ủ ước. Do v y , pháp lu t mang tính giai c p ậ ậ ấsâu s c, là công c  đ  th c hi n th ng tr  giai c p.ắ ụ ể ự ệ ố ị ấ

2.2.2. B n ch t xã h iả ấ ộ

Pháp lu t do nhà nậ ước ban hành, đ i di n chính th c c a toàn xã h i nên nó còn mang tính ch t xã h i.ạ ệ ứ ủ ộ ấ ộ  Bên c nh th  hi n ý chí c a giai c p th ng tr  còn th  hi n nguy n v ng dân ch  và l i ích c a các ạ ể ệ ủ ấ ố ị ể ệ ệ ọ ủ ợ ủ

giai c p t ng l p khác trong xã h i.Pháp lu t là công c  đ  đi u ch nh hành vi c u con ngấ ầ ớ ộ ậ ụ ể ề ỉ ả ườ ữi h u 

hi u nh t.T  đó , pháp lu t tr  thành thệ ấ ừ ậ ở ước đo c a hành vi con ngủ ười, duy trì tr t t  trong xã h i.ậ ự ộ

* Tính m  c a pháp lu t ở ủ ậ

Pháp lu t không ph i là h  th ng b t bi n mà nó luôn đậ ả ệ ố ấ ế ược thay th , s a đ i, b  sung cho phù h p đế ử ổ ổ ợ ể 

đi u ch nh các quan h  xã h i phát sinh.ề ỉ ệ ộ

*Tính dân t c c a pháp lu t ộ ủ ậ

M c dù do giai c p th ng tr  ban hành và ph i phù h p v i ý chí c a giai c p th ng tr  nh ng pháp ặ ấ ố ị ả ợ ớ ủ ấ ố ị ư

lu t luôn ph n ánh nh ng suy nghĩ, t  tậ ả ữ ư ưởng, phong t c, truy n th ng, đ c đi m l ch s , đi u ki n đ aụ ề ố ặ ể ị ử ệ ệ ị  

lý và trình đ  văn hóa c a m i dân t c vào h  th ng pháp lu t c a mình.ộ ủ ỗ ộ ệ ố ậ ủ

Khái ni m Pháp lu t ệ ậ : Là h  th ng các quy t c x  s  do nhà nệ ố ắ ử ự ước ban hành ho c th a nh n và đ m ặ ừ ậ ả

b o th c hi n, th  hi n ý chí c a giai c p th ng tr  trong xã h i, nh m đi u ch nh các quan h  xã hôi ả ự ệ ể ệ ủ ấ ố ị ộ ằ ề ỉ ệphát tri n phù h p v i l i ích c a giai c p mình.ể ợ ớ ợ ủ ấ

2.3. THU C TÍNH C A PHÁP LU TỘ Ủ Ậ

Thu c tính: là nh ng tính ch t , d u hi u riêng c a s  v t, hi n tộ ữ ấ ấ ệ ủ ự ậ ệ ượng đ  phân bi t s  v t này v i s  ể ệ ự ậ ớ ự

v t khác. Thu c tính pháp lu t là nh ng tính ch t, d u hi u riêng đăc tr ng c a Pháp lu t.ậ ộ ậ ữ ấ ấ ệ ư ủ ậ

a) Tính quy ph m ph  bi n ( tính b t bu c chung)ạ ổ ế ắ ộ

Pháp lu t là h  th ng các quy t c x  s , nói lên gi i h n c n thi t mà nhà nậ ệ ố ắ ử ự ớ ạ ầ ế ước quy đ nh đ  m i ị ể ọ

người có th  x  s  m t cách t  do trong khuôn kh  cho phép, vể ử ự ộ ự ổ ượt qua gi i gi i h n đó là trái v i ớ ớ ạ ớpháp lu t. Nh ng quy t c x  s  đ u là khuôn m u hành vi mà m i ch  th  đ u ph i tuân theo b t k  ậ ữ ắ ử ự ề ẫ ọ ủ ể ề ả ấ ể

h  thu c dòng h , gi i tính, dân t c, tôn giáo nào  Do đó pháp lu t mang tính quy ph m ph  bi n, tínhọ ộ ọ ớ ộ ậ ạ ổ ế  quy ph m ph  bi n, tính b t bu c chung.ạ ổ ế ắ ộ

lu t đó. Văn b n pháp lu t đậ ả ậ ược vi t b ng l i văn rõ ràng, ng n g n, không đa nghĩa, d  hi u và có ế ằ ờ ắ ọ ễ ể

c u trúc th  t  t  hi n pháp­ lu t­ các văn b n dấ ứ ự ừ ế ậ ả ưới lu t.ậ

c) Tính được b o đ m th c hi n b ng nhà nả ả ự ệ ằ ướ c

Nhà nước ban hành ra pháp lu t thì Nhà nậ ước ph i b o đ m đ  pháp lu t đả ả ả ể ậ ược th c hi n. Pháp lu t ự ệ ậ

được nhà nước b o đ m m t cách đ y đ  nh t thông qua 4 phả ả ộ ầ ủ ấ ương di n:ệ

­ V  v t ch t: Nhà nề ậ ấ ước n m trong tay quy n l c kinh t , có đ y đ  v t ch t , ti n đ  th c hi n ắ ề ự ế ầ ủ ậ ấ ề ể ự ệpháp lu t, đ a pháp lu t vào cu c s ng.ậ ư ậ ộ ố

­ V  m t t  tề ặ ư ưởng: Nhà nước có m t h  th ng phộ ệ ố ương ti n thông tin đ i chúng làm công tác t  ệ ạ ư

tưởng, truy n bá pháp lu t đ  làm nhân dân bi t, hi u, tin và t  đó tuân theo pháp lu t.ề ậ ể ế ể ừ ậ

­ V  m t t  ch c: Nhà nề ặ ổ ứ ước có b  máy v i các c  quan hành pháp, t  pháp và m t đ i ngũ cán b  ộ ớ ơ ư ộ ộ ộcông ch c đ a pháp lu t vào đ i s ng và t o đi u ki n giúp đ  b ng bi n pháp đ  m i ch  th  có ứ ư ậ ờ ố ạ ề ệ ỡ ằ ệ ể ọ ủ ể

t  và m c tiêu mong mu n.Ch c năng đi u ch nh chia thành hai ch c năng:ự ụ ố ứ ề ỉ ứ

Ch c năng tĩnh: là s  ghi nh n c ng c  nh ng quan h  xã h i c  b n, trong đó quy đ nh cho các ch  ứ ự ậ ủ ố ữ ệ ộ ơ ả ị ủ

th  pháp lu t có nghĩa v  ph i ki m ch  nh ng hành đ ng nh t đ nh ( nghĩa là không th c hi n các ể ậ ụ ả ề ế ữ ộ ấ ị ự ệhành vi mà pháp lu t c m)ậ ấ

Ch c năng đ ng: đứ ộ ược th c hi n ch  y u b ng phự ệ ủ ế ằ ương ti n pháp lý bu c các ch  th  ph i ti n hành ệ ộ ủ ể ả ế

th c hi n các nghĩa v  c a mình m t cách tích c c ch  đ ng ( ví d  t  giác n p thu  khi ti n hành ự ệ ụ ủ ộ ự ủ ộ ụ ự ộ ế ế

ho t đ ng s n xu t kinh doanh, th c hi n nghãi v  quân s , )ạ ộ ả ấ ự ệ ụ ự

2.4.2 Ch c năng b o v ứ ả ệ

Pháp lu t đi u ch nh nh ng quan h  xã h i c  b n thì đ ng th i pháp lu t cũng b o v  nh ng quan ậ ề ỉ ữ ệ ộ ơ ả ồ ờ ậ ả ệ ữ

h  xã h i đó trệ ộ ước m i hành vi xâm ph m c a các ch  th  b ng cách quy đ nh trong pháp lu t nh ng ọ ạ ủ ủ ể ằ ị ậ ữhình ph t đ i v i nh ng ch  th  vi ph m nh m t o ra m t tr t t  xã h i.ạ ố ớ ữ ủ ể ạ ằ ạ ộ ậ ự ộ

2.4.3 Ch c năng giáo d c.ứ ụ

Pháp lu t là thậ ước đo hành vi c a con ngủ ười, hướng con ngườ ới t i nh ng t  cách x  s  h p lý phù ữ ư ử ự ợ

h p v i quy đ nh c a pháp lu t. Pháp lu t hợ ớ ị ủ ậ ậ ướng con ngườ ới t i nh ng cách x  s  h p lý, phù h p v i ữ ử ự ợ ợ ớcách x  s  ghi trong quy ph m pháp lu t, phù h p v i l i ích c a b n thân và toàn xã hôi.ử ự ạ ậ ợ ớ ợ ủ ả

2.5 HÌNH THÚC C A PHÁP LU TỦ Ậ

2.5.1 T p quán phápậ

T p quán pháp là hình th c nhà nậ ứ ước th a nh n m t s  t p quán đã l u truy n trong xã h i phù h p ừ ậ ộ ố ậ ư ề ộ ợ

v i l i ích c a giai c p th ng tr , nâng chúng thành các quy t c x  s  chung đớ ợ ủ ấ ố ị ắ ử ự ược nhà nước đ m b o ả ả

th c hi n b ng bi n pháp cự ệ ằ ệ ưỡng ch  b t bu c.T p quan pháp là hình th c pháp lu t xu t hi n s m ế ắ ộ ậ ứ ậ ấ ệ ớ

nh t    th i kì c  x a, trong xã h i phát tri n ch m ch p, đấ ở ờ ổ ư ộ ể ậ ạ ượ ử ục s  d ng nhi u trong các nhà nề ước 

ch  nô và phong ki n.Trong nhà nủ ế ướ ư ảc t  s n hình th c này v n đứ ẫ ượ ử ục s  d ng, nh t là   các nấ ở ước có 

ch  đ  quân ch ế ộ ủ

Vì t p quán pháp hình thành m t cách t  phát, ít bi n đ i và có tính c c b , cho nên hình th c t p quánậ ộ ự ế ổ ụ ộ ứ ậ  pháp v  nguyên t c không phù h p v i b n ch t c a pháp lu t xã h i ch  nghĩa. Tuy v y, cũng có ề ắ ợ ớ ả ấ ủ ậ ộ ủ ậ

m t s  t p quán th  hi n truy n th ng và đ o đ c dân t c, có tác d ng t t trong vi c phát huy và b o ộ ố ậ ể ệ ề ố ạ ứ ộ ụ ố ệ ả

v  n n văn hóa dân t c. Nhà nệ ề ộ ước xã h i ch  nghĩa v n th a nh n m t s  t p quán ti n b  tùy   m cộ ủ ẫ ừ ậ ộ ố ậ ế ộ ở ứ  

đ  r t h n ch ộ ấ ạ ế

2.5.2. Ti n l  phápề ệ

Ti n l  pháp là hình th c nhà nề ệ ứ ước th a nh n các quy t đ nh c a c  quan hành chính hay c  quan xét ừ ậ ế ị ủ ơ ơ

x  khi gi i quy t các v  vi c c  th  làm khuôn m u áp d ng đ i v i các v  vi c tử ả ế ụ ệ ụ ể ẫ ụ ố ớ ụ ệ ương t  Hình th cự ứ  này đượ ử ục s  d ng trong các nhà nước phong ki n m t cách r ng rãi và hi n nay nó v n chi m v  trí ế ộ ộ ệ ẫ ế ịquan tr ng trong pháp lu t t  s n ( đ c bi t trong dân lu t Anh, M , )ọ ậ ư ả ặ ệ ậ ỹ

Cũng gi ng nh  t p quán pháp, ti n l  pháp hình thành không ph i do c  quan l p pháp , nó đố ư ậ ề ệ ả ơ ậ ược 

xu t hi n t  ho t đ ng c a c  quan hành pháp và t  pháp.Do v y, hình th c pháp lu t này thấ ệ ừ ạ ộ ủ ơ ư ậ ứ ậ ường d  ễ

t o ra s  tùy ti n, không phù h p v i nguyên t c pháp ch  đòi h i ph i tôn tr ng nguyên t c t i cao ạ ự ệ ơ ớ ắ ế ỏ ả ọ ắ ố

c a lu t và s  phân đ nh quy n h n c a c  quan l p pháp, hành pháp và t  pháp.Nó hoàn toàn không ủ ậ ự ị ề ạ ủ ơ ậ ưphù h p v i hình th c c a pháp lu t xã h i ch  nghĩa.ợ ớ ứ ủ ậ ộ ủ

