Hoàn thiện khung thể chế, chính sách cho thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương – từ thực tiễn thành phố thủ đức

Hoàn thiện khung thể chế, chính sách cho thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương – từ thực tiễn thành ph ố Thủ Đức Theo quy hoạch phát tri ển đến năm 2040, thành ph ố Thủ Đức

Hoàn thiện khung thể chế, chính sách cho thành ph ố thuộc thành ph ố

trực thuộc trung ương – từ thực tiễn thành ph ố Thủ Đức

Theo quy hoạch phát tri ển đến năm 2040, thành ph ố Thủ Đức trở thành

đô thị loại I trực thuộc TP Hồ Chí Minh phát triển theo mô hình đô thị sáng tạo, tương tác cao, là trung tâm phía Đông c ủa TP H ồ Chí Minh

về kinh tế, khoa h ọc – kỹ thuật và công ngh ệ, văn hóa, giáo d ục – đào tạo.Việc thành lập thành phố Thủ Đức được kỳ vọng sẽ giúp khu vực phía Đông của TP Hồ Chí Minh sớm trở thành “hạt nhân” tăng trưởng mới thúc đẩy kinh tế TP Hồ Chí Minh và vùng kinh t ế trọng điểm phía Nam phát triển bền vững Đây là mô hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương đ ầu tiên của cả nước

Thành phố Thủ Đức, TP H ồ Chí Minh Ảnh: baochinhphu.vn

Thành phố Thủ Đức – thành phố của những kỳ vọng

Nghị quyết số 1111/NQ-UBTVQH14 ngày 09/12/2020 c ủa Ủy ban Thường

vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn v ị hành chính c ấp huyện, cấp xã và thành lập thành ph ố Thủ Đức thuộc TP Hồ Chí Minh trên cơ s ở nhập toàn

bộ 49,79 km2 di ện tích tự nhiên và 171.311 ngư ời của Quận 2; 113,97 km2

diện tích tự nhiên và 310.107 ngư ời của Quận 9 và 47,80 km2 diện tích tự nhiên, 532.377 người của quận Thủ Đức Sau khi thành lập, thành phố Thủ Đức có 211,56 km2 diện tích tự nhiên và với quy mô dân số là 1.013.795 người1

Theo quy ho ạch phát triển đến năm 2040, thành ph ố Thủ Đức trở thành đô thị loại I trực thuộc TP Hồ Chí Minh phát tri ển theo mô hình đô th ị sáng tạo, tương tác cao, là trung tâm phía Đông c ủa TP Hồ Chí Minh v ề kinh tế, khoa học – kỹ thuật và công nghệ, văn hóa, giáo d ục – đào tạo Thành ph ố Thủ Đức là trung tâm đ ổi mới, sáng t ạo dựa trên nền tảng kinh tế tri thức, khoa học – công nghệ và hợp tác phát triển; tập trung vào các lĩnh v ực giáo dục – đào tạo bậc cao, nghiên c ứu và sản xuất công nghệ cao, tài chính và thương mại – dịch vụ…; đồng thời, có vai trò là hạt nhân trong đổi mới, sáng tạo, phát triển hạ tầng số của thành ph ố

Việc thành l ập thành phố Thủ Đức được kỳ vọng sẽ giúp khu vực phía

Đông của TP Hồ Chí Minh sớm trở thành “hạt nhân” tăng trưởng mới thúc đẩy kinh tế TP Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam phát triển bền vững Đây là mô hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương đầu tiên của cả nước Dự kiến trong tương lai, thành ph ố sẽ đóng góp đến 30% GRDP của TP Hồ Chí Minh và chiếm khoảng 7% GDP cả nước… Đồng thời, kết nối, tạo tính tương tác giữa các khu vực làm đòn bẩy đổi mới mô hình tăng trư ởng kinh tế, trong đó có s ự kết nối ba khu vực trọng điểm: khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh; Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh và khu Trung tâm Đô th ị mới Thủ Thiêm Thành lập thành phố Thủ Đức được xem là tiền đề cho giai đoạn phát triển mới, chủ động tham gia

và khai thác hiệu quả các cơ hội của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ

tư2

Tuy nhiên, thành ph ố Thủ Đức là thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương đầu tiên của cả nước được thành lập trong điều kiện hệ thống thể chế, cơ chế, chính sách chưa hoàn thi ện Vì vậy, đang gặp phải một số khó khăn vướng mắc như sau:

Một là, về thẩm quy ền của chính quy ền thành ph ố thuộc thành phố trực thuộc trung ương

