Phân tích chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua đại dịch covid 19 – thực tiễn tại thành phố hà nội

Phân tích chính sách h ỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua đ ại dịch Covid-19 – thực tiễn tại thành ph ố Hà Nội Trong thời gian qua, Chính ph ủ đã có những bước đi kiên quy ết và đúng

Phân tích chính sách h ỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua đ ại dịch

Covid-19 – thực tiễn tại thành ph ố Hà Nội Trong thời gian qua, Chính ph ủ đã có những bước đi kiên quy ết và đúng đắn kiềm chế sự lây lan, bùng phát của đại dịch Covid-19 Tuy nhiên, để có thể chiến thắng dịch bệnh trên cả hai mặt trận y tế và kinh

tế, bên cạnh việc tăng cường các bi ện pháp phòng, ch ống dịch bệnh cần

có những chính sách hợp lý nhằm tăng cư ờng “sức đề kháng” c ủa nền kinh tế, chuẩn bị đủ năng lực ứng phó khi dịch bệnh kéo dài, từ đó tăng cường tiềm lực để phục hồi kinh tế nhanh chóng ngay khi dịch bệnh được khống chế, không để nền kinh tế rơi vào suy thoái

Ảnh minh họa (internet)

Tác động của đại dịch Covid-19 đến hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ở Việt Nam hiện nay, loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm 97% tổng số doanh nghiệp (DN) đang hoạt động, đóng góp tới 45% vào GDP, 31% vào tổng số thu ngân sách và thu hút hơn 5 tri ệu lao đ ộng1

DNNVV ngày càng phát huy vai trò, hi ệu quả trong việc huy động các

nguồn lực xã hội cho đ ầu tư phát tri ển và đóng góp vào ngân sách nhà

nước, thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia, tạo sự năng động và cạnh tranh cho nền kinh tế Đây là kết quả tất yếu của việc thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, với quan đi ểm phát tri ển nền kinh tế thị trường định hư ớng

xã hội chủ nghĩa, n ền kinh t ế nhiều thành ph ần, trong đó luôn khuy ến khích

và coi kinh tế tư nhân là m ột trong những động lực quan tr ọng của nền kinh

tế

Năm 2020, Việt Nam là một trong những nền kinh tế trên thế giới duy trì được đà tăng trưởng, nhưng tăng trưởng kinh tế chỉ đạt 2,91%, thấp nhất trong giai đoạn 2011 – 2020 Tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam năm 2020 giảm 25% so với năm 2019, trong 6 tháng đ ầu năm 2021 giảm 2,6% T ỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm tăng Năm 2020, t ỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi là 2,48% (năm 2019 là 2,17%), t ỷ lệ thiếu việc làm là 2,51% (năm 2019 là 1,5%)2 Trong 6 tháng đầu năm 2021, tốc độ tăng trưởng GDP chỉ đạt 5,64%, thấp hơn mục tiêu đề ra, mặc dù được cải thiện đáng kể so với cùng kỳ năm 2020 (1,82%) nhưng v ẫn chưa hồi phục được tốc độ tăng như cùng kỳ các năm 2018 và 2019 (7,05% và 6,77%); thu hút vốn đầu tư phát triển của khu vực ngoài nhà nư ớc và khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đ ạt thấp, chỉ tăng 7,4% so v ới cùng kỳ Trong quý II/2021, t ỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ thiếu việc làm của lao động lần lư ợt

là 2,4% và 2,6%, đều tăng so với quý I/2021 (2,19% và 2,2%)3

Trước tác động mạnh mẽ của dịch bệnh Covid-19 kéo dài đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự tồn tại, phát tri ển của các DNNVV, Chính ph ủ và chính quyền địa phương các c ấp đã có nhiều chủ trương, gi ải pháp giúp DNNVV tháo gỡ khó khăn Tính chung 10 tháng đ ầu năm 2022, cả nước có 125,8 nghìn DN đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký gần 1.379,2