2.5.3 Văn b n pháp lu tả ậ

Văn b n pháp lu t là văn b n do c  quan nhà nả ậ ả ơ ước có th m quy n ban hành, trong đó qui đ nh nh ng ẩ ề ị ữquy t c x  s  chung cho m i ngắ ử ự ọ ười, được áp d ng nhi u l n trong đ i s ng xã h i. Các văn b n pháp ụ ề ầ ờ ố ộ ả

lu t đậ ược ban hành theo m t trình t , cách th c nh t đ nh, trong đó có ch a đ ng các qui ph m c  th  ộ ự ứ ấ ị ứ ự ạ ụ ể

nh m đi u ch nh các quan h  xã h i nh t đ nh nào đó.ằ ề ỉ ệ ộ ấ ị

Pháp lu t xã h i ch  nghĩa có h  th ng các văn b n th ng nh t đậ ộ ủ ệ ố ả ố ấ ược xây d ng theo nguyên t c pháp ự ắ

ch  xã h i ch  nghĩa, tôn tr ng t i cao c a lu t. H  th ng các văn b n pháp lu t ngày càng đế ộ ủ ọ ố ủ ậ ệ ố ả ậ ược xây 

d ng hoàn ch nh đ ng b  v i kĩ thu t cao, th  hi n s  ti n b  c a hình th c văn b n pháp lu t.ự ỉ ồ ộ ớ ậ ể ệ ự ế ộ ủ ứ ả ậ

2.6 QUY PH M PHÁP LU TẠ Ậ

2.6.1 Khái ni m quy ph m pháp lu tệ ạ ậ

+ Quy ph m pháp lu t trạ ậ ước h t là qui ph m xã h i vì v y nó mang tính ch t v n có c a m t qui ế ạ ộ ậ ấ ố ủ ộ

ph m xã h i: là qui t c x  s  chung, là tiêu chu n đánh giá hành vi c a con ngạ ộ ắ ử ự ẩ ủ ười. Thông qua quy 

ph m pháp lu t ta bi t đạ ậ ế ược ho t đ ng nào có ý nghĩa pháp lý, ho t đ ng nào không có ý nghĩa pháp ạ ộ ạ ộ

lý, ho t đ ng nào phù h p v i pháp lu t, ho t đ ng nào trái v i pháp lu t, Ví d  đ  bi t đau là ho t ạ ộ ợ ớ ậ ạ ộ ớ ậ ụ ể ế ạ

đ ng tình c m, đâu là ho t đ ng c a pháp lu t chúng ta c n ph i căn c  vào quy ph m ph m pháp ộ ả ạ ộ ủ ậ ầ ả ứ ạ ạ

lu t.ậ

+ Quy ph m pháp lu t ch  do nhà nạ ậ ỉ ước đ t ra ho c phê chu n đặ ặ ẩ ược đ m b o th c hi n b ng các bi nả ả ự ệ ằ ệ  pháp cưỡng ch  nhà nế ước. Nhà nướ ậc l p ra m t h  th ng các c  quan chuyên môn đ  đ m b o cho ộ ệ ố ơ ể ả ảpháp lu t đậ ược th c hi n m t cách đúng đ n và tri t đ  Ch  th  nào vi ph m các quy ph m pháp ự ệ ộ ắ ệ ể ủ ể ạ ạ

lu t có th  b  truy c u trách nhi m pháp lý.ậ ể ị ứ ệ

+ Quy ph m pháp lu t là qui t c x  s  mang tính b t bu c  chung. Quy ph m pháp lu t đạ ậ ắ ử ự ắ ộ ạ ậ ược đ t ra ặkhông ph i cho m t ch  th  c  th  mà cho các ch  th  không xác đ nh.Tính b t bu c chung c a quy ả ộ ủ ể ụ ể ủ ể ị ắ ộ ủ

ph m pháp lu t đạ ậ ược hi u là b t bu c đ i v i tát c  m i ch  th ( t  ch c, cá nhân) n m trong hoàn ể ắ ộ ố ớ ả ọ ủ ể ổ ứ ằ

c nh, đi u ki n mà quy ph m pháp lu t đó quy đ nh.ả ề ệ ạ ậ ị

+ Quy ph m pháp lu t đạ ậ ượ ử ục s  d ng nhi u l n trong cu c s ng cho đ n khi nó b  thay đ i ho c h y ề ầ ộ ố ế ị ổ ặ ủ

b , vì nó đỏ ược đ t ra không ph i đ  đi u ch nh m t m i quan h  xã h i c  th  mà đ  đi u ch nh m t ặ ả ể ề ỉ ộ ố ệ ộ ụ ể ể ề ỉ ộquan h  xã h i chung, nghĩa là nó đệ ộ ượ ử ục s  d ng trong t t c  m i trấ ả ọ ường h p khi xu t hi n hoàn ợ ấ ệ

c nh , đi u ki n đã đả ề ệ ược nó d  li u.ư ệ

+ N i dung c a m i quy ph m pháp lu t đ u th  hi n hai m t: cho phép và b t bu c, quy ph m pháp ộ ủ ỗ ạ ậ ề ể ệ ặ ắ ộ ạ

lu t là quy t c x  s  trong đó ch  ra quy n và nghĩa v  pháp lý c a các bên tham gia quan h  xã h i màậ ắ ử ự ỉ ề ụ ủ ệ ộ  

nó đi u ch nh. Quy ph m pháp lu t v a mang tính xã h i( duy trì , b o v  đ i s ng c ng đ ng nói ề ỉ ạ ậ ừ ộ ả ệ ờ ố ộ ồchung) v a mag tính giai c p( th  hi n ý chí c a giai c p và b o v  l i ích c a gia c p công nhân và ừ ấ ể ệ ủ ấ ả ệ ợ ủ ấnhân dân lao đ ng).ộ

Tóm l i, quy ph m xã h i ch  nghĩa là quy t c x  s  mang tính b t bu c chung do Nhà nạ ạ ộ ủ ắ ử ự ắ ộ ước đ t ra ặ

ho c phê chu n th  hi n ý chí và b o v  l i ích c a giai c p công nhân , nhân dân lao đ ng , đ  đi u ặ ẩ ể ệ ả ệ ợ ủ ấ ộ ể ề

ch nh các quan h  xã h i vì s  nghi p xây d ng và b o v  t  qu c xã h i ch  nghĩa.ỉ ệ ộ ự ệ ự ả ệ ổ ố ộ ủ

2.6.2 C   c u c a quy ph m pháp lu tơ ấ ủ ạ ậ

Thông thường quy ph m pháp lu t đạ ậ ược hình thành t  ba b  ph n: gi  đ nh, quy đ nh và tài ch ừ ộ ậ ả ị ị ế

a) Gi  đ nhả ị

Gi  đ nh là m t b  ph n c a quy ph m pháp lu t nêu lên nh ng hoàn c nh, đi u ki n có th  x y ra ả ị ộ ộ ậ ủ ạ ậ ữ ả ề ệ ể ảtrong cu c s ng mà con ngộ ố ườ ặi g p ph i vf c n ph i x  s  ( hành đ ng ho c không hành đ ng) theo ả ầ ả ử ự ộ ặ ộ

nh ng quy đ nh c a nhà nữ ị ủ ước . Trong gi  đ nh còn n u c  ch  th  ( cá nhân hay t  ch c) nào   hoàn ả ị ế ả ủ ể ổ ứ ở

c nh đi u ki n đó.Ví d : đi m b kho n 1 đi u 21 Lu t thu  thu nh p cá nhân 2007, s a đ i b  sung ả ề ệ ụ ể ả ề ậ ế ậ ử ổ ổnăm 2012 quy đ nh: “ị  Cá nhân có thu nh p ch u thu  có trách nhi m kê khai n p thu  vào thu  vào  ậ ị ế ệ ộ ế ế ngân sách nhà n ướ c  và quy t toán thu  theo quy đ nh c a pháp lu t ế ế ị ủ ậ ”  đây b  ph n gi  đ nh là “ Cá Ở ộ ậ ả ịnhân có thu nh p ch u thu ” .ậ ị ế

Gi  đ nh là b  ph n không th  thi u đả ị ộ ậ ể ế ược trong quy ph m pháp lu t. N u thi u gi  đ nh thì quy ạ ậ ế ế ả ị

ph m pháp lu t tr  nên vô nghĩa , b i l  t  gi  đ nh chúng ta bi t đạ ậ ở ở ẽ ừ ả ị ế ược ai ? ( t  ch c nào) khi   hoàn ổ ứ ở

c nh đi u ki n nào? ả ề ệ Thì ph i x  s  theo quy đ nh c a nhà nả ử ự ị ủ ước. Nh ng ch  th , hoàn c nh đi u ki nữ ủ ể ả ề ệ  nêu trong ph n gi  đ nh ph i rõ ràng chính xác , sát v i th c t , tránh tình tr ng nêu m p m , khó hi uầ ả ị ả ớ ự ế ạ ậ ờ ể  

d n đ n kh  năng không hi u đẫ ế ả ể ược ho c hi u sai l ch n i dung c a quy ph m pháp lu t.ặ ể ệ ộ ủ ạ ậ

Gi  đ nh c a pháp lu t có th  đ n gi n ( ch  nêu m t hoàn c nh, đi u ki n) ho c có th  ph c t p ả ị ủ ậ ể ơ ả ỉ ộ ả ề ệ ặ ể ứ ạ( nêu nhi u hoàn c nh đi u ki n) n u g p ph i ch  th  c n ph i x  s  theo nh ng quy đ nh c a nhà ề ả ề ệ ế ặ ả ủ ể ầ ả ử ự ữ ị ủ

nước

b) Quy đ nhị

Quy đ nh là m t b  ph n c a quy ph m pháp lu t n u lên cách th c ( quy t c) x  s  bu c m i ngị ộ ộ ậ ủ ạ ậ ế ứ ắ ử ự ộ ọ ười 

ph i x  s  theo khi   hoàn c nh đi u ki n đã nêu trong ph n gi  đ nh c a quy ph m pháp lu t. ả ử ự ở ả ề ệ ầ ả ị ủ ạ ậ Ví d :ụ  

đi m b kho n 1 đi u 21 Lu t thu  thu nh p cá nhân 2007, s a đ i b  sung năm 2012 quy đ nh: “ể ả ề ậ ế ậ ử ổ ổ ị   có  trách nhi m kê khai n p thu  vào thu  vào ngân sách nhà n ệ ộ ế ế ướ c  và quy t toán thu  theo quy đ nh  ế ế ị

c a pháp lu t ủ ậ ” 

Cách th c x  s  đứ ử ự ược nêu trong ph n quy đ nh c a quy ph m pháp lu t chính là m nh l nh c a nhà ầ ị ủ ạ ậ ệ ệ ủ

nước bu c m i ngộ ọ ười ph i tuân theo, nó tr c ti p th  hi n ý chí c a nhà nả ự ế ể ệ ủ ước  c a giai c p. Thông ủ ấqua b  ph n quy đ nh c a quy ph m pháp lu t , nhà nộ ậ ị ủ ạ ậ ước xác đ nh quy n và nghãi v  pháp lí c a các ị ề ụ ủ

bên tham gia quan h  xã h i mà quy ph m pháp lu t đi u ch nh . Ph n quy đ nh thệ ộ ạ ậ ề ỉ ầ ị ường được nêu   ở

d ng : c m, không đạ ấ ược, ph i, thì, Tính chính xác , ch t ch  rõ ràng  c a ph n quy đ nh là m t trong ả ặ ẽ ủ ầ ị ộ

nh ng đi u ki n đ m b o tính pháp ch  trong ho t đ ng c a các ch  th  Quy đ nh là b  ph n ch  ữ ề ệ ả ả ế ạ ộ ủ ủ ể ị ộ ậ ủ

y u c a quy ph m pháp lu t, b i l  ch    ph n quy đ nh  các ch  th  pháp lu t m i bi t  đế ủ ạ ậ ở ẽ ỉ ở ầ ị ủ ể ậ ớ ế ược h  ọ

ph i làm gì , không đả ược làm gì khi x y ra hoàn c nh , đi u ki n đã nêu   ph n gi  đ nh.ả ả ề ệ ở ầ ả ị

M nh l nh đã nêu   ph n quy đ nh c a quy ph m pháp lu t có th    d ng d t khoát ( ch  nêu m t ệ ệ ở ầ ị ủ ạ ậ ể ở ạ ứ ỉ ộcách x  s  không có l a ch n ) ho c có th    d ng tùy nghi ( nêu ra hai ho c nhi u cách x  s  , ch  ử ự ự ọ ặ ể ở ạ ặ ề ử ự ủ

th  để ược phép l a ch n cách th c x  s ). ự ọ ứ ử ự

c) Ch  tàiế

Ch  tài là m t b  ph n c a quy ph m pháp lu t nêu lên nh ng bi n pháp x  lí , tác đ ng nhà nế ộ ộ ậ ủ ạ ậ ữ ệ ử ộ ước dự 

ki n áp d ng đ i v i ch  th  nào không th c hi n đúng cách th c x  s  ( m nh l nh c a nhà nế ụ ố ớ ủ ẻ ự ệ ứ ử ự ệ ệ ủ ước) 

