Thực hiện pháp luật về quản lý hộ tịch đáp ứng yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số tại quận 1, TP hồ chí minh

Vi ệc triển khai thực hiện các văn bản hướng dẫn thực hiện pháp luật về QLHT được thể hiện thông qua bảng niêm y ết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân UBND phư ờng, được niêm yết ở bản

Thực hiện pháp lu ật về quản lý hộ tịch đáp ứng yêu cầu của bối cảnh

chuyển đổi số tại Quận 1, TP Hồ Chí Minh

Trong b ối cảnh chuyển đổi số quốc gia hi ện nay, việc đăng ký và qu ản lý

hộ tịch là một lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội, có ý nghĩa thi ết thực đối với đời sống của ngư ời dân, đóng vai trò quan tr ọng trong công tác quản lý, thống kê dân số và quản lý xã hội của chính quyền cấp cơ sở Thông qua hoạt động này, Nhà nư ớc xác lập cơ sở pháp lý để công nhận và bảo hộ các quyền con ngư ời, quyền công dân, đ ồng thời có biện pháp quản

lý dân cư một cách khoa học Bài viết nghiên cứu thực hiện pháp luật về quản lý hộ tịch của Ủy ban nhân dân phư ờng đáp ứng yêu c ầu của bối cảnh chuyển đổi số tại Quận 1, TP Hồ Chí Minh

Ảnh: thanhnien.vn

Một số kết quả đạt được về quản lý hộ tịch đáp ứng yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số tại Quận 1, TP Hồ Chí Minh

Quận 1 là quận trung tâm c ủa TP Hồ Chí Minh bao g ồm 10 phư ờng, có diện tích 7,73km2, bằng 0,35% di ện tích toàn thành ph ố Dân s ố năm 2022 của Quận 1 là 194.632 ngư ời, mật độ 25.178 ngư ời/km2 Nhằm triển khai

toàn diện, hiệu quả, đúng m ục tiêu Quy ết định số 749/QĐ-TTg ngà y

03/6/2020 c ủa Thủ tướng Chính phủ phê duy ệt “Chương trình chuy ển đổi

số quốc gia đến năm 2025, đ ịnh hướng đến năm 2030”, TP H ồ Chí Minh nói chung và Qu ận 1 nói riêng đã tri ển khai công tác chuy ển đổi số, đặc biệt là phần mềm đăng ký, QLHT (QLHT) đi ện tử đã kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (CSDLQGVDC) đ ể lấy số định danh cá nhân cho

trẻ em khi đăng ký khai sinh ngay t ừ khi Luật Hộ tịch năm 2014 có hi ệu

lực Qua đó, cung c ấp nguồn thông tin hộ tịch đầu vào, c ập nhật dữ liệu

“sống” cho CSDLQGVDC

Hiệu quả QLHT đư ợc đánh giá trên nhi ều tiêu chí khác nhau, nhưng n ếu xét từ mục đích c ủa QLHT thì những tiêu chí cơ b ản nhất, có giá trị đánh giá hiệu quả QLHT trên toàn h ệ thống là các tiêu chí “k ịp thời, đầy đủ, chính xác” mọi sự kiện hộ tịch Đánh giá hiệu quả QLHT ở cấp phường trên địa bàn 10 phường của Quận 1 hiện nay cũng căn cứ vào các tiêu chí trên

Theo số liệu báo cáo rà soát tr ẻ chưa được khai sinh trên đ ịa bàn phường của UBND các phư ờng thì hiện nay trẻ trên địa bàn được khai sinh đ ầy đủ, không để tình trạng tr ẻ sinh ra không khai sinh Vi ệc triển khai thực hiện các văn bản hướng dẫn thực hiện pháp luật về QLHT được thể hiện thông qua bảng niêm y ết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân (UBND) phư ờng, được niêm yết ở bảng tin của các khu phố, đồng thời tiến hành phát hơn

2100 tờ phư ớn gửi tới các hộ dân và nh ận đư ợc 40 phi ếu ý kiến hỏi về các vấn đề hộ tịch mà người dân đang quan tâm Vì v ậy, ngư ời dân dễ dàng nắm bắt đư ợc các quy định mới