Việc thành l ập thành phố Thủ Đức, không phải sáp nhập cơ học 3 quận mà sáp nhập lại để hình thành t ổ chức với yếu tố bên trong m ới, từ đó, phát triển cao hơn3 Thủ Đức là “đơn v ị hành chính tương đương” qu ận, huyện,

thị xã của thành ph ố trực thuộc trung ương4; quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và cơ c ấu tổ chức của chính quyền địa phương ở thị xã, thành ph ố

thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương5; quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân (HĐND) thành ph ố thuộc

thành phố; Ủy ban nhân dân, ch ủ tịch Ủy ban nhân dân thành ph ố thuộc thành phố6 Tuy nhiên, theo tác gi ả, các quy đ ịnh này còn chưa b ảo đảm tính toàn diện, cụ thể về một mô hình chính quy ền địa phương mới Đặc biệt, ít có sự khác biệt về thẩm quyền của chính quyền thành ph ố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (c ụ thể là thành phố Thủ Đức) so với

chính quy ền địa phương qu ận, huyện thuộc thành ph ố trực thuộc trung

ương và chính quyền địa phương huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Với quy mô thực tế và sự kỳ vọng đối với sự phát triển của thành ph ố Thủ Đức thực sự trở thành m ột điểm nghẽn trong quản lý, phát triển bền vững thành phố Thủ Đức giai đoạn hiện nay

Hai là, v ề tài chính – ngân sách, thu hút đ ầu tư

Về quản lý tài chính ngân sách, H ội đồng nhân dân thành ph ố Thủ Đức có thẩm quyền quyết định dự toán thu ngân sách nhà nư ớc trên địa bàn; d ự toán thu – chi ngân sách đ ịa phương và phân b ổ dự toán ngân sách c ấp mình, trong đó bao gồm dự toán ngân sách của phường trực thuộc; điều chỉnh dự toán ngân sách đ ịa phương trong trư ờng hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sách đ ịa phương Theo Nghị định số 33/2021/NĐ-CP,

thành phố Thủ Đức thực hiện cơ chế tạo nguồn cải cách ti ền lương theo quy định Sau khi ngân sách thành phố Thủ Đức bảo đảm đủ nguồn cải cách tiền lương và thực hiện các chính sách an sinh xã h ội cho th ời kỳ ổn định ngân sách theo quy đ ịnh của cấp có thẩm quyền, HĐND thành ph ố Thủ Đức được quyết định sử dụng nguồn cải cách tiền lương còn dư của ngân sách thành phố Thủ Đức để đầu tư cơ s ở hạ tầng kinh tế – xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách thành ph ố

Bên cạnh đó, theo quy đ ịnh của Nghị quyết số 131/2020/QH14 ngày

16/11/2020 của Quốc hội thì HĐND thành ph ố Thủ Đức có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, d ự án đầu tư công nhóm B, nhóm C sử dụng vốn ngân sách phư ờng trực thuộc theo quy đ ịnh của Luật Đầu tư công; tổ chức thực hiện chương trình, dự án đầu tư công theo phân cấp quản lý; phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung h ạn và hằng năm của Ủy ban nhân dân phường trực thuộc

Với những quy định trên, th ẩm quyền quyết định của chính quy ền thành phố Thủ Đức trong quản lý tài chính – ngân sách, quản lý đầu tư – hai lĩnh vực quan trọng có thể tạo ra những đột phá trong phát tri ển thành phố

không có nhiều sự khác bi ệt

Ba là, về phát tri ển kinh t ế tri thức, kinh tế số, trí tu ệ nhân tạo (AI)

Thành phố Thủ Đức đư ợc thành lập với kỳ vọng trở thành khu đô th ị sáng tạo, tương tác cao và tr ở thành một “cực” tăng trư ởng mới thúc đẩy kinh tế

TP Hồ Chí Minh phát tri ển kinh t ế tri thức, kinh tế số Tuy nhiên, h ệ thống thể chế, chính sách (TCCS) v ề phát tri ển kinh tế tri thức, kinh t ế số, AI – những thành tố cốt lõi c ủa đô thị sáng tạo, tương tác cao chưa đư ợc hoàn thiện từ cấp độ khung TCCS đến các cơ chế, quy định về phát triển ở từng lĩnh vực cụ thể

Khung thể chế, chính sách “sandbox” và s ự cần thiết cho mô hình

thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương

Theo Ngân hàng Th ế giới (WB), cơ chế thử nghiệm là một môi trường thử nghiệm trực tiếp, có giới hạn thời gian, đư ợc kiểm soát, có thể có các miễn trừ quy định pháp lý theo ý đ ịnh của cơ quan qu ản lý7