nghìn tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký là 835 nghìn lao đ ộng, tăng 34,3% v ề số DN, tăng 5,7% v ề vốn đăng ký tăng 18% v ề số lao động so v ới cùng kỳ năm trước Vốn đăng ký bình quân m ột DN thành lập mới trong tháng 10 năm 2022 đạt 11 tỷ đồng, giảm 21,2% so với cùng kỳ năm 2021 Nếu tính cả 2.784,1 nghìn t ỷ đồng vốn đăng ký tăng thêm của 42,6 nghìn lượt DN tăng vốn đăng ký thêm của 42,6 nghìn lượt DN tăng vốn, tổng số vốn đăng ký b ổ sung vào n ền kinh t ế trong 10 tháng năm 2022 là 4.173,3 nghìn tỷ đồng, tăng 31,1% so v ới cùng kỳ năm trư ớc Bên cạnh đó, còn có 52,7 nghìn DN quay tr ở lại hoạt động (tăng 49% so v ới cùng k ỳ năm 2021), nâng tổng số DN thành l ập mới và DN quay tr ở lại hoạt động trong 10

tháng năm 2022 lên gần 178,5 nghìn DN, tăng 38,3% so v ới cùng kỳ năm trước4

Thực trạng thực thi chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua đại dịch Covid-19 trên địa bàn thành phố Hà Nội

Nhận thức rõ vị trí, vai trò quan tr ọng của DNNVV đối với sự phát tri ển kinh tế – xã hội của đất nước, Đảng, Nhà nư ớc ta đã có nhiều chủ trương, chính sách phát tri ển, hỗ trợ, tạo điều kiện giúp các DN NVV phát tri ển

Đặc biệt từ khi Luật Hỗ trợ DNNVV (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018) cùng

với hệ thống văn bản quy phạm pháp lu ật liên quan đã ch ứng tỏ vai trò quản lý của Nhà nư ớc đối với các hoạt động hỗ trợ DNNVV, tạo hành lang pháp lý tương đối hoàn chỉnh, xác lập nguyên tắc hỗ trợ; trách nhiệm của các cơ quan bộ, cơ quan ngang bộ, chính quyền địa phương cấp tỉnh, các tổ chức và cá nhân có liên quan đ ến công tác h ỗ trợ DNNVV

Thành phố Hà Nội xác đ ịnh “sức khỏe” của DN là “sức khỏe” của nền kinh

tế nên chính quy ền thành phố đã và đang nỗ lực hết mình, thực hiện đồng

bộ các biện pháp đ ể kiểm soát hiệu quả dịch bệnh sớm nhất và nhanh nhất Đồng thời tập trung tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ DN vượt qua khó khăn để duy trì và ph ục hồi sản xuất – kinh doanh, gi ảm thiểu tác động tiêu cực từ đại dịch Covid-19

Trong hai năm (2019 – 2020), UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết

định số 4889/QĐ-UBND ngày 09/9/2019 phê duy ệt Đề án “Hỗ trợ khởi

nghiệp sáng t ạo trên đ ịa bàn thành ph ố Hà Nội giai đoạn năm

2019 – 2025” và Quyết định số 5742/QĐ -UBND ngày 29/12/2020 phê

duyệt Đề án “Hỗ trợ doanh nghi ệp nhỏ và vừa trên đ ịa bàn thành ph ố Hà

Nội giai đo ạn 2021 – 2025” Trong đó Đề án tập trung vào 3 nhóm nhi ệm

vụ, giải pháp để hỗ trợ thực hiện gồm: (1) H ỗ trợ chung cho các DNNVV; (2) Hỗ trợ cho hộ kinh doanh chuy ển đổi thành DN, DNNVV tham gia c ụm liên kết ngành, chu ỗi giá trị; (3) Hỗ trợ theo cơ chế của Hà Nội

Theo đó, thành phố phấn đấu đạt mục tiêu: (1) Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, mức độ 4; (2) Phấn đấu đến năm 2025 đạt 100% d ịch vụ công trực tuyến mức độ 4, tạo điều kiện thuận lợi cho các DN gia nhập thị trường, góp phần cải thiện Chỉ

số năng lực cạnh tranh c ấp tỉnh (PCI) của thành phố; (3) Nâng cao ch ất lượng, hiệu quả hoạt động của DNNVV, phấn đấu tốc độ phát triển DN mới

bình quân kho ảng 10%/năm (bình quân kho ảng 30.000 DN m ới/năm), ph ấn đấu giai đoạn 2021 – 2025, thành phố có thêm 150.000 DN thành lập mới Theo mục tiêu của UBND thành ph ố, giai đoạn 2021 – 2025, DNNVV ph ấn đấu đạt được các chỉ tiêu: tạo thêm khoảng 1,5 triệu việc làm mới cho

người lao động; tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của khu vực DNNVV chiếm trên 25% tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố; đóng góp trên 40% tăng trưởng tổng sản phẩm (GRDP) và trên 30% ngân sách thành ph ố Cùng với