đã n u   ph n quy đ nh c a quy ph m pháp lu t. Ví d  Kho n 1, đi u 13 Lu t x  lí vi ph m hành ế ở ầ ị ủ ạ ậ ụ ả ề ậ ử ạchính 2012 quy đ nh : “ ị Ng ườ i vi ph m hành chính n u gây ra thi t h i thì ph i b i th ạ ế ệ ạ ả ồ ườ ng”.  Ở đây 

ph n ch  tài là “ầ ế thì ph i b i th ả ồ ườ ng”. V  th c ch t ch  tài pháp lu t chính nh ng h u qu  b t l i đ iề ự ấ ế ậ ữ ậ ả ấ ợ ố  

v i nh ng  ch  th  vi ph m pháp lu t, nó bi u hi n thái đ  c a nhà nớ ữ ủ ể ạ ậ ể ệ ộ ủ ước đ i v i h  và là đi u ki n ố ớ ọ ề ệ

đ m b o c n thi t cho nh ng quy đ nh c a nhà nả ả ầ ế ữ ị ủ ước được th c hi n chính xác tri t đ ự ệ ệ ể

2.7 VĂN B N QUY PH M PHÁP LU TẢ Ạ Ậ

2.7.1 Khái ni m văn b n quy ph m pháp lu tệ ả ạ ậ

Lu t ban hành văn b n quy ph m pháp lu t 2015 quy đ nh t i Đi u 2 nh  sau: “ậ ả ạ ậ ị ạ ề ư  Văn b n quy ph m  ả ạ pháp lu t là văn b n có ch a quy ph m pháp lu t , đ ậ ả ứ ạ ậ ượ c ban hành theo đúng th m quy n, hình th c,  ẩ ề ứ trình t , th  t c lu t đ nh.” ự ủ ụ ậ ị

2.7.2 Đ c đi m c a văn b n quy ph m pháp lu tặ ể ủ ả ạ ậ

+ Văn b n quy ph m pháp lu t là lo i văn b n do c  quan nhà nả ạ ậ ạ ả ơ ước có th m quy n ban hàn. Nghĩa là ẩ ềkhông ph i m i văn b n đ u g i là văn b n pháp lu t, mà ch  nh ng văn b n nào đả ọ ả ề ọ ả ậ ỉ ữ ả ượ ơc c  quan nhà 

nước có th m quy n ( theo quy đ nh)ban hành m i có th  tr  thành văn b n quy ph m pháp lu t.ẩ ề ị ớ ể ở ả ạ ậ

+ Văn b n quy ph m pháp lu t là văn b n có ch a đ ng các quy t c x  s  chung( quy ph m pháp ả ạ ậ ả ứ ự ắ ử ự ạ

lu t. Nh ng văn b n m c dù có ý nghĩa pháp lý nh ng không ch a đ ng nh ng nguyên t c x  s  ậ ữ ả ặ ư ứ ự ữ ắ ử ựchung thì cũng không ph i là văn b n quy ph m pháp lu t. Ch ng h n nhà nả ả ạ ậ ẳ ạ ước có th  ra văn b n ể ảmang tính chính tr : l i kêu g i, tuyên b , thông báo,…Các văn b n này m c dù có ý nghĩa pháp lý ị ờ ọ ố ả ặ

nh ng không ph i là văn b n quy ph m pháp lu t.ư ả ả ạ ậ

+ Văn b n quy ph m pháp lu t đả ạ ậ ược áp d ng nhi u l n trong cu c s ng, đụ ề ầ ộ ố ược áp d ng trong m i ụ ọ

đi u ki n khi có s  ki n pháp lý x y ra. Nh  v y văn b n quy ph m pháp lu t khác v i văn b n cá ề ệ ự ệ ả ư ậ ả ạ ậ ớ ả

bi t ho c các văn b n áp d ng pháp lu t.Ví d  : M t quy t đ nh phân nhà   hay m t b n án không ệ ặ ả ụ ậ ụ ộ ế ị ở ộ ả

ph i là văn b n quy ph m pháp lu t.ả ả ạ ậ

+ Tên g i, n i dung và trình t  ban hành các văn b n pháp lu t đọ ộ ự ả ậ ược qy đ nh c  th  trong lu t( lu t ị ụ ể ậ ậban hành văn b n pháp lu t).ả ậ

Văn b n quy ph m pháp lu t có ý nghĩa r t l n trong vi c t o ra ti n đ  c n thi t đ  thi p l p, c ng ả ạ ậ ấ ớ ệ ạ ề ề ầ ế ể ế ậ ủ

c  và tăng cố ường pháp ch  xã h i ch  nghĩa. Xây d ng đế ộ ủ ự ược m t h  th ng các văn b n pháp lu t ộ ệ ố ả ậ

th ng nh t, đ ng b , k p th i v i kĩ thu t cap có m t ý nghĩ to l n trong vi c l p m t tr t t  t  pháp ố ấ ồ ộ ị ờ ớ ậ ộ ớ ệ ậ ộ ậ ự ư

nh m qu n lý có hi u qu  m i ho t đ ng c a đ i s ng xã h i.ằ ả ệ ả ọ ạ ộ ủ ờ ố ộ

2.7.3  Các lo i  văn b n quy ph m pháp lu t   Vi t Namạ ả ạ ậ ở ệ

Căn c  vào th m quy n ban hành văn b n và giá tr  pháp lí c a nó, các văn b n quy ph m pháp lu t ứ ẩ ề ả ị ủ ả ạ ậchia thành hai lo i: là các ạ văn b n lu t ả ậ  và các văn b n d ả ướ i lu t ậ

ch  chính tr  ­ kinh t  ­ xã h i c a nhà nế ị ế ộ ủ ước, đ a v  pháp lí c a công dân, h  th ng t  ch c, nguyên t cị ị ủ ệ ố ổ ứ ắ  

ho t đ ng và th m quy n c a các c  quan nhà nạ ộ ẩ ể ủ ơ ước …Hi n pháp do Qu c h i thông qua v i ít nh t làế ố ộ ớ ấ  2/3 t ng s  đ i bi u Qu c h i tán thành.ổ ố ạ ể ố ộ

Trong h  th ng văn b n quy ph m pháp lu t, Hi n pháp là m t đ o lu t c  b n nh t, là c  s  đ  hìnhệ ố ả ạ ậ ế ộ ạ ậ ơ ả ấ ơ ở ể  thành m t h  th ng pháp lu t hoàn ch nh và đ ng b ộ ệ ố ậ ỉ ồ ộ

+ Lu t, B  Lu tậ ộ ậ

Lu t là văn b n có giá tr  pháp lí cao( ch  sau Hi n pháp). Lu t c  th  hóa các quy t c c  b n c a ậ ả ị ỉ ế ậ ụ ể ắ ơ ả ủ

Hi n Pháp ho c quy đ nh h ng v n đ  ph i đế ặ ị ữ ấ ề ả ược quy đ nh dị ưới hình th c lu t . Lu t có th  là b  ứ ậ ậ ể ộ

lu t ( B  lu t hình s , B  lu t dân s  …) ho c lu t ( Lu t d t đai, Lu t hôn nhân gia đình…)ậ ộ ậ ự ộ ậ ự ặ ậ ậ ấ ậ

S  dĩ Hi n Pháp và lu t có giá tr  pháp lí cao và ph m vi tác đ ng m nh r ng là vì  các văn b n này do ở ế ậ ị ạ ộ ạ ộ ả

c  quan quy n l c nhà nơ ề ự ước cao nh t ban hành. Do văn b n lu t có t m quan tr ng đ c bi t cho nên ấ ả ậ ầ ọ ặ ệtrình t  ban hành chúng đự ược quy đ nh h t s c ch t ch  , bao g m b n giai đo n: so n th o d  án ị ế ứ ặ ẽ ồ ố ạ ạ ả ự

lu t, th o lu n d  án lu t, thông qua lu t và công b  lu t.ậ ả ậ ự ậ ậ ố ậ

+ Ngh  quy t c a H i h iị ế ủ ộ ộ

Ngoài Hi n Pháp và lu t, Qu c h i còn thông qua các ngh  quy t.Trong m t s  trế ậ ố ộ ị ế ộ ố ường h p, ngh  quy tợ ị ế  

c a Qu c h i cũng là văn b n quy ph m pháp lu t có hi u l c pháp lí nh  lu t, quy đ nh v : T  l  ủ ố ộ ả ạ ậ ệ ự ư ậ ị ề ỷ ệphân chia ngân sách gi a trung ữ ương và đ a phị ương; th c hi n thí đi m m t s  chính sách m i thu c ự ệ ể ộ ố ớ ộ

th m quy n quy t đ nh c a Qu c h i nh ng ch a có lu t đi u ch nh ho c khác v i quy đ nh c a lu t ẩ ề ế ị ủ ố ộ ư ư ậ ề ỉ ặ ớ ị ủ ậ

hi n hành  , tamh ng ng ho c kéo dài th i h n áp d ng; quy đ nh v  tình tr ng kh n c p, các bi n ệ ừ ặ ờ ạ ụ ị ề ạ ẩ ấ ệpháp đ c bi t khác b o đ m qu c phòng, an ninh qu c gia, đ i xá, v n đ  khác thu c th m quy n c aặ ệ ả ả ố ố ạ ấ ề ộ ẩ ề ủ  

Qu c h i.ố ộ

2.7.3.2 Văn b n dả ưới lu tậ

Văn b n dả ưới lu t là nh ng văn b n quy ph m pháp lu t do các c  quan nhà nậ ữ ả ạ ậ ơ ước khác ( dưới Qu c ố

h i) ban hành theo trình t , th  t c và hình th c độ ự ủ ụ ứ ược pháp lu t quy đ nh.ậ ị

Nh ng văn b n này có giá tr  pháp lí th p h n văn b n lu t, vì v y khi ban hành ph i chú ý sao cho ữ ả ị ấ ơ ả ậ ậ ả

nh ng quy đ nh c a chúng ph i phù h p v i Hi n pháp và lu t.ữ ị ủ ả ợ ớ ế ậ

Giá tr  pháp lí c a t ng lo i văn b n dị ủ ừ ạ ả ưới lu t cũng khác nhau tùy thu c vào th m quy n c a c  quan ậ ộ ẩ ề ủ ơban hành chúng. Các văn b n dả ưới lu t bao g m:ậ ồ

+ Pháp l nh, ngh  quy t c a  y ban th ệ ị ế ủ Ủ ườ ng v  Qu c h i ụ ố ộ :

Pháp l nh  y ban thệ Ủ ường v  Qu c h i ban hành đ  quy đ nh nh ng v n đ  đụ ố ộ ể ị ữ ấ ề ược Qu c h i giao. Phápố ộ  

l nh có giá pháp lí th p h n Hi n pháp và lu t nh ng trong h  th ng văn b n dệ ấ ơ ế ậ ư ệ ố ả ưới lu t nó có giá tr  ậ ịpháp lí cao nh t. Ngoài pháp l nh  y ban thấ ệ Ủ ường v  Qu c h i còn ra ngh  quy t có giá tr  nh  pháp ụ ố ộ ị ế ị ư

l nh.ệ

Trong m t s  trộ ố ường h p, pháp l nh và ngh  quy t c a  y ban thợ ệ ị ế ủ Ủ ường v  Qu c h i có th  đụ ố ộ ể ược Ch  ủ

t ch nị ước xem xét l i. N u  y ban thạ ế Ủ ường v  Qu c h i không nh t trí v i ý ki n c a Ch  t ch nụ ố ộ ấ ớ ế ủ ủ ị ước 

thì Ch  t ch nủ ị ước trình Qu c h i trong kì h p g n nh t quy t đ nh ( kho n 1, Đi u 88 Hi n pháp ố ộ ọ ầ ấ ế ị ả ề ế2013).