Theo Bộ Kinh tế và Năng lư ợng Liên bang Đ ức thì, cơ chế thử nghiệm là một khuôn khổ để thử nghiệm đổi mới sáng tạo và quy định pháp lý, v ới 3 yếu tố đặc trưng: (1) Cơ ch ế thử nghiệm là các khu vực thử nghiệm đư ợc thiết lập trong một thời gian giới hạn, trong m ột khu vực hạn chế, trong đó, các công nghệ và môi trư ờng kinh doanh đ ổi mới sáng tạo có th ể được thử nghiệm trong đời sống thực; (2) Cơ ch ế thử nghiệm tận dụng sự “thả nổi” quy định; (3) Cơ chế thử nghiệm dẫn đến “sự quan tâm đến việc khám phá quy định chính sách”8

Khung pháp lý thí điểm – “regulatory sandbox” là một cách tiếp cận mới và khá linh ho ạt trong kỹ thuật lập pháp, cho phép th ử nghiệm trực tiếp, giới hạn thời gian của các đổi mới dưới sự giám sát đi ều chỉnh Khung TCCS thí điểm (còn gọi là khung TCCS thử nghiệm) nhằm tạo ra một không gian thuận lợi với khung TCCS riêng (n ằm ngoài hoặc vượt khung TCCS hi ện hành) để tiến hành thử nghiệm những khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới; những định hướng phát triển, cơ chế quản lý mới9

Xây dựng chính sách, pháp luật theo khung TCCS thí đi ểm là th ể hiện bư ớc chuyển trong tư duy qu ản trị của Nhà nước Tuy nhiên, phương th ức quản

lý này không phù h ợp trong bối cảnh đầy biến động, thay đổi nhanh, đặc biệt trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư có nhiều hoạt động kinh tế – xã hội diễn ra nhanh, ph ức tạp, phi truyền thống Do đó, bên c ạnh phương thức quản lý truyền thống, các nhà nước đã tiếp cận và áp dụng mô hình sandbox – cái gì không bi ết quản thì không qu ản, cho tự phát triển trong một không gian, t hời gian nh ất định, để bộc lộ rõ bản chất, trên cơ sở

đó, Nhà nước ban hành cơ chế, chính sách quản lý, tổ chức phát triển

Dưới góc độ lý luận, thành phố Thủ Đức là thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương đ ầu tiên của Việt Nam trong b ối cảnh chưa có khung TCCS hoàn thi ện cho mô hình này Vi ệc hoàn thiện khung TCCS cho mô hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương cần thiết và cấp bách

Bên cạnh đó, mỗi đô thị được xây dựng theo mô hình thành ph ố thuộc

thành phố trực thuộc trung ương đ ều hướng đến thực hiện sứ mệnh và các mục tiêu cụ thể Do đó, vi ệc vận dụng khung TCCS th ử nghiệm trong xây dựng cơ chế, chính sách phát tri ển thành phố Thủ Đức nói riêng và mô hình thành phố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương nói chung là y ếu tố cần thiết để các đô thị này chủ động trong qu ản lý, phát tri ển bền vững

Một số giải pháp khuyến nghị

Một là, hoàn thi ện khung TCCS cho mô hình thành ph ố thuộc thành phố

trực thuộc trung ương; xác đ ịnh khung pháp lý cho phép xây d ựng và ban hành thể chế, cơ ch ế, chính sách cho mô hình này

Hiện nay, khung TCCS v ề mô hình thành ph ố thuộc thành phố trực thuộc trung ương chưa rõ ràng, hoàn thi ện Do đó, hoàn thiện khung TCCS cho

mô hình này là gi ải pháp quan tr ọng nhất, có tính c ấp thiết đối với thành phố Thủ Đức nói ri êng và các thành ph ố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (được thành lập trong tương lai) nói chung

Khung TCCS v ề mô hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương cần tập trung gi ải quyết một số “điểm nghẽn” hiện nay, đ ặc biệt là thẩm quyền trong quản lý, tổ chức phát tri ển của chính quyền thành ph ố thuộc thành phố trực thuộc trung ương Đ ồng thời, cần xác định khung TCCS thí điểm Bên cạnh đó, TCCS các ngành, lĩnh vực cũng cần được xem xét, hoàn thiện để tạo hành lang pháp lý, b ảo đảm phát triển bền vững trong bối cảnh, điều kiện phát tri ển mới

Để thực hiện giải pháp này, các cơ quan có th ẩm quyền cần tổ chức nghiên cứu một cách có h ệ thống về sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương

và quy định về chính quyền địa phương trong Hiến pháp Vì vậy, trong thời gian này, cần có văn b ản quy phạm pháp lu ật dư ới luật chứa đựng các cơ chế, chính sách thí đi ểm cho thành ph ố Thủ Đức Văn bản này cũng cần tạo khung pháp lý cho phép chính quy ền thành ph ố Thủ Đức, chính quy ền TP