UBND Quận 1, TP Hồ Chí Minh đã t ập trung chỉ đạo các cấp, các ngành t ổ chức thực hiện nghiêm túc công tác qu ản lý đăng ký h ộ tịch Coi đây là một nội dung quan tr ọng trong công tác c ải cách hành chính, do đó, qu ản lý nhà nước (QLNN) về hộ tịch trên địa Quận 1 đã có nhiều chuyển biến tích cực, các sự kiện về hộ tịch của ngư ời dân đư ợc các cấp, các ngành ch ỉ đạo thực hiện kịp thời, đúng quy đ ịnh của pháp lu ật; công tác ph ổ biến, giáo dục pháp lu ật về hộ tịch luôn được chú tr ọng triển khai đến tận cơ sở; nhận thức và ý thức chấp hành pháp lu ật về hộ tịch của Nhân d ân đư ợc nâng lên; đội ngũ cán bộ làm công tác hộ tịch ở cơ sở được quan tâm, củng cố về số lượng và kỹ năng thực hiện nghiệp vụ; các loại sổ sách, biểu mẫu hộ tịch được hỗ trợ và cung cấp kịp thời đáp ứng yêu cầu QLNN về hộ tịch trong bối cảnh chuyển đổi số

Trong những năm qua, phòng Tư pháp Qu ận 1 cũng luôn th ực hiện tốt chức năng tham mưu, giúp UBND các phư ờng trên địa bàn Quận QLNN về công tác đăng ký và QLHT ngày càng đi vào n ề nếp, có những bước tiến cơ bản

và đạt được những thành tựu quan trọng Hệ thống cơ quan quản lý, đăng

ký hộ tịch được củng cố, đội ngũ công chức làm hộ tịch đư ợc tăng cư ờng

về số lượng và chất lư ợng Hệ thống sổ sách, dữ liệu hộ tịch đư ợc lưu trữ

và sử dụng lâu dài đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính trong đăng

ký hộ tịch như: cải cách vi ệc phát hành sổ, biểu mẫu hộ tịch, phân c ấp thẩm quyền đăng ký h ộ tịch, đơn giản hóa và bảo đảm công khai, minh bạch thủ tục đăng ký h ộ tịch; bảo đảm quyền nhân thân của cá nhân; chú trọng công tác tuyên truy ền về pháp luật hộ tịch; ghi nh ận những thành tựu bước đầu việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng ký và QLHT; công tác đăng ký và QLHT có yếu tố nước ngoài đã có những bước chuyển biến tích cực…

Thủ tục đăng ký h ộ tịch đư ợc đơn giản, tạo nhiều thuận lợi cho người dân như: giảm nhiều giấy tờ không cần thiết, tăng cường xuất trình bản chính giấy tờ, hạn chế tối đa việc sao chụp, giảm thời hạn giải quyết đối với hầu hết các việc hộ tịch đơn gi ản Đặc biệt từ năm 2016 trên toàn đ ịa bàn Quận

1 triển khai thành công h ệ thống dịch vụ công liên thông: đăng ký khai sinh – cấp thẻ bảo hiểm – đăng ký thư ờng trú cho trẻ dưới 6 tuổi Công tác này bước đầu đạt nhiều kết quả khả quan, thời gian giải quyết hồ sơ được rút ngắn từ 20 ngày xu ống 7 ngày, giảm thời gian và chi phí cho ngư ời dân Đây được coi là bước đột phá của Quận 1 trong lĩnh vực cải cách hành chính tư pháp hộ tịch, tạo nhiều thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp Việc QLHT b ằng phần mềm đáp ứng được các công vi ệc cần thiết về QLHT trong b ối cảnh chuy ển đổi số, theo đó t ất cả dữ liệu về hộ tịch đều được cập nhật vào hệ thống lưu trữ nên cán bộ tư pháp, hộ tịch dễ dàng truy c ập

dữ liệu, tra cứu thông tin, theo dõi, truy xu ất báo cáo, xác minh, x ử lý về nhân thân và tình tr ạng công dân; giúp ti ết kiệm thời gian, công sức cho công tác kiểm tra, c ấp giấy, sao l ục hồ sơ đư ợc dễ dàng và hi ệu quả nhất Đặc biệt, phần mềm còn giúp cho UBND phư ờng thực hiện nhiệm vụ

QLHT, t ự động in ấn bản chính và b ản sao nhanh chóng, chính xác, hi ệu quả và bảo mật được thông tin, giúp rút ng ắn được thời gian thực hiện Một số hạn chế và nguyên nhân