+ Ngh  quy t liên t ch gi a  y ban th ị ế ị ữ Ủ ườ ng v  Qu c h i ho c Chính ph  v i Đoàn ch  t ch  y ban  ụ ố ộ ặ ủ ớ ủ ị Ủ trung  ươ ng M  tr n t  qu c Vi t Nam ặ ậ ổ ố ệ

+ L nh , quy t đ nh c a Ch  t ch n ệ ế ị ủ ủ ị ướ c:

L nh là văn b n đ  Ch  t ch nệ ả ể ủ ị ước công b  Hi n pháp, lu t , pháp l nh ho c t ng đ ng viên trong ố ế ậ ệ ặ ổ ộ

Ngh  đ nh là văn b n c a Chính ph  quy đ nh chi ti t thi hành lu t ho c pháp l nh, ban hành các ch  ị ị ả ủ ủ ị ế ậ ặ ệ ế

đ , th  l  qu n lí nhà nộ ể ệ ả ước , quy t đ nhvi c thành l p, sát nh p, gi i th  các c  quan thu c Chính ế ị ệ ậ ậ ả ể ơ ộ

ph , quy đ nh th m quy n, t  ch c và ho t đ ng c a các B , c  quan ngang B , c  quan thu c Chính ủ ị ẩ ề ổ ứ ạ ộ ủ ộ ơ ộ ơ ộ

ph , quy t đ nh nh ng v n đ  quan tr ng khác thu c th m quy n c a Chính ph ủ ế ị ữ ấ ề ọ ộ ầ ể ủ ủ

+Ngh  quy t liên t ch gi a Chính ph  v i Đoàn Ch  t ch  y ban trung  ị ế ị ữ ủ ớ ủ ị Ủ ươ ng M t tr n T  qu c Vi t  ặ ậ ổ ố ệ Nam.

+Quy t đ nh c a Th  t ế ị ủ ủ ướ ng Chính ph ủ

Quy t đ nh c a Th  tế ị ủ ủ ướng Chính ph  đ  ban hành các ch  trủ ể ủ ương, bi n pháp lãnh đ o  và đi u hành ệ ạ ề

ho t đ ng c a Chính ph  và h  th ng hành chính nhà nạ ộ ủ ủ ệ ố ướ ừc t  trung ương đ n s , quy t đ nh nh ng ế ở ế ị ữ

ch  đ  th  l  và nh ng v n đ  khác thu c th m quy n c a Chính ph ế ộ ể ệ ữ ấ ề ộ ẩ ề ủ ủ

Các văn b n c a Chính ph  có hi u l c pháp lí th p h n Hi n pháp. Lu t và pháp l nh nh ng gi  v  ả ủ ủ ệ ự ấ ơ ế ậ ệ ư ữ ịtrí r t quan tr ng trong h  th ng văn b n  quy ph m pháp lu t, và các văn b n này do c  quan qu n lí ấ ọ ệ ố ả ạ ậ ả ơ ảnhà nước cao nh t ban hành đ  đi u ch nh nh ng quan h  v  qu n lí nhà nấ ể ề ỉ ữ ệ ề ả ước trên ph m vi c  nạ ả ước

+ Quy t đ nh, ch  th , thông t  c a B  tr ế ị ỉ ị ư ủ ộ ưở ng, Th  tr ủ ưở ng các c  quan ngang b , Th  tr ơ ộ ủ ưở ng c  quan ơ  

tr c thu c Chính ph    ự ộ ủ đ  ban hành các bi n pháp , th  l  c  th  nh m th c hi n pháp lu t v  qu n lí ể ệ ể ệ ụ ể ằ ự ệ ậ ề ảngành ho c lĩnh v c trong c  nặ ự ả ước. Hướng d n, gi i thích, ch  đ o th c hi n các văn b n pháp quy ẫ ả ỉ ạ ự ệ ả

c a Chính ph  ban hành.ủ ủ

+ Ngh  quy t c a h i đ ng th m phán tòa án nhân t i cao ị ế ủ ộ ồ ẩ ố

H i đ ng th m phán tòa án nhân dân t i cao ban hành, ngh  quy t đ  hộ ồ ẩ ố ị ế ể ướng d n vi c áp d ng th ng ẫ ệ ụ ố

nh t pháp lu t trong xét x  thông qua t ng k t vi c áp d ng pháp lu t, giám đ c vi c xét x ấ ậ ử ổ ế ệ ụ ậ ố ệ ử

+ Thông t  c a Chánh án Tòa án nhân dân t i cao; Vi n tr ư ủ ố ệ ưở ng Vi n ki m sát nhân dân t i cao; c a  ệ ể ố ủ

B  tr ộ ưở ng, th  tr ủ ưở ng c  quan ngang b  Thông t  liên t ch gi a Chánh an tòa án nhân dân t i cao  ơ ộ ư ị ữ ố

v i Vi n tr ớ ệ ưở ng Vi n ki m sát nhân dân t i cao; thông t  liên t ch gi a B  tr ệ ể ố ư ị ữ ộ ưở ng; Th  tr ủ ưở ng c   ơ quan ngang b  v i Chánh án Tòa án nhân dân t i cao, Vi n tr ộ ớ ố ệ ưở ng Vi n ki m sát nhân dân t i cao ệ ể ố +Quy t đ nh c a T ng ki m toán ế ị ủ ổ ể  nhà n ướ  v  chu n m c ki m toán nhà n c ề ẩ ự ể ước, quy trình ki m toán, ể

h  s  ki m toán.ồ ơ ể

+ Văn b n pháp lu t c a chính quy n đ a ph ả ậ ủ ề ị ươ ng : Ngh  quy t c a H i đ ng nhân dân và Quy t đ nh ị ế ủ ộ ồ ế ị

c a  y ban nhân dân.ủ Ủ

2.7.4 Hi u l c c a văn b n quy ph m pháp lu tệ ự ủ ả ạ ậ

Đ  phát huy vai trò tác đ ng và đi u ch nh có hi u qu  các quan h  xã h i theo đúng chu n m c đ t ể ộ ề ỉ ệ ả ệ ộ ẩ ự ặ

ra, c n ph i xác đ nh rõ gi i h n hi u l c ph  thu c vào th m quy n c  quan ban hành hay tính ch t ầ ả ị ớ ạ ệ ự ụ ộ ẩ ề ơ ấ

và m c đích đi u ch nh c a m i lo i văn b n, hi u l c c a chúng có nh ng gi i h n và m c đ  khác ụ ề ỉ ủ ỗ ạ ả ệ ự ủ ữ ớ ạ ứ ộnhau th  hi n trên ba m t: th i gian, không gian và đ i tể ệ ặ ờ ố ượng tác đ ng.ộ

a) Hi u l c th i gianệ ự ờ

Hi u l c th i gian c a văn b n quy ph m pháp lu t đệ ự ờ ủ ả ạ ậ ược xác đ nh t  th i đi m phát sinh đ n khi ị ừ ờ ể ế

ch m d t s  tác đ ng c a văn b n đó.ấ ứ ự ộ ủ ả

* Th i đi m phát sinh hi u l c c a văn b n quy ph m pháp lu t.ờ ể ệ ự ủ ả ạ ậ

Th i đi m có hi u l c c a toàn b  ho c m t ph n văn b n quy ph m pháp lu t đờ ể ệ ự ủ ộ ặ ộ ầ ả ạ ậ ược quy đ nh t i vănị ạ  

b n đó nh ng không  s m h n 45 ngày k  t  ngày thông qua ho c kí ban hành đ i v i văn b n quy ả ư ớ ơ ể ừ ặ ố ớ ả

ph m pháp lu t c a c  quan nhà nạ ậ ủ ơ ước trung ương, không s m h n 10 ngày k  t  ngày kí ban hành đ iớ ơ ể ừ ố  

v i văn b n quy ph m pháp lu t c a H i đ ng nhân dân,  y ban nhân dân c p t nh, không s m h n 07ớ ả ạ ậ ủ ộ ồ Ủ ấ ỉ ớ ơ  ngày k  t  ngày kí ban hành đ i v i văn b n quy ph m pháp lu t c a H i đ ng nhân dân,  y ban nhânể ừ ố ớ ả ạ ậ ủ ộ ồ Ủ  dân c p huy n và c p xã.ấ ệ ấ

Văn b n quy ph m pháp lu t đả ạ ậ ược ban hành theo trình t n, th  t c rút g n thì có th  có hi u l c k  tự ủ ụ ọ ể ệ ự ể ừ ngày thông qua ho c kí ban hành, đ ng th i ph i đặ ồ ờ ả ược đăng ngay trên C ng thông tin đi n t  c a c  ổ ệ ử ủ ơquan ban hành và ph i đả ược đ a tin trên phư ương ti n thông tin đ i chúng, đăng Công báo nệ ạ ước C ng ộhòa xã h i ch  nghĩa Vi t Nam ho c Công báo t nh, thành ph  tr c thu c trung ộ ủ ệ ặ ỉ ố ự ộ ương ch m nh t là sauậ ấ  

03 ngày k  t  ngày công b  ho c kí  ban hành.ể ừ ố ặ

* Văn b n quy ph m pháp lu t h t hi u l c toàn b  ho c m t ph n trong các trả ạ ậ ế ệ ự ộ ặ ộ ầ ường h p sau đây:ơ

­ H t th i h n có hi u l c đã đế ờ ạ ệ ự ược quy đ nh trong văn b n.ị ả

­ Đượ ửc s a đ i, b  sung ho c thay th  b ng văn b n quy ph m pháp lu t m i c a c  quan nhà nổ ổ ặ ế ằ ả ạ ậ ớ ủ ơ ước 

đã được ban hành văn b n đó.ả

­ B  bãi b  b ng m t văn b n c a c  quan nhà nị ỏ ằ ộ ả ủ ơ ước có th m quy n.ẩ ề

­ Văn b n quy ph m pháp lu t h t hi u l c thì văn b n quy ph m pháp lu t quy đ nh chi ti t thi hành, ả ạ ậ ế ệ ự ả ạ ậ ị ếvăn b n đó cũng đ ng th i h t hi u l c.ả ồ ờ ế ệ ự

b) Hi u l c theo không gianệ ự

Gi i h n tác đ ng theo không gian c u văn b n quy ph m pháp lu t đơ ạ ộ ả ả ạ ậ ược xác đ nh theo lãnh th  qu c ị ổ ốgia, m t vùng hay m t đ a phộ ộ ị ương nh t đ nh. M t văn b n có hi u l c trên m t ph m vi lãnh th  r ngấ ị ộ ả ệ ự ộ ạ ổ ộ  hay h p ph  thu c vào nhi u y u t  nh  th m quy n c a c  quan ban hành ra nó, m c đích, n i dung ẹ ụ ộ ề ế ố ư ẩ ề ủ ơ ụ ộ

được th  hi n c  th  trong văn b n đó.ể ệ ụ ể ả

Hi u l c theo không gian c a văn b n quy ph m pháp lu t đệ ự ủ ả ạ ậ ược xác đ nh theo hai cách c  b n. Văn ị ơ ả

b n có đi u kho n xác đ nh rõ hi u l c theo không gian thì chúng s  phát huy hi u l c trong ph m vi ả ề ả ị ệ ự ẽ ệ ự ạ

đã được xác đ nh đó. Đ i v i nh ng văn b n không có đi u kho n đó thì ph i d a vào th m quy n và ị ố ớ ữ ả ề ả ả ự ẩ ề

n i dung các  quy ph m trong văn b n đ  xác đ nh v  không gian.Nhìn chung các văn b n do c  quan ộ ạ ả ể ị ề ả ơtrung ương ban hành n u không xác đ nh rõ gi i h n hi u l c không gian thì m c đ nh chúng có hi u ế ị ớ ạ ệ ự ặ ị ệ

l c trên toàn lãnh th  qu c gia. Tuy nhiên , cũng c n ph i xem xét v  m t n i dung c  th  c a văn ự ổ ố ầ ả ề ặ ộ ụ ể ủ

b n. Ví d  văn b n do c  quan trung ả ụ ả ơ ương ban hành nh ng ch  đi u ch nh m t s  quan h    mi n núi,ư ỉ ề ỉ ộ ố ệ ở ề  

h i đ o, thì dù không có đi u kho n xác đ nh hi u l c theo không gian v n có th  xác đ nh đả ả ề ả ị ệ ự ẫ ể ị ược gi i ớ

h n  hi u l c đó.ạ ệ ự

Tóm l i, ph n l n các văn b n do Qu c h i,  y ban thạ ầ ớ ả ố ộ Ủ ường v  Qu c h i, Chính ph  ban hành đ u có ụ ố ộ ủ ề

hi u l c trên ph m vi c  nệ ự ạ ả ước tr  m t s  văn b n c n ph i xem xét n i dung đ  xác đ nh hi u l c ừ ộ ố ả ầ ả ộ ể ị ệ ự

c a nó. Các văn b n do H i đ ng nhân dân và  y ban nhân dân các c p ban hành thì ch  có hi u l c ủ ả ộ ồ Ủ ấ ỉ ệ ựtren ph m vi qu n lí c a đ a phạ ả ủ ị ương đó

c) Hi u l c theo đ i tệ ự ố ượng tác đ ngộ

Đ i tố ượng tác đ ng c a văn b n quy ph m pháp lu t bao g m các: cá nhân, t  ch c và nh ng quan hộ ủ ả ạ ậ ồ ổ ứ ữ ệ 

xã h i mà văn b n đó đi u ch nh. Thong thộ ả ề ỉ ường các văn b n quy ph m pháp lu t tác đ ng đ n t t c  ả ạ ậ ộ ế ấ ả