đó, củng cố, nâng cấp các mô hình sản xuất tập trung, liên kết sản xuất hiện có để phát triển hình thành kho ảng 10 cụm liên kết ngành, chu ỗi giá trị thuộc 5 ngành ti ềm năng phát tri ển gồm: công ngh ệ thông tin; công nghiệp điện tử; cơ khí chế tạo; nông nghi ệp công nghệ cao; bảo quản và chế biến nông sản, thực phẩm5

Các DN đã chủ động lên kế hoạch ứng phó với dịch bệnh theo nhiều kịch bản khác nhau, không ch ỉ duy trì đư ợc hoạt động của DN mà còn giúp cho nền kinh tế không b ị suy giảm sâu và s ẵn sàng cho quá trình ph ục hồi Mặc

dù những tác đ ộng của dịch bệnh tới nền kinh t ế vẫn còn dai d ẳng, nhưng nhờ thực hiện thành công m ục tiêu kép “vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế – xã hội”, niềm tin c ủa cộng đồng DN vào đư ờng lối, chủ trương, chính sách phát triển kinh tế của Đảng, của Chính phủ trong nhiệm

kỳ 2021 – 2025 tăng lên Đi ều đó cho thấy chính sách h ỗ trợ DNNVV đã được phát huy có hiệu quả

Một số hạn chế

Thứ nhất, việc ban hành các văn b ản pháp lý, đ ề án, chương trình tri ển

khai Luật Hỗ trợ DNNVV còn chậm Tuy nhiên, các ngh ị định và thông tư

hướng dẫn đến năm 2019 và 2020 mới được ban hành Hầu hết các kế

hoạch, chương trình, đ ề án hỗ trợ DNNVV của các địa phương cũng m ới được xây dựng và ban hành trong năm 2020, do đó chưa có cơ s ở để bố trí kinh phí hỗ trợ DNNVV Dự thảo Chương trình h ỗ trợ DNNVV giai đoạn

2021 – 2025 đã được Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng và trình Th ủ tướng Chính phủ từ tháng 12/2019, đ ến nay vẫn chưa được ban hành đ ể có căn cứ triển khai thực hiện Tiếp đó, Nghị định số 80/2021/NĐ -CP ngày 26/8/2021 của Chính phủ quy định chi tiết và hư ớng dẫn thi hành m ột số điều

của Luật Hỗ trợ DNNVV đã đư ợc ban hành nhưng đ ến nay vẫn chưa c ó

thông tư hướng dẫn thực hiện

Thứ hai, một số chính sách h ỗ trợ DNNVV quy định tại Luật Hỗ trợ

DNNVV và các nghị định hư ớng dẫn thi hành nhưng chưa đư ợc ban hành

hoặc gặp khó khăn trong tri ển khai thực hiện

Về thuế suất, Luật Hỗ trợ DNNVV được áp dụng có th ời hạn mức thuế suất

thuế thu nhập DN thấp hơn mức thuế suất thông thường Năm 2019, B ộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết về chính sách ưu đãi thuế thu nhập DN đối với DNNVV, tuy nhiên, đến nay, chính sách này chưa đư ợc ban hành và DNNVV chưa đư ợc hư ởng thuế suất ưu