Trong việc thực hiện pháp lu ật QLHT c ủa UBND phư ờng Quận 1 còn một

số hạn chế như sau:(1) Pháp lu ật quản lý v ề hộ tịch còn chưa hoàn ch ỉnh, đồng bộ, thiếu văn bản hướng dẫn; (2) Thẩm quyền, thủ tục đăng ký hộ tịch còn rườm rà, có quá nhiều cấp có thẩm quyền đăng ký hộ tịch; (3)Công chức thực hiện công tác h ộ tịch còn có sự tùy tiện trong việc đăng ký, c ấp giấy tờ hộ tịch cho công dân, chưa b ảo đảm độ chính xác khi c ấp giấy tờ hộ; (4) Thái đ ộ của công chức làm công t ác hộ tịch còn gây phi ền hà, sách nhiễu, việc thực thi các quy đ ịnh của pháp luật về đăng ký, quản lý còn chưa nghiêm; (5) Cơ sở vật chất, kinh phí trang bị cho hệ thống cơ quan đăng ký hộ tịch còn những hạn chế

Thực tế hiện nay m ột số địa phương chưa có kho để lưu giữ hồ sơ hộ tịch, trang thiết bị phục vụ công tác QLHT thì chưa t ốt, việc sửa chữa hoặc thay mới trang thi ết bị là rất khó, đ ặc biệt đối với TP H ồ Chí Minh là đ ịa

phương thực hiện theo chính quyền đô thị, nguồn ngân sách được phân bổ

từ thành phố xuống cấp cơ sở phải qua nhiều lần thẩm duyệt

Những hạn chế trong pháp lu ật quản lý về hộ tịch trong bối cảnh chuyển đổi số tại các phường trên địa bàn 1uận 1, TP Hồ Chí Minh từ các nguyên nhân khách quan sau đây:

Một là, tình hình làm trái pháp lu ật trong công chức diễn biến phức tạp, có

xu hướng gia tăng dẫn tới pháp luật quản lý về hộ tịch không được thực hiện nghiêm túc

Hai là, cơ sở vật chất, kinh phí trang b ị cho hệ thống cơ quan đăng ký h ộ

tịch còn những yếu kém c ần khắc phục Có sự không đ ồng đều về điều kiện vật chất ở các phường khác nhau Bên c ạnh đó, ở mỗi phư ờng có những khác biệt về lề lối làm vi ệc, văn hóa, nên vi ệc bảo đảm pháp lu ật quản lý

về hộ tịch còn g ặp khó khăn

Ba là, pháp luật quản lý về hộ tịch còn chưa hoàn ch ỉnh, đồng bộ, thiếu văn

bản hư ớng dẫn nên công tác qu ản lý về hộ tịch các phường trên đ ịa bàn Quận 1, TP H ồ Chí Minh hiệu quả chưa cao Việc gửi công văn xác minh thường gặp khó khăn khi thực hiện và rất ít nhận được công văn trả lời Quy định này rất khó để thực hiện

Nguyên nhân chủ quan biểu hiện ở chỗ, cơ cấu tổ chức cơ quan tham gia

thực hiện QLHT còn b ất cập Mối quan hệ phối hợp trong t ổ chức pháp luật quản lý về hộ tịch ở một số lĩnh vực còn chưa đồng bộ chặt chẽ, chưa đi vào chiều sâu để giải quyết kịp thời những vấn đề phức tạp khi thực hiện

pháp luật quản lý v ề hộ tịch Mối quan hệ giữa phòng Tư pháp, công ch ức

tư pháp, hộ tịch phường cũng chỉ dừng lại ở phạm vi thực hiện nhiệm vụ được giao như xây dựng các chương trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, phổ biến giáo d ục pháp luật, cung c ấp thông tin, báo cáo, chưa th ể hiện thành các quy ch ế phối hợp toàn di ện

Công tác xây dựng đội ngũ công chức chuyên trách làm công tác h ộ tịch phường chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao đối với pháp luật quản

lý về hộ tịch nhất là trong b ối cảnh phân quyền QLHT cho c ấp Quận như hiện nay

Công tác giám sát, thanh tra, x ử lý vi phạm trong quá trình th ực hiện pháp luật quản lý về hộ tịch còn chưa đạt đư ợc yêu cầu đặt ra Công tác thanh tra mặc dù đã đư ợc thực hiện thư ờng xuyên nhưng v ẫn còn những biểu hiện

nể nang, thi ếu kiên quyết Việc xử lý vi phạm trong pháp luật quản lý về

hộ tịch có lúc, có nơi còn chưa tri ệt để, nhất là các hành vi trái pháp lu ật liên quan t ới công chức có chức vụ trong cơ quan hành chính Nhà nư ớc Yêu cầu bảo đảm thực hiện pháp lu ật về quản lý hộ tịch trong b ối cảnh chuyển đổi số tại Quận 1, TP Hồ Chí Minh