đ i tố ượng  m trong ph m vi lãnh th  mà văn b n đó có hi u l c. Nh ng văn b n quy đ nh  các lĩnh ằ ạ ổ ả ệ ự ữ ả ị

v c ngành ngh  khác nhau thì ch  có hi u l c đ i v i cá nhân, t  ch c ho t đ ng trong lĩnh v c ngành ự ề ỉ ệ ự ố ớ ổ ứ ạ ộ ựngh  đó.ề

2.8 QUAN H  PHÁP LU T.Ệ Ậ

2.8.1 Khái ni m quan h  pháp lu tệ ệ ậ

Trong đ i s ng, con ngờ ố ười không th  t n t i ngoài xã h i và cũng không đ t mình ngoài nh ng m i ể ồ ạ ộ ặ ữ ốliên h  xã h i đang t n t i và ngệ ộ ồ ạ ượ ạc l i, xã hôi cũng không th  hình thành và t n t i n u thi u con ể ồ ạ ế ế

người

Do đó phát sinh quan h  pháp lu t đòi h i quan h  đó ph i đệ ậ ỏ ệ ả ược đi u ch nh b i các quy ph m pháp ề ỉ ở ạ

lu t tậ ương  ng. ( ví d  quan h  tình b n, tình yêu, không có quy ph m pháp lu t tứ ụ ệ ạ ạ ậ ương  ng đi u ch nhứ ề ỉ  thì ch  là quan h  xã h i, và quan h  xã h i này có th  ch u s  đi u ch nh c a phong t c, t p quán , ỉ ệ ộ ệ ộ ể ị ự ề ỉ ủ ụ ậ

đ o đ c,… Trong khi đó, n u hai ngạ ứ ế ười nam n  yêu nhau và làm th  t c đăng kí k t hôn, quan h  này ữ ủ ự ế ệ

c a h  ch u s  đi u ch nh c a lu t hôn nhân gia đình, tr  thành quan h  pháp lu t mà   đó các bên có ủ ọ ị ự ề ỉ ủ ậ ở ệ ậ ởquy n vfa nghĩa v  v  ch ng mà lu t hôn nhân gia đình quy đ nh cho h ).ề ụ ợ ồ ậ ị ọ

Nh  v y, ư ậ Quan h  pháp lu t là nh ng quan h  n y sinh trong xã h i đ ệ ậ ữ ệ ả ộ ượ c các quy đ nh pháp lu t  ị ậ

đi u ch nh ề ỉ

Quan h  pháp lu t có nh ng đ c đi m sau đây:ệ ậ ữ ặ ể

+ Quan h  pháp lu t là quan h  xã h i có ý chí, nói cách khác quan h  pháp lu t xu t hi n do ý chí c aệ ậ ệ ộ ệ ậ ấ ệ ủ  nhà nước. Thông qua ý chí , t  tr ng thái vô đ nh( không có c  c u ch  th  nh t đ nh) đã chuy n sang ừ ạ ị ơ ấ ủ ể ấ ị ể

tr ng thái c  th ( có c  c u ch  th  nh t đ nh).ạ ụ ể ơ ấ ủ ể ấ ị

+ Quan h  pháp lu t mang tính giai c p sâu s c: Do đệ ậ ấ ắ ược hình thành trên c  s  các quy ph m pháp ơ ở ạ

lu t , t c trên c  s  ý chí c a giai c p th ng tr , các quan h  pháp lu t xã h i ch  nghĩa là l i ích c a ậ ứ ơ ở ủ ấ ố ị ệ ậ ộ ủ ợ ủgiai c p công nhân và  nhân  dân lao đ ng đấ ộ ược b o v ả ệ

+ N i dung c a quan h  pháp lu t độ ủ ệ ậ ượ ấc c u thành b i quy n và nghĩa v  pháp lí mà vi c th c hi n ở ề ụ ệ ự ệ

được b o đ m b i s  cả ả ở ự ưỡng ch  nhà nế ước

Do v y, vi c phân lo i các quan h  pháp lu t cũng đậ ệ ạ ệ ậ ược d a trên nhi u tiêu chu n khác nhau.ự ề ẩ

Căn c  vào đ i tứ ố ượng và phương pháp đi u ch nh quan h  pháp lu t đề ỉ ệ ậ ược phân lo i thành các nhóm ạ

l n tớ ương  ng v i các ngành lu t : quan h  pháp lu t hình s , quan h  pháp lu t dân s , ứ ớ ậ ệ ậ ự ệ ậ ự

Căn c  vào cách th c hi n quy n và nghĩa v  c a c  th , quan h  pháp lu t đứ ứ ệ ề ụ ủ ụ ể ệ ậ ược phân lo i thành ạquan h  pháp lu t c  th  và quan h  pháp lu t chung. Quan h  pháp lu t c  th  n y sinh gi a các chệ ậ ụ ể ệ ậ ệ ậ ụ ể ả ữ ủ 

th  nh t đ nh nh  quan h  pháp lu t t  t ng , quan h  pháp lu t h p đ ng kinh t , Còn quan h  pháp ể ấ ị ư ệ ậ ố ụ ệ ậ ợ ồ ế ệ

lu t chung là nh ng quan h  phát sinh tr c ti p t  Hi n pháp, các đ o lu t và nó là c  s  c a hình ậ ữ ệ ự ế ừ ế ạ ậ ơ ở ủthành các quan h  pháp lu t c  th ệ ậ ụ ể

* Năng l c ch  th  pháp lu t bao g m ự ủ ể ậ ồ :Năng l c pháp lu t và năng l c hành vi.ự ậ ự

+ Năng l c ch  th  pháp lu t là kh  năng hự ủ ể ậ ả ưởng quy n và nghía vu pháp lí mà nhà nề ước quy đ nh cho ịcác nhân ho c t  ch c. Năng l c pháp lu t là thu c tính không tách r i c a m i công dân, đây không ặ ổ ứ ự ậ ộ ờ ủ ỗ

ph i thu c tính t  nhiên m c dù nó xu t hi n ngay t  khi ngả ộ ự ặ ấ ệ ừ ười đó sinh ra.Năng l c pháp lu t xu t ự ậ ấ

hi n trên c  s  pháp lu t c a m i nệ ơ ở ậ ủ ỗ ước . Năng l c pháp lu t cũng có n i dung nh t đ nh c a nó, t c làự ậ ộ ấ ị ủ ứ  quy n và nghĩa v  mà ch  th  có th  có đề ụ ủ ể ể ược theo quy đ nh c a pháp lu t.ị ủ ậ

+ Năng l c hành vi là y u t  bi n đ ng trong c u thành c a năng l c ch  th  Năng l c hành vi là khự ế ố ế ộ ấ ủ ự ủ ể ự ả năng c a công dân đủ ược nhà nước th a nh n mà v i nó ngừ ậ ớ ười đó có th  b ng chính các hành vi c u ể ằ ả

b n thân t o ra cho mình các quy n và nghĩa v  pháp lí ho c th c hi n chúng m t cách đ c l p, đ ng ả ạ ề ụ ặ ự ệ ộ ộ ậ ồ

th i ph i ch u trách nhi m pháp lí do hành vi c a mình mang l i. Nh  v y, năng l c hành vi là kh  ờ ả ị ệ ủ ạ ư ậ ự ảnăng mà nhà nước giành cho công dân đ  th c hi n năng l c pháp lu t.ể ự ệ ự ậ

Khác v i năng l c pháp lu t, năng l c hành vi ch  xu t hi n khi công dân đã đ n m t đ  tu i nh t ớ ự ậ ự ỉ ấ ệ ế ộ ộ ổ ấ

đ nh và đ t đị ạ ược nh ng đi u ki n nh t đ nh.Ph n l n pháp lu t c a nữ ề ệ ấ ị ầ ớ ậ ủ ướ ẽ ấc s  l y đ  tu i 18 và tiêu ộ ổchu n lí trí( kh  năng nh n th c) làm đi u ki n năng l c hành vi cho ch  th  c a đa s  các nhóm quanẩ ả ậ ứ ề ệ ự ủ ể ủ ố  

h  pháp lu t.Tuy nhiên, năng l c hành vi   m i nhóm quan h  pháp lu t khác nhau l i đệ ậ ự ở ỗ ệ ậ ạ ược quy đ nh ị

Năng l c pháp lu t và năng l c hành vi có m i liên h  ch t ch  v i nhau. M t ch  th  đ n thu n ch  ự ậ ự ố ệ ặ ẽ ớ ộ ủ ể ơ ầ ỉ

có năng l c pháp lu t thì không th  tham gia tích c c vào các quan h  pháp lu t, t c không th  t  mìnhự ậ ể ự ệ ậ ứ ể ự  

th c hi n các quy n và nghĩa v  ch  th  Ngự ệ ề ụ ủ ể ượ ạc l i, năng l c pháp lu t là ti n đ  c a năng l c hành ự ậ ề ề ủ ự

vi, không ph i ch  th  nào không có năng l c pháp lu t mà có năng l c hành vi . Gi a năng l c pháp ả ủ ể ự ậ ự ữ ự

lu t và năng l c hành vi có gi i h n rõ nét khi ch  th  là cá nhân vì trong trậ ự ớ ạ ủ ể ường h p này năng hành vi ợ

c a ch  th  xu t hi n mu n h n so v i năng l c pháp lu t.Còn đ i v i ch  th  là pháp nhân thì năng ủ ủ ể ấ ệ ộ ơ ớ ự ậ ố ớ ủ ể

l c pháp lu t và năng l c hành vi cùng xu t hi n khi pháp nhân thành l p và m t đi khi pháp nhân gi i ự ậ ự ấ ệ ậ ấ ả

th ể

*Các ch  th  quan h  pháp lu t bao g m: ủ ể ệ ậ ồ  cá nhân và pháp nhân

+ Cá nhân : Công dân và người không qu c t ch.ố ị

Công dân là lo i ch  th  ph  bi n và ch  y u nh t trong các ch  th  là cá nhân c a các quan h  pháp ạ ủ ể ổ ế ủ ế ấ ủ ể ủ ệ

lu t (   Vi t Nam ngậ ở ệ ười không qu c t ch chi m s  lố ị ế ố ượng không đáng k  so v i công dân Vi t Nam) . ể ớ ệ

Ch  có c  quan nhà nỉ ơ ước có th m quy n và trong đi u ki n , trình t  nghiêm ng t do pháp lu t quy ẩ ề ề ệ ự ặ ậ

đ nh có th  h n ch  năng l c ch  th   c a công dân, t c là làm cho công dân không đị ể ạ ế ự ủ ể ủ ứ ược tham gia vào các quan h  pháp lu t. Tuy nhiên đ  tr  thành ch  th  c a m i nhóm quan h  pháp lu t nh t đ nh, ệ ậ ể ở ủ ể ủ ỗ ệ ậ ấ ịcông dân ph i đáp  ng đả ứ ược các đi u ki n khác nhau đ c tr ng cho nhóm quan h  đó.Vi d , năng l c ề ệ ặ ư ệ ụ ự

ch  th  quan h  pháp lu t hình s    công dân xu t hi n t  16 tu i. Trong nhi u quan h  pháp lu t ủ ể ệ ậ ự ở ấ ệ ừ ổ ề ệ ậkhác công dân có th  tr  thành ch  th  quan h  pháp lu t ngay t  khi m i sinh( th a k , s  h u, ).ể ở ủ ể ệ ậ ừ ớ ừ ế ở ữ+ Pháp nhân:

Pháp nhân do nhà nước thành l p ho c th a nh n , đậ ặ ừ ậ ược coi là ch  th  quan h  pháp lu t. Tuy nhiên ủ ể ệ ậkhông ph i t  ch c nào do nhà nả ổ ứ ước thành l p ho c th a nh n cũng đ u có t  cách pháp nhân. Pháp ậ ặ ừ ậ ề ưnhân là khái ni m pháp lí ph n ánh đ a v  pháp lí c a m t s  t  ch c. Đ  tr  thành pháp nhân ph i có ệ ả ị ị ủ ộ ố ổ ứ ể ở ả

nh ng đi u ki n sau:ữ ề ệ

­ Ph i là m t t  ch c có c  c u th ng nh t, hoàn ch nh và h p pháp. Th  hi n   s  t n t i c a c  ả ộ ổ ứ ơ ấ ố ấ ỉ ợ ể ệ ở ự ồ ạ ủ ơquan lãnh đ o, toàn b  ho t đ ng c a t  ch c đ t dạ ộ ạ ộ ủ ổ ứ ặ ướ ựi s  lãnh đ o c a c  quan lãnh đ o và ph i ch uạ ủ ơ ạ ả ị  trách nhi m v  ho t đ ng đó. M t khác t  ch c đó ph i đệ ề ạ ộ ặ ổ ứ ả ược thành l p m t cách h p pháp, ch  nh ngậ ộ ợ ỉ ữ  

t  ch c h p pháp đổ ứ ợ ược nhà nước th a nh n m i có th  t n t i v i t  cách là m t ch  th  tham gia ừ ậ ớ ể ồ ạ ớ ư ộ ủ ểvào các quan h  pháp lu t.ệ ậ

­ Ph i có tài s n riêng và ch u trách nhi m đ c l p  v  tài s n c a mình. Tài s n riêng là c  s  v t ả ả ị ệ ộ ậ ề ả ủ ả ơ ở ậ

ch t cho ho t đ ng c a t  ch c. S  t n t i c a tài s n riêng th  hi n   quy n s  h u, hay quy n ấ ạ ộ ủ ổ ứ ự ồ ạ ủ ả ể ệ ở ề ở ữ ề

qu n lí nghi p v  c a t  ch c đ i v i m t b  ph n tài s n nh t đ nh. B ng tài s n riêng, pháp nhân ả ệ ụ ủ ổ ứ ố ớ ộ ộ ậ ả ấ ị ằ ả

th c hi n các quy n và nghĩa v  tài s n c a mình.ự ệ ề ụ ả ủ

­ Ph i nhân danh mình khi tham gia các quan h  pháp lu t, có th  là nguyên đ n, b  đ n trả ệ ậ ể ơ ị ơ ước tòa an

Cũng nh  các nhân( công dân, ngư ườ ưới n c ngoài, người không qu c t ch) , pháp nhân là m t lo i ch  ố ị ộ ạ ủ

th  c a quan h  pháp lu t. Tuy nhiên pháp nhân không th  tham gia t t c  các lo i quan h  pháp lu t ể ủ ệ ậ ể ấ ả ạ ệ ậ

được. Ví d , Pháp nhân không th  là ch  th  c a quan h  pháp lu t hình s , hôn nhân gia đình.ụ ể ủ ể ủ ệ ậ ự

+ Nhà nước: là ch  th  đ c bi t c a quan h  pháp lu t. Đ c đi m c  b n trong năng l c ch  th  phápủ ể ặ ệ ủ ệ ậ ặ ể ơ ả ự ủ ể  

lu t c a Nhà nậ ủ ước th  hi n   ch  Nhà nể ệ ở ỗ ước là ch  th  quy n l c chính tr  c a tàn xã h i, là ch  th  ủ ể ề ự ị ủ ộ ủ ể

s  h u l n nh t. Nhà nở ữ ớ ấ ước tham gia v i t  cách ch  th  vào các quan h  pháp lu t quan tr ng nh  ớ ư ủ ể ệ ậ ọ ưquan h  ngo i thệ ạ ương, quan h  pháp lu t hình s ệ ậ ự

2.8.3 N i dung c a quan h  pháp lu tộ ủ ệ ậ

N i dung c a quan h  pháp lu t bao g m quy n và nghĩa v  c a ch  th Quy n và nghĩa v  pháp lí ộ ủ ệ ậ ồ ề ụ ủ ủ ể ề ụ

c a ch  th  đủ ủ ể ược xem xét v i hai góc đ  khác nhau. Th  nh t, quy n và nghĩa v  c a ch  th  v i t  ớ ộ ứ ấ ề ụ ủ ủ ể ớ ưcách là ch  th  quan h  pháp lu t nói chung có nghĩa là quy n và nghĩa v  pháp lí đủ ể ệ ậ ề ụ ược pháp lu t quy ậ

đ nh đ ng nghĩa v i năng l c pháp lu t.ị ồ ớ ự ậ

Th  hai, quy n và nghĩa v  pháp lí c a ch  th  xét trong m i quan h  c  th , bao g m:ứ ề ụ ủ ủ ể ố ệ ụ ể ồ

* Quy n ch  th ề ủ ể: là cách x  s  mà pháp lu t cho phép ch  th  đử ự ậ ủ ể ược ti n hành , nó bao g m nh ng ế ồ ữ

đ c tính sau:ặ

+ Là kh  năng c a ch  th  x  s  theo cách th c nh t đ nh mà pháp lu t cho phép.ả ủ ủ ể ử ự ứ ấ ị ậ

+Là kh  năng yêu c u các ch  th  khác ch m d t các hành đ ng c n tr  vi c th c hi n quy n và ả ầ ủ ể ấ ứ ộ ả ở ệ ự ệ ềnghĩa v  trong quan h  pháp lu t.ụ ệ ậ

+ Là kh  năng c a ch  th  yêu c u các c  quan nhà nả ủ ủ ể ầ ơ ước có th m quy n b o v  l i ích h p pháp  ẩ ề ả ệ ợ ợchính đáng c a mình.ủ

Các thu c tính k  trên c a quy n ch  th  là th ng nh t không th  tách r i, m i thu c tính có ý nghĩa ộ ể ủ ề ủ ể ố ấ ể ờ ỗ ộpháp lí khác nhau, nh ng thu c tính th  ba có ý nghĩa đ c bi t đ i v i ch  th ư ộ ứ ặ ệ ố ớ ủ ể

Quy n ch  th  là m t ph m trù pháp lí có gi i h n, không th  có m t xã h i nào l i cho phép m t ề ủ ể ộ ạ ớ ạ ể ộ ộ ạ ộ

người nào đó được quy n làm t t c  nh ng gì ngề ấ ả ữ ười đó mu n.ố

* Nghĩa v  ch  th :  ụ ủ ể

Nghĩa v  ch  th  là cách x  s  mà ch  th  b t bu c ph i ti n hành nh m đáp  ng vi c th c hi n ụ ủ ể ử ự ủ ể ắ ộ ả ế ằ ứ ệ ự ệquy n c a ch  th  khác. Bao g m hai y u t :ề ủ ủ ể ồ ế ố

+ Ph i ti n hành cách x  s  b t bu c, x  s  b t bu c có th  mang tính ch  đ ng t c là các hành đ ngả ế ử ự ắ ộ ử ự ắ ộ ể ủ ộ ứ ộ  

nh t đ nh, ho c x  s  th  đ ng t c ki m ch  không đ  x y ra các hành đ ng nh t đ nh.ấ ị ặ ử ự ụ ộ ứ ề ế ể ả ộ ấ ị

+ Ph i ch u trách nhi m pháp lí khi không th c hi n đ ng cách x  s  b t bu c theo yêu c u pháp lu t ả ị ệ ự ệ ứ ử ự ắ ộ ầ ậ

đ t ra.ặ

Trong các quan h  pháp lu t thì gi a các ch  th  có s  đ i l u quy n và nghĩa v  l n nhau ( quan h  ệ ậ ữ ủ ể ự ố ư ề ụ ẫ ệ

h p đ ng) ho c tợ ồ ặ ương  ng quy n c a ch  th  này là nghĩa v  c a ch  th  kia (quan h  pháp lu t s  ứ ề ủ ủ ể ụ ủ ủ ể ệ ậ ở

h u).ữ

2.8.4 Khách th  quan h  pháp lu tể ệ ậ

Các ch  th  khi tham gia vào m t quan h  pháp lu t nào đó nh m th a mãn các yêu c u nh t đ nh v  ủ ể ộ ệ ậ ằ ỏ ầ ấ ị ề

m t v t ch t,chính tr , văn hóa, tinh th n.Có th  đó là nh ng c a c i v t ch t ho c l i ích phi v t ặ ậ ấ ị ầ ể ữ ủ ả ậ ấ ặ ợ ậ

ch t( ngh  nghi p, h c v , quy n tác gi , ) và cũng có th  là nh ng ho t đ ng chính tr , xã h i ấ ề ệ ọ ị ề ả ể ữ ạ ộ ị ộ

( meeting, bi u tình, b u c , ). Các nhu c u mà ch  th  mu n đ t t i h t s c đa d ng và phong phú làể ầ ử ầ ủ ể ố ạ ớ ế ứ ạ  

y u t   c u thành không th  thi u c a quan h  pháp lu t.ế ố ấ ể ế ủ ệ ậ

V y, khách th  c a quan h  pháp lu t là nh ng gì mà các bên ch  th  mong mu n đ t đậ ể ủ ệ ậ ữ ủ ể ố ạ ược khi tham gia vào quan h  pháp lu t.ệ ậ

C n ph i phân bi t khách th  c a quan h  pháp lu t v i đ i tầ ả ệ ể ủ ệ ậ ớ ố ượng đi u ch nh c a pháp lu t là nh ng ề ỉ ủ ậ ữquan h  xã h i mà pháp lu t tác đ ng đ n.ệ ộ ậ ộ ế

2.8.5 S  ki n pháp líự ệ

Là s  vi c th c t  c  th  mà khi x y ra thì làm phát sinh, thay đ i ho c ch m d t nh ng quan h  ự ệ ự ế ụ ể ả ổ ặ ấ ứ ữ ệpháp lu t nh t đ nh. S  vi c th c t  này có th  là hành vi x  s  c a con ngậ ấ ị ự ệ ự ế ể ử ự ủ ười ho c là m t s  bi n ặ ộ ự ếnào đó

+ Hành vi x  s  c a con ngử ự ủ ười bao g m hành đ ng và không hành đ ng, là nh ng s  ki n x y ra theo ồ ộ ộ ữ ự ệ ả

ý chí con người, là hình th c bi u hi n ý chí c a ch  th  pháp lu t.Hành đ ng là cách x  s  ch  ứ ể ệ ủ ủ ể ậ ộ ử ự ủ

đ ng, còn không hành đ ng là cách x  s  th  đ ng c a ch  th  C  hai cách x  s  này đ u có th  tr  ộ ộ ử ự ụ ộ ủ ủ ể ả ử ự ề ể ởthành s  ki n pháp lí.ự ệ

Hành vi có th  chia thành hành vi h p pháp: là nh ng hành vi phù h p v i pháp lu t và hành vi b t h pể ợ ữ ợ ớ ậ ấ ợ  pháp t c là hành vi trái v i pháp lu t. Nhà nứ ớ ậ ước luôn mong mu n nh ng quan h  pháp lu t phát sinh ố ữ ệ ậthay đ i ho c ch m d t trên c  s  hành vi x  s  h p pháp c a ch  th ổ ặ ấ ứ ơ ở ử ự ợ ủ ủ ể

+ S  bi n: là hi n tự ế ệ ượng t  nhiên x y ra không ph  thu c vào ý chí c a con ngự ả ụ ộ ủ ười nh ng l i làm phát ư ạsinh, thay đ i ho c ch m d t quan h  pháp lu t nào đó. Ví d : thiên tai, tai n n b t ng , cái ch t c a ổ ặ ấ ứ ệ ậ ụ ạ ấ ờ ấ ủcon người,…là m t s  bi n có th  làm ch m d t hay thay đ i quan h  pháp lu t.ộ ự ế ể ấ ứ ổ ệ ậ

2.9 PHÁP CH  XàH I CH  NGHĨAẾ Ộ Ủ

2.9.1 Khái ni m pháp ch  xã h i ch  nghĩaệ ế ộ ủ

Pháp ch  xã h i ch  nghĩa là m t khái ni m r ng bao g m nhi u m t, đ  làm sáng t  khái ni m này  ế ộ ủ ộ ệ ộ ồ ề ặ ể ỏ ệ

c n xem xét   nh ng bình di n sau đây:ầ ở ữ ệ

+ Pháp ch  xã h i ch  nghĩa là nguyên t c t  ch c và ho t đ ng c a b  máy nhà nế ộ ủ ắ ổ ứ ạ ộ ủ ộ ước xã h i ch  ộ ủnghĩa.Vi c t  ch c và ho t đ ng c a các c  quan nhà nệ ổ ứ ạ ộ ủ ơ ước ph i đả ược ti n hành theo quy đ nh c a ế ị ủpháp lu t, m i cán b  và nhân viên nhà nậ ọ ộ ước đ u ph i nghiêm ch nh và tri t đ  tôn tr ng pháp lu t khiề ả ỉ ệ ể ọ ậ  

th c hi n quy n và nghĩa v  c a mình.ự ệ ề ụ ủ

+ Pháp ch  xã h i ch  nghĩa là nguyên t c t  ch c ho t đ ng c a các t  ch c chính tr  ­ xã h i và các ế ộ ủ ắ ổ ứ ạ ộ ủ ổ ứ ị ộđoàn th  qu n chúng.ể ầ