đãi theo quy định, do Luật Thuế thu nhập DN sửa đổi chưa được trình Quốc

hội xem xét ban hành

Về đối tượng hỗ trợ, Luật Hỗ trợ DNNVV quy định 2 nhóm DNNVV đ ể hỗ

trợ trọng tâm là DNNVV kh ởi nghiệp sáng t ạo và DNNVV tham gia các cụm, chuỗi liên kết, tuy nhiên trên th ực tế, rất khó để tìm kiếm những

doanh nghiệp đáp ứng đủ tiêu chí để thực hiện hỗ trợ hoặc nếu tìm kiếm được thì các doanh nghiệp này đã được các nhà đầu tư khác đầu tư với thủ tục đơn giản hơn và mức hỗ trợ cao hơn h ẳn so với mức hỗ trợ, gây khó khăn cho cơ quan hỗ trợ DNNVV trong quá trình thực hiện Đây cũng là một trong những nguyên nhân d ẫn đến kết quả giải ngân c ủa Quỹ Phát triển DNNVV còn hạn chế, chưa đáp ứng nhu c ầu vốn cho DN

Thứ ba, nguồn lực hỗ trợ DNNNVV còn h ạn chế Các hoạt động hỗ trợ

DNNVV ở cấp trung ương ch ủ yếu đư ợc lồng ghép trong các chương trình phát triển ngành nên tác đ ộng còn h ạn chế Phần lớn các địa phương gặp khó khăn trong việc bố trí nguồn lực để hỗ trợ DNNVV, đặc biệt ở các tỉnh miền núi, trung du phía B ắc do mật độ DN ít, điều kiện kinh tế còn nhiều

khó khăn, ngân sách chủ yếu do trung ương hỗ trợ Ngoài ra, Luật Hỗ trợ

DNNVV có hiệu lực thi hành năm 201 8, vào th ời điểm giữa kỳ lập kế hoạch

ngân sách nên các địa phương gặp khó khăn trong việc bổ sung vào dự toán ngân sách nhà nước kế hoạch trung hạn 2016 – 2020

Giải pháp, kiến nghị hoàn thiện chính sách h ỗ trợ doanh nghi ệp nhỏ và vừa vượt qua đại dịch Covid-19

Một là, các chính sách h ỗ trợ DN cần tiếp tục đư ợc thực hiện theo hướng

tập trung hơn, đúng đ ối tượng và thực chất hơn, theo sát nhu c ầu của DN Cần có chọn lọc, phân lo ại ngành nghề để hỗ trợ, trên cơ s ở đánh giá, khảo sát tác động của dịch Covid-19 đến ngành, nghề cụ thể và có điều kiện, tiêu chí Cần tránh hiện tượng trục lợi chính sách hỗ trợ này

Hai là, nghiên cứu, thực hiện những chính sách gi ảm thuế, nhất là thu ế giá

trị gia tăng (GTGT) cho DNNVV, b ởi đây là loại thuế mà diện điều tiết rộng Thuế GTGT phát sinh ngay khi DN cung c ấp hàng DNNVV, d ịch vụ Giảm thuế GTGT nên tập trung cho các d ịch vụ bị ảnh hư ởng mạnh mẽ bởi dịch Covid-19 như lưu trú, khách s ạn, du lịch, vận tải… Cần có chính sách thuế hợp lý theo hư ớng “nuôi dư ỡng ngu ồn thu” đ ối với các DNNVV để bảo đảm cho các DN này đ ỡ chịu gánh nặng thuế quá lớn trong khi h ọ chưa

có đủ lực chống đỡ

Ba là, tháo gỡ khó khăn cho DNNVV thông qua chính sách t ạo môi trường

đầu tư và vay vốn Các DNNVV cần các chính sách ưu tiên ngu ồn vốn tín dụng thúc đẩy sản xuất – kinh doanh có hi ệu quả Nhà nư ớc cần có chính sách tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng mở rộng tín d ụng đi đôi v ới an toàn, chất lư ợng tín dụng, bảo đảm cung ứng vốn cho nền kinh tế Các chính sách đa dạng DNNVV các hình thức cho vay, các sản phẩm cho vay, đơn giản DNNVV thủ tục vay và thanh toán, đi đôi với an toàn, chất lượng tín dụng, bảo đảm vốn cho các DN Các th ủ tục liên quan đ ến đăng ký kinh doanh, thuê đất đai, thành lập DN, các chính sách thuế… cần được ưu tiên nhiều hơn cho c ác DNNVV