Luật Hộ tịch quy định:“mọi sự kiện hộ tịch của cá nhân ph ải được đăng ký đầy đủ, kịp thời, trung thực, khách quan và chính xác” Để bảo đảm thông

tin hộ tịch chính xác thì trư ớc hết mỗi cá nhân khi th ực hiện đăng ký hộ tịch phải cung c ấp thông tin chính xác, khách quan cho cơ quan nhà nư ớc

có thẩm quyền đăng ký hộ tịch Cơ quan đăng ký h ộ tịch mà cụ thể là cán

bộ, công chức được phân công tiếp nhận, giải quyết yêu cầu đăng ký h ộ tịch cũng phải bảo đảm đăng ký chính xác các thông tin mà ngư ời đi đăng

ký hộ tịch đã kê khai Trong nh ững trư ờng hợp có nghi ng ờ về tính khách quan, chính xác c ủa các sự kiện hộ tịch thì cơ quan nhà nư ớc, ngư ời có thẩm quyền phải tiến hành ki ểm tra, xác minh

Tính chính xác trong QLHT có ý nghĩa quy ết định vì thông tin hộ tịch là thông tin cá biệt hóa từng cá nhân trong xã hội nên nếu thông tin h ộ tịch

mà không chính xác thì không có căn c ứ để xác định rõ ai là ai? Thông tin

hộ tịch không chính xác ảnh hưởng trực tiếp đến các quy ền nhân thân, tài sản của cá nhân trong các quan h ệ dân sự hoặc khi tham gia vào QLNN Do

đó, công khai, minh bạch là một nguyên tắc của QLNN nói chung và là yêu cầu của QLHT Công khai, minh b ạch là m ột trong những cách thức để hạn chế các sai sót, vi ph ạm có thể xảy ra trong QLHT

Để bảo đảm công khai, các quy định của pháp luật về hộ tịch phải được tuyên truyền rộng rãi đến nhân dân, t ại trụ sở các cơ quan có th ẩm quyền đăng ký hộ tịch, các yêu cầu về thủ tục đăng ký, thời hạn đăng ký, các loại giấy tờ cần xuất trình, c ần sử dụng phải được niêm y ết công khai, trong trường hợp cần thiết các quy định pháp luật phải được giải thích rõ ràng, hướng dẫn cụ thể cho người dân khi đi đăng ký hộ tịch

Tuy nhiên, các thông tin h ộ tịch là thông tin nhân thân g ắn với mỗi cá nhân được Nhà nước bảo vệ nên các thông tin hộ tịch phải được bảo đảm an toàn, bí mật Vì thế, công khai, minh b ạch trong QLHT đ ồng thời với việc không được tiết lộ trái pháp luật thông tin nhân thân của cá nhân, không để

tổ chức, cá nhân khác l ợi dụng công khai, minh b ạch trong QLHT ti ếp cận

và sử dụng trái phép thông tin h ộ tịch của cá nhân

Việc ứng dụng công ngh ệ thông tin trong đăng ký h ộ tịch và xây dựng Cơ

sở dữ liệu hộ tịch điện tử phải bảo đảm phù hợp chủ trương, đư ờng lối, chính sách c ủa Đảng, pháp luật của Nhà nư ớc về cải cách hành chính nói chung và trong lĩnh vực hộ tịch nói riêng, theo hướng hiện đại hóa hành chính Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác, bảo đảm tối đa l ợi ích cho ngư ời dân; ti ết kiệm, tránh lãng phí, ưu tiên kế thừa từ nguồn lực dữ liệu hộ tịch điện tử, phần mềm đăng ký h ộ tịch sẵn có tại địa phương, phù h ợp với yêu cầu đăng ký và QLHT theo quy định của pháp luật, huy động tối đa xã hội hóa từ nguồn lực của doanh nghiệp, cá nhân

Tài liệu tham kh ảo:

1 Báo cáo sơ kết 3 năm tri ển khai thực hiện Luật Hộ tịch và các văn b ản

quy định chi tiết thi hành trên địa bàn Quận 1

2 Tài liệu phục vụ Hội nghị toàn quốc triển khai thi hành Lu ật Hộ tịch,

ngày 17/7/2015

3 Địa vị pháp lý của công ch ức Tư pháp, hộ tịch cấp xã trong QLNN v ề

công tác tư pháp của Ủy ban nhân dân cấp xã giai đoạn hiện

nay http://tcdcpl.moj.gov.vn, ngày 27/9/2016

4 Một số vấn đề về triển khai Luật Hộ tịch http://tcdcpl.moj.gov.vn, ngày

28/11/2022