+ Pháp ch  xã h i ch  nghĩa là nguyên t c x  s  c a công dân, đòi h i m i công dân ph i tôn tr ng ế ộ ủ ắ ử ự ủ ỏ ọ ả ọpháp lu t m t cách tri t đ  và tuân th  theo đúng các yêu c u c a pháp lu t.ậ ộ ệ ể ủ ầ ủ ậ

Nh  v y, Pháp ch  xã h i ch  nghĩa là m t ch  đ  đ c bi t c a đ i s ng chính tr  xã h i, trong đó t tư ậ ế ộ ủ ộ ế ộ ặ ệ ủ ờ ố ị ộ ấ  

c  các c  quan nhà nả ơ ước, t  ch c xã h i, nhân viên nhà nổ ứ ộ ước, nhân viên các t  ch c xã h i và m i ổ ứ ộ ọcông nhân đ u ph i tôn tr ng và th c hi n pháp lu t m t cách nghiêm ch nh, tri t đ  và chính xác.ề ả ọ ự ệ ậ ộ ỉ ệ ể2.9.2 Nh ng yêu c u c  b n c a Pháp ch  xã h i ch  nghĩaữ ầ ơ ả ủ ế ộ ủ

+ Tôn tr ng tính t i cao c a Hi n pháp và các đ o lu t.ọ ố ủ ế ạ ậ

Đây là y u t  đ c bi t quan tr ng nh m đ m b o tính th ng nh t c a h  th ng pháp lu t xã h i ch  ế ố ặ ệ ọ ằ ả ả ố ấ ủ ệ ố ậ ộ ủnghĩa t o đi u ki n cho h  th ng pháp lu t ngày càng phát tri n hoàn thi n, làm c  s   thi t l p tr t ạ ề ệ ệ ố ậ ể ệ ơ ở ế ậ ậ

t  pháp lu t, c ng c  và tăng cự ậ ủ ố ường pháp ch  xã h i ch  nghĩa. Hi n pháp và các đ o lu t là nh ng ế ộ ủ ế ạ ậ ữvăn b n pháp lí do c  quan quy n l c nhà nả ơ ề ự ước cao nh t ban hành, nó có giá tr  pháp lí cao nh t. Khi ấ ị ấban hành các văn b n dả ưới lu t ph i phù h p v i Hi n pháp và các đ o lu t tránh tình tr ng t n m n, ậ ả ợ ớ ế ạ ậ ạ ả ạtrùng l p, ch ng chéo ho c mâu thu n trong các quy ph m, phá v  tính th ng nh t c a h  th ng pháp ặ ồ ặ ẫ ạ ỡ ố ấ ủ ệ ố

lu t.ậ

+ B o đ m tính th ng nh t c a pháp ch  trên quy mô toàn qu c.ả ả ố ấ ủ ế ố

Xu t phát t  nguyên t c m i công dân đ u bình đ ng trấ ừ ắ ọ ề ẳ ước pháp lu t, pháp ch  xã h i ch  nghĩa đòi ậ ế ộ ủ

h i ph i có s  th ng nh t v  nh n th c và t  ch c th c hi n pháp lu t. B o đ m nguyên t c pháp ỏ ả ự ố ấ ề ậ ứ ổ ứ ự ệ ậ ả ả ắ

ch  th ng nh t là đi u ki n đ  xóa b  t  tế ố ấ ề ệ ể ỏ ư ưởng c c b , b n v  đ a phụ ộ ả ị ị ương ch  nghĩa, t  do vô chính ủ ự

ph , b o đ m công b ng xã h i.ủ ả ả ằ ộ

+ Các c  quan xây d ng pháp lu t, t  ch c th c hi n và b o v  pháp lu t ph i ho t đ ng m t cách ơ ự ậ ổ ứ ự ệ ả ệ ậ ả ạ ộ ộtích c c, ch  đ ng và có hi u qu ự ủ ộ ệ ả

Đ  t o c  s  c ng c  v ng ch c n n pháp ch  ph i chú ý đ n nh ng bi n pháp b o đ m cho các c  ể ạ ơ ở ủ ố ữ ắ ề ế ả ế ữ ệ ả ả ơquan xây d ng lu t có đ  kh  năng và đi u ki n đ  hoàn thi n h  th ng pháp lu t. M t khác ph i ự ậ ủ ả ề ệ ể ệ ệ ố ậ ặ ả

đ m b o cho các c  quan t  ch c và th c hi n pháp lu t ho t đ ng có hi u qu  Ho t đ ng c a các ả ả ơ ổ ứ ự ệ ậ ạ ộ ệ ả ạ ộ ủ

c  quan b o v  pháp lu t nh  Tòa án, Vi n ki m sát, Thanh tra…có tác đ ng tr c ti p v i vi c c ng ơ ả ệ ậ ư ệ ể ộ ự ế ớ ệ ủ

c  và tăng cố ường pháp ch  ế

+ Không tách r i công tác pháp ch  v i văn hóa.ờ ế ớ

Trình đ  văn hóa nói chung và trình đ  pháp lí nói riêng c a các nhân viên nhà nộ ộ ủ ước, t  ch c xã h i ổ ứ ộcũng nh  m i công dân có  nh hư ọ ả ưởng r t l n t i quá trình c ng c  n n pháp ch  xã h i ch  nghĩa. ấ ớ ớ ủ ố ề ế ộ ủTrình đ  văn hóa c a công chúng càng cao thì pháp ch  càng độ ủ ế ượ ủc c ng c  m nh, có th  nói văn hóa ố ạ ể

là c  s  quan tr ng đ  c ng c  n n pháp ch , đ ng th i pháp ch  v ng m nh, s  thúc đ y s  phát ơ ở ọ ể ủ ố ề ế ồ ờ ế ữ ạ ẽ ẩ ựtri n c a văn hóa.ể ủ

Do v y, ph i g n công tác pháp ch  v i vi c nâng cao trình đ  văn hóa nói chung và trình đ  pháp lí ậ ả ắ ế ớ ệ ộ ộnói riêng cho các nhân viên nhà nước, nhân viên các t  ch c xã h i và công dân.ổ ứ ộ

2.9.3 Các bi n pháp b o đ m tăng cệ ả ả ường pháp ch  xã h i ch  nghĩa.ế ộ ủ

Trong giai đo n hi n nay v n đ  c ng c  và tăng cạ ệ ấ ề ủ ố ường pháp ch  xã h i ch  nghĩa   nế ộ ủ ở ước ta là v n ấ

đ  c p thi t đ  nâng cao hi u l c qu n lí c a nhà nề ấ ế ể ệ ự ả ủ ước, m  r ng dân ch  xã h i h i ch  nghĩa, phát ở ộ ủ ộ ộ ủhuy quy n làm ch  t p th  c a nhân dân lao đ ng.ề ủ ậ ể ủ ộ

Đ  c ng c  và tăng cể ủ ố ường pháp ch  xã h i ch  nghĩa ph i áp d ng nhi u bi n pháp đ ng b  trong đó ế ộ ủ ả ụ ề ệ ồ ộ

ph i chú tr ng các bi n pháp c  b n sau đây:ả ọ ệ ơ ả

+ Tăng cường s  lãnh đ o c a Đ ng đ i v i công tác pháp ch ự ạ ủ ẳ ố ớ ế

S  lãnh đ o c a Đ ng th  hi n trự ạ ủ ả ể ệ ước h t là vi c Đ ng đ  ra chi n lế ệ ả ề ế ược phát tri n kinh t  xã h i ể ế ộcũng nh  chi n lư ế ược toàn di n v  công tác pháp ch M i th i kì Đ ng đ  ra phuowmg hệ ề ế ỗ ờ ả ề ướng xây 

d ng pháp lu t, t  ch c  th c hi n pháp lu t, đào t o cán b  pháp lí đ  tăng cự ậ ổ ứ ự ệ ậ ạ ộ ể ường cho các c  quan ơlàm công tác pháp lu t…Đó là s  lãnh đ o toàn di n có ý nghĩa quy t đ nh đ i v i k t qu  c a công ậ ự ạ ệ ế ị ố ớ ế ả ủtác pháp ch  Tuy nhiên không có nghĩa Đ ng làm thay cho nhà nế ả ước, mà Đ ng ch  v ch ra phả ỉ ạ ương 

hướng ti n hành ch  đ o ki m tra, giám sát ho t đ ng c a nhà nế ỉ ạ ể ạ ộ ủ ước trong công tác pháp ch Đ  công ế ểtác pháp ch  đ t hi u qu  thi t th c, nhà nế ạ ệ ả ế ự ước ph i d a trên c  s  nh ng phả ự ơ ở ữ ương hướng, đường l i ố

c a Đ ng mà đ  ra các bi n pháp c  th  phù h p v i nh ng đi u ki n, hoàn c nh trong m i giai đo nủ ả ề ệ ụ ể ợ ớ ữ ề ệ ả ỗ ạ  

c  th  .ụ ể

+ Đ y m nh công tác xây d ng và hoàn  thi n h  th ng pháp lu t xã h i ch  nghĩa.ẩ ạ ự ệ ệ ố ậ ộ ủ

Đ  có m t h  th ng pháp lu t ngày càng phát tri n và hoàn thi n ph i th c hi n nhi u bi n pháp nh :ể ộ ệ ố ậ ể ệ ả ự ệ ề ệ ư  

Ph i thả ường xuyên ti n hành h  th ng hóa pháp lu t đ  phát hi n và lo i b  nh ng quy ph m trùng ế ệ ố ậ ể ệ ạ ỏ ữ ạ

l p, mâu thu n, l c h u, k p th i b  sung nh ng thi u sót trong h  th ng pháp lu t. Có k  ho ch xây ặ ẫ ạ ậ ị ờ ổ ữ ế ệ ố ậ ế ạ

d ng pháp lu t phù h p v i m i giai đo n c  th , nâng cao kĩ thu t l p pháp, m  r ng các hình th c ự ậ ợ ớ ỗ ạ ụ ể ậ ậ ở ộ ứnhân dân lao đ ng tham gia vào vi c xây d ng pháp lu t.ộ ệ ự ậ

Tuy nhiên c n ph i tránh hai khuynh hầ ả ướng: ch  quan nóng v i mu n có ngay m t h  th ng pháp lu tủ ộ ố ộ ệ ố ậ  hoàn ch nh, d n đ n pháp lu t không phù h p v i kinh t  ­ xã h i ho c xem thỉ ẫ ế ậ ợ ớ ế ộ ặ ường vai trò tích c c ự

c a pháp lu t mà d n đ n vi c ch  đ i, ch m ch p ban hành pháp lu t.ủ ậ ẫ ế ệ ờ ợ ậ ạ ậ

2.10 VI PH M PHÁP LU T VÀ TRÁCH NHI M PHÁP LÝ.Ạ Ậ Ệ

2.10.1 Khái ni m vi ph m pháp lu tệ ạ ậ

a) Đ nh nghĩaị

Vi ph m pháp lu t là hành vi( hành đ ng ho c không hành đ ng) trái pháp lu t có l i do ch  th  có ạ ậ ộ ặ ộ ậ ỗ ủ ểnăng l c pháp lí th c hi n, xâm h i các quan h  xã h i đự ự ệ ạ ệ ộ ược pháp lu t xác l p và b o v ậ ậ ả ệ

b) Các d u hi u c  b n c a vi ph m pháp lu tấ ệ ơ ả ủ ạ ậ

+ Vi ph m pháp lu t luôn luôn là hành vi ( hành đ ng ho c không hành đ ng) xác đ nhc a con ngạ ậ ộ ặ ộ ị ủ ười. Quy đ nh c a pháp lu t đ t ra là đ  nh m đi u ch nh các hành vi x  s  c a con ngị ủ ậ ặ ể ằ ề ỉ ử ự ủ ười ch  không ph iứ ả  

đ  đi u ch nh nh ng suy nghĩ ho c đ c tính cá nhân khác c a con ngể ề ỉ ữ ặ ặ ủ ườ ếi n u nh  nh ng đ c tính đó ư ữ ặ

ch a bi u hi n thành các hành vi c  th  c a h  Cho nên vi ph m pháp lu t ph i là hành vi c a con ư ể ệ ụ ể ủ ọ ạ ậ ả ủ

người ho c là ho t đ ng c a các c  quan nhà nặ ạ ộ ủ ơ ước , các t  ch c xã h i ( các ch  th  pháp lu t).ổ ứ ộ ủ ể ậ