Bốn là, tăng cư ờng hỗ trợ kỹ thuật nhằm tháo gỡ khó khăn, trở ngại về

công nghệ, năng lực quản trị đối với các DNNVV UBND thành ph ố Hà Nội, Sở Công Thương và các s ở, ngành liên quan thư ờng xuyên cung c ấp thông tin v ề thị trư ờng, ngành hàng, các quy định, rào c ản của các thị

trường xuất khẩu mục tiêu Tăng cường tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp giữa DN với chính quyền Thành phố, tháo g ỡ kịp thời những vư ớng mắc, khó khăn cho DN trong quá trình ho ạt động sản xuất – kinh doanh; nhằm giúp DN xác định chiến lược kinh doanh phù h ợp, các kỹ năng qu ản trị DN,

hỗ trợ trong đầu tư đổi mới trang thiết bị và bồi dư ỡng nâng cao kỹ năng cho nhà quản lý và công nhân c ủa các DNNVV

Năm là, hỗ trợ, tư vấn pháp lý cho DNVVN Theo Luật Hỗ trợ DNNVV,

một trong những bi ện pháp h ỗ trợ cho DNNVV là h ỗ trợ thông tin, tư v ấn

và pháp lý Theo đó, các b ộ, cơ quan ngang bộ xây dựng mạng lưới tư vấn viên, các DNNVV được miễn giảm chi phí tư vấn khi sử dụng dịch vụ tư vấn thuộc mạng lưới tư vấn viên này Tuy nhiên, bi ện pháp này chưa đư ợc thực hiện triệt để đến cấp địa phương, đồng thời, tiếp tục nâng cao năng lực của các chuyên gia tư v ấn như một trong những nguồn nhân lực quan trọng để nâng cao năng l ực quản lý của các DNNVV

Chú thích:

1 Phát tri ển doanh nghi ệp nhỏ và vừa gắn với tiêu chí tăng trư ởng

xanh.https://www.mpi.gov.vn, ngày 20/12/2019

2 Thông cáo báo chí v ề tình hình kinh t ế – xã hội quý IV và năm 2020

https://www.gso.gov.vn, ngày 29/12/2020

3 Tổng cục Thống kê Báo cáo tình hình kinh t ế – xã hội quý II và 6 tháng

đầu năm 2021

4 Bộ Kế hoạch và Đầu tư Báo cáo tình hình tri ển khai Luật Hỗ trợ

DNNVV và Ngh ị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/8/2021 c ủa Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hỗ trợ

DNNVV

5 Quyết định số 5742/QĐ-UBND ngày 29/12/2020 c ủa Ủy ban nhân dân

thành phố Hà Nội phê duyệt Đề án “Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2021 – 2025”

Tài liệu tham khảo:

1 Báo cáo số 4032/KH&ĐT-THQH ngày 21/9/2021 c ủa Sở Kế hoạch và

Đầu tư Hà Nội về Kế hoạch phục hồi, phát triển kinh tế gắn với phòng, chống dịch bệnh Covid -19

2 Kế hoạch 246/KH-UBND ngày 01/11/2021 Ủy ban nhân dân thành ph ố

Hà Nội Phục hồi và phát tri ển kinh t ế thích ứng an toàn, linh ho ạt, kiểm soát hiệu quả dịch Covid -19 trong quý IV/2021 và các năm 2022, 2023

3 Luật Hỗ trợ doanh nghi ệp nhỏ và vừa năm 2017

4 Nghị quyết 09/2020/NQ-HĐND ngày 09/12/2020 c ủa Hội đồng nhân dân

thành phố Hà Nội thông qua ch ủ trương ban hành Đ ề án hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đo ạn 2021-2025 v à quy định một số chính sách, nội dung, m ức chi hỗ trợ doanh nghi ệp trên đ ịa bàn thành ph ố Hà Nội

5 Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/8/2021 c ủa Chính phủ quy định

chi tiết và hướng dẫn thi hành m ột số điều của Luật Hỗ trợ DNNVV

6 Quyết định số 4889/Q Đ-UBND ngày 09/09/2019 Ủy ban nhân dân thành

phố Hà Nội phê duy ệt Đề án “Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trên đ ịa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn năm 2019 -2025”

7 Quyết định 3457/QĐ -UBND ngày 23/9/2022 Ủy ban nhân dân thành ph ố

Hà Nội phê duyệt đề án “Hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghi ệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành ph ố Hà Nội giai đoạn 2021-2025”