Hồ Chí Minh quy đ ịnh các cơ chế, chính sách thí đi ểm, thử nghiệm để quản

lý, phát tri ển thành ph ố Thủ Đức

Hai là, phát huy hi ệu quả hoạt động tham vấn các bên liên quan, đ ặc biệt là

các tổ chức nghiên cứu, các chuyên gia c ủa từng lĩnh vực trong quá trình xây dựng TCCS thí đi ểm

Khung TCCS thí đi ểm nhằm tạo ra một không gian thu ận lợi với khung TCCS riêng để tiến hành thử nghiệm khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới; những định hướng phát triển, cơ chế quản lý mới, phù hợp với mục tiêu, sứ mệnh của thành phố Thủ Đức Tuy nhiên, vi ệc xây dựng khung TCCS thí đi ểm ở Việt Nam còn khá m ới, hơn nữa, đây cũng là mô hình m ới và trong b ối cảnh, điều kiện mới với nhiều vấn đề phức tạp, phi truy ền thống Do v ậy,

để giải quyết vấn đề thực tiễn này, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành liên quan và chính quy ền TP H ồ Chí Minh cần phát huy vai trò tham v ấn của các bên có liên quan trong vi ệc ban hành ho ặc đề nghị ban hành khung TTCS thí điểm, thử nghiệm cũng như các cơ chế, chính sách riêng trong từng lĩnh vực Trong quá trình tham v ấn, cần đặc biệt chú ý phát huy vai trò của các tổ chức nghiên cứu, tổ chức tư vấn và đội ngũ chuyên gia trong

và ngoài nước

Ba là, kinh nghiệm quốc tế trong xây d ựng khung TCCS thí đi ểm cho mô

hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương

Trên thế giới đã có nhi ều quốc gia tương đối thành công trong xây d ựng và phát triển các đô th ị sáng tạo, như: Đan Mạch, Ca-na-đa, Hàn Qu ốc, Trung Quốc… Việc trao đ ổi kinh nghiệm quốc tế kết hợp với nghiên cứu điều kiện TCCS c ủa Việt Nam, thực tiễn của thành phố Thủ Đức để hoạch định khung TCCS về mô hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương

có ý nghĩa quan trọng Một số kinh nghiệm của các nước thành công với

mô hình này có th ể vận dụng vào đi ều kiện Việt Nam như cơ ch ế khuyến khích khu vực ngoài nhà nư ớc tham gia vào quá trình quản lý, ho ạch định chính sách c ủa chính quy ền với nhiều phương thức linh ho ạt, hiệu quả; cơ

chế để gắn kết trách nhi ệm giữa chính quyền với cộng đồng dân cư, doanh nghiệp trong tổ chức, quản lý các hoạt động phát triển đô thị…

Đối với thành phố Thủ Đức, với mục tiêu trở thành khu đô thị sáng tạo, tương tác cao, bên cạnh việc nghiên cứu, học hỏi xây dựng khung TCCS chung cho mô hình thành ph ố thuộc thành ph ố trực thuộc trung ương, các

cơ quan trung ương và chính quyền TP Hồ Chí Minh (nếu được phân cấp quy định cơ chế, chính sách thí đi ểm cho thành ph ố Thủ Đức) cần quan tâm hơn nữa để thành phố phát triển và đi vào ổn định

Chú thích:

1 Nghị quyết số 1111/NQ-UBTVQH14 ngày 09/12/2020 c ủa Ủy ban

Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp

xã và thành l ập thành ph ố Thủ Đức thuộc TP Hồ Chí Minh

2 Kỳ vọng Thủ Đức https://nhandan.vn, ngày 26/01/2021

3 Thành ph ố Thủ Đức có thể trở thành đ ịa phương có quy mô kinh t ế lớn

thứ 3 cả nước sau TP Hồ Chí Minh và Hà N ội https://hcmcpv.org.vn, ngày

19/01/2021

4 Điều 110 Hiến pháp năm 2013

5 Mục III Chương III Lu ật Tổ chức chính quy ền địa phương năm 2015

6 Điều 6, 7 Nghị quyết số 131/2020/QH14 ngày 01/01/2021 c ủa Quốc hội

khóa XIV về tổ chức chính quyền đô th ị tại TP H ồ Chí Minh

7 IMF (2019) “FinTech: The Experience so far” IMF Policy Paper

Washington D.C

8 Federal Ministry for Economic Affairs and Energy (2 019) The

handbook for regulatory sandboxes

9 Sandbox – cơ chế thử nghiệm áp dụng trong ph ạm vi hạn chế – kinh

nghiệm quốc tế và một số gợi ý cho Vi ệt Nam http://lapphap.vn, ngày

07/01/2020