+ Vi ph m pháp lu t không nh ng là hành vi xác đ nh c a con ngạ ậ ữ ị ủ ười mà hành vi đó ph i trái v i các ả ớquy đ nh  c a pháp lu t, xâm h i t i các quan h  xã h i đị ủ ậ ạ ớ ệ ộ ược pháp lu t xác l p và b o v ậ ậ ả ệ

Hành vi trái pháp lu t là nh ng hành vi không phù v i nh ng quy đ nh c a pháp lu t ( không th c hi n ậ ữ ớ ữ ị ủ ậ ự ệ

nh ng gì mà pháp lu t yêu c u, ho c s  d ng quy n h n vữ ậ ầ ặ ử ụ ề ạ ượt quá gi i h n cho phép c a pháp lu t). ớ ạ ủ ậ

Nh ng gì mà pháp lu t không c m, không b o v  thì thì dù có làm trái cũng không b  coi là trái pháp ữ ậ ấ ả ệ ị

lu t, không ph i là vi ph m pháp lu t.ậ ả ạ ậ

+Hành vi trái pháp lu t đó ph i ch a đ ng l i c a ch  th  Có th  nói m i vi ph m pháp lu t đ u là ậ ả ứ ự ỗ ủ ủ ể ể ọ ạ ậ ềhành vi trái pháp lu t , nh ng ngậ ư ượ ạc l i không ph i không ph i t t c  các hành vi trái pháp lu t đ u là ả ả ấ ả ậ ề

vi ph m pháp lu t. Ch  nh ng hành vi trái pháp lu t nào mà ch  th  khi th c hi n có l i ( c  ý ho c vôạ ậ ỉ ữ ậ ủ ể ự ệ ỗ ố ặ  ý) m i có th  là hành vi vi ph m pháp lu t. D u hi u trái pháp lu t m i ch  d u hi u bên ngoài c a ớ ể ạ ậ ấ ệ ậ ớ ỉ ấ ệ ủhành vi, đ  xác đ nh hành vi vi ph m pháp lu t c n ph i xem xét c  m t ch  quan c a hành vi, nghĩa ể ị ạ ậ ầ ả ả ặ ủ ủ

là ph i xác đ nh tr ng thái tâm lí c a ngả ị ạ ủ ười th c hi n hành vi trái pháp lu t đó ­ xác đ nh l i c a ự ệ ậ ị ỗ ủ

h L i là y u không th  thi u đọ ỗ ế ể ế ược đ  xác đ nh hành vi vi ph m pháp lu t. B i vì, n u m t hành vi ể ị ạ ậ ở ế ộtrái pháp lu t đậ ược th c hi n do nh ng đi u ki n và hoàn c nh khách quan mà ch  th  không th  l a ự ệ ữ ề ệ ả ủ ể ể ự

ch n đọ ược cách x  s  theo yêu c u c a pháp lu t thì hành vi đó không th  coi là có l i và không b  coi ử ự ầ ủ ậ ể ỗ ị

là vi ph m pháp lu t.ạ ậ

+ Khi th c hi n hành vi trái pháp lu t , ch  th  ph i có năng l c trách nhi m pháp lí. Có nghĩa ch  thự ệ ậ ủ ể ả ự ệ ủ ể 

có kh  năng nh n th c, đi u khi n đả ậ ứ ề ể ược vi c làm c a mình và ch u trách nhi m đ c l p v  hành vi ệ ủ ị ệ ộ ậ ề

c a mình. Do v y, nh ng hành vi m c dù trái pháp lu t nh ng do ngủ ậ ữ ặ ậ ư ười m t trí ho c tr  em th c hi n ấ ặ ẻ ự ệthì v n không th  coi là vi ph m pháp lu t.ẫ ể ạ ậ

c) C u thành vi ph m pháp lu tấ ạ ậ

+ M t khách quan c a vi ph m pháp lu t là nh ng bi u hi n bên ngoài c a vi ph m pháp lu t. Bao ặ ủ ạ ậ ữ ể ệ ủ ạ ậ

g m hành vi trái pháp lu t, s  thi t h i c a xã h i( m c đ  thi t h i là c  s  đánh giá m c đ  nguy ồ ậ ự ệ ạ ủ ộ ứ ộ ệ ạ ơ ở ứ ộ

hi m c a hành vi), m i quan h  nhân qu  c a hành vi  trái pháp lu t và s  thi t h i c a xã h i.ể ủ ố ệ ả ủ ậ ự ệ ạ ủ ộ

+ M t ch  quan c a vi ph m pháp lu t là l i, đ ng c , m c đích c a ch  th  vi ph m pháp lu t. L i ặ ủ ủ ạ ậ ỗ ộ ơ ụ ủ ủ ể ạ ậ ỗ

là tr ng thái tâm lí c a ch  th  đ i v i hành vi c a mình cũng nh  đ i v i h u qu  c a nó. L i bao ạ ủ ủ ể ố ớ ủ ư ố ớ ậ ả ủ ỗ

g m l i c  ý (c  ý tr c ti p, c  ý gián ti p) và l i vô ý ( vô ý t  tin, vô ý c u th ). Đ ng c  m c đích ồ ỗ ố ố ự ế ố ế ỗ ự ẩ ả ộ ơ ụ

vi ph m đạ ược hi u là cái thúc đ y ch  th  th c hi n hành vi trái pháp lu t cũng nh  k t qu  cu i ể ẩ ủ ể ự ệ ậ ư ế ả ốcùng mà ch  th  mong mu n đ t đủ ể ố ạ ược khi th c hi n hành vi.ự ệ

+ Ch  th  c a vi ph m pháp lu t: là cá nhân, t  ch c có năng l c trách nhi m pháp lí. N u ch  th  là ủ ể ủ ạ ậ ổ ứ ự ệ ế ủ ể

cá nhân thì ph i xác đ nh đả ị ược tu i ch u trách nhi m pháp lí và tr ng thái tâm lí ( th n kinh) c a h    ổ ị ệ ạ ầ ủ ọ ở

th i đi m vi ph m pháp lu t.ờ ể ạ ậ

+ Khách th  c a vi ph m pháp lu t là nh ng quan h  xã h i để ủ ạ ậ ữ ệ ộ ược pháp lu t xác l p và b o v  nh ng ậ ậ ả ệ ư

l i b  hành vi vi ph m pháp lu t xâm h i t i. Tính ch t quan tr ng c a khách th  b  xâm h i cũng ạ ị ạ ậ ạ ớ ấ ọ ủ ể ị ạ

ph n ánh m c đ  nguy hi m  c a hành vi vi ph m pháp lu t.ả ứ ộ ể ủ ạ ậ

d) Các lo i vi ph m pháp lu tạ ạ ậ

+ Vi ph m pháp lu t hình s  ( t i ph m): là nh ng hành vi nguy hi m cho xã h i đạ ậ ự ộ ạ ữ ể ộ ược quy đ nh trong ị

lu t hình s  do ngậ ự ười có năng l c trách nhi m hình s  gây ra m t cách c  ý ho c vô ý xâm h i đ c ự ệ ự ộ ố ặ ạ ộ

l p, ch  quy n, th ng nh t, toàn v n lãnh th , xâm h i đ n ch  đ  kinh t  và s  h u xã h i ch  ậ ủ ề ố ấ ẹ ổ ạ ế ế ộ ế ở ữ ộ ủnghĩa, xâm h i đ n tính m ng, s c kh e, t  do, nhân ph m, danh d , tài s n, các quy n và l i ích h p ạ ế ạ ứ ỏ ự ẩ ự ả ề ợ ợpháp khác c a công dân.ủ

Ch  th  vi ph m hình s  ch  là cá nhân.ủ ể ạ ự ỉ

+ Vi ph m pháp lu t hành chính: là hành vi cá nhân, t  ch c th c hi n m t cách c  ý ho c vô ý xâm ạ ậ ổ ứ ự ệ ộ ố ặ

ph m các quy t c qu n lí nhà nạ ắ ả ước mà không ph i t i ph m hình s , và theo quy đ nh c a pháp lu t ả ộ ạ ự ị ủ ậ

ph i b  x  ph t hành chính.ả ị ử ạ

Ch  th  vi ph m hành chính có th  là cá nhân ho c cũng có th  là t  ch c.ủ ể ạ ể ặ ể ổ ứ

+Vi ph m pháp lu t dân s : là nh ng hành vi trái pháp lu t có l i xâm h i đ n nh ng quan h  tài s n, ạ ậ ự ữ ậ ỗ ạ ế ữ ệ ảquan h  nhân thân liên quan đ n t i s n…ệ ế ả ả

Ch  th  vi ph m dân s  có th  là cá nhân cũng có th  là t  ch c.ủ ể ạ ự ể ể ổ ứ

+ Vi ph m k  lu t nhà nạ ỉ ậ ước: là nh ng hành vi có l i trái v i nh ng quy ch , quy t c xác l p tr t t  ữ ỗ ớ ữ ế ắ ậ ậ ựtrong n i b  m t c  quan , xí nghi p, trộ ộ ộ ơ ệ ường h c, ọ

Ch  th  vi ph m k  lu t là cán b , công nhân viên ch c, h c sinh.ủ ể ạ ỉ ậ ộ ứ ọ

2.10.2 Trách nhi m pháp líệ

a) Đ nh nghĩaị

Trong thu t ng  pháp lí “ trách nhi m” đậ ữ ệ ược hi u hai ngĩa. Th  nh t, là nghĩa v  c a ch  th  ph i ể ứ ấ ụ ủ ủ ể ảlàm theo yêu c u c a pháp lu t. Th  hai, là h u qu  b t l i vì nh ng vi c làm, đó là s  tr ng ph t c aầ ủ ậ ứ ậ ả ấ ợ ữ ệ ự ừ ạ ủ  nhà nước đ i v i nh ng ch  th  có hành vi vi ph m pháp lu t gây h u qu  x u cho xã h i.   đây “ ố ớ ữ ủ ể ạ ậ ậ ả ấ ộ Ởtrách nhi m” đệ ược hi u theo nghãi th  hai.ể ứ

Ch  đ  trách nhi m pháp lí đ  tr ng ph t nh ng ch  th  vi ph m pháp lu t vì các ch  th  luôn luôn ế ộ ệ ể ừ ạ ữ ủ ể ạ ậ ủ ể

ho t đ ng có lí trí ( nh n th c) và có t  do ý chí đ  l a ch n cách x  s , n u ch  th  l a ch n cách ạ ộ ậ ứ ự ể ự ọ ử ự ế ủ ể ự ọ

x  s  trái v i pháp lu t thì ph i ch u trách nhi m pháp lí v  vi c làm đó.Vi c truy c u trách nhi m ử ự ớ ậ ả ị ệ ề ệ ệ ứ ệpháp lí là nh m b o v , t o đi u ki n cho các quan h  xã h i ch  nghĩa phát tri n. Ngoài ra, áp d ng ằ ả ệ ạ ề ệ ệ ộ ủ ể ụtrách nhi m pháp lí còn có ý nghĩa r t l n trong vi c phòng ng a, c i t o và giáo d c nh ng ngệ ấ ớ ệ ừ ả ạ ụ ữ ười vi 

ph m pháp lu t. Nó có tác d ng răn đe t t c  nh ng ngạ ậ ụ ấ ả ữ ười khác khi n h  ph i ki m ch  gi  mình ế ọ ả ề ế ữkhông vi ph m pháp lu t.ạ ậ

Trách nhi m pháp lí ch  do c  quan nhà nệ ỉ ơ ước có th m quy n ( c  quan qu n lí nhà nẩ ề ơ ả ước, tòa án) áp 

d ng đ i v i các ch  th  vi ph m pháp lu t. V  n i dung, trách nhi m pháp lí là s  áp d ng nh ng ụ ố ớ ủ ể ạ ậ ề ộ ệ ự ụ ữ

bi n pháp cệ ưỡng ch  nhà nế ước đã quy đ nh trong ch  tài các quy ph m pháp lu t. C n l u ý m t s  ị ế ạ ậ ầ ư ộ ố

bi n pháp cệ ưỡng ch  nhà nế ước áp d ng l i không liên quan đ n trách nhi m pháp lí ( áp d ng khi ụ ạ ế ệ ụkhông x y ra vi ph m pháp lu t) ví d : Cả ạ ậ ụ ưỡng ch  cách ly nh ng ngế ữ ười m c b nh truy n nhi m, ắ ệ ề ễ

ho c nhà nặ ước tr ng thu, tr ng d ng tài s n đó khi th t c n thi t, ư ư ụ ả ậ ầ ế